Het maatschappelijk middenveld pakt polarisatie in de samenleving aan

Het is april en we denken nog steeds na over de energie en inzichten die onze vlaggenschipevenementen in maart hebben opgeleverd, evenementen die opnieuw hebben laten zien hoe sterk en vastberaden het maatschappelijk middenveld is.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft een drukke en inspirerende maand maart achter de rug. Zo was er ons jaarlijkse jongerenevenement “Jouw Europa, jouw mening” (YEYS), waar we het woord hebben gegeven aan de toekomst van Europa: jongeren, van wie velen nog op de middelbare school zitten, uit het hele continent, inclusief het VK en kandidaat-lidstaten van de EU.

Ook hebben we onze tweede Week van het maatschappelijk middenveld gehouden, waaraan door ruim 800 vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties uit heel Europa is deelgenomen. Zij hebben levendige discussies gevoerd, beste praktijken uitgewisseld en samen oplossingen bedacht om de democratische participatie te versterken. Dit jaar was het thema “Versterking van de cohesie en de participatie in gepolariseerde samenlevingen”.

In de huidige turbulente tijden is er aan dringende kwesties geen gebrek. Waarom dan juist die nadruk op polarisatie?

Polarisatie – het aanscherpen van tegengestelde meningen – kan een normaal onderdeel zijn van het democratische discours, vaak geworteld in ideologie. Sterker nog, een levendig debat en het uiten van verschillende, zelfs botsende meningen zijn van vitaal belang voor een open en pluralistische samenleving als de onze. Zoals het EESC al vaak heeft benadrukt, vormt een open en onbelemmerd debat “de basis van een participatieve samenleving, zonder welke de democratie niet naar behoren kan functioneren.”

Maar het soort polarisatie dat we tegenwoordig zien is van een andere orde. We zijn getuige van de opkomst van negatieve polarisatie en populisme waarbij de dialoog wordt afgewezen, vertrouwen wordt uitgehold en democratische waarden worden ondermijnd. In de politiek en het openbare leven is er steeds minder ruimte voor compromissen. Polarisatie die ontspoort, die haat of wrok aanwakkert, tast de sociale samenhang aan, leidt tot grotere verdeeldheid en in het ergste geval zelfs tot geweld.

Door polarisatie dit jaar als thema van ons evenement te kiezen, wilden we de aandacht vestigen op de opkomst van dit verontrustende verschijnsel en de toxische uitingen ervan, die langzamerhand overal in de Europese samenleving zichtbaar worden.

Deze zorgwekkende trend wordt versterkt door een aantal bedreigingen: buitenlandse inmenging in democratische processen, de verspreiding van desinformatie en de manipulatie van sociale media om tegengeluiden het zwijgen op te leggen en extreme standpunten te promoten. En juist nu vrije en pluralistische media belangrijker zijn dan ooit, zien we dat de mediavrijheid steeds meer onder druk staat, door monopolisering, overheidsbemoeienis of aanvallen op journalisten.

Bij het EESC maken we ons grote zorgen over de toename van haatmisdrijven in Europa, waaronder misdrijven tegen personen op basis van hun religie, geslacht of gender. Haat ondermijnt de democratie, verzwakt onze instellingen en zaait wantrouwen onder de burgers.

Juist op dit punt speelt het maatschappelijk middenveld een cruciale rol. Maatschappelijke organisaties beschikken over de drive en de moed om ruimtes voor democratische participatie te verdedigen, grondrechten hoog te houden en de structuur van onze gemeenschappen te versterken. In dit kader maken ze ook een vuist tegen de giftige effecten van negatieve polarisatie.

De Week van het maatschappelijk middenveld was onze manier om dat streven te ondersteunen en bood de gelegenheid om zinvol van gedachten te wisselen, frisse ideeën aan te dragen en gezamenlijk tot het oplossen van problemen te komen, teneinde de participatie en sociale samenhang te bevorderen. Onze verbindingsgroep heeft paneldiscussies over verschillende onderwerpen georganiseerd en ook is er een speciale dag gewijd aan het Europees burgerinitiatief (EBI), het ultieme EU-instrument voor directe democratie.

Als onderdeel van de week heeft het EESC ook voor de 15e keer zijn Prijs voor het maatschappelijk middenveld uitgereikt, en wel ter beloning van drie uitstekende initiatieven waarmee polarisatie in Europa wordt bestreden. De winnende projecten, gekozen uit meer dan 50 inzendingen uit 15 lidstaten, laten zien hoe omvangrijk het probleem is, maar ook hoezeer maatschappelijke actoren ervoor ijveren om het daadkrachtig aan te pakken.

Ik hoop dat de Week van het maatschappelijk middenveld van dit jaar en onze prijswinnaars zullen inspireren tot nieuw optimisme en geloof in de rol die het maatschappelijk middenveld kan spelen bij het verdedigen en bevorderen van Europese democratische waarden.

En terwijl we nog bezig zijn om de ideeën, voorstellen en conclusies van onze in maart gehouden evenementen te beoordelen, hebben we besloten om in dit aprilnummer het woord te geven aan een aantal personen die bij de Week van het maatschappelijk middenveld en YEYS betrokken waren. Ik wens u veel leesplezier.

Laurenţiu Plosceanu

Vicevoorzitter voor communicatie

Op het evenement Jouw Europa, jouw mening! (YEYS) van dit jaar werd Oekraïne vertegenwoordigd door Tatiana Povalyaeva en haar studenten. Als lerares op een middelbare school in Charkiv stond Tatiana Povalyaeva voor het laatst voor de klas in februari 2022; sindsdien geeft ze online les. Ze vertelt over de uitdagingen van het leraarschap in een op slechts 40 kilometer van de Russische grens gelegen stad, die sinds het begin van de oorlog getroffen wordt door nietsontziende aanvallen.

Hoe is de oorlog van invloed op uw mogelijkheden om les te geven en op het Oekraïense onderwijssysteem in het algemeen?

In Charkiv zijn bijna alle scholen overgestapt op online-onderwijs, want we hebben niet genoeg schuilplaatsen om onze leerlingen een veilige omgeving voor fysiek onderwijs te bieden. We doen dit nu al drie jaar; mijn leerlingen heb ik voor het laatst in de klas gezien op 23 februari 2022.  Veel leerlingen hebben het land verlaten; ze moesten wel. Ze wonen nu in diverse Europese landen en als leerkracht voel ik een groot verdriet. Ik mis mijn leerlingen en ik weet dat ze het in veel opzichten zwaar hebben. Soms moeten ze op zowel een Europese als een Oekraïense school les volgen. Dat is een enorme opgave voor hen. En degenen die nog in Oekraïne zijn, lopen ondertussen voortdurend gevaar. Niemand verdient het om dit mee te maken.

Lesgeven en leerlingen ondersteunen in oorlogstijd is iets waar we nog nooit mee te maken hebben gehad. Een van mijn grootste problemen is dat ik me soms machteloos voel om studenten bij te staan. Mijn kennis en ervaring reiken niet altijd ver genoeg om hun door stress veroorzaakte gezondheidsproblemen en de gevolgen daarvan aan te pakken. Ik heb gezien hoe een posttraumatische stressstoornis de persoonlijkheid van leerlingen ernstig kan veranderen; ze hebben dan dringender behoefte aan een arts dan aan een leraar. Het is pijnlijk om te beseffen dat je je leerlingen niet tegen dit soort ellende kunt beschermen. Toch blijven we onze studenten bijstaan: we willen hen steunen en er voor hen zijn.

Ik vind het ook moeilijk om zelf de kracht te blijven vinden en een toeverlaat te zijn voor mijn leerlingen, niet alleen in mijn vakgebied maar ook in andere aspecten van het leven. Leerlingen zijn meer gebaat bij een sterke, veerkrachtige docent, maar de vraag is: hoe blijven we zo sterk? Leraren die leven en werken in oorlogstijd hebben net zo veel steun nodig als ieder ander, want wij helpen de kinderen, en de kinderen zijn onze toekomst. Hoe beter leraren in hun vel zitten, hoe meer steun en zorg de leerlingen krijgen.

Waarom vind je het belangrijk je leerlingen aan te moedigen om belangstelling te tonen voor politiek en het maatschappelijk leven of om mee te doen aan internationale evenementen zoals deze?

Het behoort tot de kerntaken van leerkrachten om onze leerlingen ertoe aan te zetten zich actief op te stellen. Daar politiek een grote invloed heeft op het leven van mensen is het des te belangrijker dat wij jongeren motiveren om het politieke leven te blijven volgen. Dit biedt hun een waardevolle kans om ideeën en oplossingen aan te dragen voor veel van de problemen waar we vandaag de dag mee te maken hebben.

Als leerlingen deelnemen aan internationale evenementen zoals “Jouw Europa, jouw mening!” kunnen ze andere leerlingen en medestanders ontmoeten om hun ideeën onder de aandacht te brengen, samen de beste oplossingen uit te dokteren en zinvolle ervaringen uit te wisselen. Jongeren worden door het ontmoeten van leeftijdgenoten gestimuleerd om bij zichzelf na te gaan hoe vooruitstrevend ze zijn, welke plannen, doelen en vooruitzichten ze hebben en wat voor persoonlijke groei ze misschien nog nodig hebben.

Zou u als leerkracht in Oekraïne op dit moment nog iets willen meegeven voor andere docenten of andere scholen?

Ja, ik zou graag drie punten met mijn collega’s en hun leerlingen willen delen. Ten eerste, als je echt wilt weten wat oorlog is, vraag het dan aan mensen die er getuige van zijn.

Ten tweede, besef dat het van groot belang is om verenigd te zijn teneinde anderen te helpen en paraat te zijn om catastrofale gebeurtenissen te voorkomen. Begrijp ook hoe belangrijk het is om deel uit te maken van een sterke gemeenschap met gedeelde morele waarden, interesses en toekomstperspectieven.

Het derde punt betreft de bevestiging van ons bestaan, d.w.z. het feit dat we leven. We leven ons leven, we slaan ons erdoorheen en we boeken resultaten. We gaan vooruit. We hopen op beterschap en doen ons best om te bewijzen dat er zelfs in de moeilijkste tijden hoop en levenslust is. We hebben respect voor degenen die hun leven opofferen zodat we in de toekomst onafhankelijk kunnen zijn, en we helpen hen zoveel we kunnen. We zijn dankbaar voor iedereen die ons terzijde staat.

Jonge Oekraïners doen mee aan allerlei nationale en internationale evenementen, wedstrijden en de Olympische Spelen, waar ze geweldige resultaten behalen en wereldwijde erkenning krijgen. Tegelijkertijd leren we om in de moeilijkste leefomstandigheden fysiek, intellectueel en emotioneel het hoofd boven water te houden. Onze levenservaringen in het hart van Europa maken ons tot wie we zijn.

Tatiana Povalyaeva geeft al bijna 26 jaar Engelse les op het Lyceum 99 in Charkiv (Oekraïne). Ze nam dit jaar deel aan “Jouw Europa, jouw mening!” (YEYS), samen met een aantal van haar leerlingen. 

Door Emilie Prouzet

Het EESC stelt vast dat de disfuncties van de eengemaakte markt rechtstreeks gevolgen hebben voor de kosten van levensonderhoud en betreurt dat de situatie verslechtert. De kosten van levensonderhoud zijn meer dan ooit de belangrijkste zorg van onze medeburgers, vooral van jongeren. Het zwaarst getroffen zijn de 94,6 miljoen Europeanen die met armoede of sociale uitsluiting worden bedreigd.

Het IMF schat dat niet-tarifaire belemmeringen binnen de EU gelijk staan aan douanerechten van ongeveer 44 % voor goederen, wat drie keer zo hoog is als de belemmeringen tussen de Amerikaanse staten, om de thans vaak gehoorde vergelijking aan te halen. Voor de dienstenmarkt is dit zelfs 110 %!

Veel sectoren worden hierdoor getroffen – voedsel, huisvesting, energie, gezondheidszorg, onderwijs – en er zijn verschillende Europese initiatieven op touw gezet. We moeten allemaal een extra inspanning leveren: lidstaten, particuliere marktdeelnemers en de Europese Commissie, als hoedster van de Verdragen. Ik zal nu ingaan op drie van de belangrijkste aanbevelingen in ons verslag.

Ten eerste moeten we dringend iets doen aan de territoriale leveringsbeperkingen en de nationale versnippering door particuliere marktdeelnemers, die de mededinging beperken en de prijzen voor consumenten opdrijven. Veertien miljard dollar: dat zijn de extra kosten die consumenten jaarlijks kwijt zijn, volgens een onderzoek van het GCO uit 2020. Rekening houdend met de inflatie is het logisch dat hun belangrijkste doel thans de verbetering van de eengemaakte markt is. De Commissie werkt hier voornamelijk aan via de taskforce voor de handhaving van de eengemaakte markt (SMET). Hoewel het een complex probleem is, zijn er al diverse voorstellen gedaan. We willen deze nader onderzoeken om snel vooruitgang te boeken op dit gebied.

We stellen ook voor de procedures tegen nationale regels die inbreuk maken op het EU-recht te versnellen. en de mogelijkheid te onderzoeken van voorlopige bevelen tegen duidelijke schendingen van EU-regels. We mogen niet toestaan dat er nieuwe belemmeringen worden opgeworpen. Het protectionisme van sommige lidstaten heeft rechtstreekse gevolgen. Wat te denken van medicijnen die verlopen voordat ze kunnen worden doorgestuurd naar gebieden waar ze nodig zijn?

Tot slot moeten we streven naar een evenwichtige aanpak, waarbij tegelijkertijd wordt ingezet op het voorkomen van de uitholling van hoge normen op het gebied van duurzaamheid, welzijn en arbeidsbescherming, het terugdringen van onnodige administratieve lasten en het vergemakkelijken van grensoverschrijdende handel, om een eerlijke en concurrerende eengemaakte markt te bevorderen.

De versnippering van de eengemaakte markt heeft rechtstreeks gevolgen voor de kosten van levensonderhoud in de EU, waardoor veel Europeanen met armoede worden bedreigd. We hebben Emilie Prouzet, rapporteur voor het advies over dit onderwerp, gevraagd wat het EESC aanbeveelt om deze kwestie aan te pakken en een eerlijke en concurrerende eengemaakte markt tot stand te brengen. 

De Groene week van de EU van 3-5 juni staat in het teken van een schoon, concurrerend en circulair Europa.

Het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie (ECESP), een vlaggenschipinitiatief van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) en de Europese Commissie, is er trots op medeorganisator te zijn van de Groene week van de EU 2025, waarin circulaire oplossingen voor een concurrerende EU centraal staan. Tijdens de conferentie van dit jaar wordt onderzocht hoe de circulaire economie kan zorgen voor een duurzaam concurrentievermogen, minder afval en meer innovatie. Voor 3 en 4 juni staan debatten op hoog niveau over de beleidsaspecten van de circulaire economie gepland. Op 5 juni volgen diepgaande discussies met belanghebbenden over hoe de circulaire economie kan bijdragen aan een hulpbronnenefficiënt en concurrerend Europa.

Tijdens dit evenement zal ook verslag worden gedaan van de dialoog met belanghebbenden die op 10 april plaatsvond bij het EESC. Dit “opwarmingsevenement” voor de conferentie bood belanghebbenden de gelegenheid om levendige discussies te voeren over de Clean Industrial Deal, de strategie voor de bio-economie en de komende wetgeving op het gebied van de circulaire economie.

U kunt zich hier inschrijven voor de conferentie van de Groene week van de EU. (ac)

Dit jaar werden 58 inzendingen ontvangen van particulieren, bedrijven en maatschappelijke organisaties uit een groot aantal EU-landen.

De inzendingen bestrijken een breed scala aan onderwerpen, van de betrokkenheid en participatie van jongeren tot sociale cohesie en inclusie, van mediageletterdheid en desinformatie tot mensenrechten en gendergelijkheid.

Veel initiatieven pakken de wortels van het probleem aan en helpen polarisatie te voorkomen.

Initiatieven zoals EUth Voices for Social Change van de non-profitorganisatie Youthmakers Hub in Griekenland hebben tot doel jongeren in staat te stellen positieve veranderingen in hun gemeenschap te bevorderen. Deze projecten pakken schadelijke polarisatie aan door een cultuur van verdraagzaamheid te stimuleren en mensen aan te moedigen een constructieve dialoog aan te gaan en weerstand te bieden aan verdeeldheid zaaiende narratieven, bijvoorbeeld door middel van opleiding op het gebied van digitale geletterdheid en podcasting.

Andere projecten bestrijden polariserende narratieven en radicalisering. Ze overbruggen culturele, etnische en generatieverschillen, pakken maatschappelijke verdeeldheid aan, bevorderen wederzijds begrip en samenwerking, beschermen de grondrechten en stimuleren sociale cohesie.

DEMDIS Digital Discussion, een initiatief van DEMDIS in Slowakije, heeft een nieuw softwareplatform gecreëerd voor faire digitale discussies, ook over controversiële onderwerpen. Gebruikers stemmen over stellingen en worden in afzonderlijke meningsgroepen ondergebracht. Door te zoeken naar punten van overeenstemming bouwt het project bruggen tussen deze gepolariseerde kampen.

De mensenrechtengids van de Baltic Human Rights Society is een voorbeeld van de manier waarop het maatschappelijk middenveld kan bijdragen aan het handhaven van de grondrechten. De gids fungeert als platform voor mensenrechteneducatie en biedt meertalige uitleg over hoe mensenrechten in specifieke situaties in het dagelijks leven kunnen en zouden moeten werken.

Tot de inzendingen van dit jaar behoorden ook verschillende culturele en artistieke benaderingen om polarisatie tegen te gaan, zoals de Atlas géopolitique de la culture et des médias indépendants en Europe van Arty Farty. Dit initiatief belicht prioritaire kwesties voor een EU-breed netwerk van onafhankelijke culturele en mediaorganisaties, zoals inclusie, het verkleinen van de territoriale kloof en de noodzaak om desinformatie te bestrijden. Deze projecten tonen aan dat cultuur en media een transformerende rol kunnen spelen bij het overwinnen van polarisatie in de samenleving.

Dit jaar heeft het EESC voor de 15e keer zijn prijs voor het maatschappelijk middenveld uitgereikt. De drie winnaars komen uit Slowakije, België en Frankrijk. Zij werden beloond voor hun voorbeeldige inzet in de strijd tegen polarisatie in heel Europa. De prijsuitreiking vond op 20 maart plaats tijdens de Week van het maatschappelijk middenveld.  

Het prijzengeld werd verdeeld onder de drie winnaars. De eerste prijs bedroeg EUR 14000. De winnaars van de tweede en derde prijs ontvingen elk EUR 9000.

EERSTE PRIJS: de Slowaakse Debatvereniging voor de Olympiade van het Kritisch Denken

De Slovak Debate Association (SDA) is een ngo in Slowakije die zich ervoor inzet ruimdenkendheid en kritisch denken te stimuleren en de Slowaakse jongeren tot actief burgerschap aan te zetten. Via een reeks programma’s leert de debatvereniging jongeren om feiten en meningen te beoordelen, hun eigen argumenten te formuleren en kritisch na te denken over wat er in de media verschijnt om zo geloofwaardige informatiebronnen te vinden. Op deze manier biedt de organisatie ruimte voor een open en publiek debat over de belangrijkste kwesties waar de Slowaakse samenleving mee te maken heeft.

De Olympiade van het Kritisch Denken, die in 2021 van start ging, is een van de meest succesvolle programma’s van de debatvereniging. De populariteit van de Olympiade neemt gestaag toe. Vorig jaar namen er bijna 9000 leerlingen van meer dan 300 scholen aan deel. De kern van dit innovatieve project is een wedstrijd die leerlingen leert om te gaan met desinformatie. Desinformatie is een groot probleem in Slowakije: 61 % van de Slowaken wantrouwt de media en meer dan de helft gelooft in samenzweringstheorieën. De Olympiade probeert dit probleem rechtstreeks aan te pakken door mediageletterdheid op te bouwen en de gewoonten van jongeren op het gebied van media-consumptie te veranderen.

De wedstrijd is ontworpen voor drie leeftijdsgroepen van leerlingen in de klassen 8-13. De deelnemers moeten in drie ronden een reeks levensechte media-uitdagingen onder de knie krijgen. De opdrachten gaan over onderwerpen waarmee de leerlingen in hun dagelijkse leven geconfronteerd kunnen worden. Ze moeten TikTok-video’s analyseren, AI-gegenereerde inhoud factchecken en Instagram-posts evalueren. Daarbij komt het erop aan om realiteit en desinformatie te onderscheiden. Leerlingen doen ook mee aan een spreekronde waarin ze hun argumenten aan hun medeleerlingen moeten voorleggen.

“De Olympiade van het Kritisch Denken draagt bij aan de depolarisatie van de samenleving omdat duizenden studenten leren om te gaan met verschillende standpunten, vooroordelen te herkennen en hun standpunt constructief te formuleren,” zegt de oprichter en directeur van het programma Richard Vaško. “Dit op vaardigheden gebaseerde programma versterkt het kritisch denken en de mediageletterdheid. Op deze manier wapenen we jongeren tegen desinformatie en zijn ze in staat om genuanceerd door het publieke debat te navigeren.”

TWEEDE PRIJS: Reporters d’Espoirs uit Frankrijk voor de Prix Européen Jeunes Reporters d'Espoirs

Reporters van de Hoop is een Franse non-profitorganisatie die werd opgericht in 2003 en een pioniersrol heeft gespeeld in de “oplossingsgerichte journalistiek”. Dat is nu een wijdverspreide vorm van journalistiek die probeert een oplossing te vinden voor de uitdagingen waar de samenleving vandaag de dag voor staat. De organisatie moedigt journalisten aan om dit positieve denken over te nemen en beloont journalisten en jongeren met een reeks prijzen voor bijzonder innovatieve verslaggeving en redactioneel werk.

Het initiatief Prix Européen Jeunes Reporters d'Espoirs reikt prijzen uit en leidt journalisten op in oplossingsgerichte journalistiek in het Frans. Het veelzijdige programma biedt kandidaten de kans om te leren hoe oplossingsgerichte journalistiek werkt door middel van een onlinecursus die wordt georganiseerd in samenwerking met de faculteit journalistiek van de Universiteit Aix-Marseille. De kandidaten krijgen een mentor toegewezen die hen helpt hun schrijf- en spreekvaardigheid te verbeteren en hen leert hoe ze een succesvolle pitch moeten maken. De beste kandidaten worden vervolgens uitgenodigd voor een studiereis van twee dagen naar Parijs, waar ze gelijkgestemde journalisten en experts uit heel Europa ontmoeten. Zes winnaars delen uiteindelijk het prijzengeld van in totaal EUR 10000.

“De bestrijding van polarisatie is inherent aan de methode van oplossingsgerichte journalistiek. Die bestaat erin een indruk te geven van de complexiteit van de wereld en de diversiteit van actoren die samen of onafhankelijk van elkaar op verschillende niveaus in verschillende landen optreden, en laat zien dat initiatieven die ter plaatse worden ontwikkeld, zich zeker kunnen verspreiden,” legt Gilles Vanderpooten, directeur van Reporters d'Espoirs, uit.

Voor de eerste drie edities van de prijs werden meer dan 400 aanvragen uit 25 landen ontvangen. De vierde editie is goed op weg om meer dan 300 aanvragen binnen te halen. De organisatie heeft al meer dan 75 kandidaten geholpen om hun geschreven en gesproken Frans te verbeteren.

Het idee gemakkelijk te kopiëren en het team is al in gesprek met journalisten in Spanje, Italië en België om samen te werken en ervoor te zorgen dat de prijs breder wordt verspreid.

“We willen de prijs van de Franstalige wereld naar andere taalgemeenschappen in de Europese Unie brengen,” zegt Vanderpooten. “Alleen zo kunnen we steeds meer jongeren voor een “oplossingsgericht Europa” winnen.”

DERDE PRIJS: FEC Diversité vzw uit België voor het project ESCAPE GAME EXTRÊME DROITE pour se désintoxiquer

In Europa en in de rest van de wereld zijn rechtse ideologieën in opmars. Extreemrechtse partijen winnen aan invloed en het populisme neemt toe. De Belgische non-profitorganisatie FEC Diversité heeft een concept ontwikkeld om de verspreiding van deze opvattingen onder de bevolking tegen te gaan, maar ook specifiek onder leerkrachten en in vakbonden.

ESCAPE GAME EXTRÊME DROITE pour se désintoxiquer is een escapegame waarin spelers op een leuke manier “ontsmet” worden van extreemrechtse ideeën. Spelers krijgen te horen dat ze besmet zijn met extreemrechtse ideologieën en moeten een reeks opdrachten oplossen om zichzelf te ontsmetten. Op die manier leren ze hoe extreemrechtse ideeën terrein en invloed winnen in de samenleving.

Het spel is verdeeld in vier gebieden, waarin de spelers verschillende taken moeten oplossen. In gebied A bespreken de spelers de invloed van extreemrechts op de werkplek. Daarbij hebben ze interactie met 19 objecten. In gebied B kunnen ze fragmenten uit getuigenissen van migranten lezen om een idee te krijgen van hun reis naar Europa. Gebied C bevat het audiobestand van een extreemrechtse toespraak. Daarbij wordt een reeks afbeeldingen getoond. In gebied D wordt spelers gevraagd een rapport over een extreemrechtse partij te analyseren en vervolgens een kruiswoordpuzzel op te lossen.

Aan dit interactieve spel doen ook coaches mee van wie de stemmen zijn vervormd. Ze dragen gasmaskers en veiligheidskleding. De bedoeling is om met alle vijf zintuigen opdrachten op te lossen. Op die manier gaan de spelers helemaal op in het spel en worden ze zich bewust van de mate waarin de democratie in Europa wordt bedreigd.

Sinds de lancering van het spel in juni 2023 zijn bijna 1000 spelers “ontsmet”. Intussen is de interesse gewekt bij vakbonden, organisaties en scholen in België en daarbuiten. Deelnemers uit Frankrijk en Bulgarije willen na hun deelname een eigen versie voor hun land ontwikkelen.

“We zijn er trots op dat we erin geslaagd zijn om een innovatief, interactief en educatief spel te ontwikkelen dat extreemrechtse ideeën op een aantrekkelijke manier aankaart,” legt Malika Borbouse van FEC Diversité uit. “Als we erin slagen de dialoog op gang te krijgen en mensen kunnen aanmoedigen om samen na te denken, dan heeft ons initiatief al bijgedragen aan het verminderen van spanningen en het creëren van een meer inclusieve samenleving.”

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de nieuwe visie voor landbouw en voedsel van de Europese Commissie, een routekaart voor hervormingen om de positie van landbouwers te versterken en duurzame voedselsystemen op te bouwen. Het EESC dringt wel aan op meer ambitie in het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB).

De visie, die tijdens de EESC-zitting van 27 maart is besproken, omvat maatregelen om de onderhandelingspositie van landbouwers te versterken, de toeleveringsketen transparanter te maken en de dialoog over voedselbeleid te verbeteren. Christophe Hansen, EU-commissaris voor Landbouw, beschreef de visie als een “gerichte reactie op oproepen om de agrovoedingssector concurrerend, eerlijk en veerkrachtig te maken” en benadrukte het belang van nauwe samenwerking met alle stakeholders, waaronder ook het maatschappelijk middenveld.

EESC-voorzitter Oliver Röpke wees erop dat veel prioriteiten van het EESC in de visie zijn terug te vinden. “De Commissie erkent de cruciale bijdrage die alle actoren in de agrovoedingssector leveren aan duurzaamheid en concurrentievermogen,” zei hij, waarbij hij aantekende dat de aanbevelingen van het EESC op sommige gebieden verder gingen dan de voorstellen van de Commissie.

EESC-leden toonden zich ingenomen met initiatieven om de positie van producenten in onderhandelingen en contracten te versterken. “Schriftelijke contracten met heronderhandelingsclausules zullen voor veel meer transparantie en een veel betere onderhandelingspositie van landbouwers zorgen”, aldus Stoyan Tchoukanov, rapporteur van het EESC-advies Wijziging van de verordening gemeenschappelijke marktordening (GMO) over de versterking van de positie van producenten bij het onderhandelen over en het sluiten van contracten.

De Commissie wil ook de samenwerking in het hele voedselsysteem verbeteren en duurzame productie en gezondere voeding bevorderen. Emilie Prouzet, rapporteur van het EESC-advies Nieuwe regels voor grensoverschrijdende handhaving tegen oneerlijke handelspraktijken, beschouwt dit als een eerste stap om landbouwers te ondersteunen en tegelijkertijd rechtsonzekerheid te voorkomen.

In de visie legt de Commissie zich vast op een nieuw EU-breed systeem voor risico- en crisisbeheer, wat aansluit bij het pleidooi van het EESC voor krachtigere instrumenten om op schokken voor het milieu, de markt en het klimaat te reageren. Ook wordt een strategie voor generatievernieuwing verwacht die jonge landbouwers moet helpen met toegang tot grond, het verwerven van investeringsvaardigheden en plattelandsinfrastructuur.

Ondanks brede steun blijven er punten van zorg. Deelnemers aan het debat wezen erop dat er moeilijk over de hervorming van het GLB in de periode na 2027 valt te discussiëren als er geen duidelijkheid is over de volgende EU-begroting. Het EESC dringt er verder op aan om strenger de hand te houden aan sociale conditionaliteiten en waarschuwt dat zaken als marktconcentratie en financiële speculatie, die van invloed zijn op de voedselprijzen, onvoldoende aan bod komen in de visie.

Eens te meer wees het EESC op de cruciale rol die het vervult bij het omzetten van de visie van de Commissie in beleid. Het beloofde te blijven samenwerken om ervoor te zorgen dat de belangen van landbouwers, producenten, werknemers en consumenten worden behartigd bij het werken aan de toekomst van de landbouw in de EU. (ks)

Maatschappelijke organisaties kunnen de cohesie versterken en polarisatie in de samenleving bestrijden; zij beschikken over de kracht en de wil om de ruimte voor het maatschappelijk middenveld en de democratie te beschermen. Dit was de belangrijkste boodschap van de tweede editie van de Week van het maatschappelijk middenveld, een door het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) georganiseerd evenement waarin dit jaar de alarmerende trend van wijdverspreide polarisatie in de samenlevingen van de EU werd besproken.

Meer dan 800 mensen, onder wie vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, ngo’s en jongerengroepen, alsook belanghebbenden en journalisten, zijn bij het EESC tijdens de van 17 tot en met 20 maart gehouden Week van het maatschappelijk middenveld bijeengekomen om van gedachten te wisselen en te bespreken hoe de cohesie en participatie in gepolariseerde samenlevingen kunnen worden versterkt.

Er zijn in deze Week van het maatschappelijk middenveld 14 vergadersessies gehouden, georganiseerd door leden van de EESC-verbindingsgroep en partners van de Dag van het Europees burgerinitiatief (EBI); ook werd de EESC-prijs voor het maatschappelijk middenveld uitgereikt. De deelnemers hebben een uitgebreid pakket opgesteld van uitvoerbare stappen en essentiële vereisten voor hechtere samenlevingen. Zo achten zij het onder meer zaak om:

• de cohesie te stimuleren via onderwijs en cultuur;
• te zorgen voor betaalbare en duurzame huisvesting;
• de publieke inspraak te vergroten via het EBI;
• werk te maken van een inclusieve rechtvaardige transitie en groene en blauwe groei;
• een robuuste Europese strategie voor het maatschappelijk middenveld te ontwikkelen;
• de steun en financiering voor maatschappelijke organisaties te versterken;
• jongeren te betrekken bij het vormgeven van een sterker, veerkrachtiger Europa;
• innovatie en technologie in het algemeen belang te bevorderen.

Tijdens de slotzitting zei EESC-voorzitter Oliver Röpke: “Nu we aan het eind zijn gekomen van deze tweede editie van de Week van het maatschappelijk middenveld wil ik benadrukken dat de energie, veerkracht en inzet van maatschappelijke actoren uit heel Europa mij zeer inspireren. Tijdens deze week is duidelijk gebleken dat als het maatschappelijk middenveld de handen ineenslaat, we tot oplossingen kunnen komen waarmee we onze democratie versterken, de sociale cohesie bevorderen en we een Europa tot stand kunnen brengen dat echt werkt voor zijn burgers.”

Henna Virkkunen, uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie, bevoegd voor Technologische Soevereiniteit, Veiligheid en Democratie, wees erop dat maatschappelijke organisaties een cruciale rol spelen om samenlevingen de weg te wijzen op basis van de Europese kernwaarden.

Victor Negrescu, vicevoorzitter van het Europees Parlement, deed een krachtige oproep tot actie. Hij vroeg maatschappelijke organisaties hun kracht te tonen en te reageren op agressieve retoriek: “We hebben een sterk maatschappelijk middenveld en een echt partnerschap tussen het maatschappelijk middenveld en besluitvormers nodig om samen te bouwen aan een hechte samenleving waarin we het leven van mensen positief beïnvloeden”.

Vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties benadrukten dat maatschappelijke organisaties meer zijn dan dienstverleners; ze vormen een essentieel onderdeel van democratie en participatie. Nataša Vučković, secretaris-generaal van het Servische Centre for Democracy Foundation, zei optimistisch te zijn dat het maatschappelijk middenveld, zowel in de EU als in kandidaat-lidstaten, er in belangrijke mate toe kan bijdragen om de onderliggende oorzaken en de verspreiding van antidemocratische en anti-Europese narratieven te bestrijden, bijvoorbeeld door de Europese Unie doorgrondelijk te maken en ervoor te zorgen dat alle burgers in hun dagelijks leven van de voordelen van de EU profiteren. (at)

De EESC-prijs voor het maatschappelijk middenveld is aan zijn 15e editie toe. Deze prijs is bedoeld ter beloning van projecten waarmee kwesties die voor de EU van groot belang zijn op een creatieve en innovatieve manier worden benaderd.

Naar de prijs kan worden meegedongen door maatschappelijke organisaties die in de Europese Unie officieel geregistreerd zijn en die op lokaal, regionaal, nationaal of Europees niveau actief zijn. Ook kan eraan worden deelgenomen door individuele personen die in de EU woonachtig zijn en door ondernemingen die geregistreerd of werkzaam zijn in de EU, op voorwaarde dat hun projecten een strikt non-profitkarakter hebben.

Alleen projecten die in de EU zijn of worden uitgevoerd komen in aanmerking voor de prijs. Zij moeten reeds zijn geïmplementeerd of nog lopen vóór de uiterste aanmeldingstermijn.

Doel van de prijs is om de aandacht te vestigen op de buitengewone wijze waarop het maatschappelijk middenveld bijdraagt aan het creëren van een Europese identiteit en Europees burgerschap en aan de bevordering van de gemeenschappelijke waarden die de Europese integratie schragen.

Elk jaar wordt een ander thema gekozen. In 2023 stonden projecten op het gebied van geestelijke gezondheid centraal. In 2022 waren er bij wijze van uitzondering twee thema’s: jongeren en Oekraïne. In 2021 werden met de prijs klimaatprojecten ter bevordering van een rechtvaardige transitie bekroond. In 2020 heeft het EESC in plaats van zijn prijs voor het maatschappelijk middenveld eenmalig een prijs voor maatschappelijke solidariteit toegekend, die in het teken stond van de strijd tegen COVID-19. In de jaren daarvoor ging het bij de prijs onder meer om gendergelijkheid en empowerment van vrouwen, Europese identiteiten en cultureel erfgoed, en migratie.

In oktober 2024 heeft het EESC het startschot gegeven voor zijn 15e prijs voor het maatschappelijk middenveld, met als thema de bestrijding van schadelijke polarisatie in de Europese samenleving.

Dit thema is urgenter dan ooit. Tegen de achtergrond van meerdere, elkaar overlappende crises, zoals de COVID-19-pandemie, de Russische oorlog in Oekraïne en de wijdverbreide sociale en economische instabiliteit, is er steeds meer wantrouwen in publieke instellingen en overheden, waardoor schadelijke polarisatie wordt aangewakkerd.

Het maatschappelijk middenveld is van groot belang om dit wantrouwen tegen te gaan en broeihaarden van polarisatie, zowel op het internet als daarbuiten, in de gaten te houden, de sociale cohesie te verbeteren en democratische idealen te ondersteunen. Samen met overheidsinstanties kan het helpen om de liberale democratie te beschermen tegen autoritaire trends.

Daarom heeft het EESC besloten zijn prijs voor het maatschappelijk middenveld dit jaar toe te kennen aan non-profitinitiatieven waarmee op doeltreffende wijze preventieve, vroegtijdige waarschuwings- en (waar nodig) de-escalatiemaatregelen worden getroffen om ervoor zorgen dat de democratische waarden hoog worden gehouden, polarisatie niet schadelijk wordt en eenzijdige narratieven niet leiden tot geweld.