Στις 17 και 18 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) πραγματοποίησε την κορυφαία της ετήσια επικοινωνιακή εκδήλωση Connecting EU (Συνδέοντας την ΕΕ), στην οποία συμμετέχουν υπεύθυνοι επικοινωνίας από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Υπό τον τίτλο «Προπύργιο της δημοκρατίας: συμβολή στην επιβίωση και την ευδοκίμηση της δημοσιογραφίας», το φετινό σεμινάριο επικεντρώθηκε στην τρέχουσα κατάσταση των μέσων ενημέρωσης και στη θέση τους στην κοινωνία. Το σεμινάριο επεσήμανε ότι οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση από κυβερνήσεις και ιδιωτικά συμφέροντα που περιορίζουν την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Πέρα από τα συνήθη εμπόδια, βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με την ανάπτυξη της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, η οποία, παρά τα οφέλη της, απειλεί τα οικονομικά θεμέλια της δημοσιογραφίας.

«Τι είναι η αλήθεια; Αυτό το αιώνιο ερώτημα επανέρχεται πλέον στο προσκήνιο λόγω της τεχνητής νοημοσύνης, των ψευδών ειδήσεων, των θεωριών συνωμοσίας και των αυταρχικών κυβερνήσεων, στοιχεία που υπονομεύουν συστηματικά τον τεκμηριωμένο διάλογο, την ακρίβεια και τη συζήτηση με βάση τον σεβασμό. Είναι τόσο επίκαιρο που συγκεντρωνόμαστε για να αναζητήσουμε τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις που μας ενώνουν στην ΕΕ», δήλωσε ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke.

«Πριν από 20 χρόνια, ελάχιστοι θα μπορούσαν να είχαν προβλέψει ότι το 2024 οι περισσότεροι από εμάς δεν ξεφυλλίζουμε την πρωινή μας εφημερίδα μαζί με τον πρωινό μας καφέ, αλλά περιηγούμαστε στις οθόνες του κινητού μας τηλεφώνου και βασιζόμαστε όλο και περισσότερο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», δήλωσε ο Aurel Laurențiu Plosceanu, αντιπρόεδρος Επικοινωνίας της ΕΟΚΕ. «Πέρα από τις νέες προκλήσεις, ωστόσο, παραμένουν και οι παλιές. Οι δημοσιογράφοι εξακολουθούν να πολεμούν τους παλιούς εχθρούς τους: τη λογοκρισία, την αδιαφανή ιδιοκτησία των Μέσων, την ανεπαρκή χρηματοδότηση και την εχθρική στα ΜΜΕ νομοθεσία, μεταξύ άλλων».

Ο Ricardo Gutiérrez, γενικός γραμματέας της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων, τόνισε ότι το έργο των δημοσιογράφων θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «δημόσια υπηρεσία» ή «δημόσιο αγαθό» που απειλείται από οικονομικές προκλήσεις, εκφοβιστικές αγωγές (SLAPP) και απροκάλυπτη βία (14 δημοσιογράφοι έχουν δολοφονηθεί στην ΕΕ από το 2015).

«Η δημοσιογραφία, ως επάγγελμα, έχει γίνει πιο επικίνδυνη από ποτέ», υποστήριξε ο Jerzy Pomianowski, εκτελεστικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Δημοκρατία, επικαλούμενος τις διώξεις δημοσιογράφων στη Λευκορωσία. Ο Andrey Gnyot, Λευκορώσος κινηματογραφιστής, ακτιβιστής και δημοσιογράφος που έχει τεθεί σε κατ’ οίκον περιορισμό στο Βελιγράδι και διατρέχει τον κίνδυνο να απελαθεί, υποστήριξε σε βιντεοσκοπημένο του μήνυμα ότι η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοσιογραφία είναι «μια βίαιη δύναμη που έχει την πρόθεση να αφανίσει την αλήθεια και την αξιοπρέπεια». Ομοίως, η συμπατριώτισσά του δημοσιογράφος Hanna Liubakova, η οποία έχει καταδικαστεί ερήμην σε 10ετή κάθειρξη, επισήμανε ότι στη Λευκορωσία 33 δημοσιογράφοι βρίσκονται στη φυλακή, και ότι ακόμα και η εγγραφή στο κανάλι της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να οδηγήσει σε φυλάκιση.

Η Δρ. Alexandra Borchardt, ανώτερη δημοσιογράφος, ανεξάρτητη σύμβουλος, ερευνήτρια μέσων ενημέρωσης και επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης της EBU με τίτλο «Η έγκυρη δημοσιογραφία στην εποχή της παραγωγικής ΤΝ», διατύπωσε τον «προβοκατόρικο», όπως η ίδια αποκάλεσε, ισχυρισμό ότι «η δημοσιογραφία είναι το ακριβώς αντίθετο της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης διότι η δημοσιογραφία εξετάζει γεγονότα ενώ η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη υπολογίζει πιθανότητες, οπότε δεν πρόκειται για γεγονότα. Για τον λόγο αυτό τα αποτελέσματα της νέας αυτής τεχνολογίας πρέπει πάντα να επαληθεύονται», δήλωσε στην κεντρική ομιλία της με τίτλο «Αξιόπιστη πληροφόρηση στην εποχή της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης».

Η κ. Borchardt προειδοποίησε τα μέσα ενημέρωσης για τον κίνδυνο του «ψηφιακού χάσματος», καθώς ένα μέρος της κοινωνίας αποδέχεται την τεχνητή νοημοσύνη αλλά η υπόλοιπη κοινωνία την απορρίπτει. Εάν τα μέσα ενημέρωσης δεν προσαρμοστούν, κινδυνεύουν να χάσουν τη μάχη της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης για να εκσυγχρονιστούν και να προσεγγίσουν νέα κοινά. Μεταξύ των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα μέσα ενημέρωσης ως αποτέλεσμα της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης είναι το γεγονός ότι οι δημοσιογράφοι είναι αόρατοι στο μοντέλο λειτουργίας που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη και το περιεχόμενο δεν ελέγχεται.

Η αφθονία πληροφοριών που μπορεί να παράγει μαζικά η τεχνητή νοημοσύνη υπερφορτώνει συχνά το κοινό. «Θα θέλουν οι νέοι να γίνουν στο μέλλον δημοσιογράφοι εάν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ανταγωνιστούν την τεχνητή νοημοσύνη;» αναρωτήθηκε η κ. Borchardt. (ll)

Η εκδήλωση «Συνδέοντας την ΕΕ 2024» διοργανώθηκε με την υποστήριξη του βραβείου δημοσιογραφίας Daphne Caruana Galizia. Το βραβείο απονέμεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Οκτώβριο κάθε έτους και αναγνωρίζει τη θαρραλέα ερευνητική δημοσιογραφία. Μάθετε περισσότερα για το βραβείο και την τελετή απονομής του βραβείου για το 2024 που θα πραγματοποιηθεί στις 23 Οκτωβρίου!

Με μια ματιά

Το βραβείο δημοσιογραφίας Daphne Caruana Galizia εγκαινιάστηκε το 2021 ως φόρος τιμής στον Μαλτέζο δημοσιογράφο και μπλόγκερ που δολοφονήθηκε το 2017. Απονέμεται, σε ετήσια βάση, σε εξαιρετικά δημοσιογραφικά εγχειρήματα που αντικατοπτρίζουν βασικές αρχές και αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ο βραβευθείς για το 2024 θα ανακοινωθεί στην τελετή απονομής που θα πραγματοποιηθεί στις 23 Οκτωβρίου στις 18.00 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) στο Στρασβούργο. Μπορείτε να την παρακολουθήσετε ζωντανά εδώ. Μια ανεξάρτητη πανευρωπαϊκή κριτική επιτροπή, αποτελούμενη από δημοσιογράφους και εμπειρογνώμονες στον τομέα της επικοινωνίας, επέλεξε τα έργα 13 φιναλίστ.

Η Αντιπρόεδρος του ΕΚ Pina Picierno (αρμόδια για το Βραβείο) θα υποδεχθεί τους συμμετέχοντες, δίνοντας τον λόγο στην Πρόεδρο του ΕΚ Roberta Metsola για την εναρκτήρια ομιλία της. Στη συνέχεια, ένα μέλος της κριτικής επιτροπής θα παράσχει επισκόπηση του βραβείου, μετά την οποία το τρόπαιο θα δοθεί στον νικητή από εκπρόσωπο των βραβευθέντων του περασμένου έτους.

Ανασκόπηση

Στην εναρκτήρια έκδοσή του, το βραβείο απονεμήθηκε στο «The Pegasus Project», υπό τον συντονισμό της κοινοπραξίας Forbidden Stories, ενώ οι νικητές του 2022 ήταν οι Clément Di Roma και Carol Valade, για ένα ντοκιμαντέρ με θέμα «Η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία υπό ρωσική επιρροή». Το βραβείο απονεμήθηκε το 2023 σε κοινή έρευνα σχετικά με το ναυάγιο του μεταναστευτικού σκάφους στην Πύλο — από το ελληνικό ερευνητικό μέσο Solomon, σε συνεργασία με την Forensis, τη γερμανική δημόσια ραδιοτηλεόραση StrgF/ARD και τη βρετανική εφημερίδα The Guardian.

Σεμινάριο Τύπου

Ενόψει της τελετής απονομής των βραβείων, η Μονάδα Υπηρεσιών Μέσων Ενημέρωσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα πραγματοποιήσει σεμινάριο Τύπου με θέμα «Διασφάλιση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης» (23 Οκτωβρίου και ώρα15.00). Περίπου 65 δημοσιογράφοι αναμένεται να παραστούν και να συμμετάσχουν σε εποικοδομητικές ομιλίες και συζητήσεις παρουσία του Matthew Caruana Galizia, δημοσιογράφου και γιου της Daphne Caruana Galizia.

Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει μαρτυρίες δημοσιογράφων που έχουν αντιμετωπίσει απειλές στο πλαίσιο της δραστηριότητάς τους. Μία από αυτούς είναι η Stefania Battistini, Ιταλίδα δημοσιογράφος που πρόσφατα προστέθηκε στον κατάλογο καταζητούμενων της Ρωσίας μετά από ρεπορτάζ για τον πόλεμο. Το σεμινάριο θα μεταδοθεί μέσω διαδικτύου εδώ.

Σε αυτό το τεύχος:

• Sandra Parthie: Τεχνητή νοημοσύνη που «παράγεται στην Ευρώπη»; Γίνεται, αλλά θέλει δουλειά
• Alexandra Borchardt: Αξιόπιστη δημοσιογραφία στην εποχή της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης
• Lukaš Diko: Η δολοφονία δημοσιογράφων δεν θα φιμώσει την αλήθεια!
• Βραβείο δημοσιογραφίας Daphne Caruana Galizia – Ενθάρρυνση της δημοσιογραφικής αριστείας

Ένας από τους ομιλητές της συνεδρίας με θέμα την ερευνητική δημοσιογραφία στην εκδήλωση «Συνδέοντας την ΕΕ 2024» (Connecting EU 2024) ήταν ο Lukaš Diko, διευθυντής του ερευνητικού κέντρου «Ján Kuciak». Μας μίλησε για το έργο των ερευνητών δημοσιογράφων στη Σλοβακία σήμερα, όπου η αρχική στήριξη της ελευθερίας του Τύπου και της καταπολέμησης της διαφθοράς μετά τη δολοφονία του Ján Kuciak έχει μετασχηματιστεί σε έλλειψη εμπιστοσύνης στα ανεξάρτητα ΜΜΕ και σε εχθρικό κλίμα εις βάρος των δημοσιογράφων.

1.  Η δολοφονία του συναδέλφου σας Ján Kuciak, η πρώτη δολοφονία δημοσιογράφου στη Σλοβακία μετά την ανεξαρτησία της, συντάραξε όχι μόνο τη χώρα σας αλλά και την ΕΕ. Ποιες είναι οι πρόσφατες εξελίξεις στην υπόθεση της δίκης των δραστών;

Έχουν περάσει 6,5 χρόνια από τότε που δολοφονήθηκαν ο Ján Kuciak και η αρραβωνιαστικιά του Martina Kušnírová λόγω του ερευνητικού έργου του Ján. Παρ’ όλα αυτά, η εκδίκαση της υπόθεσης βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και ενδέχεται να διαρκέσει ακόμη περισσότερο. Προς το παρόν, ο δολοφόνος, ο οδηγός του και ο μεσάζων έχουν καταδικαστεί σε μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης. Ωστόσο, στην περίπτωση του φερόμενου ως εγκεφάλου της δολοφονίας, του επιχειρηματία Marian Kočner, και της στενής συνεργάτιδάς του Alena Zsuzsová, η οποία ―σύμφωνα με την έρευνα― διέταξε τη δολοφονία, εκκρεμεί η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου στην έφεση που έχουν ασκήσει στην πρωτόδικη απόφαση. Η Zsuzsová καταδικάστηκε από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ενώ ο Kočner αθωώθηκε. Η επανάληψη της δίκης είναι επίσης δυνατή ανάλογα με την επικείμενη απόφαση. Τόσο ο Kočner όσο και η Zsuzsová εκτίουν ήδη μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης για άλλα εγκλήματα. Ως ερευνητικό κέντρο «Ján Kuciak» (ICJK) παρακολουθούμε πολύ στενά τη δίκη, καθότι ένας από τους κύριους στόχους μας είναι να διαφυλάξουμε την παρακαταθήκη του Ján, συνεχίζοντας το ερευνητικό του έργο.

2. Μετά το αρχικό σοκ και τις διαδηλώσεις κατά των δολοφονιών που εξανάγκασαν σε παραίτηση τον τότε πρωθυπουργό Robert Fico, τι άλλαξε, κατά τη γνώμη σας στην κοινή γνώμη, έτσι ώστε να μπορέσει ο κ. Fico να επανέλθει στην εξουσία;

Μετά τη δολοφονία του Ján και της Martina το 2018, ολόκληρη η κοινωνία ήταν συγκλονισμένη. Η Σλοβακία γνώρισε τις μεγαλύτερες λαϊκές διαδηλώσεις από τη Βελούδινη Επανάσταση του 1989, η οποία είχε οδηγήσει στην πτώση του κομμουνισμού. Οι διαμαρτυρίες οδήγησαν στην παραίτηση του πρωθυπουργού Robert Fico και του υπουργού Εσωτερικών Robert Kaliňák. Ο κόσμος στήριζε τους δημοσιογράφους, όλοι ήθελαν να γίνουν ερευνητές δημοσιογράφοι και την κοινή γνώμη απασχολούσε η διαφθορά. Εκμεταλλευόμενη αυτή τη συγκυρία, η αντιπολίτευση κέρδισε τις εκλογές του 2020 υποσχόμενη την πάταξη της διαφθοράς. Ωστόσο, λίγο αργότερα εκδηλώθηκε η πανδημία COVID-19 και μαζί με αυτήν όλα τα σχετικά προβλήματα, η κακοδιαχείριση και η πολιτική αναταραχή. Ως έμπειρος πολιτικός, ο Robert Fico εκμεταλλεύτηκε τις διαμαρτυρίες κατά του εμβολιασμού, που του έδωσαν ώθηση. Με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ενέτεινε επίσης τις φιλορωσικές κορόνες, χάρη στις οποίες το κόμμα του, το Smer, ανέκτησε τους υποστηρικτές του. Η Σλοβακία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην προπαγάνδα και τις χαλκευμένες θεωρίες, και οι παράγοντες αυτοί βοήθησαν τον Robert Fico και το κόμμα του να κερδίσουν τις εκλογές του 2023.

3. Πόσο επικίνδυνο είναι σήμερα να είναι κάποιος ερευνητής δημοσιογράφος στη Σλοβακία; Ποιες νέες απειλές αντιμετωπίζετε στο έργο σας;

Τα τελευταία χρόνια έχουν δολοφονηθεί τέσσερις ερευνητές δημοσιογράφοι σε κράτη μέλη της ΕΕ. Πρόκειται για τη Daphne Caruana Galizia στη Μάλτα το 2017, τον Ján Kuciak στη Σλοβακία το 2018, τον Γιώργο Καραϊβάζ στην Ελλάδα το 2021 και τον Peter de Vries στην Ολλανδία επίσης το 2021. Η ιδιότητα του ερευνητή δημοσιογράφου έχει καταστεί επικίνδυνη στην Ευρώπη. Ωστόσο, βλέπουμε επίσης ότι η δολοφονία δημοσιογράφων δεν μπορεί να φιμώσει την αλήθεια, η οποία αντιθέτως βγαίνει εν τέλει στο φως· τούτο το είδαμε σε όλες αυτές τις χώρες.

Παρά τις φρικτές αυτές δολοφονίες, εξακολουθούμε να διαπιστώνουμε αυξανόμενο αριθμό λεκτικών ή διαδικτυακών επιθέσεων κατά δημοσιογράφων στη Σλοβακία, οι οποίες συχνά υποκινούνται από πολιτικούς ―μη εξαιρουμένου του πρωθυπουργού― και συχνά περιέχουν προτροπές σε παρενόχληση και εκστρατείες δυσφήμισης δημοσιογράφων. Αυτή η εχθρική ατμόσφαιρα κατά των δημοσιογράφων και των ανεξάρτητων ΜΜΕ επιφέρει άλλες ενέργειες εναντίον τους. Προσφάτως, παρατηρήθηκε αύξηση των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPP): π.χ. ο πρωθυπουργός κ. Fico υπέβαλε μήνυση κατά του αρχισυντάκτη του ιστοτόπου Aktuality.sk γιατί χρησιμοποίησε τη φωτογραφία του στο εξώφυλλο ενός βιβλίου. Η δε πιο πρόσφατη υπόθεση αφορούσε κατάχρηση των αρχών επιβολής του νόμου για τον εκφοβισμό δημοσιογράφων, με θύμα συνάδελφό μας στο ερευνητικό κέντρο «Ján Kuciak». Όλες αυτές οι επιθέσεις κλονίζουν την εμπιστοσύνη του κοινού στα ανεξάρτητα ΜΜΕ και διαμορφώνουν μια εν γένει εχθρική προς τους δημοσιογράφους ατμόσφαιρα. Τούτο έχει ως συνέπεια να μειώνεται ο αριθμός των ερευνητών δημοσιογράφων στη χώρα και ελάχιστοι νέοι να φιλοδοξούν να γίνουν ερευνητές δημοσιογράφοι. Μια πιο θετική εξέλιξη είναι η έναρξη στο ερευνητικό μας κέντρο του έργου Safe.journalism.sk, μέσω του οποίου παρέχεται επιμόρφωση των δημοσιογράφων σε θέματα προσωπικής και ψηφιακής ασφάλειας, καθώς και νομική και ψυχοκοινωνική αρωγή σε όσους εξ αυτών αντιμετωπίζουν απειλές και επιθέσεις.

Ο Lukáš Diko είναι αρχισυντάκτης και πρόεδρος του ερευνητικού κέντρου «Ján Kuciak» (ICJK). Είναι ερευνητής δημοσιογράφος και εξέχουσα μορφή των ΜΜΕ με πείρα άνω των 20 ετών στον χώρο. Έχει εργαστεί ως διευθυντής ειδήσεων, αθλητικογραφίας και δημόσιων υποθέσεων του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού RTVS της Σλοβακίας. Είναι επίσης εκ των συντακτών του κώδικα δεοντολογίας των Σλοβάκων δημοσιογράφων που θεσπίστηκε το 2011.

του Alain Coheur

Η υγεία αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα της ανθεκτικότητας και της ευημερίας της ΕΕ. Όχι μόνο δεν είναι δευτερεύον θέμα, αλλά αποτελεί βασική προτεραιότητα για κάθε ευρωπαίο πολίτη, δεδομένου ότι όλοι χρησιμοποιούμε τα συστήματα υγείας μας σε κάποια χρονική στιγμή. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η υγεία μπήκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Ωστόσο, πρέπει να ομολογηθεί ότι Πρόεδρος von der Leyen δεν αξιοποίησε τη θέση της για να αδράξει αυτήν τη μοναδική ευκαιρία και να καταστήσει την υγεία ουσιαστική συνιστώσα όλων των άλλων τομέων πολιτικής, προωθώντας την οριζόντια ενσωμάτωση των πολιτικών για την υγεία.

Πρέπει να υπερβούμε τα τομεακά στεγανά και να αναπτύξουμε ένα πιο συνεκτικό, ενιαίο και χωρίς αποκλεισμούς ευρωπαϊκό μοντέλο, το οποίο θα στηρίζει τη δίκαιη μετάβαση για όλους, χωρίς να μένει κανείς στο περιθώριο. Πρέπει να ενώσουμε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, να ενισχύσουμε τον κοινωνικό διάλογο και να επιδιώξουμε τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, από τη χάραξη της πολιτικής έως την εφαρμογή και την αξιολόγηση.

Η ΕΟΚΕ ζητεί μια ευρωπαϊκή εμβληματική πρωτοβουλία για την υγεία: μια ενωτική πρωτοβουλία που βασίζεται στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη για την ενίσχυση των συστημάτων υγείας μας, την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας και την προστασία από μελλοντικές κρίσεις. Ακολουθούν ορισμένες από τις πτυχές που θα αποτελέσουν τον πυρήνα αυτής της σφαιρικής πρωτοβουλίας:

• Η ευρωπαϊκή εγγύηση για τη φροντίδα και την υγεία: μια υπόσχεση που δίνεται σε κάθε ευρωπαίο πολίτη και εγγυάται ισότιμη και καθολική πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας υψηλής ποιότητας.
• Η προσέγγιση «Μία υγεία»: η υγεία του ανθρώπου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υγεία των ζώων, των φυτών και του περιβάλλοντος. Η κλιματική αλλαγή, οι πανδημίες και η απώλεια βιοποικιλότητας είναι όλες τους απειλές που μας υποχρεώνουν να υιοθετήσουμε μια ολιστική προσέγγιση.
• Ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων υγείας μας με την υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης, η διασφάλιση ότι η κυβερνοασφάλεια και η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων για τους πολίτες και τους επαγγελματίες του τομέα της υγείας βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας.
• Στρατηγικές κοινωνικές επενδύσεις και επενδύσεις στον τομέα της υγείας. Η επένδυση στην υγεία έχει θετικό αντίκτυπο στην ευημερία των πολιτών και στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
• Η διασφάλιση της πρόσβασης σε φάρμακα και η οικοδόμηση μιας καινοτόμου και ανταγωνιστικής βιομηχανίας της ΕΕ, η πρόοδος της οποίας πρέπει να θέσει την υγεία και το δημόσιο συμφέρον στην πρώτη γραμμή και να μειώσει την εξάρτησή μας από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η παραγωγή σε ευρωπαϊκό έδαφος είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της κυριαρχίας μας στον τομέα της υγείας.
• Εξασφάλιση επαρκούς αριθμού καλά καταρτισμένων και καλά αμειβόμενων επαγγελματιών του τομέα της υγείας, με τη δημιουργία ελκυστικών συνθηκών εργασίας, την επένδυση στην κατάρτιση, την οικοδόμηση καρποφόρων σταδιοδρομιών και την παροχή συνεχούς στήριξης στους εργαζομένους στον τομέα της υγείας.
• Ενίσχυση των σχετικών με την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία πολιτικών, ιδίως μέσω της ιατρικής της εργασίας, των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου στον χώρο εργασίας και της προστασίας των εργαζομένων από καρκινογόνους και μεταλλαξιογόνους παράγοντες.
• Η αντιμετώπιση της μάστιγας των μη μεταδοτικών νόσων και της πρόκλησης των σπάνιων νόσων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα· πρόκειται για αγώνα κατά των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας που οφείλονται σε πολλαπλά αίτια.

Από την Alexandra Borchardt

Αν θέλουμε να προβοκάρουμε λίγο τη συζήτηση που έχει ανοίξει, η δημοσιογραφία είναι το ακριβώς αντίθετο από την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη: η δημοσιογραφία μιλά για γεγονότα· η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη υπολογίζει πιθανότητες. Ή μήπως θέλετε οι δημοσιογράφοι να συμπληρώνουν τα κενά μιας ιστορίας με κάτι που απλώς ακούγεται πιθανό; Γιατί αυτός είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες για τη βελτίωση της δημοσιογραφίας: μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναζήτηση νέων ιδεών, τη σύνθεση ερωτήσεων για συνεντεύξεις και τη δημιουργία τίτλων, ενώ μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη «δημοσιογραφία δεδομένων» και την ταχεία ανάλυση εγγράφων. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην υπέρβαση μορφοτύπων και γλωσσών, και μπορεί να μετατρέπει κείμενα σε βίντεο, podcast και οπτικά στοιχεία, να μεταγράψει, να μεταφράσει, να απεικονίσει και να καταστήσει το περιεχόμενο προσβάσιμο σε μορφότυπους συνομιλίας. Οι πτυχές αυτές μπορεί να βοηθήσουν τη δημοσιογραφία να απευθυνθεί σε κοινά που στο παρελθόν ήταν παραγκωνισμένα: κοινά που βρίσκονται σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, άτομα που δεν διαθέτουν επαρκείς ικανότητες ανάγνωσης και γραφής ή που απλώς έχουν κάποια αναπηρία και κοινά που δεν ενδιαφέρονται να καταναλώνουν δημοσιογραφικό υλικό με τον παραδοσιακό τρόπο. Όπως αναφέρει η Ezra Eeman, διευθύντρια στρατηγικής και καινοτομίας του ολλανδικού δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα NPO: «Με την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, μπορούμε να εκπληρώσουμε καλύτερα την αποστολή δημόσιας υπηρεσίας που μας έχει ανατεθεί· η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη θα βελτιώσει τη διαδραστικότητα, την προσβασιμότητα και τη δημιουργικότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη μάς βοηθά να προσφέρουμε μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου μας στο κοινό μας».

Ωστόσο, ενώ ορισμένοι από τον κλάδο είναι ήδη εκστασιασμένοι με τις υποσχέσεις της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, η τεχνολογία αυτή ενέχει σημαντικούς κινδύνους για τη δημοσιογραφία. Οι δύο σημαντικότεροι από αυτούς είναι η γενική απώλεια εμπιστοσύνης στις πληροφορίες και η περαιτέρω υποχώρηση, ή ακόμα και η εξαφάνιση των προτύπων λειτουργίας του κλάδου. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι «παραισθήσεις» —ο όρος που χρησιμοποιείται για την τάση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης να κατασκευάζει απαντήσεις, οι οποίες παρουσιάζονται ως γεγονότα και πηγές πληροφόρησης— αποτελούν στην πραγματικότητα χαρακτηριστικό και όχι σφάλμα της τεχνολογίας αυτής. Ωστόσο, η πρόκληση είναι βαθύτερη. Δεδομένου ότι η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη παρέχει σε οποιονδήποτε τη δυνατότητα να δημιουργήσει μέσα σε λίγα λεπτά κάθε είδους περιεχόμενο, ακόμα και άκρως ψευδείς πληροφορίες, υπάρχει ο κίνδυνος το κοινό να χάσει την εμπιστοσύνη του σε όλο το περιεχόμενο που κυκλοφορεί εκεί έξω. Στα σεμινάρια κατάρτισης για τον «γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας» συνιστάται σε όλους να είναι επιφυλακτικοί με το περιεχόμενο που συναντούν στο διαδίκτυο· αυτή η υγιής επιφύλαξη μπορεί να μετατραπεί σε απόλυτη δυσπιστία όταν η κατασκευή περιεχομένου προσλάβει μεγαλύτερες διαστάσεις. Δεν είναι ακόμη σαφές αν οι παραδοσιακές εταιρείες των μέσων ενημέρωσης θα επωφεληθούν από την τεχνολογία αυτή λόγω του πρωταγωνιστικού τους ρόλου σε αυτόν τον κόσμο της πληροφορίας ή αν όλα τα μέσα ενημέρωσης θα θεωρηθούν εν προκειμένω αναξιόπιστα.

Η μαζική εφαρμογή της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης στα αποτελέσματα αναζήτησης επιτείνει αυτήν την καταστροφική εξέλιξη, καθώς απειλεί να καταστήσει τη δημοσιογραφία ολοένα και πιο αόρατη. Ενώ στο παρελθόν μια αναζήτηση στο Google συνοδευόταν από ένα σύνολο συνδέσμων, πολλοί από τους οποίους παρέπεμπαν σε αξιόπιστες επωνυμίες μέσων ενημέρωσης, σήμερα τα αποτελέσματα αναζήτησης διαμορφώνονται ολοένα και περισσότερο από την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Οι χρήστες βλέπουν τις αρχικές απαντήσεις σε μορφή κειμένου· δεν χρειάζεται καν να εμβαθύνουν περισσότερο. Δεν προκαλεί επομένως έκπληξη το γεγονός ότι τα στελέχη των μέσων ενημέρωσης έχουν τρομοκρατηθεί. Πολλοί από αυτούς προσπαθούν να ενσωματώσουν την τεχνητή νοημοσύνη για να αυξήσουν την αποδοτικότητά τους. Η πρακτική αυτή είναι προφανώς ατελέσφορη, καθώς αυτό που χρειάζεται είναι να επενδύσουμε ακόμα περισσότερο στην ποιοτική δημοσιογραφία ώστε να δείξουμε στο κοινό τις διαφορές μεταξύ ενός απλού «περιεχομένου» και της εμπεριστατωμένης, ακριβούς και αξιόπιστης δημοσιογραφίας.

Μια δεοντολογική προσέγγιση για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στα μέσα ενημέρωσης είναι απαραίτητη. Πρώτον, οι οργανισμοί μέσων ενημέρωσης πρέπει να χαράξουν στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη και πρέπει να εξετάσουν πώς μπορεί η τεχνολογία να τους βοηθήσει να προσδώσουν αξία δημόσιας υπηρεσίας. Οι πόροι πρέπει να επικεντρώνονται στο επιθυμητό και να χρησιμοποιούνται αναλόγως — πάντα με επίγνωση ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει σημαντικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος. Πρέπει να έχουμε πάντα την επιλογή να λέμε όχι. Οι οργανισμοί θα πρέπει επίσης να χρησιμοποιήσουν τη δύναμη και την επιρροή που διαθέτουν όταν αγοράζουν προϊόντα, ασκούν πιέσεις για να θεσπιστούν κανονισμοί και συμμετέχουν σε συζητήσεις για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την προστασία των δεδομένων. Διακυβεύονται πολλά. Είναι επιτακτική ανάγκη κάθε εταιρεία να ελέγχει τακτικά τα προϊόντα που χρησιμοποιεί, ώστε να μην υπάρχουν προκαταλήψεις και στερεότυπα και να μην πολλαπλασιαστεί η ζημιά που προκαλούν. Τέλος, σε αυτό το ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον, στο οποίο ξεφυτρώνουν καθημερινά νέα προϊόντα, ο μοναχικός δρόμος είναι επικίνδυνος. Η ανάπτυξη και η προώθηση συνεργασιών εντός του κλάδου και μεταξύ του κλάδου και των εταιρειών τεχνολογίας έχει καίρια σημασία για να χαράξουμε υπεύθυνη πορεία προς το μέλλον.

Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη θα αυξήσει σε μεγάλο βαθμό την εξάρτηση των μέσων ενημέρωσης από τους τεχνολογικούς κολοσσούς. Όσο περισσότερο οι εταιρείες τεχνολογίας ενσωματώνουν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στις εφαρμογές που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι στην καθημερινή τους ζωή, τόσο λιγότερο οι οργανισμοί μέσων ενημέρωσης θα ελέγχουν τις πρακτικές, τις διαδικασίες και τα προϊόντα. Και τότε οι δεοντολογικές κατευθυντήριες γραμμές τους δεν θα αποτελούν παρά ένα απλό συμπλήρωμα σε κάτι που έχει προαποφασιστεί εδώ και καιρό από άλλους.

Με βάση όλα τα ανωτέρω, η ακόλουθη υπόθεση μπορεί να ακουστεί παράδοξη: η δημοσιογραφία του αύριο μπορεί να μοιάζει πολύ με τη δημοσιογραφία του χθες — και μακάρι να είναι καλύτερη. Ωστόσο, ένα μέρος της δημοσιογραφίας του σήμερα θα εξαφανιστεί. Όπως πάντα, η δημοσιογραφία θα αφορά γεγονότα, εκπλήξεις, αφηγήσεις και τη λογοδοσία της εξουσίας. Στόχος της θα είναι να αναπτύξει σταθερές, πιστές και έμπιστες σχέσεις με το κοινό, παρέχοντας καθοδήγηση, πυροδοτώντας συζητήσεις και υποστηρίζοντας τις κοινότητες. Σε έναν κόσμο τεχνητού περιεχομένου, αυτό που δηλώνουν, σκέφτονται και αισθάνονται οι πραγματικοί άνθρωποι θα είναι αυτό που θα επικρατήσει. Οι δημοσιογράφοι είναι οι μόνοι που μπορούν να αποκαλύψουν αυτήν τη πτυχή. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τη δημοσιογραφία να επιτύχει καλύτερα αποτελέσματα ώστε να γίνει χρήσιμη για όλα τα άτομα και όλες τις ομάδες ανάλογα με τις ανάγκες και την κατάσταση της ζωής τους, να γίνει πιο συμπεριληπτική και τοποκεντρική και να εμπλουτιστεί με δεδομένα, με τρόπους που δεν ήταν προσιτοί στο παρελθόν. Η Anne Lagercrantz, αντιπρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα της Σουηδίας, σχολίασε σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη: «Η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει ριζικά τη δημοσιογραφία, αλλά ευχόμαστε να μην αλλάξει τον ρόλο μας στην κοινωνία. Πρέπει να εργαστούμε για την αξιοπιστία του κλάδου των μέσων ενημέρωσης. Πρέπει να δημιουργήσουμε ασφαλείς χώρους ενημέρωσης». Είναι, ως εκ τούτου, εύλογο το συμπέρασμα ότι η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης εγκυμονεί τους μεγαλύτερους κινδύνους όχι για την ίδια τη δημοσιογραφία, αλλά για τα πρότυπα λειτουργίας της.

Το κείμενο αυτό βασίζεται στην έκθεση με τίτλο «Trusted Journalism in the Age of Generative AI» (Αξιόπιστη δημοσιογραφία στην εποχή της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης), η οποία δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης το 2024. Ερευνητές και συντάκτες της έκθεσης είναι η Δρ Alexandra Borchardt, η Kati Bremme, ο Δρ Felix Simon και ο Olle Zachrison.

Η αποδοχή της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως ένδειξη προσήλωσης στο μέλλον της Ευρώπης

Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την ένταξη σε αυτήν των υποψήφιων χωρών δεν αποτελεί απλώς επέκτασή της, αλλά και γεωστρατηγική επένδυση στην προσπάθεια παγίωσης της ειρήνης, της σταθερότητας, της ασφάλειας και της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης μέσω της ενίσχυσης του δημοκρατικού ιστού στην ήπειρό μας. Ως εκ τούτου, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης χρησιμεύει ως ισχυρό μέσο διάδοσης και προάσπισης των κύριων ευρωπαϊκών αξιών. Τα διμερή όργανα που έχουμε εγκαθιδρύσει με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών από τις υποψήφιες χώρες είναι οι μικτές συμβουλευτικές επιτροπές, οι πλατφόρμες της κοινωνίας των πολιτών, η πρωτοβουλία των «μελών από χώρες της διεύρυνσης» και η επέκταση των επισκέψεων ανά κράτος μέλος στα υποψήφια κράτη με σκοπό να διαπιστωθεί ο βαθμός σεβασμού του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Όλα αυτά είναι ενδεικτικά της δέσμευσης της ΕΟΚΕ να συμβάλει τόσο στην εμβάθυνση όσο και στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το έργο μας δείχνει ότι η πρόοδος στις αναγκαίες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις μπορεί και πρέπει να συμβαδίζει με την ένταξη των υποψήφιων χωρών. Παρά τις συνεχιζόμενες δυσκολίες σε αρκετές υποψήφιες χώρες, τα εμπόδια αυτά θα πρέπει να δώσουν ώθηση στη συνεργασία μας με τους υποψήφιους ομολόγους μας και όχι να αποτρέψουν τη σχετική πρόοδο.

Η ΕΟΚΕ έχει συντείνει καθοριστικά στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμμετέχοντας στην υπουργική σύνοδο των Δυτικών Βαλκανίων στα Σκόπια και συνεργαζόμενη στενά με τους αρχηγούς διαφόρων υποψήφιων κρατών. Στόχος των δραστηριοτήτων μας είναι να αξιολογήσουμε την ετοιμότητα των υποψήφιων χωρών να εκπληρώσουν τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και να επαναλάβουμε τη δέσμευσή μας να διεξαχθεί ισότιμος και χωρίς αποκλεισμούς διάλογος με όλα τα μέλη της ΕΟΚΕ και βεβαίως τα μέλη από χώρες της διεύρυνσης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είμαι υπερήφανος που η πρωτοβουλία των μελών από χώρες της διεύρυνσης, η οποία ξεκίνησε τον περασμένο Φεβρουάριο ―παρουσία του πρωθυπουργού της Αλβανίας κ. Edi Rama και του πρωθυπουργού του Μαυροβουνίου κ. Milojko Spajić― αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του μανιφέστου της προεδρίας μου.

Με την ενεργό συμμετοχή των μελών από χώρες της διεύρυνσης, η ΕΟΚΕ πρωτοστατεί στην προσπάθεια των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενσωματωθούν σταδιακά οι υποψήφιες προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση χώρες. Η επίδραση αυτής της πρωτοβουλίας είναι απτή και αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο τόσο στις υποψήφιες χώρες όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ursula von der Leyen και τον επίτροπο Διεύρυνσης κ. Oliver Várhelyi να υποστηρίζουν σθεναρά το εγχείρημα αυτό. Η πρωτοβουλία αυτή έχει ως στόχο, όχι μόνο να αποφέρει άμεσα οφέλη, αλλά και να χτίσει μια στέρεη βάση για την εκπλήρωση των μακρόπνοων προσδοκιών των υποψήφιων χωρών, των πολιτών τους και των δυναμικών κοινωνιών των πολιτών τους. Επιτρέπει στην κοινωνία των πολιτών αυτών των χωρών να συμμετέχουν άμεσα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διατηρώντας τη δυναμική για την πραγματοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. Συνολικά 146 μέλη από χώρες της διεύρυνσης συμμετείχαν ενεργά στην εκπόνηση γνωμοδοτήσεων με θέματα που σχετίζονται με τη διεύρυνση, όπως η πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ενιαία αγορά, η βιωσιμότητα του αγροδιατροφικού τομέα και οι ελλείψεις δεξιοτήτων.

Οι μικτές συμβουλευτικές επιτροπές και οι πλατφόρμες της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν ένα ουσιωδέστατο βήμα διαλόγου των διαφόρων ενδιαφερομένων, με μέλημά τους να ακούγονται όλες οι φωνές κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Επί του παρόντος, έχουν συσταθεί μικτές συμβουλευτικές επιτροπές με το Μαυροβούνιο, τη Σερβία και την Τουρκία και έχουν εγκαθιδρυθεί πλατφόρμες της κοινωνίας των πολιτών της Ουκρανίας και της Μολδαβίας. Η λειτουργία της μικτής συμβουλευτικής επιτροπής με τη Βόρεια Μακεδονία αναμένεται να ξεκινήσει εκ νέου μόλις ανοίξει η συζήτηση για την πρώτη ομάδα διαπραγματευτικών κεφαλαίων, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκρότηση νέας επιτροπής αρμόδιας για την Αλβανία. Το επικείμενο Φόρουμ υψηλού επιπέδου της κοινωνίας των πολιτών που θα είναι αφιερωμένο στη διεύρυνση (24 Οκτωβρίου), παράλληλα με τη διεξαγωγή της συνόδου ολομέλειας της ΕΟΚΕ, αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω την προσπάθεια αυτή. Το φόρουμ, το οποίο συνδιοργανώνει η ΕΟΚΕ με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα συγκεντρώσει μέλη της πρώτης, περίπου εκατό μέλη από χώρες της διεύρυνσης, εκπροσώπους κρατών μελών και κορυφαίους πολιτικούς των υποψήφιων χωρών για να διερευνήσουν την αξία του διαλόγου με τους πολίτες και την κοινωνία για την επιτυχή διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο φόρουμ θα αναδειχθεί η συμβολή του κοινωνικού διαλόγου στην προώθηση των ενταξιακών προσπαθειών, στη βελτιστοποίηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και στην προάσπιση των θεμελιωδών ενωσιακών αξιών.

Ως πύλη της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στην προσπάθεια ενίσχυσης και ανάδειξης όσων επιδιώκουν την ελευθερία, τη δημοκρατία και την κοινωνικοοικονομική ευημερία και απώτερο σκοπό την περαιτέρω σύγκλιση των υποψήφιων χωρών με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μαζί, οικοδομούμε ένα λαμπρότερο μέλλον για την Ευρώπη, ένα μέλλον ευημερίας, ομόνοιας και χωρίς αποκλεισμούς. Η προσήλωση της ΕΟΚΕ στο εγχείρημα της διεύρυνσης είναι απαρέγκλιτη και οι ενέργειές μας αποδεικνύουν την πίστη μας σε μια πιο συνεκτική και ανθεκτική Ευρώπη στο σύνολό της.

Oliver Röpke

Πρόεδρος της ΕΟΚΕ

Η προσκεκλημένη-έκπληξη της στήλης μας είναι η Δρ Alexandra Borchardt, η οποία ήταν η κεντρική ομιλήτρια στο σεμινάριο με τίτλο «Συνδέοντας την ΕΕ», που διοργάνωσε η ΕΟΚΕ για το 2024. Αρχισυντάκτρια της «έκθεσης της EBU για την ειδησεογραφία» του 2024, η οποία είχε ως θέμα τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στη δημοσιογραφία, η Δρ Borchardt αναλύει τις προοπτικές για την υπόλογη στους πολίτες δημοσιογραφία μετά τη ραγδαία ανάπτυξη της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Ενώ ορισμένοι επαγγελματίες στον κλάδο των μέσων ενημέρωσης είναι εκστασιασμένοι με τις υποσχέσεις της νέας αυτής τεχνολογίας, οι κίνδυνοι που ενέχει η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ευκαταφρόνητοι — το ίδιο βέβαια ισχύει και για τις ευκαιρίες.

Η Δρ Borchardt είναι αρχισυντάκτρια, ανεξάρτητη σύμβουλος, καθηγήτρια πανεπιστημίου και ερευνήτρια μέσων ενημέρωσης με πάνω από 25 χρόνια πείρας σε αίθουσες σύνταξης, εκ των οποίων τα 15 είχε διευθυντικά καθήκοντα. Τα τελευταία πέντε χρόνια έχει υποστηρίξει τον ψηφιακό μετασχηματισμό 26 ευρωπαίων εκδοτών ως εκπαιδεύτρια του προγράμματος «Stake Europe» της Παγκόσμιας Ένωσης Εκδοτών Ειδήσεων (WAN-IFRA). Μπορείτε να δείτε το έργο της εδώ.