Następna Komisja musi być Komisją rozszerzenia. Na zakończenie forum wysokiego szczebla na temat rozszerzenia zorganizowanego przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) stwierdzono, że nie chodzi o to, czy należy rozszerzyć UE, lecz jak to zrobić. W forum udział wzięli przewodniczący EKES-u Oliver Röpke, europejski komisarz do spraw miejsc pracy i praw socjalnych Nicolas Schmit oraz ministrowie zarówno z państw członkowskich UE, jak i z krajów kandydujących.

EKES zorganizował wspólnie z Komisją Europejską forum wysokiego szczebla na temat rozszerzenia, które odbyło się równolegle z październikową sesją plenarną. Po raz pierwszy zgromadziło ono ponad 140 przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego z krajów kandydujących. Główne przesłanie uczestników było jasne: społeczeństwo obywatelskie i partnerzy społeczni, często pomijani w procesie akcesyjnym, muszą odgrywać centralną rolę na drodze do rozszerzenia UE.

Oliver Röpke podkreślił: Nie chodzi tylko o rozszerzenie UE – chodzi o przygotowanie przyszłych państw członkowskich do aktywnego udziału w kształtowaniu Unii, tak aby były one w pełni przygotowane do sprostania przyszłym wyzwaniom. Dzięki współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, federacjami pracodawców i związkami zawodowymi tworzymy niezbędne podstawy dla bardziej inkluzywnej i silniejszej Europy.

W debacie podkreślono potrzebę utrzymania obecnej dynamiki rozszerzenia, ponieważ Komisja w latach 2024–2029 odegra kluczową rolę w finalizowaniu tego procesu.

Innym ważnym przesłaniem debaty było znaczenie stopniowej, przewidywalnej i opartej na osiągnięciach integracji, w ramach której postępy są uznawane i nagradzane rzeczywistymi perspektywami przystąpienia.

Nicolas Schmit podkreślił kluczową rolę społeczeństwa obywatelskiego, stwierdzając: Dobrze funkcjonujący dwustronny i trójstronny dialog społeczny oraz zaangażowanie partnerów społecznych to istotne elementy w kontekście przystąpienia do UE, ponieważ są one częścią naszej społecznej gospodarki rynkowej.

Niemiecki sekretarz stanu Rolf Schmachtenberg powiedział: Kwestie pracy i aspekty społeczne mają podstawowe znaczenie dla pomyślnego przystąpienia do UE. Ci, którzy chcą poprawić jakość życia wszystkich obywateli, tworzyć możliwości i zwalczać nierówności społeczne, potrzebują skutecznej polityki zatrudnienia, dobrych warunków pracy i funkcjonujących systemów zabezpieczenia społecznego, z silnymi partnerami społecznymi.

Podczas debaty czarnogórska minister pracy, zatrudnienia i dialogu społecznego Naida Nišić podkreśliła znaczenie forum wysokiego szczebla jako platformy dialogu umożliwiającej Czarnogórze ocenę postępów.

Niki Kerameus, grecki minister pracy i zabezpieczenia społecznego, powiedział: Wielkim przywilejem było uczestniczenie w tej ważnej dyskusji na temat rozszerzenia UE i fundamentalnej roli, jaką partnerzy społeczni odgrywają w kształtowaniu przyszłości europejskiego krajobrazu praw pracowniczych i praw socjalnych.

Olta Manjani, albańska wiceminister gospodarki, kultury i innowacji, stwierdziła:Albania aktywnie zwiększa swoją obecność w instytucjach, komitetach i grupach roboczych UE, czego jednym ze znaków jest ustanowienie wspólnego komitetu konsultacyjnego z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym.

EKES konsekwentnie opowiada się za rozszerzeniem UE. W 2024 r. uruchomił projekt pilotażowy dotyczący członków-obserwatorów z krajów kandydujących. Inicjatywa ta umożliwia społeczeństwu obywatelskiemu z tych krajów wniesienie wkładu w prace EKES-u. Pokazuje też, w jaki sposób aktywne zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego z krajów kandydujących wzmacnia proces rozszerzenia.  (mt)

Energia geotermalna w Europie ma ogromny niewykorzystany potencjał, dlatego Unia Europejska, aby go uwolnić, powinna jak najszybciej przyjąć europejską strategię na rzecz tego rodzaju energii.

Na październikowej sesji plenarnej EKES zajął jednoznaczne stanowisko w sprawie energii. W opinii opracowanej przez Zsolta Kükediego i Thomasa Kattniga Komitet podkreśla, że produkcja energii geotermalnej – o wyjątkowo niskim poziomie emisji gazów cieplarnianych – może odegrać kluczową rolę w transformacji ekologicznej Unii, gdyż zmniejszy jej zależność od paliw kopalnych i ułatwi dekarbonizację.

Energia geotermalna może wnieść cenny wkład w realizację unijnych celów w zakresie neutralności klimatycznej do 2050 r. – powiedział Zsolt Kükedi. Wciąż nie czerpiemy w pełni z jej potencjału. Dlatego Komisja Europejska powinna niezwłocznie opracować kompleksową strategię wykorzystania zasobów energii geotermalnej – dodał Thomas Kattnig.

Komitet zwrócił uwagę, że inwestycje w elektrownie geotermalne nie powiodą się bez pomocy finansowej na szczeblu krajowym. Finansowanie i zachęty rządowe będą potrzebne zwłaszcza do przyciągnięcia inwestycji początkowych i zmniejszenia ich ryzyka.

Trzeba też pamiętać, że na atrakcyjność ekonomiczną projektów geotermalnych mogą wpływać zmiany w polityce energetycznej lub finansowaniu.

Budowa elektrowni geotermalnych wiąże się z ryzykiem, które należy dokładnie oszacować, zwłaszcza pod względem wpływu na środowisko. Z tego względu oraz dla zwiększenia akceptacji społecznej proces ten trzeba przeprowadzić z udziałem społeczności lokalnych.

Niemniej korzyści dla środowiska i klimatu płynące z energii geotermalnej przewyższają związane z nią zagrożenia – jest ona jednym z najlepszych odnawialnych źródeł energii pod względem użytkowania gruntów, wykorzystania zasobów i zależności od importu. (mp)

Państwa członkowskie UE powinny ułatwiać inkluzywne zaangażowanie, otwartość i przejrzystość wobec społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich obszarach gospodarowania odpadami promieniotwórczymi. Dotyczy to zarówno obecnych, jak i potencjalnych społeczności przyjmujących na swoim obszarze instalacje jądrowe, zwłaszcza że w najbliższym dziesięcioleciu, a także później, powstawać będzie coraz więcej odpadów promieniotwórczych.

W opinii przyjętej na październikowej sesji plenarnej EKES zajął zdecydowane stanowisko. Stwierdził, że dostępne środki finansowe należałoby przeznaczyć na budowanie zdolności grup społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza społeczności lokalnych zamieszkujących w pobliżu obiektów jądrowych, do niezależnego udziału w projektach i badaniach służących ocenie uczestnictwa i przejrzystości w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi.

EKES zaleca, by państwa członkowskie składały sprawozdania na temat metod udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym dotyczącym gospodarowania odpadami promieniotwórczymi, a także na temat sposobu zapewnienia przejrzystości. Komitet wzywa państwa członkowskie do monitorowania i regularnego prezentowania rozwoju sytuacji środowiskowej, zdrowotnej i społeczno-gospodarczej w kontekście gospodarowania odpadami promieniotwórczymi – powiedziała sprawozdawczyni Alena Mastantuono.

Państwa członkowskie powinny wziąć na siebie odpowiedzialność, by nie obciążać przyszłych pokoleń przetwarzaniem odpadów promieniotwórczych, bez względu na charakter tych odpadów, ich długość trwania i poziom zagrożenia.

Ponieważ dużą część zużytego paliwa jądrowego można przetworzyć, materiały rozszczepialne powinny być poddawane recyklingowi, co zmniejszy zapotrzebowanie na dostawy naturalnego uranu do eksploatacji reaktorów jądrowych. Strategie gospodarki o obiegu zamkniętym umożliwiłyby państwom członkowskim zminimalizowanie ilości odpadów wymagających zagospodarowania.

Państwa członkowskie powinny dopilnować, aby oceny kosztów likwidacji oraz gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi uwzględniały wzrost tych kosztów z biegiem czasu. Powinny również zagwarantować wystarczające środki finansowe na pokrycie rzeczywistych kosztów – powiedział współsprawozdawca Christophe Quarez. (mp)

EKES wzywa Unię Europejską do pobudzenia inwestycji w bezpieczną łączność, odporną infrastrukturę i łańcuchy dostaw, aby zachować konkurencyjność w szybko zmieniającej się dziedzinie AI ogólnego przeznaczenia (GPAI). Środki te są niezbędne do osiągnięcia jak największych korzyści z generatywnej sztucznej inteligencji, zgodnie z europejskimi wartościami, potrzebami i prawami podstawowymi.

W swojej opinii rozpoznawczej w sprawie „Sztuczna inteligencja/dalsze działania”, skupiającej się na kluczowych aspektach GPAI, EKES podkreśla, że dynamiczny charakter i złożoność sztucznej inteligencji wymagają ciągłych aktualizacji unijnego aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Chociaż modele sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia mają w dużej mierze charakter techniczny i są stosowane głównie w sektorze relacji między przedsiębiorstwami, to nie można zapominać o ich pośrednim wpływie na pracowników i konsumentów.

„Uważamy, że bardzo ważne jest, by wykorzystywana w Europie sztuczna inteligencja opierała się również na wartościach europejskich. Chodzi tu oczywiście o praworządność i prawa człowieka, ale także o przejrzystość, wiarygodność i możliwość zaufania AI. To kluczowe czynniki umożliwiające działanie systemów sztucznej inteligencji na rzecz obywateli” – powiedziała Sandra Parthie, sprawozdawczyni opinii, o której opracowanie wniosły Komisja Europejska i węgierska prezydencja w Radzie UE.

Choć EKES popiera akt w sprawie sztucznej inteligencji, to podkreśla potrzebę jego ścisłego monitorowania i dostosowania w przypadku, gdyby ograniczał innowacyjność unijnych przedsiębiorstw zajmujących się sztuczną inteligencją. Może to mieć miejsce w przypadku braku pewności co do sposobu stosowania tego rozporządzenia lub gdyby okazało się ono zbyt skomplikowane. Mogłoby to doprowadzić do odsunięcia się inwestorów i innowatorów od europejskiego rynku.

Aby przeciwdziałać silnej dominacji dużych przedsiębiorstw cyfrowych spoza UE na rynku unijnym, EKES wezwał do uruchomienia narzędzi polityki konkurencji UE w celu zaradzenia wszelkim krytycznym zachowaniom lub nieprzestrzeganiu unijnych norm.

Unia i jej państwa członkowskie powinny inwestować w innowacje z myślą o budowaniu silnych sieci tworzenia produktów sztucznej inteligencji oraz ich ulepszania, a także o zwiększaniu korzyści, jakie sztuczna inteligencja przynosi ludziom i gospodarce. Brak prac nad GPAI w Europie czy też jej niestosowanie mogą doprowadzić do zmniejszenia konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw oraz do spadku sprzedaży, utraty miejsc pracy, stagnacji gospodarczej i ubóstwa.

„Mamy bardzo dobre przedsiębiorstwa i badaczy. Dysponujemy także wiodącymi na świecie ośrodkami badawczymi. Musimy w znacznie większym stopniu je promować. Musimy także przyciągać talenty i sprawić, by praca w Europie była dla nich atrakcyjna. Musimy opracować sztuczną inteligencję «Made in Europe»” – podsumowała Sandra Parthie. (ll)