Nicolas Gros-Verheyde

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła plan REARM Europe, który został zatwierdzony przez 27 państw członkowskich na specjalnym szczycie 6 marca. Zawiera on pięć głównych propozycji, które są z całą pewnością interesujące, lecz wymagają dalszej dyskusji.

Pierwsza propozycja dotyczyła elastyczności paktu stabilności i wzrostu.

Komisja zaproponowała uruchomienie przewidzianej w pakcie stabilności i wzrostu klauzuli wyjścia, co umożliwiłoby państwom członkowskim zwiększenie wydatków na obronę o 1,5% PKB bez narażania się na wszczęcie procedury nadmiernego deficytu. Jakich oszczędności można się spodziewać? Rzędu 650 mld EUR w ciągu czterech lat. Ursula von der Leyen stanęła na stanowisku, że Europa „musi znacznie zwiększyć wydatki obronne”.

Druga propozycja dotyczyła nowego instrumentu pożyczek na obronność.

Instrument opiewałby na 150 mld EUR i byłby zasilany z pożyczek z budżetu UE w ramach systemu podobnego do pomocy makrofinansowej. Byłby wykorzystywany w priorytetowych obszarach, w których występują poważne braki: w sektorze obrony powietrznej i przeciwrakietowej (zgodnie z inicjatywą Niemiec „Europejska Tarcza Nieba”), systemów artyleryjskich, pocisków rakietowych i amunicji, bezzałogowych statków powietrznych i systemów ich zwalczania, czynników warunkujących potencjał sił, ochrony infrastruktury krytycznej (również w przestrzeni kosmicznej), mobilności wojskowej, a także systemów cyberobrony, sztucznej inteligencji oraz walki elektronicznej.

Aby przyspieszyć ten proces, Komisja wystąpiła z propozycją powołania się na art. 122 Traktatu. Jest on stosowany w wyjątkowych okolicznościach i wymaga jedynie zgody państw członkowskich w Radzie UE – Parlament Europejski otrzymuje jedynie powiadomienie o tym fakcie. Jest to sposób obejścia procesu demokratycznego, który można zakwestionować. Plan wzmocnienia obronności Europy został zatwierdzony na szczycie w Wersalu w marcu 2022 r., czyli aż trzy lata temu! Wydaje się, że użycie słowa „pilny” jest tu mało trafne.

Trzecia propozycja przewiduje sięgnięcie po fundusze regionalne.

Komisja podkreśliła, że w perspektywie krótkoterminowej Unia Europejska może osiągnąć więcej celów z wykorzystaniem budżetu europejskiego poprzez przesunięcie środków z niektórych działów. Zaproponowała, by umożliwić państwom członkowskim „wykorzystanie programów polityki spójności do zwiększenia wydatków na obronę”, i wyraziła chęć „ułatwienia procesu dobrowolnych przesunięć środków do innych funduszy UE w celach obronnych”.

Wymagałoby to dużych cięć w obecnym wieloletnim planie budżetowym (2021–2027). Nasuwa się pytanie, czy powinniśmy poświęcać spójność społeczną lub regionalną w imię obrony. Można się o to spierać.

Można by jeszcze bardziej zaktywizować Platformę na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP) poprzez rozszerzenie jej zakresu na wszystkie technologie w przemyśle obronnym. Zdaniem Komisji kolejnym wariantem byłoby złagodzenie istniejących ograniczeń, takich jak reguły konkurencji lub zasady dotyczące płatności zaliczkowych i współfinansowania.

Czwarta propozycja to pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI).

EBI i jego udziałowcy (państwa członkowskie) wielokrotnie wyrażali sprzeciw wobec dalszych posunięć mających na celu pożyczanie pieniędzy na sektor czysto wojskowy, skłaniając się ku podwójnemu zastosowaniu. Komisja nalega zatem na zmianę polityki EBI.

Piąta propozycja dotyczyła uruchomienia kapitału prywatnego.

Celem byłoby zapewnienie przedsiębiorstwom w sektorze obronnym „jak najlepszego dostępu do kapitału, do finansowania", co jest nagminnym problemem tego przemysłu. Ten pomysł powinien znaleźć odzwierciedlenie w komunikacie w sprawie unii oszczędności i inwestycji.