Tráth atá plancadh agus tuargaint á ndéanamh orthu ó lá go lá agus iad ar a míle dícheall ag iarraidh gan bás a fháil, is beag más féidir do ghlúin óg na hÚcráine féachaint rompu ar thodhchaí atá i bhfad uathu, dar le Yevheniia Senyk, rannpháirtí i YEYS 2025 agus gníomhaí óige ón Úcráin. Insíonn sí dúinn conas a chuireann an cogadh isteach ar eagraíochtaí óige ina tír féin agus a thábhachtaí atá sé guth a thabhairt dóibh ar an leibhéal Eorpach.

Cén tionchar a bhí ag an gcogadh san Úcráin ar bhur n-eagraíocht sna trí bliana atá gafa tharainn, dar leat, agus cén t-athrú atá tagtha ar bhur modhanna oibre?

Is é sprioc Ardán SD (a bunaíodh in 2013) luachanna ar nós na saoirse, na dlúthpháirtíochta, an chomhionannais agus an cheartais a chosaint ós rud é gurb iad sin na luachanna is tábhachtaí, dar linn, chun todhchaí fhorásach a chruthú san Úcráin. Toisc gur cuireadh d’fhiachaibh ar roinnt mhaith Úcránach an baile a fhágáil, tá go leor brainsí curtha ar bun againn freisin ar an gcoigríoch chun rannpháirtíocht óige na hÚcráine lasmuigh den tír a spreagadh. 

I dtosach báire, is mór mar atá obair na mbrainsí réigiúnacha suaite ag an gcogadh toisc cuid mhaith de na brainsí sin, mar shampla in Odessa agus Zaporizhzhia, a bheith lonnaithe in áiteanna atá buailte ar líne thosaigh na troda nach mór, agus muintir na gceantar sin á bplancadh le buamaí ó lá go lá. Is deacair dóibh díriú ar imeachtaí a reáchtáil nuair is é an chloch is mó ar a bpaidrín gan bás a fháil. Fágann an plancadh buamaí laethúil sin a rian ar an óige i ngach cearn den tír toisc nach acmhainn dóibh a thuilleadh féachaint rompu ar thodhchaí atá i bhfad uathu agus gan a fhios acu cad a bhainfidh dóibh amárach nó fiú amháin i gceann dhá uair an chloig.

Anuas air sin, tá staid airgeadais na hÚcráine guagach agus míshocair de dheasca an chogaidh, rud a fhágann an t-aos óg ar easpa fostaíochta. Bíonn ar dhaoine óga post a aimsiú agus iad ag iarraidh a gcuid staidéir a dhéanamh san am céanna, ní áirím páirt a ghlacadh in eagraíochtaí óige. Ní haon dóithín na cúraimí uile sin a choinneáil ar mheá chothrom le chéile.

Tar éis an mhór-ionraidh, thosaigh cuid mhaith daoine óga ag troid in éadan fhórsaí na Rúise agus airm ina láimh acu in ionad a ndúthracht a chaitheamh le comhairlí nó eagraíochtaí don óige. Dá thoradh sin, níl taithí á fáil ag an aos óg ar réimse na polaitíochta. Rachaidh sé dian orainn sna blianta atá amach romhainn a chinntiú go mbeidh an uile dhuine in ann páirt a ghlacadh sa pholaitíocht mar is ceart.

Faoi scáth Ardán SD, cuirimid oideachas polaitiúil agus seachfhoirmiúil ar fáil in aisce lena chinntiú gurb acmhainn don aos óg tionchar a bheith acu ar an bpolaitíocht ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal náisiúnta.

Cad ina thaobh, dar leat, ar tábhachtach an ní d’eagraíochtaí óige nó d’ionadaithe na n-eagraíochtaí sin freastal ar imeachtaí ar nós YEYS?

Thar aon ní eile, cuireann na himeachtaí idirnáisiúnta sin ar a súile do mhuintir na hÚcráine nach bhfuil dearmad déanta ag muintir na hEorpa orthu. Is mór is tábhachtach linn a bheith anseo, guth a bheith againn, ceisteanna a chur ar dhaoine eile faoin taithí atá acu féin agus smaointe nua a thabhairt abhaile linn.

Fairis sin, léiríonn sé gur cumas dúinn dul isteach san Aontas Eorpach ar ball agus go bhfuilimid tiomanta dósan. De réir mar a thabharfar cuirí eile mar seo dúinn, beidh deis ag aos óg na hEorpa éisteacht linn agus deis againne éisteacht leosan freisin. Is cuma nó comhpháirtíocht eadrainn go léir é.

Cad atá de dhíth ar an aos óg, dar leat, a chuideodh nó a thacódh leo leanúint orthu ag glacadh páirt san obair don óige agus sa ghníomhaíochas?

Sílim gur den mhórthábhacht é go rachadh an tAontas Eorpach i gcomhairle le haos óg na hÚcráine. I mo thuairimse, má leanann an tAontas Eorpach de dheiseanna a chur ar fáil dúinn ról a bheith againn nuair a bhíonn beartais an Aontais á múnlú, beimid ábalta teacht ar chonclúidí i gcomhar le chéile, conclúidí a rachaidh chun tairbhe don dá thaobh toisc gur cuid den Eoraip sinn. Ar an ábhar sin, is conclúid choiteann a theastaíonn i ngach réimse beartais. Chomh maith leis sin, má leanann an tAontas Eorpach den tacaíocht airgeadais atá á cur ar fáil aige d’aos óg na hÚcráine chun gur féidir dóibh páirt a ghlacadh in imeachtaí ar nós YEYS, spreagfaidh sin iad le bheith rannpháirteach i gcónaí sa pholaitíocht toisc nach mbeidh an t-ualach céanna airgeadais ina bhac ar rannpháirtíocht orthu a thuilleadh.

Is gníomhaí óige í Yevheniia Senyk de chuid Ardán SD, balleagraíocht de Chomhairle Náisiúnta Óige na hÚcráine. Is mac léinn i réimse an chaidrimh idirnáisiúnta í in Ollscoil Náisiúnta Polaiteicnice Lviv.  

Le Javier Garat Pérez

Mar fhreagairt ar thionscnamh an Uachtaráin, Ursula von der Leyen, maidir leis an gComhshocrú Eorpach um na hAigéin, chuir Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa príomh-mholtaí ar aghaidh chun cur chuige cuimsitheach cothrom i dtaca le rialachas na n-aigéan a chur chun cinn. San fhís atá aige, dírítear ar aigéin shláintiúla tháirgiúla a chinntiú, borradh a chur faoi gheilleagar gorm an Aontais, taighde agus nuálaíocht mhuirí a neartú, agus éiceachórais mhuirí a chosaint do na glúnta atá le teacht.

Leas a bhaint as an ngeilleagair goirm

Leagan CESE béim ar a thábhachtaí atá sé geilleagar gorm atá láidir agus iomaíoch a fhorbairt. Is éard atá i gceist leis sin creataí rialála a shimpliú, uathriail straitéiseach a áirithiú, an nuálaíocht a chur chun cinn agus dul chun cinn a dhéanamh i dtreo an dícharbónaithe.

Chun todhchaí rathúil a chinntiú don tionscal muirí, molaimid go ndéanfaí infheistíocht phráinneach i ríomhbhreoslaí, i bhfuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta agus i dteicneolaíochtaí nuálacha muirí. Ina theannta sin, trí bhraisle láidir mhuirí a bhunú a mbeidh cuspóirí soiléire inbhuanaitheachta ag gabháil léi, cuideofar le ceannaireacht na hEorpa i dtionscail mhuirí a choinneáil. Sin an fáth a bhfuil sé an-tábhachtach ‘Comhghuaillíocht Thionsclaíoch do Shlabhraí Luacha an Gheilleagair Ghoirm’ a chur ar bun agus Straitéis Slándála Muirí an Aontais Eorpaigh a neartú.

Ar a bharr sin, molaimid gur cheart meastóireacht a dhéanamh ar bheartais atá ann cheana amhail an Comhbheartas Iascaigh. Ba cheart tacaíocht leanúnach a thabhairt don iascaireacht inbhuanaithe agus an spleáchas ar bhia mara a laghdú. Ba cheart allmhairí a bheith faoi réir na gcaighdeán sóisialta agus comhshaoil céanna. Chomh maith leis sin, tathantaíonn CESE ar an gCoimisiún plean gníomhaíochta de chuid an Aontais maidir le ‘bia gorm’ a fhorbairt faoi 2026.

Eolas, taighde agus nuálaíocht i ngothaí muirí a fheabhsú

Tá cistiúchán breise sa taighde agus nuálaíocht muirí á éileamh ag CESE, agus béim á leagan aige ar an ngá atá le comhar eolaíoch domhanda agus teicneolaíocht níos fearr san earnáil mhuirí. Chun an méid sin a bhaint amach, molaimid moil don gheilleagair gorm a bhunú agus faireachlann aigéin an Aontais a sheoladh.

Borradh a chur faoin infheistíocht agus faoin maoiniú le haghaidh inbhuanaitheacht na n-aigéan

Tá béim á leagan againn ar an ngá atá le cistiú suntasach poiblí agus príobháideach a shlógadh chun tacú le SDG 14 (Beatha faoin uisce). Chuige sin, ba cheart línte buiséid tiomnaithe le haghaidh tionscadail a bhaineann leis na haigéin a chruthú laistigh de chláir chistiúcháin an Aontais amhail Horizon Europe. Ba cheart tacaíocht airgeadais níos láidre a thabhairt don Chiste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe (CEMID) freisin chun tacú le hearnálacha iomaíocha agus dícharbónaithe.

Aistriú cóir atá cuimsitheach go sóisialta

Chun gur féidir geilleagar athléimneach aigéin a bheith ann, ní mór a áirithiú go gcaitear go cothrom le hoibrithe muirí. Tá bearta á moladh ag CESE chun aghaidh a thabhairt ar ghanntanais lucht saothair, athnuachan ó ghlúin go glúin a spreagadh, agus deiseanna athscilithe a chur ar fáil. Ba cheart córais chuimsitheacha tacaíochta sóisialta a bheith i bhfeidhm chun oibrithe a chosaint, go háirithe iad siúd nach féidir leo aistriú chuig róil nua mar gheall ar athruithe teicneolaíochta.

Aigéin shláintiúla athléimneacha a chinntiú

Tá ár n-aigéin i mbaol de dheasca an athraithe aeráide, truaillithe, plaisteach agus brúnna daonna. Dá bhrí sin, ba cheart iarrachtaí níos láidre a dhéanamh maidir le hathchóiriú agus cosaint na n-aigéan agus caomhnú inbhuanaithe atá ag teacht le gealltanais dhomhanda bhithéagsúlachta a chinntiú. Tá sé ríthábhachtach freisin ‘dea-stádas comhshaoil’ a bhaint amach ar mhaithe le cobhsaíocht eacnamaíoch agus athléimneacht aeráide. Chomh maith leis sin, ba cheart infheistíocht a dhéanamh go práinneach sa bhonneagar glas, i laghdú truaillithe agus i bPlean Eorpach um Oiriúnú don Athrú Aeráide agus, ag an am céanna, ceannaireacht an Aontais i rialachas domhanda muirí a threisiú.

Creat cuimsitheach um rialachas na n-aigéan a chinntiú

Chun borradh a chur faoin rathúnas eacnamaíoch agus teorainneacha an phláinéid seo á n-urramú ag an am céanna, tá CESE ag iarraidh go mbeadh comhar réigiúnach ann le pobail áitiúla chun go mbeidh beartais ag luí le chéile i gcónaí. Éilíonn sé freisin comhaontuithe idirnáisiúnta níos fearr, taidhleoireacht aigéin níos láidre san Aontas, agus meithleacha tiomnaithe atá dírithe ar chúrsaí muirí laistigh d’institiúidí an Aontais.

Ar deireadh, molann CESE freisin feabhas a chur ar an bpleanáil spásúil mhuirí chun cothromaíocht a bhaint amach idir leasanna éagsúla, amhail leathnú an fhuinnimh amach ón gcósta, nó an earnáil iascaigh agus dobharshaothraithe. Is é an sprioc atá ann an chómhaireachtáil agus an inbhuanaitheacht a chur chun cinn agus an tráth céanna a chinntiú go gcaomhnófar pobail iascaireachta thraidisiúnta agus go mbeidh baint acu leis an bpróiseas cinnteoireachta.

San eagrán seo:

• Cosaint na hEorpa: ní mór an caiteachas a dhéanamh ar shlí eagnaí agus éifeachtúil – Marcin Nowacki, comhalta de CESE
• An Plean ReArm Europe – Nicolas Gros-Verheyde

• Fócas ar ‘Leatsa an Eoraip, Abair Leat!’ (YEYS):

  - Ní féidir an óige a rannpháirtiú mar is ceart mura mbeidh i gceist ach cleachtadh ticbhosca – Bruno António

  - Daoine a spreagadh chun daoine a chumhachtú – Kristýna Bulvasová

  - Aos óg na Moldóive ag YEYS: glúin a thógáil ar féidir leis teorainneacha a shárú – agallamh le  Mădălina-Mihaela Antoci

Leigheas ar an deighilt idir na daoine: Conas is féidir leis an tsochaí shibhialta an polarú a chomhrac agus an dochar a bhaint as

Nuair is ag dul in olcas atá an deighilt idir na daoine sa tsochaí lenár linn, agus nuair is ag dul i léig atá an mhuinín as institiúidí an daonlathais, ní mór don tsochaí shibhialta aghaidh a thabhairt ar an dúshlán. Ní rud diúltach ann féin an polarú i gcásanna áirithe Ní lia duine ná dearcadh: sin é is lón díospóireachta don daonlathas. Mar sin féin, nuair is naimhdeas, bréagaisnéis agus deighilt an toradh a bhíonn ar an deighilt, is rud í a chuireann bunchlocha an daonlathais i mbaol.

Le linn Sheachtain na Sochaí Sibhialta i mbliana, chonaiceamar samplaí maithe de thionscnaimh a théann i ngleic leis an bpolarú díobhálach. Le Duais na Sochaí Sibhialta de chuid CESE, leagadh béim ar eagraíochtaí a oibríonn ar litearthacht sna meáin, rud a chuireann i gcoinne na bréagaisnéise, agus a chothaíonn plé idir óg agus aosta. Sin iad na cineálacha tionscadal nach mór tacú leo más mian linn sochaithe athléimneacha comhtháite a thógáil.

Ar fud na hEorpa, tá an ilroinnt shochaíoch ag dul i méid. Is iomaí sin dúshlán atá le sárú: neamhionannais eacnamaíocha, eisiamh sóisialta, mífhaisnéis dhigiteach, agus antoisceachas polaitiúil. Léiríonn an méadú atá tagtha le déanaí ar ghluaiseachtaí pobalacha ar fud na hEorpa, an laghdú atá ag teacht ar iolrachas na meán, agus an laghdú atá ag teacht ar an muinín as institiúidí an chaoi a gcuireann an polarú le míshástacht. Déanann na treochtaí sin struchtúir dhaonlathacha a lagú agus an comhtháthú sóisialta a chreimeadh. I dtréimhsí den sórt sin, ní hamháin gur rannpháirtí sa phróiseas daonlathach í an tsochaí shibhialta — is caomhnóir í ar athléimneacht an daonlathais.

Tá eagraíochtaí na sochaí sibhialta ar thús cadhnaíochta le fada i gcosaint luachanna an daonlathais. Feidhmíonn siad ina n-idirghabhálaithe, ag tabhairt guthanna éagsúla chun boird, ag cur i gcoinne na mífhaisnéise, agus ag cothú díospóireachtaí poiblí eolacha. Cuireann siad ardán ar fáil dóibh siúd nach n-éistear lena nglór, agus iad ag tacú le beartais chuimsitheacha a nascann le chéile iad seachas caol na dinge a chur sa deighilt. Trí bhíthin na rannpháirtíochta sibhialta, sin agus plé bunaithe ar fhíricí, mar aon le tionscnaimh a chuireann an chaoinfhulaingt chun cinn, téann an tsochaí shibhialta i ngleic go gníomhach le fórsaí na deighilte.

Creideann CESE go diongbháilte gurb é neartú na rannpháirtíochta agus an idirphlé an t-aon bhealach le dul chun cinn. Sin rud a fheicimid inár gcuid oibre lá i ndiaidh lae — glacann ár gcuid comhaltaí, ag labhairt dóibh thar ceann na bhfostóirí, na gceardchumann agus na n-eagraíochtaí neamhrialtasacha, páirt i ndíospóireachtaí láidre, ach is é is aidhm dóibh i gcónaí teacht ar chomhthuiscint. Ní neart go haontú le chéile, agus is é sin an tsamhail nach mór a leathnú ar fud na hEorpa.

Ní mór an tsochaí shibhialta a chumhachtú chun a ról iomlán a chomhlíonadh le haghaidh a thabhairt ar an deighilt. Is éard atá i gceist leis sin a áirithiú go mbeidh rochtain acu ar chistiú, a gcumas oibriú gan bhac a chosaint, agus timpeallacht a chothú ina n-aithnítear agus ina dtugtar meas ar an méid a chuireann siad leis an saol daonlathach. Más trí chomhairliúcháin leis na saoránaigh é, trí thionscnaimh ón bpobal, nó trí uirlisí daonlathais dhioscúrsaigh, ní mór na sásraí rannpháirtíochta a threisiú lena áirithiú go mbraitheann daoine go bhfuil siad san áireamh i bpróiseas na cinnteoireachta.

Tá todhchaí na hEorpa ag brath ar an dearcadh atá ag na saoránaigh go bhfuil ionadaíocht á déanamh orthu, go bhfuil siad rannpháirteach agus go gcloistear a nglór. Ní aguisín leis an daonlathas í an tsochaí shibhialta – is í is cnámh droma dó. Agus sinn ag dul i ngleic le ré na deighilte, ní mór dúinn na huirlisí, an t-aitheantas agus an spás a thabhairt dó a theastaíonn uaidh chun leanúint de chosaint ár luachanna daonlathacha. Ach idirphlé a bheith á chothú, an cuimsiú sóisialta a chur chun cinn, agus cur i gcoinne an antoisceachais, is féidir leis an tsochaí shibhialta a bheith ina fórsa a thiontaíonn an deighilt ó fhoinse coinbhleachta ina spreagadh do dhíospóireacht chuiditheach agus don dul chun cinn sóisialta.

Bímis ag obair as lámha a chéile lena chinntiú nach rachaidh an deighilt ó smacht orainn san am atá romhainn. Ina leaba sin, bímis ag tógáil na hEorpa sa riocht go neartóidh an éagsúlacht tuairimí ár n-aontacht, ina ndéanfar muinín a atógáil leis an rannpháirtíocht, agus ina mbeidh an tsochaí shibhialta ar thús cadhnaíochta chun na bearnaí a dhúnadh.

Oliver RÖPKE

Uachtarán CESE

Chuireamar ceist ar Javier Garat Pérez, rapóirtéir na tuairime Moltaí na sochaí sibhialta maidir le Comhshocrú Eorpach um na hAigéin ó CESE, faoi na príomh-mholtaí atá déanta ag CESE maidir leis an tionscnamh ón gCoimisiún Eorpach ina leagtar amach an fhís chuimsitheach do na beartais uile a bhaineann leis na haigéin. Cén ghníomhaíocht shonrach atá le déanamh chun na haigéin a chosaint ar léirscrios agus ar thruailliú, agus chun a mbithéagsúlacht a chaomhnú? Cad iad na bagairtí is mó ar fholláine na n-aigéan agus cad iad na réitigh a mholann an Coiste? 

Le Kristýna Bulvasová

I saol éiginnte na linne seo ina bhfuil creidimh sheanbhunaithe ag titim as a chéile, agus gur údar deigilte seachas údar aontais atá sna luachanna a bhíodh i gcoiteann againn, ní mór deiseanna a thabhairt do dhaoine óga a bheith rannpháirteach dáiríre sa tsochaí agus sinn ag dul i ngleic leis an iliomad fadhbanna atá ag imeacht as smacht sa saol. Léiríodh go soiléir sa phlé a rinneadh le linn na comhdhála YEYS 2025 nach ann d’aon ábhar amháin a d’fhéadfaí ‘ábhar na n-óg’ a thabhairt air agus go bhfuil imní ar dhaoine óga, agus ní gan ábhar, faoi na fadhbanna éagsúla go léir atá ann, e.g. comhrac na caimiléireachta, cur chun cinn an chomhionannais, conas dul i ngleic leis an athrú aeráide. Seo a scríobh dalta de chuid na Seicia, Kristýna Bulvasová, a ghlac páirt sa chomhdháil Leatsa an Eoraip, Abair Leat! (YEYS).

Mar dhuine óg de ghlúin Z, is go rímhinic a chuala mé á rá go bhfuil ‘fadhbanna nach bhfacthas riamh roimhe seo le réiteach ag an nglúin óg’ agus gur ‘faoi do cheannaireachtsa atá sé cabhrú leis na dúshláin atá ann a fhreagairt’.  Ní beag an bhearna bhaoil a gcaithfear dul ann, ach is mór iad na dúshláin atá le sárú freisin: cúlú an daonlathais ar ráta nach bhfacthas cheana, ár sochaithe a bheith deighilte i dtaobh na luachanna a bhíodh i gcoiteann againn tráth, na creidimh agus na córais seanbhunaithe a bheith ag titim as a chéile, sin agus méadú ar an éiginnteacht.

Fágann na caighdeáin arda a mbítear ag súil leo go gcuirtear brú mór ar dhaoine óga agus ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta, ar eagraíochtaí iad atá ar bheagán airgid, agus ar an ról tábhachtach atá acu siúd i múnlú luachanna na hóige, agus ar na córais oideachais freisin. Ba cheart go mbeadh sé d’acmhainn i gcóras an oideachais fhoirmiúil na scileanna agus na huirlisí a theastaíonn ó dhaoine óga a thabhairt dóibh le go bhféadfaidh siad fadhbanna a réiteach agus a bheith ina gceannairí i saol ár linne agus sa saol atá romhainn. Tá eagla orm go bhfuil a lán de na córais oideachais atá ann ródhocht chun dúshláin an 21ú haois a shárú, agus go bhfuil ag teip ar na scoileanna oideachas a sholáthar i réimse an athraithe aeráide agus i gcúrsaí sláinte cuimsitheacha, bíodh an mheabhairshláinte nó an t-atáirgeadh i gceist. Ina theannta sin, níl an teicneolaíocht úrscothach atá de dhíth ag na scoileanna ná ní thugtar an rochtain chuí do ghrúpaí leochaileacha.

Fiú amháin an cheist maidir le cé a mheastar a bheith leochaileach, is ceist pholaitiúil anois í, nó níos measa fós táthar ag baint leas aisti mar uirlis troda, rud a chuireann brú breise ar na daoine is lú acmhainn nár cheart a fhágáil ar lár.

Níl comhaontú inár sochaithe a thuilleadh maidir le cad is leochaileacht ann ná conas í a aithint, rud a fuair mé taithí air mé féin agus mé ag stiúradh ceardlainne i scoil gar do theorainn na Seicia-na Slóvaice, nuair a phléamar an bhearna phá idir fir agus mná agus na héagothromaíochtaí eile a bhaineann le hinscne. Deargiontas a rinne na daltaí agus na múinteoirí den ábhar, agus dhiúltaigh siad scun scan don smaoineamh go bhfuil aon éagothromaíochtaí inár sochaí. Fágann an sampla sin go gcreidim go dteastaíonn tuilleadh plé agus forbairt acmhainní maidir leis na leochaileachtaí agus an éagothroime atá ann, gan beann ar aoisghrúpaí.

Is aisling dho-aimsithe i gcónaí é rochtain chomhionann a thabhairt ar an oideachas agus ar dheiseanna don óige, agus áirím freisin mná agus cailíní faoi mhíbhuntáiste, daoine faoi mhíchumas agus daoine óga ó chúlraí imirce. Más é an sprioc atá i gcoiteann againn bunchloch dhaingean a chur ar fáil do dhaoine óga le go bhféadfaidh siad a lánacmhainneacht a bhaint amach agus a n-aislingí a fhíorú, níor mhór dúinn tosú ar bheart a dhéanamh láithreach. Ní rud simplí é réiteach a mholadh, ach dá neartófaí na naisc atá ag na Ballstáit leis na sochaithe sibhialta, go háirithe leo siúd a oibríonn i réimse an oideachais neamhfhoirmiúil, d’fhéadfaí bearnaí a líonadh tar éis dóibh a chinneadh cé na réimsí is leochailí atá ann. Trí chur le scileanna na múinteoirí agus na n-oibrithe óige uile le go bhféadfaidh siad acmhainn an phobail a chruthú, d’fhéadfaí creat a chur ar fáil le haghaidh roinnt de na réitigh chórasacha spriocdhírithe.

Is í an tsochaí shibhialta a dhéanann an rannpháirtíocht ghníomhach shibhialta a spreagadh, ach is íseal na rátaí atá ann go fóill maidir le rannpháirtíocht daoine óga sa chinnteoireacht agus sa rialachas daonlathach. Tá bearna shoiléir idir na mianta atá ag daoine óga agus na spásanna agus na deiseanna atá ar fáil acu chun na mianta sin a fhíorú. Ní leor toghcháin chun na torthaí inmhianaithe a bhaint amach, toisc gur deacair fós cur i gcoinne an chultúir pholaitiúil agus na bréagaisnéise i roinnt tíortha. Mar sin féin, ní chiallaíonn sé i gcás nach gcaitear vóta nach bhfuil tuairim ag duine nó nach bhfuil fadhbanna ann le réiteach. Chun an tsaoránacht ghníomhach a spreagadh, ní hamháin go bhfuil ar dhaoine óga taithí dhearfach a fháil ar an ngníomhaíocht dhaonlathach ach teastaíonn torthaí nithiúla uathu freisin – gan aon chur i gcéill, gan aon roghnaíocht, gan a bheith ag iarraidh a chur ina luí ar dhaoine óga go bhfuiltear á gcur san áireamh nuair nach bhfuil (youthwashing). Tá gach dóchas agam go mbeidh na Ballstáit in ann na spásanna sin a chruthú agus go ndéanfar níos mó ná díreach go mbeidh ar dhaoine óga fanacht go mbeidh an deis acu páirt fhóinteach a ghlacadh sa tsochaí agus i bpróiseas an chomhchruthaithe. Ach ní i gceann trí bliana, cúig bliana ná deich mbliana ba cheart dá leithéid tarlú. Caithfear tabhairt faoin athrú láithreach bonn le nach méadóidh an deighilt sa tsochaí a thuilleadh.

Le linn na comhdhála Leatsa an Eoraip, Abair Leat! (YEYS 2025), bhí sé de phléisiúr agam páirt a ghlacadh i ndréachtú molta amháin a bhaineann go sonrach leis an athrú aeráide, óir creidim féin go bhfuil na trí ghéarchéim atá ag titim amach ar an domhan seo againne ar cheann de na dúshláin is mó atá le sárú ag an gcine daonna. Ar cheann de na cúig mholadh a rinne YEYS bhí straitéis chomhleanúnach maidir leis an athrú aeráide a fhorbairt don Eoraip; ar na moltaí eile bhí an comhrac i gcoinne an éillithe tríd an trédhearcacht agus rannpháirtíocht na hóige, an tsaoránacht ghníomhach, an comhionannas agus an smaoineamh go bhfuil ‘suíochán tuillte ag an aos óg’. Toisc go bhfuil an moladh sin ar an liosta a formhuiníodh, is léir gur dúshlán ríthábhachtach é dar linne a d’fhreastail ar an gcomhdháil agus go gcaithfear aghaidh a thabhairt air. Mar sin féin, is léiriú iad na moltaí sin ar dhearcadh grúpa daoine óga a bhfuil roinnt mhaith cumhachta acu cheana féin agus ní féidir glacadh leis gur sampla ionadaíoch iad den dream óg i ngach uile Bhallstát. D’fhéadfadh sé go raibh daoine áirithe den tuairim go bhfuil an moladh áirithe sin ar an moladh is tábhachtaí a rinne rannpháirtithe na comhdhála, ach ba cheart a thabhairt faoi deara gur rangaíodh é ar an moladh deireanach ar an liosta in ord tosaíochta. Rud is féidir a thuiscint as an liosta nach bhfuil aon ábhar amháin ann a bhféadfaí ‘ábhar na hóige’ a thabhairt air. Tá imní ar dhaoine óga faoi na saincheisteanna go léir atá ag cur isteach ar an tsochaí trí chéile agus is clár oibre leathan trasearnála atá i gclár oibre na hóige.

Tuigeann roinnt daoine óga an tábhacht a bhaineann le cosaint an chomhshaoil agus an inbhuanaitheacht, ach níl sé d’acmhainn ag daoine óga eile tosaíocht a thabhairt don ábhar sin toisc gur ag streachailt atá siad chun a mbunriachtanais a shásamh. Luaigh mé na trí ghéarchéim atá ag titim amach ar domhan agus go bhfuil sé sin ar cheann de na mórdhúshláin atá le freagairt ag an gcine daonna. Mar sin féin, má smaoinímid go gcaithfear dul i ngleic leis na saincheisteanna móra go léir i gcomhthráth, agus mura ndéanfar sin nach mbeidh éifeacht leis an réiteach, athraíonn an scéal. De thoradh an chomhthéacs gheopholaitiúil atá ann faoi láthair agus toisc go bhfuil ar an Aontas troid ar son an iomaíochais dhomhanda, tá aird á tarraingt ar phróisis an aistrithe agus moill á cur orthu freisin. I ndeireadh an lae, níl an dara domhan againn ná ní bheidh ag na glúnta inár ndiaidh chun na saincheisteanna sin a réiteach, agus ní féidir linn dul sa seans a thuilleadh acmhainní uile an domhain a ídiú.

Is mian liom tagairt arís don bhearna bhaoil a luaigh mé. Ba cheart go mbeadh an t-aos óg ina iomláine, daoine den uile chineál, fós in ann tairbhe a bhaint as a n-óige agus as na pribhléidí, na dúshláin agus an áilleacht go léir a bhaineann leis an tráth sin dá saol. Tugadh le fios, áfach, i dtuarascáil a d’fhoilsigh na Náisiúin Aontaithe le deireanas go bhfuil meath tagtha le deich mbliana anuas ar cé chomh sásta agus atá daoine fásta óga lena saol. Fiú amháin agus dúshláin mhóra le sárú againn, creidim go diongbháilte go bhfuil seans maith againn na saincheisteanna práinneacha atá ann a réiteach agus feabhas a chur ar an gcáilíocht saoil do chách más féidir linn an t-aos óg a spreagadh trí na torthaí nithiúla a bhíonn ar a gcuid gníomhaíochtaí.

Tá Kristýna Bulvasová ina ball de Líonra Eorpach na hÓige ar son na Forbartha Inbhuanaithe. Ba Thoscaire ar son na hÓige í ar an gComhdháil um Údaráis Áitiúla agus Réigiúnacha i gComhairle na hEorpa (CLRAE) agus ar thoscaireacht na Seicia sna Náisiúin Aontaithe. Bhí sí ina hurlabhraí ar Fhóram Óige na Seicia-na Gearmáine agus tá sí fós rannpháirteach i gcur chun cinn an chomhair idir an tSeicia agus an Ghearmáin. Is gníomhaí i réimse na hóige í Kristýna atá dírithe ar an oideachas agus ar an inbhuanaitheacht sa todhchaí, agus is í atá i gceannas ar an eagraíocht neamhrialtasach Mladí občané (MOB) sa tSeicia agus tá sí ag cur deireadh lena cuid staidéir in Ollscoil Karlova i bPrág agus in Ollscoil Regensburg. Chomh maith leis an bpáirt ghníomhach a ghlac Kristýna in YEYS, bhí sí ar dhuine de na cainteoirí a labhair le linn Sheachtain na Sochaí Sibhialta in CESE sa seisiún Foresight for inclusive just transition and green-blue growth.

Leatsa an Eoraip, Abair Leat! (YEYS) In eagrán 2025 de YEYS tugadh le chéile thart ar 90 dalta ón Aontas Eorpach, ó thíortha is iarrthóirí agus ón Ríocht Aontaithe. Tháinig Valeriia Makarenko an bealach ar fad ó limistéar cogaíochta Kharkiv san Úcráin chun ionadaíocht a dhéanamh thar ceann a tíre ag an ócáid. Labhair sí faoina thábhachtaí atá YEYS d’aos óg na hÚcráine agus d’inis sí faoin dóchas atá aici go mbeidh todhchaí níos gile i ndán don Úcráin mar thoradh ar an nglúin óg a fuair taithí ar an teacht aniar agus ar an aontacht le linn an chogaidh.

1) Cén fáth a gceapann tú go bhfuil sé tábhachtach go bhfreastalódh daoine óga ar imeachtaí Eorpacha ar nós Leatsa an Eoraip, Abair Leat?

Creidim go bhfuil sé thar a bheith tábhachtach go bhfreastalódh daoine óga ar imeachtaí Eorpacha ar nós Leatsa an Eoraip, Abair Leat! toisc go dtugann siad ardán dóibh a dtuairimí a roinnt, páirt a ghlacadh i bplé fiúntach agus todhchaí na hEorpa a mhúnlú. Cuireann na himeachtaí sin deiseanna fíorluachmhara ar fáil ónar féidir foghlaim faoi phróisis chinnteoireachta, scileanna ceannaireachta a fhorbairt agus nasc a dhéanamh lenár gcomhaoisigh i dtíortha eile. Tá an rannpháirtíocht sin níos tábhachtaí fós d’aos óg na hÚcráine toisc go dtugtar deis dúinn ár dtaithí féin a roinnt, tacú le lánpháirtiú na hÚcráine san Eoraip agus an dlúthpháirtíocht a chothú i measc aos óg na hEorpa.

2) Cén tionchar a bhí ag an gcogadh ar aos óg na hÚcráine?
Gan amhras ar bith, tá saol aos óg na hÚcráine athraithe go mór mar gheall ar an gcogadh, mar atá, i réimsí an oideachais, na meabhairshláinte agus na slándála i gcoitinne. Mar shampla, b’éigean do lear mór daoine óga dul in oiriúint don fhoghlaim ar líne nó lonnú go háiteanna eile, faoi dhálaí dheacra éagobhsaí go minic. Mar sin féin, chothaigh an cogadh an teacht aniar sin atá ionainn – ní hamháin gur siombailí den chumhacht agus den neart iad aos óg na hÚcráine anois, ach tá páirt níos gníomhaí acu freisin san obair dheonach, sa ghníomhaíochas agus in iarrachtaí atógála, ar nós tionscadail pleanála uirbí. In ainneoin na ndeacrachtaí atá ann, tá rún daingean againn ár bhféiniúlacht a chosaint agus todhchaí ár dtíre a thabhairt slán.

3) Cén dóchas atá agat do thodhchaí aos óg na hÚcráine?
Is cinnte gur ceist chasta í ceist na todhchaí do gach ógánach san Úcráin. Tá súil agamsa agus ag mo phobal go mbeidh gach duine óg san Úcráin in ann teacht ar oideachas den chéad scoth, ar dheiseanna chun dul chun cinn a dhéanamh ina ngairm agus ar thodhchaí shlán in Úcráin láidir neamhspleách. Tá súil agam freisin go leanfaidh an pobal idirnáisiúnta de thacaíocht a thabhairt don Úcráin agus í i mbun atógála ionas go mbeidh daoine óga ag déanamh go maith agus nach díreach ag maireachtáil ón lámh go dtí an béal a bheidh siad. Tá an-acmhainn in aos óg na hÚcráine, agus is ábhar misnigh é níos mó daoine óga a fheiceáil ag glacadh páirt i dtionscadail éagsúla san oideachas, san eolaíocht, in athchóiriú an bhonneagair agus i réimsí eile. Thar aon ní eile, tá súil agam go mbeidh todhchaí níos gile, níos nuálaí agus níos daonlathaí i ndán don Úcráin mar thoradh ar an nglúin óg a fuair taithí ar an teacht aniar agus ar an aontacht le linn an chogaidh.

4) Cé na smaointe deiridh atá agat faoin imeacht seo?  

Fuair mé an-spreagadh agus mé anseo. Fiú trí chomhrá a dhéanamh nó a bheith ag éisteacht agus anailís a dhéanamh ar a raibh á rá ag rannpháirtithe eile, is féidir liom a rá gur fóram an-chumhachtach atá ann, agus gur leor teacht le chéile chun an rud is féidir linn a chur i gcrích le chéile a thaispeáint. Mar shampla, roinnt de na tionscadail a chuireamar i gcrích, ba chabhair mhór iad linn chun tuiscint ní b’fhearr a fháil ar thíortha eile. Chuir mé eolas ar an oiread sin rudaí spéisiúla nua faoi thíortha éagsúla. Táim an-sásta gur ghlac mé páirt san imeacht agus táim bródúil as go raibh mé anseo. 

Is dalta 16 bliana d’aois as Kharkiv na hÚcráine í Valeriia Makarenko. Tá sí i mbliain 10 ag Lyceum #99 in Kharkiv.

Tá a phríomh-mholtaí eisithe ag Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) maidir le Seimeastar Eorpach 2025 – Pacáiste an Fhómhair, mar atá infheistíochtaí straitéiseacha agus comhar níos láidre chun athléimneacht agus iomaíochas an Aontais a fheabhsú.

Is i dtuairim a glacadh ag an seisiún iomlánach i mí Feabhra a chuir CESE na moltaí sin chun cinn. Leag sé béim inti ar an inbhuanaitheacht, ar athchóirithe ar mhargadh an tsaothair agus ar ailíniú níos fearr idir beartais náisiúnta agus beartais an Aontais, mar aon le ról níos mó a thabhairtdon tsochaí shibhialta.

Chuir CESE in iúl gurb oth leis nár foilsíodh Suirbhé Bliantúil don Fhás Inbhuanaithe, ar doiciméad beartais ríthábhachtach é. Chuir sé chun suntais gur gá d’institiúidí an Aontais ullmhú do rioscaí geopholaitiúla a d'imreodh tionchar ar an trádáil, ar an mboilsciú agus ar an bhfás.

Léirigh CESE a thacaíocht do thionscnamh an Chompáis Iomaíochais agus d'éiligh sé go ndéanfaí infheistíochtaí in earnáil an fhuinnimh agus san earnáil dhigiteach, Ciste Eorpach le haghaidh Infheistíochtaí Straitéiseacha san áireamh. D’éiligh sé freisin ról níos mó a thabhairt don tsochaí shibhialta, athbhreithniú pragmatach a dhéanamh ar an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF), agus feabhas a chur ar an gcomhar idir na Ballstáit chun gur fearr na beartais eacnamaíocha agus táirgiúlacht. (tk)