Μεταξύ της σύλληψης της ιδέας μιας ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, τη δεκαετία του 1980, και του σχεδιασμού και της δρομολόγησής της, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, συντελέστηκαν πολλές ιστορικές αλλαγές στην ήπειρό μας και πέραν αυτής. Έκτοτε, η ίδια η ΕΕ υπερδιπλασιάστηκε ως προς το μέγεθος και τα μέλη της, αντιμετώπισε κρίσεις και συγκρούσεις, με φυσικές, οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές προκλήσεις.

Παράλληλα, έχουν σημειωθεί δραματικές αλλαγές και στη γεωπολιτική κατάσταση. Μια νέα υπερδύναμη έχει αναδυθεί στην Ασία και αποτελεί συστημικό αντίπαλο για την ΕΕ σε πολλά επίπεδα. Με την πάροδο των ετών, οι αρχές της εσωτερικής αγοράς, δηλαδή η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίου και εργαζομένων, έχουν αποδειχθεί επωφελείς για τις οικονομικές επιδόσεις της ΕΕ. Ωστόσο, η ενιαία αγορά πόρρω απέχει από την τελειότητα.

Η εφαρμογή των από κοινού συμφωνηθέντων κανόνων ενίοτε είναι μάλλον αποσπασματική, οι διοικητικές απαιτήσεις έχουν πολλαπλασιαστεί και οι δυνατότητες εποπτείας της αγοράς είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Επιπλέον, επί του παρόντος η ΕΕ αντιμετωπίζει αντικρουόμενους στόχους: αιτήματα για επιδοτήσεις από τη βιομηχανία καθώς και από άλλους φορείς σε εθνικό επίπεδο, αλλά και αιτήματα για περιορισμό των κρατικών ενισχύσεων και διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε όλα τα κράτη μέλη· τοπικές απαιτήσεις παραγωγής για τη διατήρηση της δημιουργίας αξίας και της απασχόλησης στην Ευρώπη, αλλά και απαιτήσεις για ανοικτές αγορές και πρόσβαση σε αυτές, ως μέσο διατήρησης της ανταγωνιστικότητας από άποψη κόστους με τους παγκόσμιους ανταγωνιστές, καθώς και για παροχή στους καταναλωτές προσιτών προϊόντων· πρόσβαση στις απαραίτητες πρώτες ύλες για την παραγωγή αγαθών, από τα αυτοκίνητα έως τις ανεμογεννήτριες ή τους ηλιακούς συλλέκτες, τις συσκευές κουζίνας ή κήπου, αλλά και συνθήκες εφοδιασμού με τους εν λόγω πόρους, όπως η διασφάλιση των εργασιακών και περιβαλλοντικών προτύπων και η αντιμετώπιση των ανταγωνιστών για τους εν λόγω πόρους.

Ο ανοιχτός χαρακτήρας των αγορών και των συνόρων της ΕΕ, βασική πτυχή πίσω από την αρχική αντίληψη της ενιαίας αγοράς, έχει καταστεί ανεπαρκής σε έναν κόσμο που δεν σέβεται πλέον τους πολυμερώς συμφωνηθέντες κανόνες του διεθνούς εμπορίου. Πράγματι, υπάρχει κίνδυνος να μετατραπεί σε αδύναμο σημείο για την ΕΕ εάν δεν εξοπλιστεί με ορισμένες διασφαλίσεις, όπως η αυστηρή εποπτεία της ποιότητας και της ασφάλειας των προϊόντων που εισέρχονται στην αγορά της ΕΕ ή ο έλεγχος των επενδύσεων και των σχετικών στόχων από τους επενδυτές. Σε έναν κόσμο που απομακρύνεται από τα βασισμένα σε κανόνες πολυμερή συστήματα και οδεύει προς κράτη που επιβάλλουν, με βάση τα εθνικά τους συμφέροντα, περιορισμούς και όρια στην πρόσβαση στους πόρους, δεν λειτουργούν πλέον τα οικονομικά της παγκοσμιοποίησης των διεθνώς ολοκληρωμένων αλυσίδων εφοδιασμού.

Ως εκ τούτου, μια εσωτερική αγορά που βασίζεται σε αυτούς τους κανόνες χρειάζεται μια νέα στρατηγική. Αυτή θα πρέπει να επικεντρώνεται σε διάφορες πτυχές: μια ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, ένα ευνοϊκό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ, τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, τη δημόσια στήριξη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, κατάλληλα οργανωμένες και αποτελεσματικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας και μέτρα για τη διατήρηση και την ανάπτυξη του κοινωνικού μας μοντέλου.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η ολοκλήρωση της κεφαλαιαγοράς της ΕΕ έχει καθοριστική σημασία για την εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς. Η κεφαλαιαγορά θα πρέπει να επικεντρωθεί στη χρηματοδότηση της παραγωγής, της αγοράς και της ροής αγαθών και υπηρεσιών, στηρίζοντας κυρίως την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία των επιχειρήσεων, καθώς και τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, τονώνοντας επίσης το επιχειρηματικό πνεύμα.

Επιπροσθέτως, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε πολιτικές που παρέχουν ένα πλαίσιο για καινοτομία από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και ευνοούν, αφενός, την καινοτομία μέσω της πρόσβασης σε επιχειρηματικά κεφάλαια και, αφετέρου, τη συνεργασία μεταξύ της βιομηχανίας και του επιστημονικού τομέα. Η επιβολή του κεκτημένου πρέπει να αποτελέσει μια επιπρόσθετη προτεραιότητα για την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς. Δυστυχώς, πολλοί από αυτούς τους κανόνες δεν έχουν μεταφερθεί στο εθνικό επίπεδο ή εφαρμόζονται με πολύ διαφορετικό τρόπο ή σε πολύ διαφορετικό βαθμό. Αυτό αποτελεί σοβαρό και ουσιαστικό εμπόδιο για την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει την κλιματική διπλωματία ως εμβληματική πολιτική της εξωτερικής της δράσης, τόνισε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη γνωμοδότησή της που εγκρίθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Δεκεμβρίου. Χρειάζεται ένα ισχυρό και αξιόπιστο στρατηγικό σχέδιο για την προσαρμογή της κλιματικής διπλωματίας της στο τρέχον γεωπολιτικό τοπίο και στους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ενδεδειγμένη μελλοντική πορεία της κλιματικής διπλωματίας είναι να αναβαθμιστεί σε επίπεδο εμβληματικής δράσης των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ.

Ο πρόεδρος της Ομάδας των Εργοδοτών της ΕΟΚΕ και εισηγητής της γνωμοδότησης, Stefano Mallia, υπογράμμισε τα εξής: «Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο εάν θέλουμε να αποφύγουμε ανεπανόρθωτες ζημίες. Η κλιματική διπλωματία συνιστά προληπτική διπλωματία. Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αναβαθμισθεί η κλιματική διπλωματία ώστε να καταστεί εμβληματική δράση των εξωτερικών υποθέσεων και της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ.

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την ΕΕ να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική κλιματικής διπλωματίας με βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προτεραιότητες, στην οποία θα ενσωματώνονται δράσεις για το κλίμα σε όλους τους τομείς των εξωτερικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων της ασφάλειας και της άμυνας, του εμπορίου, των επενδύσεων, των μεταφορών, της μετανάστευσης, της αναπτυξιακής συνεργασίας, της χρηματοδοτικής και τεχνικής βοήθειας, του πολιτισμού και της υγείας.

Η αποτελεσματική εσωτερική εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας παρέχει στην ΕΕ αξιοπιστία ώστε να επηρεάζει και να εμπνέει άλλους να στρέφονται ωσαύτως προς τη βιωσιμότητα. Γι’ αυτόν τον λόγο η ΕΟΚΕ παροτρύνει τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα να εξασφαλίσουν καλύτερο συντονισμό μεταξύ των ευρωπαϊκών φορέων προκειμένου να ευθυγραμμίσουν τις αντίστοιχες πολιτικές τους με τους κλιματικούς στόχους και να επιταχύνουν την εγχώρια δράση για την εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας.

Όπως ανέφερε ο εισηγητής της γνωμοδότησης Stefano Mallia: «Πρέπει να εξετάσουμε σε εσωτερικό επίπεδο κατά πόσον είμαστε σε θέση να επιτύχουμε τους στόχους που έχουμε θέσει στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας. Άπαξ και τακτοποιήσουμε τα ημέτερα, θα πρέπει εν συνεχεία να συνεργαστούμε με τις γειτονικές χώρες, να προωθήσουμε την οικονομική τους διαφοροποίηση, να διαμορφώσουμε σχέδια δίκαιης μετάβασης και να στηρίξουμε έργα προσαρμογής και διαχείρισης κινδύνων για την πρόληψη και τη μείωση των κινδύνων αστάθειας». (mt)

Σε γνωμοδότηση που ενέκρινε προσφάτως, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) προειδοποιεί ότι η υπερβολική εξάρτηση της ΕΕ από τις εισαγωγές δραστικών φαρμακευτικών ουσιών και τελικών φαρμάκων από την Ασία συνιστά απειλή για την υγεία και την ευημερία των πολιτών της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση νομοθετικής πράξης για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει το ολοένα οξυνόμενο πρόβλημα της εξασφάλισης του εφοδιασμού της σε βασικά φαρμακευτικά προϊόντα, καθότι επί του παρόντος εισάγει την πλειονότητα των δραστικών φαρμακευτικών ουσιών και τελικών φαρμάκων από την Ασία. Αυτή η εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές εγείρει ανησυχίες ως προς την ανθεκτικότητα της ΕΕ έναντι των κλυδωνισμών της αλυσίδας εφοδιασμού, της αστάθειας των τιμών και πιθανών γεωπολιτικών κινδύνων.

«Θέτουμε σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών μας, καθότι βασιζόμαστε σε εξωτερικούς προμηθευτές βασικών φαρμακευτικών προϊόντων. Πρέπει να αναλάβουμε δράση πάραυτα, έτσι ώστε οι Ευρωπαίοι να μπορούν να προμηθεύονται τα φάρμακα που χρειάζονται», δήλωσε ο Lech Pilawski, εισηγητής της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ.

Για να διασκεδαστούν οι ανησυχίες αυτές, η ΕΟΚΕ συνιστά την εγκαθίδρυση ενός νέου ενωσιακού μηχανισμού για την υποστήριξη της παραγωγής δραστικών φαρμακευτικών συστατικών και τελικών φαρμάκων στην Ευρώπη. Η προτεινόμενη πράξη για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας επιδιώκεται να αποτελέσει ολοκληρωμένο ενωσιακό μηχανισμό ―με τη μορφή κανονισμού― για την ενεργό υποστήριξη της παραγωγής δραστικών φαρμακευτικών συστατικών και τελικών φαρμάκων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέσω του μηχανισμού αυτού θα χρηματοδοτούνται η έρευνα-ανάπτυξη, η ανάπτυξη των σχετικών υποδομών και οι λειτουργικές δαπάνες.

Η εφαρμογή των προτάσεων αυτών προϋποθέτει γενναίες επενδύσεις και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να πρωτοστατήσει στον συντονισμό αυτής της προσπάθειας και να καταστρώσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα μπορεί να διαφυλάττει την ιατροφαρμακευτική ασφάλεια της Ευρώπης, να προάγει την οικονομική της ευμάρεια και να διασφαλίζει την οικονομική προσιτότητα των φαρμάκων για τους πολίτες της. (gb)

Οικονομία και χρηματοοικονομικά, ψηφιοποίηση, ανταγωνιστικότητα και επιχειρήσεις, εμπόριο. Αυτοί είναι οι τέσσερις τομείς στους οποίους η ισπανική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σημείωσε πρόοδο από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο του 2023.

Μιλώντας στη σύνοδο ολομέλειας του Δεκεμβρίου, η Nadia Calviño, Α΄ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και Υπουργός Οικονομίας και Ψηφιοποίησης της Ισπανίας, συνόψισε τα συμπεράσματα της εκ περιτροπής Προεδρίας της ΕΕ, επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, την εμβάθυνση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, τις άμεσες πληρωμές στον τραπεζικό τομέα, τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και την υπογραφή προηγμένης εμπορικής συμφωνίας με τη Χιλή.

Η κ. Calviño, η οποία αναμένεται να αναλάβει καθήκοντα ως επόμενη Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) την 1η Ιανουαρίου 2024, τόνισε επίσης τα θέματα που θα πρέπει να συμπεριλάβει σύντομα η Ευρωπαϊκή Ένωση στην ημερήσια διάταξή της, ιδίως ενόψει των επικείμενων ευρωπαϊκών εκλογών. «Ο κόσμος διέρχεται μαζικές αλλαγές και οι τεκτονικές πλάκες που δημιουργήθηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μετατοπίζονται», δήλωσε. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η ΕΕ θα συνεχίσει να ηγείται των σημαντικότερων συζητήσεων στον κόσμο, να αντιμετωπίζει τις κύριες προκλήσεις και να προστατεύει τις ευρωπαϊκές αξίες της σε αυτόν τον νέο κόσμο».

Αναφερόμενη στο εξάμηνο εντατικών εργασιών που πλησίαζε στο τέλος του, πρόσθεσε ότι «η συνεργασία με άλλα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και, ιδίως, με την ΕΟΚΕ, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του. Η παρουσία μου δείχνει την ισχυρή δέσμευση της ισπανικής κυβέρνησης έναντι των κοινωνικών εταίρων, του κοινωνικού διαλόγου και της κοινωνίας των πολιτών. Προσπαθούμε να ακούμε προσεκτικά και να ενσωματώνουμε τη γνώμη της κοινωνίας των πολιτών στο έργο μας». (mp)

Σε αυτό το τεύχος:

• Στη μνήμη του Jacques Delors, πρώην Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Απότιση φόρου τιμής από τον Sébastien Maillard, διευθυντή του Ινστιτούτου Jacques Delors, και τον Lorenzo Consoli, ανταποκριτή στην ΕΕ
• COP28: Η κοινωνία των πολιτών θα ασκήσει πιέσεις για εντονότερη δράση με στόχο τη διάσωση του κλίματος
• Ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας: ένα βήμα πιο κοντά στην επίτευξη της ελεύθερης κυκλοφορίας των ατόμων με αναπηρία στην ΕΕ
• Η ΕΟΚΕ ζητεί την εντατικοποίηση των πολιτικών προσπαθειών για την εξάλειψη του φαινομένου των αστέγων

Αγαπητοί αναγνώστες,

Το 2024 θα είναι έτος αλλαγών, όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά σε όλον τον κόσμο. Καθώς οδεύουμε προς το μεγαλύτερο δημοκρατικό εγχείρημα σε αυτήν την ήπειρο ―τις ευρωεκλογές του Ιουνίου― εθνικές ή προεδρικές εκλογές θα διεξαχθούν σε περισσότερες από 50 χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Οι πολιτικοί συσχετισμοί θα μεταβληθούν και νέες πορείες θα χαραχθούν.

Για την ΕΕ, οι ευρωεκλογές θα αποτελέσουν πραγματική δοκιμασία όσον αφορά την εμπιστοσύνη των πολιτών. Τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίσαμε πρωτοφανείς προκλήσεις και τώρα είναι η σειρά των Ευρωπαίων πολιτών να μας πουν αν η ΕΕ πέρασε με επιτυχία αυτή τη δοκιμασία. Δεδομένου ότι η καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για τους πολίτες της ΕΕ, αναμένω ότι η πορεία της Ένωσής μας δεν θα είναι ομαλή. Ο πληθωρισμός, η εργασιακή ανασφάλεια και η συνολική απουσία οικονομικής σταθερότητας δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για το αίσθημα του φόβου, με την τροφοδότηση λαϊκιστικών και εξτρεμιστικών αφηγημάτων.

Παρότι δεν θα είναι εύκολο, η ΕΕ μπορεί να αναχαιτίσει αυτήν την τάση. Πρέπει να αρχίσουμε να συνεργαζόμαστε με τους ψηφοφόρους, να τους δώσουμε το λόγο και να κάνουμε τη φωνή τους να ακουστεί. Σε αυτό το πλαίσιο, σας ανακοινώνω με ιδιαίτερη υπερηφάνεια την πρώτη στα χρονικά εβδομάδα της κοινωνίας των πολιτών που διοργανώνει η ΕΟΚΕ (από τις 4 έως τις 8 Μαρτίου), κατά την οποία πολίτες από ολόκληρη την Ευρώπη, τόσο νέοι όσο και ηλικιωμένοι, θα συμμετάσχουν σε διάλογο και θα διατυπώσουν μηνύματα για τη νέα γενιά ηγετών της ΕΕ που θα συγκροτήσουν τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η ΕΕ θα κληθεί επίσης να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις. Η πρόσφατη ιστορική απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, με παράλληλη χορήγηση καθεστώτος υποψήφιας χώρας στη Γεωργία, σηματοδότησε μια κρίσιμη φάση για τη διεύρυνση. Εναπόκειται πλέον στις υποψήφιες χώρες να προβούν στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, αλλά οι ηγέτες της ΕΕ έχουν επίσης δεσμευθεί να επιληφθούν των εσωτερικών μεταρρυθμίσεων, με τα σχετικά συμπεράσματα να αναμένονται το καλοκαίρι του 2024. Από τη σκοπιά της ΕΟΚΕ, προωθούμε τους στόχους μας μέσω της σταδιακής ενσωμάτωσης των «μελών από τις χώρες της διεύρυνσης» στο έργο μας, τα οποία θα συμβάλλουν στην κατάρτιση των γνωμοδοτήσεών μας και θα συμμετέχουν στις συνόδους ολομέλειας. Μετά την προκήρυξη πρόσκλησης, βρισκόμαστε στη διαδικασία επιλογής των νέων μελών και θα ξεκινήσουμε τις εργασίες τους κατά τη διάρκεια της συνόδου ολομέλειας της ΕΟΚΕ τον επόμενο μήνα.

Όλα αυτά θα συμβούν υπό το άγρυπνο βλέμμα της βελγικής Προεδρίας της ΕΕ, η οποία είναι επιφορτισμένη με την ολοκλήρωση των νομοθετικών φακέλων εκ παραλλήλου με την προετοιμασία για τις ευρωεκλογές. Όσοι δεν έχετε ενημερωθεί σχετικά με τις προτεραιότητες της βελγικής Προεδρίας, συντονιστείτε στη σύνοδο ολομέλειας του Ιανουαρίου.

Καθώς ξεκινούμε την πορεία μας το 2024, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι αλλαγές δεν αποτελούν εμπόδιο, αλλά ευκαιρία για ανάπτυξη. Ευκαιρία για τη διατύπωση αφηγημάτων και την επαναφορά μιας πιο ισχυρής και πιο ενωμένης Ευρώπης.

Oliver Röpke

Πρόεδρος της ΕΟΚΕ