του Christian Moos

Οι ανησυχίες όσον αφορά την κακόβουλη επιρροή από εχθρικά κράτη όπως η Ρωσία είναι απολύτως δικαιολογημένες. Αυτό αποδεικνύεται από πολλά παραδείγματα ευνοϊκών δανείων σε ακροδεξιά κόμματα, ξοφλημένων πολιτικών σε θέσεις εποπτικών συμβουλίων, επικερδών συμβάσεων για αμφίβολης αξιοπιστίας επιχειρηματίες και χρηματοδότησης υποτιθέμενων ΜΚΟ.

Ως εκ τούτου, πρέπει πράγματι να είμαστε πολύ προσεκτικοί ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών. Ωστόσο, παρά τη διατύπωση ορισμένων ορθών συστάσεων προς τα κράτη μέλη, η δέσμη μέτρων για την προάσπιση της δημοκρατίας έρχεται πολύ αργά. Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε τη δέσμη μέτρων καθυστερημένα. Στη συνέχεια, στις αρχές του καλοκαιριού του 2023, την ανέβαλε για περισσότερο από μισό χρόνο, διότι η κριτική της νομοθετικής πρότασης που υποτίθεται ότι περιλάμβανε η δέσμη μέτρων ήταν δριμύτατη και, κυρίως, ομόφωνη.

Ωστόσο, η δέσμη μέτρων που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους. Η προτεινόμενη οδηγία θα στιγματίσει τις ΜΚΟ που λαμβάνουν κονδύλια από κυβερνήσεις τρίτων χωρών, όπως οι ΗΠΑ. Η πρόταση και μόνο χρησιμεύει ως δικαιολογία για τις αυταρχικές κυβερνήσεις που χρησιμοποιούν νόμους ξένων πρακτόρων για να επιχειρούν τη φίμωση οποιασδήποτε δημοκρατικής αντιπολίτευσης.

Πέραν αυτού, οι ορισμοί της οδηγίας είναι ασαφείς και παρουσιάζουν τεράστια κενά από τα οποία θα μπορούσαν να επωφεληθούν οι πραγματικοί πράκτορες της Μόσχας. Οι εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών διερωτώνται γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν δημιουργεί ένα γενικό μητρώο διαφάνειας που να καλύπτει όλους τους εκπροσώπους συμφερόντων, θα ήταν συμβατό με την ισχύουσα νομοθεσία σε εθνικό επίπεδο και θα δημιουργούσε σαφή και ασφαλή νομική βάση για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αποσύρει το παρόν σχέδιο οδηγίας και να υιοθετήσει μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στο κείμενο του 2025, μεριμνώντας ώστε να μην παίξει το παιχνίδι των εχθρών της δημοκρατίας.

Ο σημερινός μας προσκεκλημένος-έκπληξη είναι ο κ. Bruno Kaufmann, πρεσβευτής της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών, ενός μοναδικού βοηθήματος που, ιδανικά, παρέχει στους Ευρωπαίους πολίτες τη δυνατότητα να προτείνουν νέα ενωσιακή νομοθεσία. Ο κ. Kaufmann εκθέτει τους λόγους για τους οποίους η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών έχει τεράστια σημασία και γιατί κάποια μέρα, εφόσον ευοδωθεί, ενδέχεται να θεωρηθεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά δημοκρατικά επιτεύγματα μετά από εκείνο της κατοχύρωσης του καθολικού και ίσου δικαιώματος ψήφου τον εικοστό αιώνα.

Ο κ. Kaufmann είναι Σουηδός πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος που έχει στο ενεργητικό του δημοσιεύσεις σε περισσότερες από 40 γλώσσες με θέμα τη σύγχρονη άμεση και αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Είναι ανταποκριτής διεθνούς δημοκρατίας στην SWI swissinfo.ch, τη διεθνή υπηρεσία της Swiss Broadcasting Company, και καλύπτει τις βορειοευρωπαϊκές υποθέσεις για λογαριασμό της δημόσιας ελβετικής ραδιοτηλεόρασης. Ο κ. Kaufmann είναι συνιδρυτής και μέλος σε διοικητικά συμβούλια οργανώσεων προαγωγής της δημοκρατίας, όπως το Initiative and Referendum Institute (Ινστιτούτο Πρωτοβουλίας και Δημοψηφίσματος), η οργάνωση Democracy International (Διεθνής Δημοκρατία) και το Global Forum on Modern Direct Democracy (Παγκόσμιο Φόρουμ Σύγχρονης Άμεσης Δημοκρατίας). Επίσης, είναι διευθυντής Διεθνούς Συνεργασίας στο Swiss Democracy Foundation (Ελβετικό Ίδρυμα για τη Δημοκρατία).

Περισσότεροι από 100 νέοι από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις υποψήφιες χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο συγκεντρώθηκαν για την εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή!» (YEYS) και μοιράστηκαν τα οράματα και τις προτάσεις τους για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τις ευρωεκλογές να πλησιάζουν, στη φετινή εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή!» δίνεται προτεραιότητα στην καταπολέμηση της αδιαφορίας και στην προώθηση της συμμετοχής των νέων.

Κύριες προτάσεις:

1. Καθιέρωση ποσόστωσης νέων στις ευρωεκλογές.
2. Θέσπιση οδηγίας που θα επιβάλλει τη συνεκτίμηση της διάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος στις αλυσίδες εφοδιασμού και τις εταιρικές δραστηριότητες.
3. Θέσπιση νομικού πλαισίου για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό την καταπολέμηση της πόλωσης και της παραπληροφόρησης.
4. Ανάπτυξη τυποποιημένης στρατηγικής για τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα.
5. Εφαρμογή ειδικών φορολογικών κατευθυντήριων γραμμών για τα προϊόντα που βλάπτουν το κλίμα, με τα σχετικά έσοδα να χρηματοδοτούν πρωτοβουλίες ευνοϊκές προς το κλίμα.

Οι προτάσεις αυτές θα διαβιβαστούν στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στους πολιτικούς ιθύνοντες και θα συμβάλουν στα αποτελέσματα της Εβδομάδας της κοινωνίας των πολιτών και σε ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα τις επικείμενες ευρωεκλογές.

25 Μαρτίου 2024

Η μελλοντική ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών και της συμμετοχικής δημοκρατίας στην ΕΕ

18 Απριλίου 2024

Οι πολίτες μπορούν να νικήσουν την παραπληροφόρηση, 2024

24-25 Απριλίου 2024

Σύνοδος ολομέλειας της ΕΟΚΕ

Η κατάσταση της δημοκρατίας εν γένει και η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών (ΕΠΠ) ειδικότερα χρήζουν περαιτέρω βελτίωσης.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση για την παγκόσμια δημοκρατία World Democracy Report που παρουσιάστηκε από το ινστιτούτο Varieties of Democracy (V-DEM) στις 7 Μαρτίου, το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σήμερα σε μια δημοκρατική χώρα έχει πλέον μειωθεί στα επίπεδα όπου βρισκόμασταν πριν από σχεδόν 40 χρόνια. Ενώ φέτος περισσότεροι άνθρωποι ανά τον κόσμο έχουν δικαίωμα ψήφου, μεγάλος αριθμός των χωρών που διοργανώνουν εκλογές κυβερνώνται από όλο και πιο απολυταρχικά καθεστώτα.

Έντονη σχετική δυσαρέσκεια εκφράστηκε επίσης κατά την πρώτη κιόλας Εβδομάδα της κοινωνίας των πολιτών που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στις αρχές Μαρτίου. Οι επικρίσεις αφορούσαν την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, το πρώτο διασυνοριακό εργαλείο άμεσης δημοκρατίας παγκοσμίως. «Υπερβολικά περίπλοκη», «υπερβολικά μη ελκυστική», «ελάχιστα αξιόπιστη», «αναποτελεσματική» και «ελάχιστα γνωστή» ήταν ορισμένες μόνον από τις άκρως επικριτικές αξιολογήσεις που διατύπωσαν για την ΕΠΠ εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, των μέσων ενημέρωσης, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της δημόσιας διοίκησης.

Θεωρώ ότι αυτές οι άκρως επικριτικές εκτιμήσεις είναι ορθές —σε σημείο αποθάρρυνσης— αλλά συγχρόνως υπερβολικά επιφυλακτικές και μετριοπαθείς. Η δημοκρατία αξίζει να κυριαρχήσει σε ολόκληρο τον κόσμο. Για να επιτευχθεί αυτό, εμείς, ως πολίτες και ψηφοφόροι αυτού του πλανήτη, είμαστε σήμερα υποχρεωμένοι να επιδιώξουμε πολύ περισσότερα από όσα έχουμε αυτήν τη στιγμή. 

Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να αρκούμαστε στο να αντιστεκόμαστε ενάντια στον φόβο, στους σημερινούς δικτάτορες και στις θρασύδειλες κλίκες τους. Πρέπει να πετύχουμε πολύ μεγαλύτερα βήματα προόδου. Η περαιτέρω ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών θα ήταν ένα τέτοιο βήμα.

Τι μας προσφέρει όμως η ΕΠΠ; Τρία πράγματα. Ένα δικαίωμα, ένα μέσο και ένα εργαλείο που δεν υπήρξε ποτέ σε καμία άλλη χρονική στιγμή στην ιστορία ούτε σε κανέναν άλλο τόπο στον κόσμο. Η ΕΠΠ είναι ένα σύνθετο και διεξοδικά σχεδιασμένο εργαλείο, ψηφιακό, κατάλληλο για την άσκηση άμεσης δημοκρατίας, διακρατικό, το οποίο διαθέτει υποστηρικτική υποδομή και χρησιμοποιείται ευρέως. 

Από το 2012, η ΕΠΠ δημιουργήθηκε, καθιερώθηκε, τέθηκε σε εφαρμογή και βελτιώθηκε, γεγονός που την καθιστά απτή απόδειξη ότι ο δημοκρατικός χώρος μπορεί να επεκτείνεται και να εδραιώνεται ακόμη και υπό τις πλέον δυσχερείς συνθήκες.

Του χρόνου, στην τρυφερή ηλικία των 13 ετών, ευελπιστούμε το «χαϊδεμένο» παιδί να μετατραπεί σε έναν πεισματάρη έφηβο, ο οποίος θα μπορεί να δείξει στην Ευρώπη και στον κόσμο τι είναι ικανός να καταφέρει. Χρειαζόμαστε αυτήν την φρέσκια, ανατρεπτική δύναμη για να αναζωογονήσουμε αποφασιστικά τις δύσκαμπτες νοοτροπίες των εθνικών κρατών και τις γραφειοκρατικές δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Ας είμαστε ξεκάθαροι — δεν χρειάζεται να επανεφευρίσκουμε αδιάκοπα και άοκνα τις δημοκρατικές μας μορφές συμβίωσης, μόνο για χάρη της καινοτομίας. Αντ’ αυτού, πρέπει να αφοσιωθούμε στην ανάπτυξη της ΕΠΠ, ώστε να διασφαλίσουμε ότι το «παιδί» θα «ενηλικιωθεί» στα 16 του χρόνια, ή τουλάχιστον στα 18 του, στο τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.  

Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Έως το 2028 ή το 2030, πρέπει να επέλθουν δύο σημαντικές αλλαγές. Πρώτον, η ΕΠΠ πρέπει να αποκτήσει τις ίδιες εξουσίες με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσον αφορά τον καθορισμό του θεματολογίου της ΕΕ. Με άλλα λόγια, οι Ευρωπαίοι πολίτες θα πρέπει να μπορούν να προτείνουν νομοθεσία και άλλες δράσεις πολιτικής όπως μπορούν να το πράττουν οι εκλεγμένοι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Δεύτερον, οι πολίτες της ΕΕ θα πρέπει, έως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, να μπορούν όχι μόνο να αναλαμβάνουν νομοθετικές πρωτοβουλίες αλλά και να δρομολογούν πανευρωπαϊκές λαϊκές ψηφοφορίες για ουσιαστικά ζητήματα — οι οποίες συχνά αποκαλούνται απλώς δημοψηφίσματα. Η ιδέα της διοργάνωσης πανευρωπαϊκών δημοψηφισμάτων δεν είναι καινούργια, αλλά μια ιδέα η οποία έφτασε στην ωρίμανσή της, χάρη στη γέννηση της ΕΠΠ και στα πρώτα έτη ύπαρξής της.

Εάν κατορθώσουμε να οικοδομήσουμε ένα τέτοιο μέλλον γύρω από την ΕΠΠ, οι πολίτες του αύριο θα ανατρέχουν σε αυτό το εργαλείο —και στην παρούσα ιστορική στιγμή— συνειδητοποιώντας ότι η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών κατάφερε ένα από τα εκπληκτικότερα δημοκρατικά επιτεύγματα μετά την καθιέρωση της καθολικής και ισότιμης ψηφοφορίας τον 20ό αιώνα.

Το σλοβακικό πρόγραμμα Crazy? So what!, το οποίο διευθύνει η οργάνωση Integra, φέρνει σε επαφή μαθητές με άτομα που έχουν αντιμετωπίσει προβλήματα ψυχικής υγείας. Κατά τη διάρκεια μιας ολοήμερης διδασκαλίας, οι νέοι μαθαίνουν από πρώτο χέρι τι σημαίνει να ξεπεράσεις μια κρίση ψυχικής υγείας και πώς να λάβεις βοήθεια. Η διευθύντρια της Integra Jana Hurova μάς είπε ότι το έργο συμβάλλει στη εξάλειψη του στιγματισμού των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας και δίνει στους νέους ένα πολύτιμο ψήγμα ελπίδας.

Τι σας ώθησε να αναλάβετε το εγχείρημα αυτό;

Εδώ και πολλά χρόνια, η οργάνωσή μας στηρίζει άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας. Εξαιτίας της ασθένειάς τους, είχαν χάσει τη δουλειά, τα σπίτια, τους φίλους τους και, μερικές φορές, και τις οικογένειές τους. Όλος ο κόσμος τους είχε γυρίσει άνω-κάτω. Δημιουργήσαμε τις πρώτες υπηρεσίες ψυχικής υγείας στη Σλοβακία σε επίπεδο κοινότητας πριν από σχεδόν 30 χρόνια. Στόχος ήταν να διασφαλιστεί ότι τα άτομα αυτά, μετά από νοσηλεία τους σε ψυχιατρικό νοσοκομείο, θα μπορούσαν να λάβουν στήριξη και να επιστρέψουν στην καθημερινή ζωή που είχαν προτού εμφανισθεί η ασθένειά τους. Υποστηρίξαμε την εμφάνιση οργανώσεων ασθενών στη Σλοβακία και υλοποιήσαμε σειρά προγραμμάτων για την εξάλειψη του στίγματος των ψυχικών νόσων. Φροντίζουμε άτομα με σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, ιδίως σχιζοφρένεια, πολλά από τα οποία έχουν ήδη καταφέρει να ενσωματωθούν και να βρουν νόημα στη ζωή τους.

Δεδομένου ότι όλες οι δραστηριότητές μας διεξάγονται εξ αρχής με έναν μη παραδοσιακό τρόπο, σε συνεργασία με τους πελάτες μας για τον καλύτερο προσδιορισμό των αναγκών τους, εφαρμόσαμε παρόμοια προσέγγιση στο πρόγραμμα Crazy? So what! Πολλοί από τους πελάτες μας βρήκαν κάποιο σκοπό συναντώντας νέους και μιλώντας με βάση την προσωπική τους εμπειρία για όσα στερήθηκαν στην ηλικία τους και για όσα αργότερα προξένησαν τα προβλήματα ψυχικής υγείας τους.

Διαπιστώνουμε ότι υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη να τονιστεί η σημασία της ψυχικής υγείας. Η γνώση του τρόπου διαχείρισης μιας προσωπικής κρίσης είναι μεγάλη δύναμη.

Ξεκινήσαμε το πρόγραμμα Crazy? So what! στη Σλοβακία το 2005, μαζί με εταίρους από τη Γερμανία και την Τσεχία. Ωστόσο, μόλις πρόσφατα καταφέραμε να θέσουμε το πρόγραμμα σε πιο σταθερή βάση και να το επεκτείνουμε. Έχουμε καταρτιστεί εκπαιδευτές, εκπαιδεύουμε νέες ομάδες και επισκεπτόμαστε νέα σχολεία.

Τι υποδοχή είχε το πρόγραμμά σας; Έχετε λάβει σχόλια από τα άτομα που βοηθήσατε;  (Εάν ναι, μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα;)

Κάνει πάντα μεγάλη εντύπωση στους νέους το να συναντούν ανθρώπους που έχουν ξεπεράσει μια κρίση ψυχικής υγείας και στους οποίους μπορούν να θέσουν οποιαδήποτε ερώτηση. Τους δείχνει ότι, εάν οι ίδιοι αντιμετωπίσουν κάποιο πρόβλημα, θα βρουν βοήθεια. Το γεγονός ότι αυτό προϋποθέτει μία ολόκληρη ημέρα διδασκαλίας και ότι η επικοινωνία γίνεται σε ισότιμη βάση σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες φεύγουν πάντα με θετικές εντυπώσεις.

Τα άτομα με προσωπική εμπειρία προβλημάτων ψυχικής υγείας μπορούν να δώσουν στους νέους το θάρρος να κάνουν κάτι για τα δικά τους προβλήματα. Σε όλες σχεδόν τις τάξεις, υπάρχουν μαθητές που αντιμετωπίζουν προβλήματα. Το να τους δώσεις ένα ψήγμα ελπίδας είναι ανεκτίμητο. Άτομα με προσωπική εμπειρία αφηγούνται τη δική τους ιστορία και αυτός είναι ένας τρόπος για να αισθανθούν καλύτερα και οι ίδιοι. Αποφασίζουν αυτοί μέχρι ποιου σημείου θα βάλουν τους μαθητές στη ζωή τους. Με τον τρόπο αυτόν, αισθάνονται ότι είναι πολύτιμοι και ότι οι άνθρωποι τους καταλαβαίνουν.

Λάβαμε πολλά σχόλια, όπως σχόλια μαθητών που δηλώνουν ότι συνήθως δεν έχουν την ευκαιρία να συναντήσουν άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας ή ότι θα πρέπει να μάθουμε να δεχόμαστε τα άτομα αυτά και να μην τα καταδικάζουμε επειδή είναι διαφορετικά.

Λάβαμε επίσης σχόλια από άτομα με προσωπική εμπειρία προβλημάτων ψυχικής υγείας που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Ένα άτομο μας είπε:

«Το πρόγραμμα μου δίνει το θάρρος να περπατάω με το κεφάλι ψηλά. Επιτέλους, θέλω να ζήσω! Η συζήτηση με τους μαθητές είναι δύσκολη υπόθεση, αλλά βγαίνεις κερδισμένος. Είναι πολύ ανοιχτοί και δεν φοβούνται σχεδόν καθόλου την κοινωνική επαφή. Το πιο υπέροχο για μένα είναι ότι δείχνουν πως είναι πολύ περισσότερα αυτά που μας ενώνουν παρά αυτά που μας χωρίζουν, πως η εικόνα των "τρελών ανθρώπων" δεν είναι πραγματική. Είναι σπουδαίο που μπορώ να βοηθήσω τους ανθρώπους να μιλήσουν επιτέλους ανοιχτά για τα προβλήματα ψυχικής υγείας, έτσι ώστε κανείς να μην πρέπει να ντρέπεται ή να κρύβεται.» ’

Αυτό που μας ωθεί προς τα μπρος είναι οι νέοι. Μετά από καθεμία από αυτές τις μέρες, μιλούν για το πόσο σημαντικό είναι το πρόγραμμα Crazy? So what! γι’ αυτούς και ότι θα πρέπει να συνεχιστεί έτσι ώστε κάθε νέος στη Σλοβακία να μπορεί να μάθει πόσο πολύτιμη είναι η δική του ψυχική υγεία.

Σχεδιάζετε ήδη νέα έργα;

Θα θέλαμε να υπάρχει η δυνατότητα να λάβουν όλοι οι νέοι αυτή τη μορφή εκπαίδευσης, ώστε να μπορέσουμε να επεκτείνουμε περαιτέρω το πρόγραμμα και σε άλλες περιφέρειες της Σλοβακίας. Τούτο έχει ήδη πραγματοποιηθεί στη Γερμανία (όπου δημιουργήθηκε αρχικά τέτοιο πρόγραμμα), στη Σλοβακία, την Τσεχία και την Αυστρία. Φέτος εκπαιδεύσαμε και τις πρώτες ομάδες στην Ουκρανία.

Κατά τη γνώμη σας, πόσο σημαντικό είναι να μιλάμε ανοιχτά για τα προβλήματα ψυχικής υγείας μας; Ποιο μήνυμα στέλνετε με το σχέδιό σας;

Θέλουμε να διαδώσουμε το μήνυμα ότι το να έχεις προβλήματα ψυχικής υγείας δεν είναι ντροπή. Αυτό που είναι ντροπή, ωστόσο, είναι να μην κάνουμε τίποτα για να προωθήσουμε τη δική μας υγεία. Διότι δεν νοείται υγεία χωρίς ψυχική υγεία.

Η κύρια ιδέα πίσω από το πρόγραμμα Crazy? So what! είναι να αναδειχθεί εγκαίρως η σημασία της ψυχικής υγείας και, ταυτόχρονα, να ενισχυθεί η κατανόηση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας.

Διαπιστώσαμε ότι η πρόληψη είναι πολύ καλύτερη από τη θεραπεία. Και είναι πιο αποτελεσματική επίσης. Προσφέρουμε θάρρος και κίνητρα και είμαστε αισιόδοξοι. Η βοήθεια είναι πάντα διαθέσιμη. Μερικές φορές είναι αρκετό να έχεις κάποιον για να του μιλήσεις. Ο αγώνας για τα όνειρά σας δεν είναι ποτέ εύκολος, αλλά αξίζει τον κόπο.

Τα στοιχεία και οι αριθμοί σχετικά με την ψυχική υγεία στην ΕΕ δεν συνθέτουν μια ρόδινη εικόνα, αλλά, αντιθέτως, καταδεικνύουν την ανάγκη για ανάληψη δράσης. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ισχυρότερων μέτρων για την προώθηση της ψυχικής υγείας σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Έχει επίσης ζητήσει δεσμευτική νομοθεσία για την πρόληψη ψυχοκοινωνικών κινδύνων στον χώρο εργασίας. Με το Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών για την ψυχική υγεία, αποτίεται φόρος τιμής στις συνεχιζόμενες προσπάθειες της κοινωνίας των πολιτών για τη βελτίωση της ευημερίας των Ευρωπαίων.

1. Η ΕΟΚΕ αποφάσισε να αφιερώσει το εμβληματικό Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών στην ψυχική υγεία μετά από αναφορές ότι, στον απόηχο της πανδημίας COVID-19, η εμφάνιση ψυχικών διαταραχών, όπως το άγχος και η κατάθλιψη, έχει εκτοξευθεί σε πρωτοφανή επίπεδα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το ποσοστό των νέων με συμπτώματα άγχους υπερδιπλασιάστηκε σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Συνεπεία της πανδημίας μειώθηκε εξάλλου η ηλικία κατά την οποία εμφανίζονται διατροφικές διαταραχές, ιδίως μεταξύ των εφήβων. Ακόμη και πριν από την εμφάνιση της νόσου COVID-19, τα προβλήματα ψυχικής υγείας επηρέαζαν τουλάχιστον 84 εκατομμύρια άτομα —περίπου ένα στα έξι— σε ολόκληρη την ΕΕ.
2. Περίπου το 4 % των ετήσιων θανάτων στην ΕΕ αποδίδεται στην ψυχική υγεία και σε διαταραχές συμπεριφοράς. Η κακή ψυχική υγεία έχει επίσης τεράστιο οικονομικό αντίκτυπο, καθότι το άμεσο και το έμμεσο κόστος αντιστοιχούν περίπου στο 4 % του ΑΕγχΠ. Περισσότερο από το ένα τρίτο του κόστους αυτού οφείλεται στα πιο χαμηλά ποσοστά απασχόλησης και στη μείωση της παραγωγικότητας στην εργασία.
3. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2020, το 44,6 % του απασχολούμενου πληθυσμού ηλικίας 15-64 ετών σε ολόκληρη την ΕΕ ανέφερε ότι αντιμετώπιζε παράγοντες κινδύνου για την ψυχική του ευεξία στην εργασία. Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας ή η πίεση χρόνου ήταν ο συχνότερα αναφερόμενος παράγοντας κινδύνου για την ψυχική ευεξία στην εργασία, όπως ανέφερε σχεδόν το ένα πέμπτο των εργαζομένων στην ΕΕ.
4. Η ψυχική ευεξία βρίσκεται πλέον στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας της ΕΕ. Ως εκ τούτου, τον Ιούνιο του 2023 η Επιτροπή υιοθέτησε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ψυχική υγεία. Στηριζόμενη από ενωσιακή χρηματοδότηση ύψους 1,23 δισ. ευρώ, η νέα αυτή προσέγγιση αποσκοπεί στην προαγωγή της ψυχικής υγείας σε όλες τις πολιτικές, επικεντρώνεται δε σε τρεις κατευθυντήριες αρχές: κατάλληλη και αποτελεσματική πρόληψη· πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτή ψυχική περίθαλψη και θεραπεία· επανένταξη στην κοινωνία μετά από τη θεραπεία. Η ψυχική υγεία αποτελεί επίσης πολιτική προτεραιότητα για την ΕΟΚΕ και βρίσκεται στην καρδιά του έργου της.
5. Η ΕΟΚΕ παρέλαβε 105 υποψηφιότητες από ολόκληρη την ΕΕ, οι οποίες καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων —από προγράμματα για την πρόληψη των ψυχοκοινωνικών κινδύνων στον χώρο εργασίας ή την αντιμετώπιση ζητημάτων όπως η κατάχρηση ουσιών και ο εθισμός στον κυβερνοχώρο έως την καταπολέμηση του στιγματισμού λόγω της ψυχικής υγείας και την προώθηση της συνδρομής με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι, τιμώντας και αναδεικνύοντας αυτές τις ζωτικής σημασίας μη κρατικές προσπάθειες για τη στήριξη της ψυχικής υγείας, μπορεί να εμπνεύσει και άλλους να πράξουν το ίδιο. (sg)

Με το Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ τιμά μη κερδοσκοπικά έργα που επιτελούν ιδιώτες, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και εταιρείες. Κάθε χρόνο επιλέγεται διαφορετικό θέμα, το οποίο αφορά σημαντικό πεδίο των εργασιών της ΕΟΚΕ. Νικητής του 14ου Βραβείου της κοινωνίας των πολιτών της ΕΟΚΕ, το οποίο είναι αφιερωμένο στην ψυχική υγεία, είναι το Third Age Foundation (Ίδρυμα Τρίτης Ηλικίας) της Ιρλανδίας και το δίκτυό του κοινωνικής συμμετοχής AgeWell, το οποίο ασχολείται με το φαινόμενο της μοναξιάς στην τρίτη ηλικία.

Στις 7 Μαρτίου, η ΕΟΚΕ επιβράβευσε πέντε μη κερδοσκοπικές οργανώσεις για την εξαιρετική συμβολή τους στην καταπολέμηση των ψυχικών διαταραχών, οι οποίες έχουν αυξηθεί δραματικά στην ΕΕ.

Το χρηματικό έπαθλο των 50.000 ευρώ μοιράστηκε μεταξύ των πέντε βραβευμένων έργων.

Το ιρλανδικό φιλανθρωπικό ίδρυμα Third Age Foundation έλαβε το πρώτο έπαθλο ύψους 14.000 ευρώ.

Οι τέσσερις επιλαχούσες υποψηφιότητες, στην καθεμία εκ των οποίων απονεμήθηκε χρηματικό έπαθλο ύψους 9.000 ευρώ, κατετάγησαν με την ακόλουθη σειρά:

• στη 2η θέση η φινλανδική οργάνωση Pro Lapinlahti, για το κοινοτικό κέντρο της Lapinlahden Lähde,
• στην 3η θέση η σλοβακική οργάνωση Integra για την πρωτοβουλία της «Crazy? So what!»,
• στην 4η θέση το επίσης φινλανδικό ίδρυμα Lilinkoti, για τα παιχνίδια του με τίτλο «The World of Recovery» και
• στην 5η θέση η ιταλική οργάνωση Animenta για το έργο της «Telling Stories for Good».

ΝΙΚΗΤΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΡΑΒΕΙΟΥ

Με το δίκτυό του κοινωνικής συμμετοχής AgeWell, το ιρλανδικό φιλανθρωπικό ίδρυμα Third Age Foundation βοηθά ηλικιωμένους που είναι απομονωμένοι, αναξιοπαθείς και ευάλωτοι. Η μοναδική σε αξία υπηρεσία που προσφέρεται σε επίπεδο κοινότητας περιλαμβάνει άτομα άνω των 50 ετών που παρέχουν στήριξη σε αναξιοπαθείς ηλικιωμένους ευρισκόμενους σε επισφαλή κατάσταση. Με τον τρόπο αυτό, η AgeWell, χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό εσωτερικών επισκέψεων και ερωτηματολογίου με θέμα την ψυχική υγεία μέσω έξυπνου τηλεφώνου, προσφέρει συντροφιά και συναισθηματική στήριξη και εντοπίζει τους κινδύνους για την υγεία των οικείων ατόμων εγκαίρως.

ΑΛΛΑ ΕΡΓΑ ΠΟΥ ΒΡΑΒΕΥΤΗΚΑΝ

Τη δεύτερη θέση κατέλαβε η φινλανδική οργάνωση Pro Lapinlahti, για το κοινοτικό κέντρο της Lapinlahden Lähde, που σημαίνει η «Άνοιξη του Λαπινλάχτι». Το κέντρο, το οποίο προέκυψε από την ανακαίνιση του νοσοκομείου Λαπινλάχτι στο Ελσίνκι, διοργανώνει διάφορα εργαστήρια και λοιπές εκδηλώσεις που προάγουν την εξοικείωση με θέματα ψυχικής υγείας, με τη συμμετοχή 50.000 ατόμων ετησίως. Στο κέντρο δεν γίνονται διαγνώσεις, κάτι που επιτρέπει σε όλους να είναι ο εαυτός τους, χειραφετημένοι, χωρίς ταμπέλες και χωρίς πατερναλισμό.

Στην τρίτη θέση κατετάγη η σλοβακική οργάνωση Integra με την πρωτοβουλία της «Crazy? So what!», η οποία επιδιώκει την κατάρριψη διαφόρων στερεοτύπων μέσω της προαγωγής της συμπόνιας και της κατανόησης της ψυχικής υγείας από τους νέους. Παρέχει πληροφορίες από πρώτο χέρι σχετικές με το τι σημαίνει να έχει κάποιος διαταραγμένη ψυχική υγεία και με το πώς μπορεί να αρχίσει να αναρρώνει.

Το τέταρτο έπαθλο απονεμήθηκε στο φινλανδικό ίδρυμα Lilinkoti, αποστολή του οποίου είναι η στήριξη της ψυχικής υγείας με τη βοήθεια των ρηξικέλευθων και δημιουργικών παιχνιδιών της που φέρουν την ονομασία «The World of Recovery» (Ο κόσμος της ανάρρωσης). Τα παιχνίδια προάγουν την αποκατάσταση της ψυχικής υγείας μέσω στόχων που εμπνέουν την υγιή αυτοεικόνα, την αυτονομία του ατόμου και την ενεργό και ουσιαστική ζωή. Το μεν πρώτο είναι ένα μη βίαιο παιχνίδι για κινητά τηλέφωνα, το δε δεύτερο είναι ένα ήδη βραβευμένο επιτραπέζιο παιχνίδι ρόλων. Στοχεύουν στην ψυχική υγεία και απευθύνονται σε άτομα που προσπαθούν να απεξαρτηθούν από την κατάχρηση ουσιών, καθώς και σε επαγγελματίες του χώρου, διατίθενται δε προς χρήση δωρεάν.

Τέλος, πέμπτο κατετάγη το έργο «Telling Stories for Good» της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Animenta από την Ιταλία. Με το έργο αυτό, η Animenta ξαναγράφει τα στερεότυπα αφηγήματα σχετικά με τις διατροφικές διαταραχές, από τις οποίες ―μόνο στην Ιταλία― υποφέρουν περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια άτομα, εκ των οποίων δύο εκατομμύρια έφηβοι. Τα προγράμματα πρόληψης και ευαισθητοποίησης εκτελούνται από εθελοντές επαγγελματίες του χώρου τόσο μέσω του διαδικτύου όσο και σε σχολεία ανά την Ιταλία.

Η ΕΟΚΕ αθλοθέτησε το φετινό βραβείο τον Ιούλιο του 2023. Αφιερώνοντάς το στην ψυχική υγεία, επιθυμεί να αναγνωρίσει την καθοριστική συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στη φροντίδα και την πρόληψη της ψυχικής υγείας. Οι νικητές επιλέχθηκαν από περισσότερες από 100 υποψηφιότητες προερχόμενες από 23 κράτη μέλη.

Μεταξύ των παλαιότερων θεματικών πεδίων του βραβείου περιλαμβάνονται η νεολαία και η βοήθεια για την Ουκρανία, η δράση για το κλίμα, η ισότητα των φύλων και η χειραφέτηση των γυναικών, καθώς και η μετανάστευση. Το 2020, η ΕΟΚΕ αντικατέστησε το Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών με ένα έκτακτο Βραβείο αλληλεγγύης πολιτών, ειδικά αφιερωμένο στην καταπολέμηση της πανδημίας COVID-19. (ll)

Η Ημέρα ΕΠΠ 2024 χρησίμευσε ως ισχυρή υπενθύμιση τόσο των δυνατοτήτων όσο και των περιορισμών της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών (ΕΠΠ). Ενώ γιορτάστηκαν οι επιτυχίες προηγούμενων πρωτοβουλιών όσον αφορά την ευαισθητοποίηση και την ενθάρρυνση δημόσιων συζητήσεων, στις συζητήσεις εκφράστηκε επίσης η απογοήτευση σχετικά με την έλλειψη επαρκούς ανταπόκρισης και η ανάγκη να δίνετια μεγαλύτερη συνέχεια από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

Κύρια συμπεράσματα από την ημέρα ΕΠΠ:

• Πέρα από ένα κυτίο προτάσεων.  Οι επιτυχημένες ΕΠΠ θα πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα την ανάληψη ουσιαστικής δράσης από την Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων απαντήσεων και, κατά περίπτωση, νομοθετικών προτάσεων. Αυτό θα διασφαλίσει την άμεση επίδρασή τους στο δίκαιο της ΕΕ, προωθώντας έναν πιο ουσιαστικό διάλογο μεταξύ των πολιτών και των θεσμικών οργάνων.
• Ισχυρότερες εταιρικές σχέσεις. Η συνεργασία είναι καίριας σημασίας. Η ενίσχυση της φωνής των πολιτών απαιτεί στρατηγική συνεργασία μεταξύ των διοργανωτών, της κοινωνίας των πολιτών, των μέσων ενημέρωσης και των δημόσιων εταίρων.
• Συνεχής βελτίωση. Το πλαίσιο της ΕΠΠ εξελίσσεται συνεχώς. Αξιοποιώντας τις βέλτιστες πρακτικές και προωθώντας την ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών, μπορούμε να ενισχύσουμε τη διαδικασία της ΕΠΠ και να ενδυναμώσουμε ακόμη περισσότερους πολίτες ώστε να συμμετέχουν ενεργά.

Η ΕΠΠ επιτρέπει στους πολίτες να ζητούν από την ΕΕ να αναλάβει δράση και να προτείνει νέα νομοθετική πράξη για ένα συγκεκριμένο ζήτημα. Όταν μια πρωτοβουλία έχει συγκεντρώσει 1 εκατομμύριο υπογραφές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφασίζει για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. (gb)

Το 2013 το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι, το πρώτο ψυχιατρικό νοσοκομείο της Φινλανδίας και σύμβολο της περίθαλψης της ψυχικής υγείας στη χώρα με ιστορία 170 ετών, ορθωνόταν κενό και ξεχασμένο. Ήταν τότε που μια ομάδα ακτιβιστών στον τομέα της ψυχικής υγείας ρίχτηκε στη δουλειά με όραμα να μετατρέψει το ετοιμόρροπο αυτό ιστορικό κτίριο σε ανοικτό κέντρο για την ψυχική υγεία, τον πολιτισμό και τις τέχνες. Η κ. Siru Valleala, εκπρόσωπος της ένωσης Pro Lapinlahti που διαχειρίζεται το κέντρο, μας είπε ότι το Lapinlahden Lähde είναι πλέον πρωτίστως ένας χώρος χωρίς αποκλεισμούς, όπου το στίγμα και οι προκαταλήψεις μένουν εκτός, και όλοι αισθάνονται ευπρόσδεκτοι.

Τι σας ώθησε να αναλάβετε το εγχείρημα αυτό;

Το 2013 το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι, το πρώτο ψυχιατρικό νοσοκομείο της Φινλανδίας που είχε χτιστεί το 1841, ορθωνόταν κενό. Ο Δήμος Ελσίνκι δεν είχε σχέδια για το μέλλον του. Παρά την πλούσια παρακαταθήκη και το πανέμορφο πάρκο του, το ιστορικό αυτό κτίριο είχε ξεχαστεί και έστεκε ετοιμόρροπο. Προβληματισμένη από την τραγική αυτή κατάσταση, μια ομάδα ακτιβιστών της ψυχικής υγείας άρχισε να μοιράζεται τις βλέψεις και τα όνειρά της για το κτίριο, δηλαδή να μετατρέψει το νοσοκομείο και το πάρκο του Λαπινλάχτι σε ανοικτό κέντρο για την ψυχική υγεία, τον πολιτισμό και τις τέχνες.

Αυτό ήταν το σημείο αφετηρίας μιας πορείας που σήμερα είναι γνωστή ως Lapinlahden Lähde, δηλαδή η «άνοιξη του Λαπινλάχτι».  Οι δραστηριότητες βασίζονται στην ιστορική και αρχιτεκτονική σημασία της περιοχής στον μυχό του Κόλπου του Λαπινλάχτι και εμπνέονται από 170 χρόνια εργασίας στον τομέα της ψυχικής υγείας. Το επίκεντρο μετατοπίστηκε από τη θεραπεία ασθενειών στην προώθηση της ευεξίας για όλα τα κοινωνικά στρώματα. Το Lapinlahden Lähde αποτελεί πλέον ζωντανό παράδειγμα της συνεχούς προσπάθειας απαλοιφής του στίγματος, καθώς και αλλαγής προτύπων προς την κατεύθυνση της θετικής αντιμετώπισης.

Στο παρελθόν, το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι ήταν μια εμβληματική πρωτοβουλία του κλάδου της ψυχιατρικής και ένας τόπος όπου αναπτυσσόταν συνεχώς η ψυχική περίθαλψη. Αντ’ αυτού, σήμερα οι ακτιβιστές της ψυχικής υγείας που εργάζονταν για τον σύλλογο ψυχικής υγείας Pro Lapinlahti, ο οποίος ιδρύθηκε το 1988 —όταν λειτουργούσε ακόμη το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι— επιθυμούσαν να δημιουργήσουν ένα καινοτόμο κέντρο για την προώθηση της ψυχικής υγείας, αξιοποιώντας όλες τις διαθέσιμες γνώσεις του 21ου αιώνα, ένα μέρος που να αποτελεί απτό υπόδειγμα της μετάβασης από τη θεραπεία των ψυχικών ασθενειών στην προώθηση της ψυχικής ευεξίας.

Τι υποδοχής έτυχε το έργο σας; Έχετε λάβει ενημέρωση από τα άτομα που βοηθήσατε;  Έχετε κάποιο παράδειγμα να μας δώσετε;

Στην αρχή, ήταν δύσκολο να πείσουμε το κοινό να διαβεί τις πύλες του κτιρίου. Η περιοχή ήταν κλειστή για το κοινό εδώ και 170 χρόνια όσο λειτουργούσε ως ψυχιατρικό νοσοκομείο και, παρά το ενδιαφέρον και την περιέργεια, ήταν δύσκολο να πειστούν οι άνθρωποι ότι ήταν ευπρόσδεκτοι να έρθουν και να περιηγηθούν τον χώρο. Αργά αλλά σταθερά, το κοινό άρχισε να συμμετέχει στις δραστηριότητες και τις εκδηλώσεις, και συνέβαλε με ενθουσιασμό στην περαιτέρω ανάπτυξή τους, στον εθελοντισμό και στην ανταλλαγή ιδεών. Καλλιτέχνες και ερμηνευτές έφεραν τις εκθέσεις και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις τους στο Lapinlahden Lähde και σήμερα έχουμε περισσότερες από 400 εκδηλώσεις ετησίως, καθώς και 50 με 60 ετήσιες εκθέσεις τέχνης. Το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι μετατράπηκε σε ανοικτό εντευκτήριο για κάθε κάτοικο του Ελσίνκι, προωθώντας την ψυχική ευεξία και μειώνοντας τη μοναξιά και τον κοινωνικό αποκλεισμό κάθε μέρα του χρόνου.

«Όταν άρχισα να συμμετέχω στην πρωτοβουλία αυτή, αισθάνθηκα πόσο ωραία ήταν που μπορούσα να είμαι εδώ και να συμβάλω στην ανάπλαση αυτού του μέρους... ο καθαρός αέρας διώχνει καθετί βαρύ.» (Cresswell-Smith et al 2022)

Το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι θεωρείται σήμερα ένα ιδιαιτέρως ασφαλές και συμπεριληπτικό μέρος, ένα μέρος όπου πάντα αισθάνεσαι ευπρόσδεκτος, ανεξάρτητα από τη διάθεσή σου ή τις συνθήκες στις οποίες ζεις. Το παρελθόν του Λαπινλάχτι ως ψυχιατρικού νοσοκομείου νοηματοδοτεί το εγχείρημα. Σου επιτρέπει να είσαι ευάλωτος, ενώ εδώ επικρατεί ανοικτό πνεύμα σχετικά με τις δυσκολίες ψυχικής υγείας, κάτι απολύτως μοναδικό. Βασιζόμαστε σε μια ισχυρή αίσθηση του ανήκειν στην κοινότητα και όλοι μπορούν να διερευνήσουν με ασφάλεια τα δικά τους δυνατά σημεία. Το στίγμα και οι διακρίσεις μένουν εκτός και εμείς, οι του Lapinlahden Lähde, είμαστε υπερήφανοι για το γεγονός ότι κανείς δεν αποκλείεται.

Οι δραστηριότητες του νοσοκομείου του Λαπινλάχτι αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με τον ιδιοκτήτη, τον Δήμο Ελσίνκι, και αυτό το αναπτυξιακό έργο αποτέλεσε προϋπόθεση για το σύνολο του εγχειρήματος. Επί του παρόντος λαμβάνονται μακρόπνοες πολιτικές αποφάσεις σχετικές με το μελλοντικό καθεστώς ιδιοκτησίας της έκτασης και ελπίζουμε ότι η επιτυχία των σημερινών εγχειρημάτων θα ληφθεί πλήρως υπόψη.

Πώς σκοπεύετε να χρησιμοποιήσετε τη συγκεκριμένη χρηματοδότηση για να βοηθήσετε περισσότερο την κοινότητα στην οποία απευθύνεστε; Σχεδιάζετε ήδη νέα έργα;

Θα συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε τις δραστηριότητές μας με τρόπο ώστε ακόμη περισσότεροι άνθρωποι να μπορούν να συμμετέχουν και να επωφελούνται από αυτές. Πρόσφατα δρομολογήσαμε ένα συναρπαστικό έργο για άτομα που ανακάμπτουν από ψυχικές διαταραχές, το οποίο αποσκοπεί στη διευκόλυνση της πρόσβασης στις πολιτιστικές δραστηριότητες και της άσκησης του σχετικού δικαιώματος. Πιο συγκεκριμένα, βοηθούμε τους ανθρώπους να βρουν τον δικό τους τρόπο για να εκφραστούν καλλιτεχνικά και να κατανοήσουν τι τους είναι χρήσιμο όσον αφορά την κουλτούρα της ψυχικής ευεξίας και τις τέχνες. Σε αυτό το έργο θα χρησιμοποιήσουμε το γενναιόδωρο χρηματικό έπαθλο το οποίο μας απονεμήθηκε εδώ.

Κατά τη γνώμη σας, τι είδους συλλογική δράση απαιτείται για τη μείωση του στίγματος που συχνά συνοδεύει τα προβλήματα ψυχικής υγείας; Μπορεί η τέχνη να συμβάλει στη χειραφέτηση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας;      

Πρέπει να παρέχουμε δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να συναντηθούν άτομα με διαφορετικές εμπειρίες και καταβολές. Η δόμηση δραστηριοτήτων που δεν βασίζονται στην κατάσταση της υγείας ή στις συνθήκες διαβίωσης δημιουργεί μοναδικές ανθρώπινες επαφές και σφυρηλατεί ουσιαστικές σχέσεις μεταξύ ατόμων με διαφορετικές καταβολές. Η διερεύνηση της ψυχικής υγείας με διάφορα μέσα, όπως οι τέχνες, έχει ενισχύσει την ευαισθητοποίηση και την κατανόηση της κατάστασης. Η τέχνη έχει έναν εξαιρετικό τρόπο να φέρνει τους ανθρώπους κοντά και παρέχει νέους τρόπους αντιμετώπισης ακόμη και επώδυνων θεμάτων. Η τέχνη διοχετεύει την έκφραση και δίνει ευκαιρίες στους ανθρώπους να προβληθούν και να ακουστούν. Η δυνατότητα ενός ατόμου να εισακουστεί μπορεί να αλλάξει τη ζωή του και την αντίληψη που έχει για τον εαυτό του.