Μια προδοσία δισεκατομμυρίων: η αποτυχία της COP29 να φέρει κλιματική δικαιοσύνη

Η νεαρή ακτιβίστρια για το κλίμα και τα ανθρώπινα δικαιώματα και συνιδρύτρια της Νεολαίας για το Κλίμα του Βελγίου Adélaïde Charlier απαριθμεί όλα τα προβλήματα της συμφωνίας στην οποία κατέληξε η COP29 για το κλίμα στο Μπακού, πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν. Για πολλούς σύμβολο της κλονισμένης εμπιστοσύνης και της κλιματικής ανισότητας, η COP29 άφησε γεύση πικρής απογοήτευσης στα ευάλωτα κράτη και την κοινωνία των πολιτών.

Η πρόσφατη διάσκεψη COP29 για το κλίμα στο Μπακού άφησε τον κόσμο διχασμένο, με τα ευάλωτα έθνη και την κοινωνία των πολιτών να εκφράζουν βαθιά απογοήτευση για αυτό που θεωρούν προδοσία της εμπιστοσύνης τους. Παρότι επετεύχθη συμφωνία —που υπόσχεται 300 δισ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως προς στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών στην προσπάθειά τους να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή έως το 2035— αυτή υστερεί κατά πολύ των επειγουσών αναγκών των χωρών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης.

«Η μη επίτευξη συμφωνίας είναι καλύτερη από μια κακή συμφωνία»

Ο Harjeet Singh, διευθυντής παγκόσμιας συνεργασίας στην Πρωτοβουλία της Συνθήκης για τη μη διάδοση των ορυκτών καυσίμων, έθεσε τον τόνο 24 ώρες πριν από την έγκριση της τελικής συμφωνίας: «Η μη επίτευξη συμφωνίας είναι καλύτερη από μια κακή συμφωνία». Η δήλωσή του απηχούσε την αυξανόμενη ένταση μεταξύ των πληττόμενων χωρών, της κοινωνίας των πολιτών και των πλουσιότερων εθνών. Μέχρι την Κυριακή, η διάσκεψη είχε παρουσιάσει μια απογοητευτική πραγματικότητα, έχοντας θέσει έναν μόνο οικονομικό στόχο: τη δέσμευση «300 δισ. δολαρίων ΗΠΑ ετησίως έως το 2035». Ο στόχος αυτός είναι αστείος, καθώς είναι πολύ χαμηλότερος από ό,τι είχαν ζητήσει συλλογικά τα ευάλωτα έθνη (1,3 τρισ. δολάρια ΗΠΑ για την κάλυψη των αναγκών τους όσον αφορά την προσαρμογή, τον μετριασμό και την αντιμετώπιση των απωλειών και των ζημιών).

Η συμφωνία συνδέεται με τον νέο συλλογικό ποσοτικοποιημένο στόχο (NCQG), ο οποίος προορίζεται για τη χρηματοδότηση της κλιματικής μετάβασης στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αν και το ποσό είναι τριπλάσιο από τον στόχο των 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ που είχε τεθεί το 2009, ο οποίος δεν επιτεύχθηκε παρά με δύο χρόνια καθυστέρηση το 2022, εξακολουθεί να απέχει πολύ από το να είναι επαρκές. Η ανάληψη υποχρεώσεων ύψους 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ του 2009, λαμβανομένου υπόψη του πληθωρισμού, θα αντιστοιχούσε σε 258 δισ. δολάρια ΗΠΑ το 2035, πράγμα που σημαίνει πραγματική αύξηση μόνο κατά 42 δισ. δολάρια σε πραγματικές προσπάθειες. Το κάλεσμα των ευάλωτων εθνών ήταν σαφές: «Τρισεκατομμύρια, όχι δισεκατομμύρια».

Η δομή του προτεινόμενου δημοσιονομικού στόχου είναι εξίσου απογοητευτική με το ίδιο το ποσό. Δεν διαθέτει καμία συγκεκριμένη δέσμευση για μηχανισμούς δημόσιας χρηματοδότησης, όπως επιχορηγήσεις ή επιδοτήσεις, που είναι ζωτικής σημασίας για τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου.

Επιπλέον, δεν υπάρχουν επιμέρους στόχοι για την επαρκή χρηματοδότηση του μετριασμού, της προσαρμογής και της αντιμετώπισης των απωλειών και των ζημιών. Η έλλειψη σαφούς εστίασης στην προσαρμογή, σε συνδυασμό με δυσανάλογη έμφαση στον μετριασμό που χρηματοδοτείται κυρίως από πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης και τον ιδιωτικό τομέα, καταδεικνύει τη συνεχιζόμενη αδυναμία άντλησης διδαγμάτων από το 2009, όπου η προσαρμογή υποχρηματοδοτήθηκε σημαντικά, η οποία επιδεινώνεται από την απουσία λογοδοσίας και ειδικής χρηματοδότησης για απώλειες και ζημίες.

Επιπλέον, μολονότι αναφέρονται οι απώλειες και οι ζημίες, η αναφορά αυτή είναι γενικόλογη και επιφανειακή, αντί αυτές να ενσωματώνονται ουσιαστικά στη συμφωνία. Το πλαίσιο αφήνει επίσης ορθάνοιχτη την πόρτα στην έντονη εξάρτηση από την ιδιωτική χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, των ιδιωτικών επενδύσεων ελαχιστοποιημένου κινδύνου που υποστηρίζονται από δημόσιους πόρους και των πλήρως ιδιωτικών επενδύσεων, οι οποίες ενθαρρύνονται ενεργά.

Αγνοώντας τις ευθύνες του παρελθόντος

Πέρα από την ανεπαρκή χρηματοδότηση, η συμφωνία αποκάλυψε βαθιές ρωγμές στην κλιματική διπλωματία. Τα πλουσιότερα έθνη αγνοούν τη διαφοροποιημένη ευθύνη, μετατοπίζοντας μέρος του οικονομικού βάρους σε ευάλωτες χώρες που ήδη επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος των κλιματικών επιπτώσεων. Κράτη όπως η Ινδία, η Κούβα, η Βολιβία και η Νιγηρία εξέφρασαν την οργή τους, κατηγορώντας τις πλούσιες χώρες ότι δεν πληρώνουν για τις παρελθούσες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου τους.

Η αδιαφορία αυτή έκανε θρύψαλα την εμπιστοσύνη, με εντάσεις που έφθασαν σε πρωτοφανή επίπεδα στην ιστορία των διαπραγματεύσεων της COP. Η τρέχουσα δέσμευση ύψους 300 δισ. δολαρίων ΗΠΑ χωλαίνει σε σύγκριση με το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ που οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ εκτιμούν ως ελάχιστη επένδυση που απαιτείται για τις αναπτυσσόμενες χώρες (εξαιρουμένης της Κίνας) έως το 2035.

Κακή συμφωνία υπό πίεση

Τα φτωχότερα και πλέον ευάλωτα έθνη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των 45 λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών (ΛΑΧ) και 40 μικρών νησιωτικών κρατών, αποδέχθηκαν τελικά τη συμφωνία υπό τεράστια πολιτική πίεση. Ο φόβος της μη σύναψης συμφωνίας, ιδίως με το ενδεχόμενο μιας προεδρίας Trump να απειλεί τη μελλοντική πρόοδο όσον αφορά το κλίμα, τις άφησε χωρίς επιλογή. Για πολλούς, επρόκειτο για πικρό συμβιβασμό: αποδοχή ανεπαρκούς χρηματοδότησης για την εξασφάλιση άμεσης βοήθειας.

Το τίμημα της καθυστέρησης

Αυτή η «κακή συμφωνία» δεν αποτελεί απλώς πλήγμα στις διπλωματικές σχέσεις· θα έχει καταστροφικές συνέπειες για εκατομμύρια ζωές. Τα ευάλωτα έθνη έχουν ήδη ωθηθεί στα όριά τους λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων, ανόδου της στάθμης της θάλασσας και έλλειψης πόρων. Οι κυβερνήσεις των πλουσιότερων εθνών πρέπει να αναγνωρίσουν ότι οι επενδύσεις στη δράση για το κλίμα τώρα θα κοστίσουν πολύ λιγότερο απ’ ό,τι η αναμονή για την αύξηση του καταστροφικού λογαριασμού που η Φύση μας βάζει να πληρώσουμε.

Το αποτέλεσμα της COP29 μας υπενθυμίζει με ξεκάθαρο τρόπο πως η κλιματική κρίση απαιτεί τολμηρή, επείγουσα δράση και δικαιοσύνη για όσους πλήττονται περισσότερο. Χωρίς μετασχηματιστικές δεσμεύσεις, εμβαθύνουμε ετησίως τις διαφορές μεταξύ του παγκόσμιου Βορρά και του Νότου, υπονομεύοντας την ίδια την ουσία της παγκόσμιας συνεργασίας για το κλίμα.

Καθώς το βλέμμα μας στρέφεται στην COP30, είναι σαφές ότι ο αγώνας για την κλιματική δικαιοσύνη κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει.

Η Adélaïde Charlier είναι 23χρονη Ευρωπαία ακτιβίστρια για την κλιματική δικαιοσύνη, γνωστότερη ως συνιδρύτρια της Νεολαίας για το Κλίμα του Βελγίου και πρόσφατα ως ιδρύτρια της οργάνωσης Bridge (γεφύρωση της πολιτικής για τη νεολαία και για το κλίμα). Περιλαμβάνεται επίσης στον κατάλογο 30under30 του Forbes Βελγίου για το 2024.