Członkini EKES-u Elena Calistru, sprawozdawczyni opinii „Walka z kryzysem – środki na rzecz odpornej, spójnej i sprzyjającej włączeniu społecznemu gospodarki europejskiej”, mówi o wymogach związanych z budowaniem gospodarki, która chroni obywateli i przedsiębiorstwa przed zawirowaniami gospodarczymi oraz głębokimi kryzysami w zakresie kosztów utrzymania.

Europejska inicjatywa obywatelska okazała się skutecznym narzędziem zwiększania udziału obywateli w życiu politycznym UE. Należy ją jednak wzmocnić, aby przeciwdziałać ryzyku oddzielenia instytucji UE od zwykłych Europejczyków.

Europejska inicjatywa obywatelska (EIO) to unijny mechanizm uczestnictwa mający na celu wzmocnienie demokracji bezpośredniej poprzez umożliwienie co najmniej milionowi obywateli UE (z określoną minimalną liczbą obywateli z co najmniej siedmiu państw członkowskich) zwrócenia się do Komisji Europejskiej o zaproponowanie aktu prawnego w dziedzinie, w której państwa członkowskie przekazały uprawnienia na szczebel UE.

Od 2012 r., kiedy to uruchomiono EIO, Komisja Europejska zarejestrowała 119 inicjatyw, a ich organizatorzy zebrali ok. 20 mln podpisów. Do tej pory 11 inicjatyw zostało zatwierdzonych jako udane, a 10 z nich otrzymało już odpowiedź Komisji.

Dzień Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej, organizowany co roku przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES), jest ważnym forum i platformą, na której zarejestrowani i przyszli organizatorzy EIO i zainteresowane strony mogą wymieniać się informacjami i doświadczeniami oraz przedstawiać opinii publicznej swoje EIO i działania.

W tym roku Dzień Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej obchodzono 18 marca w ramach Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego.

UE powinna podjąć dalsze kroki w kierunku demokracji uczestniczącej, aby uzupełnić jej formę przedstawicielską. Europejska inicjatywa obywatelska (EIO) jest pierwszym narzędziem demokracji uczestniczącej na szczeblu ponadnarodowym – powiedział wiceprzewodniczący EKES-u ds. komunikacji Laurenţiu Plosceanu.

Według Europejskiej Rzecznik Praw Obywatelskich Teresy Anjinho europejska inicjatywa obywatelska jest potężnym środkiem, ale nie spożytkowano jej potencjału. Musimy poprawić komunikację na temat jej celów i funkcji. Należy zintensyfikować kampanie uświadamiające, aby obywatele wiedzieli, co można, a czego nie można osiągnąć za pomocą EIO, oraz aby podejmowali działania. Zachowanie EIO jako istotnego środka wymaga przejrzystości, uczciwości i komunikacji. Jeśli poniesiemy porażkę, zawiedziemy również zaufanie do tego narzędzia, a także do przyszłości naszej Unii – powiedziała Teresa Anjinho.

Podczas Dnia EIO przedstawiono dziewięć europejskich inicjatyw obywatelskich, w tym inicjatywy dotyczące dostępu do wody, bezpieczeństwa żywnościowego, aborcji, praw osób LGBTQ+, ochrony istniejących budynków przed wyburzeniem, ochrony dziedzictwa gier wideo, nowego modelu redukcji emisji poprzez inicjatywę Air-Quotas oraz nowych standardów zdrowotnych dotyczących wykorzystania psychodelików do celów medycznych.

W odpowiedzi na apele o zapewnienie finansowania inicjatyw EIO Adriana Mungiu, szefowa zespołu ds. EIO w Sekretariacie Generalnym Komisji, wezwała aktywistów, aby nie czekali na nowe i dość odległe rozwiązania budżetowe poświęcone wyłącznie EIO. Zamiast tego powinni oni w większym stopniu wykorzystywać środki dostępne w obecnym budżecie UE, w tym w rozdziałach dotyczących udziału obywateli. (at)

Elena Calistru

Ostatnie kryzysy wystawiły na próbę europejską strukturę gospodarczą, lecz największe koszty ponieśli zwykli zjadacze chleba. W opinii „Walka z kryzysem” przedstawiono projekt gospodarki, która zamiast narażać obywateli i przedsiębiorstwa na zawirowania gospodarcze zapewni im ochronę.

Na pierwszy plan wysuwają się trzy wymogi gospodarcze:

Po pierwsze, prognozy gospodarcze muszą przekształcić się z analizy retrospektywnej w działania predykcyjne. Wysoka inflacja uderza najpierw w gospodarstwa domowe, a dopiero później w tablice wskaźników ekonomicznych. Potrzebujemy zaawansowanych systemów wczesnego wykrywania, dzięki którym uda się rozpoznać wąskie gardła w dostawach i anomalie związane z transmisją cen, zanim rachunki za ogrzewanie i ceny jedzenia osiągną niebotyczny poziom. Gospodarstwa domowe najbardziej narażone na wstrząsy gospodarcze są również najmniej zdolne do ich amortyzowania. By zapewnić ukierunkowaną ochronę, konieczne jest zatem szczegółowe mapowanie podatności na zagrożenia.

Po drugie, mechanizm zdolności fiskalnej należy przestawić z reagowania kryzysowego na przewidzianą w nim stabilizację. NextGenerationEU był imponujący, lecz prowizoryczny. Stałe mechanizmy stabilizacji fiskalnej pod nadzorem społeczeństwa obywatelskiego zapewniłyby osobom najbardziej zagrożonym ochronę za pomocą reagowania kryzysowego. Gdy zarządzanie gospodarcze pomija efekty dystrybucyjne, napięcia społeczne osłabiają odporność, którą staramy się uzyskać. Uwarunkowania społeczne w finansowaniu UE nie powinny być postrzegane jako przeszkody biurokratyczne, gdyż dzięki nim wzrost gospodarczy może przełożyć się na poprawę poziomu życia dla wszystkich.

Po trzecie, integracja rynkowa musi przyspieszyć tam, gdzie ma największe znaczenie dla konsumentów. Znacznie wyższe niż w innych częściach świata koszty energii to nie tylko wskaźniki makroekonomiczne, lecz również comiesięczne rachunki, które nadwyrężają budżety gospodarstw domowych w całej Europie. Inwestycje strategiczne w infrastrukturę transgraniczną oraz integrację rynku energii to nie tylko abstrakcyjne cele gospodarcze, ponieważ przynoszą namacalną ulgę rodzinom i przedsiębiorstwom zmagającym się z presją kosztów utrzymania.

Polityka gospodarcza kreowana bez udziału społeczeństwa obywatelskiego przypomina żeglugę bez znajomości warunków lokalnych – z technicznego punktu widzenia jest możliwa, lecz w praktyce niedorzeczna. Gdy osoby, które doświadczają na własnej skórze konsekwencji strategii politycznych, biorą pełny udział w ich opracowywaniu, przynoszą one niezmiennie lepsze wyniki. Nie chodzi o to, by konsultacje były jedynie formalnością, lecz o wykorzystanie zbiorowej inteligencji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w całym cyklu politycznym.

Konkurencyjna społeczna gospodarka rynkowa w Europie nie może zostać porzucona, lecz wymaga modernizacji. Osoby obdarzone niewielką wyobraźnią gospodarczą zachęcają do dokonania wyboru między konkurencyjnością a ochroną obywateli. Przyszłe wyzwania wymagają kreatywności instytucjonalnej – w europejskim zarządzaniu gospodarczym na pierwszym miejscu należy postawić odporność gospodarczą i dobrostan ludzi.

Daniela Vancic

Europejska inicjatywa obywatelska jest naprawdę wyjątkowa: nigdzie indziej na świecie nie istnieje takie narzędzie pozwalające obywatelom wpływać bezpośrednio na prawodawstwo. Jednak nadal czeka ona na zasłużone uznanie, pisze Daniela Vancic, kierowniczka ds. polityki europejskiej i rzecznictwa w Democracy International, która podzieliła się trzema pomysłami na zwiększenie skuteczności europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Europejska inicjatywa obywatelska (EIO) jest jednym z najpotężniejszych narzędzi demokratycznych UE, drugim po wyborach europejskich. Dzięki zaangażowaniu ponad 20 mln obywateli przez 13 lat od czasu jej ustanowienia EIO okazała się istotną platformą uczestnictwa. Pomimo swojego potencjału rzadko cieszy się jednak uznaniem, na jakie zasługuje.

Oto dlaczego europejska inicjatywa obywatelska jest ważna – i trzy pomysły, jak zwiększyć jej skuteczność.

Rola EIO w spolaryzowanym świecie

Co sprawia, że europejska inicjatywa obywatelska jest naprawdę wyjątkowa? Nie ma drugiego takiego narzędzia na świecie. EIO umożliwia obywatelom wywieranie bezpośredniego wpływu na prawodawstwo dzięki poparciu obywateli z co najmniej siedmiu państw członkowskich UE. W czasach, gdy rośnie polaryzacja polityczna, europejska inicjatywa obywatelska stanowi istotny pomost między obywatelami a decydentami politycznymi, wspierając współpracę, budując powiązania i napędzając rzeczywiste zmiany.

Jej głównym celem jest zachęcanie ludzi do angażowania się w kształtowanie polityki. Dzięki niej spotykają się różne grupy; pozwala ona inicjować debatę publiczną i wzmacniać głosy na scenie europejskiej. Na przykład inicjatywa My Voice, My Choice, w ramach której zebrano niedawno ponad milion podpisów, zmobilizowała sieć działaczy, organizacji i osobistości publicznych (w tym postaci międzynarodowych, takich jak Barack Obama) i wywołała szerszą dyskusję na temat podstawowych wartości. Tego rodzaju mobilizacja tworzy trwałą wartość dla samej demokracji, a także dla przedmiotowej sprawy.

Ważne są terminowe działania

Europejska inicjatywa obywatelska ma ogromny potencjał demokratyczny, ale aby w pełni go uwolnić, niezbędne są terminowe działania ze strony instytucji UE. Chociaż niektóre inicjatywy, takie jak kampania End the Cage Age, doprowadziły do pozytywnych zmian w polityce UE, często mija wiele czasu między poparciem opinii publicznej dla EIO a związanymi z nią działaniami legislacyjnymi. Może to być frustrujące dla społeczeństwa obywatelskiego i dla obywateli, którzy mogą stracić zaufanie do tego procesu.

Aby utrzymać dynamikę, UE powinna rozważyć przyspieszenie realizacji tych EIO, które otrzymują przytłaczające poparcie publiczne. Chociaż proces prawodawczy UE wymaga czasu, to gdy europejska inicjatywa obywatelska ma wyraźne i powszechne poparcie, należy jej poświęcić szczególną uwagę. Obywatele powinni mieć możliwość szybkiego przekształcenia swoich pomysłów w działania, co sprawi, że EIO stanie się katalizatorem terminowych zmian, a także narzędziem wywierania wpływu.

Rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego w dążeniu do reformy europejskiej

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego zawsze znajdowały się w centrum EIO, mobilizując obywateli i uświadamiając im potencjał tego narzędzia. Organizacje takie jak Democracy International od samego początku odgrywały kluczową rolę w opracowywaniu i wspieraniu EIO. Jednak rola społeczeństwa obywatelskiego jest szersza.

Organizacje te muszą nadal opowiadać się za reformami, które mogą wzmocnić EIO jako instrument demokratyczny. Na przykład EIO powinna umożliwiać proponowanie zmian w traktatach UE, co jest dotąd niedostępne, ale może mieć głęboki wpływ na przyszłość Europy. Trwają dyskusje na temat reformy traktatów i coraz częściej przyjmuje się, że UE potrzebuje traktatu, który będzie w stanie sprostać wyzwaniom i możliwościom naszych czasów, w związku z czym ważniejsze niż kiedykolwiek jest rozszerzenie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w celu zapewnienia obywatelom miejsca przy stole negocjacyjnym.

Pozwólmy, by europejska inicjatywa obywatelska była źródłem inspiracji dla polityki

Podnieśmy poziom ambicji europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Jednym z pomysłów na uwolnienie jej pełnego potencjału jest uwzględnienie EIO, nawet jeśli nie spełniają one formalnych kryteriów. Nie każdy świetny pomysł przekroczy próg miliona podpisów, ale nie oznacza to, że nie jest warty rozważenia. Prowadzenie kampanii na rzecz europejskiej inicjatywy obywatelskiej nie jest łatwe, zwłaszcza gdy wiąże się z ponadnarodowymi, wielojęzycznymi działaniami w wielu krajach. Nawet najlepsze pomysły mogą jednak nie zmobilizować zasobów pozwalających sprostać wyśrubowanym kryteriom europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Na przykład inicjatywa w sprawie jednolitej taryfy komunikacyjnej z 2012 r. nie był skuteczną europejską inicjatywą obywatelską według standardowej definicji, ale zainspirowała politykę „Roam Like at Home”, która weszła w życie pięć lat później z korzyścią dla milionów mobilnych Europejczyków mogących obecnie korzystać z roamingu transgranicznego bez opłat. Pokazuje to, że nawet europejskie inicjatywy obywatelskie, które nie osiągają celu odpowiedniej liczby podpisów, mogą spowodować zmianę polityki. UE powinna być otwarta na wszystkie pomysły obywateli, nawet te, które nie osiągają miliona podpisów, oraz na wykorzystywanie ich jako źródła inspiracji dla przyszłego prawodawstwa.

Główne wnioski

Europejska inicjatywa obywatelska jest niezwykle cennym narzędziem wzmacniania demokracji w Europie, zwłaszcza w czasach, gdy wartości demokratyczne są zagrożone na całym świecie. Umożliwia ona obywatelom przekazywanie swoich pomysłów na szczeblu UE, mobilizowanie wsparcia publicznego i wywieranie znaczącego wpływu. EIO ma już ponad dziesięć lat, nadszedł zatem czas, by zastanowić się nad tym wyjątkowym narzędziem i stworzyć silniejsze i bardziej bezpośrednie powiązania między obywatelami a instytucjami.

Dzięki stałemu wsparciu społeczeństwa obywatelskiego EIO może pomóc w budowaniu bardziej partycypacyjnej i reaktywnej Unii Europejskiej, wzmacniając jej pozycję światowego lidera demokracji.

Daniela Vancic jest kierowniczką ds. polityki europejskiej i rzecznictwa w Democracy International, gdzie od 2017 r. jest orędowniczką demokracji uczestniczącej i bezpośredniej. Ma ponaddziesięcioletnie doświadczenie w procesach uczestnictwa obywatelskiego i jest uznaną ekspertką w dziedzinie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. W 2022 r. współredagowała książkę „Complementary Democracy: The Art of Deliberative Listening”

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) poparł europejski pakt na rzecz oceanów i wezwał Komisję Europejską do zatroszczenia się o to, by stał się on solidną podstawą działania, a nie tylko deklaracją intencji.

Pakt musi być zgodny z istniejącymi strategiami politycznymi UE, takimi jak Zielony Ład, strategia na rzecz niebieskiej gospodarki i cele zrównoważonego rozwoju, oraz zapewniać równowagę między wzrostem gospodarczym, ochroną środowiska i sprawiedliwością społeczną.

Zmiana klimatu, zanieczyszczenie i przełowienie zagrażają oceanom oraz społecznościom nadbrzeżnym. Pakt ma na celu poprawę zarządzania, pobudzenie innowacji oraz propagowanie zrównoważonej niebieskiej gospodarki. Ostatnie konsultacje publiczne oraz wkład społeczeństwa obywatelskiego potwierdzają coraz większe poparcie dla śmiałych i inkluzywnych środków.

Javier Garat Pérez, sprawozdawca opinii, podkreślił: Społeczności nadbrzeżne w UE stoją w obliczu szeregu powiązanych ze sobą wyzwań gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Aby im podołać, musimy propagować zrównoważoną i konkurencyjną niebieską gospodarkę (w tym rybołówstwo i akwakulturę), utrzymywać zdrowe, odporne i wydajne oceany oraz pracować nad kompleksowym programem na rzecz wiedzy o morzu, badań naukowych, innowacji i inwestycji w tej dziedzinie.

EKES apeluje o usprawnienie zarządzania między agencjami UE, a także o lepsze planowanie obszarów morskich i inwestycje w badania naukowe za pośrednictwem takich programów jak „Horyzont Europa”. Opowiada się również za planem działania w zakresie niebieskiej żywności, zrównoważonym przemysłem stoczniowym i sprawiedliwą transformacją dla pracownic i pracowników sektora morskiego. Niezbędne jest kultywowanie dziedzictwa przybrzeżnego i wspieranie zaangażowania młodzieży.

By pakt przyniósł efekty, potrzebne są silna wola polityczna, finansowanie i rozliczalność. Jeżeli zadbamy o jego prawidłową realizację, Europa może stać się światowym liderem w dziedzinie zrównoważonego rozwoju oceanów. Zapewni to zarówno odporność ekologiczną, jak i możliwości gospodarcze. (ks) 

Zapraszamy cię 10 maja do siedziby europejskiego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym w budynku im. Jacques’a Delorsa pod adresem: rue Belliard 99, 1040 Bruksela.

Tegoroczny Dzień Europy jest wyjątkowy, ponieważ obchodzimy 75. rocznicę ogłoszenia deklaracji Schumana, która jest historyczną podstawą europejskiej jedności i współpracy. Przy tej doniosłej okazji EKES otwiera swoje podwoje dla zwiedzających, którzy przez cały dzień mogą brać udział w ciekawych, pouczających i zabawnych zajęciach oraz odkrywać naszą instytucję.
Oferta jest skierowana do wszystkich: od pasjonatów polityki po ciekawe świata młode umysły.

Zwiedzaj EKES podczas wycieczki:

• zmierz się z zabawnymi wyzwaniami na stoiskach tematycznych
• na każdym stoisku otrzymasz pieczątkę w specjalnym paszporcie
• zwróć wypełniony paszport i odbierz szczególną nagrodę!

Nie przegap szansy na spotkanie i pogawędkę z przewodniczącym EKES-u Oliverem Röpkem przy oddzielnym stoisku! 
Będzie on witać zwiedzających, odpowiadać na pytania i prezentować swą wizję europejskiego społeczeństwa obywatelskiego – będzie to wyjątkowa okazja do bezpośredniego kontaktu z kierownictwem EKES-u.

Skorzystaj z wielu innych atrakcji:

• możliwości wykonania portretu przez karykaturzystę
• kącika zabaw dla dzieci
• wystrzałowej fotobudki
• kręcącego się koła fortuny wraz z niespodziankami
• oraz symulacji głosowania w czasie rzeczywistym, podczas której możesz wcielić się w członkinię lub członka EKES-u!

Dowiedz się też, w jaki sposób nasze sekcje i Grupy pomagają w kreowaniu polityki i wartości UE.

Uczcijmy idee, które jednoczą Europę. Przyjdź z przyjaciółmi, rodziną lub solo – ale NIE PRZEGAP TEJ OKAZJI!

Będzie to coś więcej niż samo zwiedzanie – kieruj się ciekawością, a wydarzenie będzie dla ciebie inspiracją!

Więcej informacji o wszystkich atrakcjach przewidzianych w Dniu Europy w EKES-ie znajdziesz na stronie:Dołącz do nas w Dniu Europy 10 maja! | EKES.

#EuropeDay (kk)

Grupa Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego w EKES-ie

8 kwietnia Europejska Sieć Przeciwdziałania Ubóstwu (EAPN) opublikowała swoje najnowsze sprawozdanie Poverty Watch zatytułowane „W kierunku systemowego podejścia do ochrony socjalnej”.

Sprawozdanie, przedstawione po raz pierwszy podczas wydarzenia współorganizowanego z Grupą Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego EKES-u w Brukseli, odnosi się do wyzwań, którym należy stawić czoła, aby zapewnić silne i odporne systemy ochrony socjalnej. Jest to szczególnie istotne w obecnej sytuacji, ponieważ państwa opiekuńcze UE zmagają się z rosnącymi ograniczeniami finansowymi spowodowanymi ograniczeniami wydatków krajowych oraz rosnącymi wydatkami na obronę i bezpieczeństwo.

W sprawozdaniu, opartym na ustaleniach 19 krajowych organizacji członkowskich EAPN, wykazano, że systemowe podejście do kompleksowej i skutecznej ochrony socjalnej wymaga polityki opartej na zintegrowanych, długoterminowych strategiach łączących wymiar gospodarczy, społeczny i środowiskowy. Polityka ta musi opierać się na solidnych dowodach i danych oraz na znaczącym udziale osób doświadczających ubóstwa.

Krajowe sieci EAPN wyrażają zaniepokojenie cięciami w wydatkach socjalnych. Ponadto wskaźniki takie jak wysoki poziom niepobierania świadczeń społecznych nadal budzą obawy co do skuteczności polityk, które nie docierają do osób potrzebujących tych świadczeń i kwalifikujących się do nich.

Według sprawozdania reakcja na szybko zmieniający się świat naznaczony cyfryzacją, wojną, starzeniem się społeczeństwa i zmianą klimatu jest niewystarczająca, co wskazuje na potrzebę przywrócenia systemowego podejścia do polityki społecznej.

Juliana Wahlgren, dyrektorka EAPN, podkreśliła pilny charakter tej kwestii i stwierdziła: UE musi chronić państwo opiekuńcze i priorytetowo traktować wydatki socjalne. W tym celu w sprawozdaniu Poverty Watch zawarto zalecenia dotyczące m.in. minimalnego dochodu, kryzysu mieszkaniowego i transformacji energetycznej. Zasadnicze znaczenie ma skuteczność i adekwatność. W przyszłym roku Komisja Europejska zainicjuje unijną strategię na rzecz walki z ubóstwem, ale uda się ją osiągnąć tylko wtedy, gdy państwa członkowskie przyjmą prawdziwie systemowe podejście do ochrony socjalnej. Ponieważ ponad 20% ludności UE jest zagrożone ubóstwem, nie możemy sobie pozwolić na kontynuowanie rozdrobnionych strategii politycznych. Ochrona socjalna musi być silna, skoordynowana i skuteczna.

Séamus Boland, przewodniczący Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego, powiedział: Eliminacja ubóstwa wymaga nieustających działań ze strony wszystkich państw członkowskich. Znaczna część ubóstwa w UE ma charakter międzypokoleniowy i może być szczególnie dotkliwa dla dzieci i osób starszych. W dziedzinie edukacji, mieszkalnictwa i kosztownej energii należy wprowadzić specjalne środki ukierunkowane na słabości systemu. W przeciwnym razie UE jako podmiot polityczny będzie miała trudności z utrzymaniem zaufania swoich obywateli.

Krzysztof Balon, wiceprzewodniczący Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego i sprawozdawca opinii EKES-u w sprawie pierwszej w historii strategii na rzecz walki z ubóstwem, zapowiedzianej w wytycznych politycznych dla Komisji Europejskiej na lata 2024–2029, stwierdził: Skuteczna unijna strategia na rzecz walki z ubóstwem musi opierać się na doświadczeniach osób żyjących w ubóstwie i uwzględniać ich potrzeby. Powinna również wspierać organizacje społeczeństwa obywatelskiego i angażować je w opracowywanie oraz wdrażanie odpowiednich projektów i środków mających na celu zwalczanie wykluczenia społecznego.

Opinia EKES-u zostanie przedstawiona na sesji plenarnej EKES-u w dniach 16–17 lipca.