Er is veel te klagen over de staat van de democratie in het algemeen en over het Europees burgerinitiatief (EBI) in het bijzonder.
Volgens het meest recente World Democracy Report, dat op 7 maart werd gepresenteerd door “Varieties of Democracy”, is het percentage mensen dat in een democratie woont gedaald tot het niveau van bijna 40 jaar geleden. Dit jaar mogen er wereldwijd meer mensen dan ooit hun stem uitbrengen bij verkiezingen, maar veel landen die verkiezingen organiseren worden autocratischer.
Klachten werden ook gehoord tijdens de allereerste Week van het maatschappelijk middenveld, die begin maart bij het Europees Economisch en Sociaal Comité is gehouden. Deze klachten betroffen het Europees burgerinitiatief, ‘s werelds eerste grensoverschrijdende instrument voor directe democratie. “Te ingewikkeld”, “te onaantrekkelijk”, “niet erg vertrouwenwekkend”,” “inefficiënt” en “weinig bekend” zijn slechts enkele van de allesbehalve vleiende kwalificaties die gegeven werden door betrokkenen uit het maatschappelijk middenveld, de media, de academische wereld en bestuurskringen.
Naar mijn mening zijn deze zeer kritische beoordelingen correct en ontmoedigend, maar ook te voorzichtig en gematigd. Het zou goed zijn als de democratie in de wereld domineert. Om dat te bereiken, zijn we als burgers en potentiële kiezers op deze planeet thans verplicht om de lat hoger te leggen dan nu het geval is.
Dit betekent dat we ons er niet toe mogen beperken om een verdedigende houding aan te nemen tegen wat ons angst inboezemt, de hedendaagse dictators en hun laffe handlangers. We moeten veel grotere stappen vooruit zetten. De verdere ontwikkeling van het Europees burgerinitiatief zou een dergelijke stap zijn.
Want wat is het EBI nu? Drie dingen. Een recht, een instrument en een werktuig dat nooit eerder in de geschiedenis waar ook ter wereld heeft bestaan. Het is een complex digitaal en transnationaal instrument voor directe democratie dat breed is opgezet, een ondersteunende infrastructuur heeft en goed wordt gebruikt.
Het EBI bestaat sinds 2012. In de loop der jaren waarin het is toegepast is het gaandeweg verbeterd. Dit toont aan dat de democratische ruimte zelfs onder de moeilijkste omstandigheden kan worden uitgebreid en geconsolideerd.
Als het EBI volgend jaar 13 kaarsjes uitblaast en de kinderschoenen is ontgroeid, zal het gepamperde kind hopelijk een eigenzinnige tiener worden die Europa en de wereld kan laten zien waartoe het in staat is. We hebben deze frisse, ongetemde kracht nodig om de roestige mentaliteit van de natiestaten en de bureaucratische structuren van de Europese Unie resoluut nieuw leven in te blazen.
Laten we duidelijk zijn: democratische samenlevingsvormen hoeven niet steeds opnieuw op krampachtige wijze te worden uitgevonden, dikwijls onder het mom van “innovatie”. In plaats daarvan moeten we ervoor ijveren dat het EBI aan het eind van dit decennium tot wasdom komt, als het 16 of uiterlijk 18 jaar oud wordt.
Wat betekent dit? Tegen 2028 of 2030 moeten twee belangrijke veranderingen worden doorgevoerd. Ten eerste moet het EBI dezelfde bevoegdheden als het Europees Parlement krijgen waar het gaat om het bepalen van de agenda. De Europese burgers zouden dus net als de leden van het Europees Parlement wetgeving en andere overheidsmaatregelen moeten kunnen voorstellen.
Ten tweede zouden de EU-burgers tegen het einde van dit decennium niet alleen het initiatief moeten kunnen nemen tot wetgeving, maar ook tot Europese volksstemmingen over inhoudelijke kwesties, vaak gewoon referenda genoemd. Het pan-Europese referendum is geen nieuw idee, maar dankzij de oprichting van het EBI en de ervaringen die ermee zijn opgedaan, is de tijd er nu wel rijp voor.
Lukt het om op basis van het EBI een dergelijke toekomst tot stand te brengen, dan zal het achteraf worden beschouwd als het instrument dat voor een van de opmerkelijkste democratische verwezenlijkingen heeft gezorgd sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in de 20e eeuw.
Het Slowaakse project Gestoord? Nou en! van de organisatie Integra brengt jongeren in contact met mensen die geestelijke gezondheidsproblemen hebben gehad. Gedurende één hele dag leren de jongeren zo uit de eerste hand hoe het is om een mentale crisis te overwinnen en hoe je daarbij hulp kunt krijgen. Volgens Jana Hurova, de directeur van Integra, helpt het project om het stigma over mensen die worstelen met hun geestelijke gezondheid te doorbreken en geeft het jongeren een waardevol sprankje hoop.
Het Slowaakse project Gestoord? Nou en! van de organisatie Integra brengt jongeren in contact met mensen die geestelijke gezondheidsproblemen hebben gehad. Gedurende één hele dag leren de jongeren zo uit de eerste hand hoe het is om een mentale crisis te overwinnen en hoe je daarbij hulp kunt krijgen. Volgens Jana Hurova, de directeur van Integra, helpt het project om het stigma over mensen die worstelen met hun geestelijke gezondheid te doorbreken en geeft het jongeren een waardevol sprankje hoop.
Wat heeft u ertoe aangezet uw project te starten?
Al vele jaren ondersteunt onze organisatie mensen met geestelijke gezondheidsproblemen. Die mensen zijn ernstig ziek en hebben als gevolg daarvan hun werk, huis en vrienden verloren en hebben soms ook geen contact meer met hun familie. Hun hele wereld is op zijn kop gezet. Dertig jaar geleden begonnen we met het eerste gemeenschapscentrum voor geestelijke gezondheidszorg in Slowakije. Ons doel was ervoor te zorgen dat deze mensen, nadat ze in een psychiatrisch ziekenhuis waren behandeld, steun konden krijgen en weer hun normale oude leven konden opbouwen. We hielpen mee met het opzetten van patiëntenorganisaties in Slowakije en ontwikkelden een aantal programma’s om geestelijke ziekten te destigmatiseren. In onze centra zijn er mensen met ernstige geestelijke gezondheidsproblemen, vooral schizofrenie, van wie er velen al in zijn geslaagd opnieuw in de samenleving te integreren en weer betekenis te geven aan hun leven.
Van begin af aan verrichten we onze activiteiten niet op een traditionele manier en werken we als partners samen met onze cliënten om hun behoeften zo goed mogelijk in kaart te brengen. Zo zijn we ook te werk gegaan bij het Gestoord? Nou en!-project. Veel van onze cliënten hebben het gevoel weer iets nuttigs te doen nu ze regelmatig jongeren ontmoeten en hun op basis van hun persoonlijke ervaringen vertellen wat ze misten toen ze net zo oud waren als zij, wat later de prikkel vormde voor hun geestelijke gezondheidsproblemen.
We zien een groeiende behoefte om te wijzen op het belang van geestelijke gezondheid. Als je weet hoe je moet omgaan met een persoonlijke crisis, is dat een heel groot pluspunt.
In 2005 zijn we in Slowakije begonnen met het Gestoord? Nou en!-project samen met partners uit Duitsland en Tsjechië. Maar nog niet zo heel lang geleden is het ons pas gelukt dit project een stabielere basis te geven en uit te breiden. We hebben coaches opgeleid, we trainen nieuwe teams en we bezoeken meer scholen.
Hoe is uw project ontvangen? Hebt u feedback gekregen van de mensen die u hebt geholpen? (Zo ja, kunt u ons een voorbeeld geven?)
Jongeren zijn altijd erg onder de indruk als ze iemand kunnen ontmoeten die een mentale crisis heeft overwonnen en die ze alles mogen vragen. Het laat hun zien dat als ze zelf problemen hebben, ze altijd ergens hulp kunnen krijgen. Ze brengen één hele dag samen al lerend door en communiceren op voet van gelijkheid. Daarom zijn de deelnemers na afloop altijd zeer tevreden.
Mensen die vanuit hun persoonlijke ervaringen vertellen over geestelijke gezondheidsproblemen kunnen jongeren de moed geven hun eigen problemen aan te pakken. In bijna elke klas zijn er wel jongeren met geestelijke problemen. Als we hun een sprankje hoop kunnen geven, is dat van onschatbare waarde. Voor mensen die over hun persoonlijke ervaringen vertellen, is dat ook een manier om zich beter te gaan voelen. Zij besluiten zelf in welke mate ze zich willen blootgeven. Door hun ervaringen te delen voelen ze zich waardevol en begrepen.
We hebben veel feedback gekregen van de jongeren. Die zeggen ons bijvoorbeeld dat ze normaal gesproken niet de kans krijgen om mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te ontmoeten, of dat we moeten leren zulke mensen te accepteren en niet te veroordelen omdat ze anders zijn.
Ook hebben we feedback gekregen van mensen die zelf ervaring hebben met geestelijke gezondheidsproblemen en die deelnemen aan ons project. Een van hen zei het volgende:
“Dit project geeft me de moed om weer met opgeheven hoofd door het leven te gaan. Want ik wil eindelijk weer leven! Praten met jongeren is niet makkelijk maar geeft veel voldoening. Ze zijn erg open en amper bang voor sociaal contact. Het mooiste vind ik dat ze laten zien dat er veel meer is dat ons bindt dan ons verdeelt, dat het beeld van ‘gestoorde mensen’ niet klopt. Het is geweldig dat ik anderen kan helpen om eindelijk openlijk over geestelijke gezondheidsproblemen te praten, zodat niemand met zulke problemen zich meer hoeft te schamen of te verstoppen.”
We worden gestimuleerd door deze jongeren. Na afloop van elke bijeenkomst zeggen ze hoe belangrijk ze het Gestoord? Nou en!-project vinden en dat dit moet worden voortgezet zodat alle jongeren in Slowakije kunnen leren hoe waardevol hun eigen geestelijke gezondheid is.
Staan er al nieuwe projecten op stapel?
We zouden graag willen dat alle jongeren dit soort lessen kunnen krijgen en dat we het project in alle Slowaakse regio’s kunnen uitrollen. Het bestaat al in Duitsland (waar het voor het eerst is ontwikkeld), Tsjechië en Oostenrijk. Dit jaar hebben we ook de eerste teams in Oekraïne opgeleid.
Hoe belangrijk vindt u het dat mensen openlijk over hun geestelijke gezondheidsproblemen kunnen praten? Welke boodschap wilt u met uw project afgeven?
We willen uitdragen dat het hebben van geestelijke gezondheidsproblemen niets is om je voor te schamen. Wel beschamend is niets doen om je gezondheid te bevorderen. Want er is geen goede gezondheid zonder een goede geestelijke gezondheid.
De bedoeling van het Gestoord? Nou en!-project is om mensen al op jonge leeftijd te wijzen op het belang van geestelijke gezondheid en om tegelijkertijd het begrip voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te vergroten.
We vinden voorkomen veel beter dan genezen. Dat is ook veel doeltreffender. We geven mensen moed en motiveren ze, en zijn optimistisch. Je kunt altijd wel ergens hulp krijgen. Soms is het genoeg als er iemand is met wie je kunt praten. Vechten voor je dromen is nooit gemakkelijk, maar het is wel de moeite waard.
Feiten en cijfers over geestelijke gezondheid in de EU schetsen geen rooskleurig beeld, maar nopen eerder tot actie. Het EESC pleit voor krachtigere maatregelen ter bevordering van de geestelijke gezondheid op nationaal en EU-niveau. Het heeft ook aangedrongen op bindende wetgeving om psychosociale risico’s op het werk te voorkomen. Met de prijs van het maatschappelijk middenveld voor geestelijke gezondheid spreekt het EESC zijn waardering uit voor de voortdurende inspanningen van het maatschappelijk middenveld om het welzijn van de Europeanen te verbeteren.
Feiten en cijfers over geestelijke gezondheid in de EU schetsen geen rooskleurig beeld, maar nopen eerder tot actie. Het EESC pleit voor krachtigere maatregelen ter bevordering van de geestelijke gezondheid op nationaal en EU-niveau. Het heeft ook aangedrongen op bindende wetgeving om psychosociale risico’s op het werk te voorkomen. Met de prijs van het maatschappelijk middenveld voor geestelijke gezondheid spreekt het EESC zijn waardering uit voor de voortdurende inspanningen van het maatschappelijk middenveld om het welzijn van de Europeanen te verbeteren.
Het EESC besloot zijn vlaggenschipprijs van het maatschappelijk middenveld te wijden aan geestelijke gezondheid na berichten dat psychische aandoeningen zoals angststoornissen en depressie in heel Europa in de nasleep van de COVID-19-pandemie sterk waren toegenomen. Volgens de OESO is het aandeel jongeren met symptomen van angst in diverse Europese landen ruim verdubbeld. De pandemie heeft er ook toe geleid dat eetstoornissen, met name onder adolescenten, op jongere leeftijd optreden. Zelfs vóór COVID-19 toesloeg, leden in de hele EU ten minste 84 miljoen mensen (ongeveer één op de zes) aan geestelijkegezondheidsproblemen.
Ongeveer 4 % van de jaarlijkse sterfgevallen in de EU wordt toegeschreven aan mentale problemen en gedragsstoornissen. Een slechte geestelijke gezondheid heeft ook een enorme economische impact: de directe en indirecte kosten beslaan ongeveer 4 % van het bbp. Meer dan een derde van deze kosten is het gevolg van een lagere arbeidsparticipatie en een dalende arbeidsproductiviteit.
In 2020 meldde volgens Eurostat 44,6 % van de beroepsbevolking in de EU in de leeftijdsgroep 15-64 jaar op het werk met risicofactoren voor hun geestelijk welzijn te worden geconfronteerd. Een te hoge werkbelasting of tijdsdruk was de meest genoemde risicofactor voor geestelijk welzijn op het werk, die door bijna een vijfde van de werkenden in de EU werd gemeld.
Geestelijk welzijn staat ondertussen bovenaan de politieke agenda van de EU. In het verlengde hiervan heeft de Commissie in juni 2023 een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid geformuleerd. Deze nieuwe aanpak, waarvoor de EU 1,23 miljard euro uittrekt, heeft tot doel geestelijke gezondheid op alle EU-beleidsterreinen te bevorderen, gebaseerd op drie uitgangspunten: adequate en doeltreffende preventie; toegang tot hoogwaardige en betaalbare geestelijke gezondheidszorg en behandeling, en re-integratie in de samenleving na herstel. Geestelijke gezondheid is ook een politieke prioriteit voor het EESC en staat centraal in zijn werkzaamheden.
Het EESC ontving maar liefst 105 aanvragen uit de hele EU, die betrekking hadden op een breed scala aan onderwerpen, variërend van projecten ter voorkoming van psychosociale risico’s op de werkplek en het aanpakken van kwesties als drugsmisbruik en cyberverslaving, tot de bestrijding van stigmatisering rondom geestelijke gezondheid en de bevordering van vanuit de gemeenschap geleide bijstand. Door zijn waardering uit te spreken voor deze belangrijke inspanningen van niet-overheidsactoren ter ondersteuning van de geestelijke gezondheid en deze onder de aandacht te brengen, hoopt het EESC dat dit ook anderen kan inspireren om dit voorbeeld te volgen. (sg)
Met de EESC-prijs voor het maatschappelijk middenveld worden non-profitprojecten van individuele mensen, maatschappelijke organisaties en bedrijven in het zonnetje gezet. Elk jaar wordt een ander thema gekozen dat een belangrijk werkterrein van het EESC bestrijkt. De winnaar van de 14e editie van de prijs, die dit jaar in het teken staat van geestelijke gezondheid, is de Third Age Foundation uit Ierland. De stichting krijgt de prijs voor AgeWell, haar netwerk voor sociale betrokkenheid dat eenzaamheid onder ouderen bestrijdt.
Met de EESC-prijs voor het maatschappelijk middenveld worden non-profitprojecten van individuele mensen, maatschappelijke organisaties en bedrijven in het zonnetje gezet. Elk jaar wordt een ander thema gekozen dat een belangrijk werkterrein van het EESC bestrijkt. De winnaar van de 14e editie van de prijs, die dit jaar in het teken staat van geestelijke gezondheid, is Third Age Foundation uit Ierland. De stichting krijgt de prijs voor AgeWell, haar netwerk voor sociale betrokkenheid dat eenzaamheid onder ouderen bestrijdt.
Op 7 maart heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) vijf non-profitorganisaties beloond voor hun buitengewone bijdrage aan het bestrijden van psychische aandoeningen, een probleem dat drastisch is toegenomen in de EU.
Het prijzengeld van 50 000 EUR werd verdeeld over de vijf winnende projecten.
De Ierse liefdadigheidsorganisatie Third Age Foundation sleepte de eerste prijs ter waarde van 14 000 EUR in de wacht.
De overige vier prijswinnaars, die elk 9 000 EUR ontvingen, waren:
op de 2e plaats: Pro Lapinlahti association, FINLAND, met het gemeenschapscentrum Lapinlahden Lähde
op de 3e plaats: Integra, SLOWAKIJE, met het initiatief ‘Crazy? So what!’
op de 5e plaats: de organisatie Animenta, ITALIË,met haar project Telling Stories for Good
WINNAAR VAN DE EERSTE PRIJS
Met AgeWell, haar netwerk voor sociale betrokkenheid, biedt de Ierse liefdadigheidsorganisatie Third Age Foundation hulp aan ouderen die in een isolement verkeren, broos en kwetsbaar zijn. Deze unieke dienst wordt verleend in gemeenschapsverband; 50-plussers bieden ondersteuning aan ouderen die tot risicogroepen behoren of hulpbehoevend zijn. Door ouderen thuis op te zoeken en gebruik te maken van een app met vragen over hun geestelijke gezondheid biedt AgeWell gezelschap en emotionele ondersteuning aan en spoort zij in een vroeg stadium gezondheidsrisico’s op.
DE ANDERE WINNENDE PROJECTEN
De Finse vereniging Pro Lapinlahti behaalde met haar gemeenschapscentrum Lapinlahden Lähde of “De lente van Lapinlahti” de tweede plaats. Het centrum, dat met de renovatie van het ziekenhuis Lapinlahti in Helsinki is opgezet, organiseert allerlei workshops en evenementen om de kennis op het gebied van geestelijke gezondheid te verbeteren. Het trekt 50 000 bezoekers per jaar. Als “diagnosevrije zone” mag iedereen er zichzelf zijn zonder een etiket opgeplakt te krijgen, en biedt het centrum empowerment aan in plaats van paternalistisch te zijn.
Op de derde plaats staat de Slowaakse organisatie Integra met haar initiatief “Crazy? So what!”, dat stereotypen doorbreekt door jongeren inzicht in geestelijke gezondheid bij te brengen, op basis van compassie. Mensen die met geestelijke gezondheidsproblemen te maken hebben gehad, vertellen hoe dat is en hoe ze ervan hersteld zijn.
De winnaar van de vierde prijs, de Finse stichting Lilinkoti, heeft als missie de geestelijke gezondheid te ondersteunen met het innovatieve en creatieve spel “The World of Recovery”. Doel is het herstel van de geestelijke gezondheid te bevorderen door middel van doelstellingen die inspireren tot een gezond zelfbeeld, persoonlijke autonomie en een actief en zinvol leven. Het spel bestaat in twee varianten: een niet-gewelddadige game en een klassiek (rollen)spel. Beide zijn gericht op mensen die aan het herstellen zijn van mentale problemen of een verslaving en op professionals, en zijn gratis verkrijgbaar.
Met het project Telling Stories for Good wist de Italiaanse non-profitorganisatie Animenta de vijfde plaats te behalen.Animenta herschrijft stereotiepe verhalen over eetstoornissen, die alleen al in Italië meer dan vier miljoen mensen treffen, onder wie twee miljoen adolescenten. De betrokken preventie- en bewustmakingsprogramma’s worden door professionals op vrijwillige basis zowel online als op scholen in heel Italië verzorgd.
Het EESC lanceerde de huidige editie van de prijs in juli 2023. Door zijn prijs aan dit zeer belangrijke thema te wijden wil het EESC de cruciale rol erkennen die maatschappelijke organisaties spelen bij de behandeling en preventie van geestelijke gezondheidsproblemen. De winnaars werden gekozen uit meer dan 100 aanmeldingen uit 23 lidstaten.
Eerdere edities van de prijs werden onder meer gewijd aan jongeren en hulp voor Oekraïne, klimaatactie, gendergelijkheid en empowerment van vrouwen, en migratie. In 2020 heeft het EESC in plaats van zijn prijs voor het maatschappelijk middenveld eenmalig een solidariteitsprijs voor het maatschappelijk middenveld uitgereikt, die in het teken stond van de bestrijding van COVID-19. (ll)
Het Europees burgerinitiatief (EBI) opent mogelijkheden, maar heeft ook grenzen. Dat is tijdens de EBI-dag 2024 duidelijk aan het licht gekomen. Natuurlijk werd het succes van eerdere initiatieven gevierd. Zij slaagden erin mensen te sensibiliseren en wisten een publiek debat op gang te brengen. Uit de discussies bleek echter ook teleurstelling over het feit dat de EU-instellingen niet adequaat op de initiatieven reageren en er niet genoeg mee doen.
Het Europees burgerinitiatief (EBI) opent mogelijkheden, maar heeft ook grenzen. Dat is tijdens de EBI-dag 2024 duidelijk aan het licht gekomen. Natuurlijk werd het succes van eerdere initiatieven gevierd. Zij slaagden erin mensen te sensibiliseren en wisten een publiek debat op gang te brengen. Uit de discussies bleek echter ook teleurstelling over het feit dat de EU-instellingen niet adequaat op de initiatieven reageren en er niet genoeg mee doen.
Belangrijkste conclusies van de EBI-dag:
Meer dan alleen suggesties: Succesvolle Europese burgerinitiatieven zouden automatisch moeten leiden tot substantiële actie van de Commissie, bijvoorbeeld in de vorm van concrete antwoorden en, waar nodig, wetgevingsvoorstellen. Op deze manier zouden burgerinitiatieven een directe invloed op de EU-wetgeving hebben en bijdragen aan een zinvollere dialoog tussen burgers en instellingen.
Sterkere partnerschappen: Samenwerking is essentieel. Strategische samenwerking tussen organisatoren, maatschappelijke organisaties, media en publieke partners is nodig om ervoor te zorgen dat de stem van de burgers wordt gehoord.
Voortdurende verbetering: Het EBI-kader is voortdurend in ontwikkeling. Door beste praktijken toe te passen en kennisuitwisseling tussen belanghebbenden te bevorderen, kan het EBI-proces worden verbeterd en kunnen meer burgers actief deelnemen.
Dankzij het EBI kunnen burgers de EU vragen om op te treden en nieuwe wetgeving over een bepaalde kwestie voor te stellen. Zodra voor een initiatief één miljoen handtekeningen zijn verzameld, beslist de Commissie welke maatregelen er moeten worden genomen. (gb)
Het Lapinlahti-ziekenhuis, de eerste psychiatrische instelling van Finland die 170 jaar lang het vlaggenschip was voor de geestelijke gezondheidszorg in het land, stond in 2013 al enkele jaren leeg en was in de vergetelheid geraakt. Een groep geestelijke-gezondheidsactivisten kwam toen op het idee om het vervallen erfgoed om te toveren tot een open centrum voor geestelijke gezondheid, cultuur en kunst. Siru Valleala van Pro Lapinlahti, de vereniging die het centrum beheert, legt uit dat Lapinlahden Lähde nu in de eerste plaats een inclusief centrum is waar geen plaats is voor stigmatisering en vooroordelen en waar iedereen zich welkom voelt.
Het Lapinlahti-ziekenhuis, de eerste psychiatrische instelling van Finland die 170 jaar lang het vlaggenschip was voor de geestelijke gezondheidszorg in het land, stond in 2013 al enkele jaren leeg en was in de vergetelheid geraakt. Een groep geestelijke-gezondheidsactivisten kwam toen op het idee om het vervallen erfgoed om te toveren tot een open centrum voor geestelijke gezondheid, cultuur en kunst. Siru Valleala van Pro Lapinlahti, de vereniging die het centrum beheert, legt uit dat Lapinlahden Lähde nu in de eerste plaats een inclusief centrum is waar geen plaats is voor stigmatisering en vooroordelen en waar iedereen zich welkom voelt.
Wat heeft u ertoe aangezet uw project te starten?
Het Lapinlahti-ziekenhuis, de eerste psychiatrische instelling van Finland, die werd gebouwd in 1841, stond in 2013 leeg en de stad Helsinki had geen plannen voor het gebouw. Niemand bekommerde zich om dit in een prachtig park gelegen historische erfgoed dat steeds verder in verval raakte. Bezorgd over deze tragische situatie begon een groep geestelijke-gezondheidsactivisten zich luidop af te vragen of het niet mogelijk zou zijn het Lapinlahti-ziekenhuis en het park om te toveren tot een open centrum voor geestelijke gezondheid, cultuur en kunst.
Dat was het begin van wat vandaag de dag bekend staat als Lapinlahden Lähde - “de bron van Lapinlahti”. Het activiteitenprogramma verwijst naar de historische en architecturale betekenis van het gebied in het hart van de baai van Lapinlahti, en put inspiratie uit 170 jaar geestelijke gezondheidszorg. De focus werd verlegd van het behandelen van ziekten naar het bevorderen van het welbevinden van burgers uit alle lagen van de bevolking. Lapinlahden Lähde is nu het levende bewijs dat de inspanningen om stigma’s uit te bannen resultaat opleveren en dat er een paradigmaverschuiving naar een positieve aanpak plaatsvindt.
In het verleden was Lapinlahti het vlaggenschip van de psychiatrie, waar de geestelijke gezondheidszorg voortdurend in ontwikkeling was. De activisten van de Pro Lapinlahti Mental Health Association – de vereniging voor geestelijke gezondheid die werd opgericht in 1988, toen Lapinlahti nog een ziekenhuis was – hadden echter iets heel anders voor ogen: zij wilden in het licht van de kennis die we in de 21e eeuw tot onze beschikking hebben een innovatief centrum voor het bevorderen van geestelijke gezondheid oprichten en zo een plek in het leven roepen die de belichaming zou zijn van de concrete paradigmaverschuiving van het behandelen van geestesziekten naar het bevorderen van geestelijk welbevinden.
Wat waren de reacties op uw project? Hebt u feedback gekregen van de mensen die u hebt geholpen? Kunt u daar een voorbeeld van geven?
Het was in het begin niet gemakkelijk om bezoekers te lokken. Het gebouw was 170 jaar lang in gebruik geweest als psychiatrisch ziekenhuis en was al die tijd gesloten voor het publiek. Hoewel er zeker geen gebrek was aan belangstelling en nieuwsgierigheid, was het moeilijk om mensen ervan te overtuigen dat ze welkom waren om een kijkje te komen nemen. Langzaam maar zeker echter begonnen mensen deel te nemen aan de activiteiten en evenementen. Vrijwilligers gingen enthousiast mee aan de slag en het publiek droeg nieuwe ideeën aan. Kunstenaars en uitvoerende artiesten stelden hun werk tentoon en zetten culturele evenementen op touw in Lapinlahden Lähde, en vandaag de dag organiseren we elk jaar meer dan 400 evenementen en zo’n 50 à 60 kunsttentoonstellingen. Lapinlahti is een open huiskamer geworden voor iedereen in Helsinki, waar we ons elke dag weer inzetten voor het geestelijk welbevinden en het uitbannen van eenzaamheid en sociale uitsluiting.
“Toen ik betrokken raakte bij dit initiatief vond ik het heerlijk dat ik hier kon zijn en kon helpen om deze plek nieuw leven in te blazen ... hier verdwijnen alle beslommeringen." (Cresswell-Smith et al 2022)
Het Lapinlahti-ziekenhuis wordt vandaag de dag gezien als een bijzonder veilige en inclusieve plek, waar je je altijd welkom voelt, ongeacht of je een goede of slechte dag hebt of in wat voor situatie je zit. Lapinlahti was niet voor niets een psychiatrisch ziekenhuis. Hier mag je je kwetsbaar opstellen, en de openheid over geestelijke gezondheidsproblemen is absoluut uniek. Er heerst hier een sterk gemeenschapsgevoel en iedereen kan in alle veiligheid op zoek gaan naar zijn eigen sterke punten. Voor stigmatisering en discriminatie is bij Lapinlahden Lähde geen plaats, en we zijn er trots op dat we iedereen bij ons project betrekken.
De activiteiten van Lapinlahti zijn ontwikkeld in samenwerking met de eigenaar, de stad Helsinki, wat van meet af aan een voorwaarde was voor de realisatie van het project. Er worden momenteel ingrijpende politieke beslissingen genomen over het toekomstige eigendom van het gebied, en we hopen dat het succes van de huidige activiteiten daarbij ten volle zal worden meegewogen.
Hoe gaat u deze specifieke financiering gebruiken om de gemeenschap verder vooruit te helpen? Staan er al nieuwe projecten op stapel?
We zullen onze activiteiten blijven ontwikkelen, zodat nog meer mensen kunnen deelnemen en de vruchten kunnen plukken van onze inspanningen. We hebben onlangs een boeiend project gelanceerd voor mensen die herstellen van psychische aandoeningen, dat bedoeld is om ervoor te zorgen dat zij vlotter toegang krijgen tot culturele activiteiten, en daar zelfs recht op zouden hebben. Meer specifiek willen we mensen helpen om hun eigen manier te vinden om zich cultureel te uiten en om uit te zoeken wat voor hen werkt op het gebied van mentaal welbevinden, cultuur en kunst. Dat is waar we het royale prijzengeld voor zullen gebruiken.
Op geestelijke gezondheidsproblemen rust vaak een stigma. Wat voor soort collectieve actie is er volgens u nodig om dit tegen te gaan? Kan kunst helpen om ervoor te zorgen dat mensen met psychische gezondheidsproblemen sterker in hun schoenen staan?
We moeten activiteiten aanbieden waarbij mensen met verschillende ervaringen en achtergronden elkaar kunnen ontmoeten. Dankzij activiteiten waarbij niet wordt uitgegaan van de gezondheidssituatie of levensomstandigheden van mensen worden unieke ontmoetingen mogelijk gemaakt en kunnen mensen met verschillende achtergronden hechte relaties aangaan. Door op verschillende manieren, bv. via kunst, te kijken naar geestelijke gezondheid, zijn het bewustzijn en het begrip vergroot. Kunst brengt mensen samen op een heel bijzondere manier en biedt nieuwe handvatten om ook pijnlijke kwesties aan te pakken. Via kunst kunnen mensen uiting geven aan hun gevoelens en krijgen zij de kans gezien en gehoord te worden. Dat laatste geeft mensen kracht en kan hun leven en kijk op zichzelf veranderen.
In de overtuiging dat er nog ruimte is voor innovatie en nieuwe benaderingen op het gebied van geestelijke gezondheid heeft de Finse Lilinkoti Foundation het spel “The World of Recovery (TWoR)” ontwikkeld, en wel in twee formaten: een digitaal spel en een bordspel. In beide gevallen gaat het om een rollenspel waarbij spelers in de huid van een bepaald personage kruipen. Bedoeld voor wie herstelt van psychische problemen en middelenmisbruik, maar ook voor professionals, staat het spel in het teken van de weg naar herstel, tegen de achtergrond van een futuristische wereld van hoop. Spellen kunnen een krachtige tool zijn om te werken aan de geestelijke gezondheid, maar dit potentieel blijft grotendeels onbenut, aldus Reetta Sedergren en Venla Leimu, vertegenwoordigers van Lilinkoti.
In de overtuiging dat er nog ruimte is voor innovatie en nieuwe benaderingen op het gebied van geestelijke gezondheid heeft de Finse Lilinkoti Foundation het spel “The World of Recovery (TWoR)” ontwikkeld, en wel in twee formaten: een digitaal spel en een bordspel. In beide gevallen gaat het om een rollenspel waarbij spelers in de huid van een bepaald personage kruipen. Bedoeld voor wie herstelt van psychische problemen en middelenmisbruik, maar ook voor professionals, staat het spel in het teken van de weg naar herstel, tegen de achtergrond van een futuristische wereld van hoop. Spellen kunnen een krachtige tool zijn om te werken aan de geestelijke gezondheid, maar dit potentieel blijft grotendeels onbenut, aldus Reetta Sedergren en Venla Leimu, vertegenwoordigers van Lilinkoti.
Hoe ontstond het idee voor dit project?
Een paar jaar geleden realiseerden we ons bij Lilinkoti dat er een groot potentieel was voor innovatie en nieuwe benaderingen op het gebied van herstel van psychische problemen. De toenemende aandacht voor herstelprocessen was al een grote stap voorwaarts op dit gebied, maar er was een gebrek aan moderne, innovatieve hulpmiddelen. Onze organisatie werkte al tientallen jaren met mensen die herstellen van psychische problemen en we hadden een droom: wat als er een modern hulpmiddel was om de geestelijke gezondheid te bevorderen, een digitaal spel waarin je in een rol kruipt?
Wat waren de reacties op uw project? Hebben jullie feedback gekregen van de mensen die jullie hebben geholpen?
De World of Recovery-spellen zijn ontwikkeld in samenwerking met mensen die herstellen van psychische problemen en met professionals, Hierdoor kregen we doorlopend feedback, wat heeft bijgedragen aan het eindresultaat.
Voor beide spellen ontvingen we overweldigend positieve anonieme en persoonlijke feedback van spelers. Meer dan 90 % van de respondenten zei dat het digitale spel hun welzijn ten goede kwam en hen hielp om actief te worden, en dat het rollenspel hun sociale vaardigheden stimuleerde.
De beste feedback was misschien wel het samen lachen en praten over gevoelens, werkpunten en vooruitgang, en de manier waarop de spellen spelers samenbrachten, ongeacht hun rol of achtergrond.
Welk advies zou u andere organisaties geven om resultaten te boeken met soortgelijke activiteiten of programma’s?
Het heeft veel voordelen om voorop te lopen met innovatie. Het is echt inspirerend en je creëert iets nieuws. Ga je eigen weg en probeer niet in een bepaald hokje te passen. Volg je instinct en leg je oor te luisteren. In ons geval loonde het bijvoorbeeld om ook herstellenden en ervaringsdeskundigen aan boord te hebben voor de ontwikkeling. Als je spellen maakt, wees dan bereid om de vele vooroordelen van professionals te overwinnen. Op het gebied van geestelijke gezondheid worden spellen namelijk over het algemeen als verslavend of schadelijk beschouwd. Laat je hierdoor niet ontmoedigen! Wees moedig en creatief, durf te dromen.
Wat is het potentieel van computer- en videospellen om de geestelijke gezondheid te verbeteren? Moeten ze volgens jullie op grotere schaal worden gebruikt voor de behandeling van psychische problemen?
Computer- en videospellen – en rollenspellen in het bijzonder – hebben een enorm potentieel om de geestelijke gezondheid te verbeteren. Aangezien een alarmerend aantal mensen met geestelijke gezondheidsproblemen kampt, is er behoefte aan nieuwe, veelzijdige manieren om de geestelijke gezondheid te verbeteren. Het is jammer dat het potentieel van spelletjes niet verder is onderzocht. Dit komt niet door een gebrek aan interesse, maar door een gebrek aan financiering. Het ontwikkelen van goede spelletjes om de geestelijke gezondheid te verbeteren kost tijd en is niet eenvoudig. Er is behoefte aan meer financiering, meer gezamenlijk ontwikkelde projecten en meer professionals op het gebied van geestelijke gezondheid en uit de game-industrie die aan dit doel werken. En we hebben onderzoek nodig, veel onderzoek.
