Het Slowaakse project Gestoord? Nou en! van de organisatie Integra brengt jongeren in contact met mensen die geestelijke gezondheidsproblemen hebben gehad. Gedurende één hele dag leren de jongeren zo uit de eerste hand hoe het is om een mentale crisis te overwinnen en hoe je daarbij hulp kunt krijgen. Volgens Jana Hurova, de directeur van Integra, helpt het project om het stigma over mensen die worstelen met hun geestelijke gezondheid te doorbreken en geeft het jongeren een waardevol sprankje hoop.

Wat heeft u ertoe aangezet uw project te starten?

Al vele jaren ondersteunt onze organisatie mensen met geestelijke gezondheidsproblemen. Die mensen zijn ernstig ziek en hebben als gevolg daarvan hun werk, huis en vrienden verloren en hebben soms ook geen contact meer met hun familie. Hun hele wereld is op zijn kop gezet. Dertig jaar geleden begonnen we met het eerste gemeenschapscentrum voor geestelijke gezondheidszorg in Slowakije. Ons doel was ervoor te zorgen dat deze mensen, nadat ze in een psychiatrisch ziekenhuis waren behandeld, steun konden krijgen en weer hun normale oude leven konden opbouwen. We hielpen mee met het opzetten van patiëntenorganisaties in Slowakije en ontwikkelden een aantal programma’s om geestelijke ziekten te destigmatiseren. In onze centra zijn er mensen met ernstige geestelijke gezondheidsproblemen, vooral schizofrenie, van wie er velen al in zijn geslaagd opnieuw in de samenleving te integreren en weer betekenis te geven aan hun leven.

Van begin af aan verrichten we onze activiteiten niet op een traditionele manier en werken we als partners samen met onze cliënten om hun behoeften zo goed mogelijk in kaart te brengen. Zo zijn we ook te werk gegaan bij het Gestoord? Nou en!-project. Veel van onze cliënten hebben het gevoel weer iets nuttigs te doen nu ze regelmatig jongeren ontmoeten en hun op basis van hun persoonlijke ervaringen vertellen wat ze misten toen ze net zo oud waren als zij, wat later de prikkel vormde voor hun geestelijke gezondheidsproblemen.

We zien een groeiende behoefte om te wijzen op het belang van geestelijke gezondheid. Als je weet hoe je moet omgaan met een persoonlijke crisis, is dat een heel groot pluspunt.

In 2005 zijn we in Slowakije begonnen met het Gestoord? Nou en!-project samen met partners uit Duitsland en Tsjechië. Maar nog niet zo heel lang geleden is het ons pas gelukt dit project een stabielere basis te geven en uit te breiden. We hebben coaches opgeleid, we trainen nieuwe teams en we bezoeken meer scholen.

Hoe is uw project ontvangen? Hebt u feedback gekregen van de mensen die u hebt geholpen?  (Zo ja, kunt u ons een voorbeeld geven?)

Jongeren zijn altijd erg onder de indruk als ze iemand kunnen ontmoeten die een mentale crisis heeft overwonnen en die ze alles mogen vragen. Het laat hun zien dat als ze zelf problemen hebben, ze altijd ergens hulp kunnen krijgen. Ze brengen één hele dag samen al lerend door en communiceren op voet van gelijkheid. Daarom zijn de deelnemers na afloop altijd zeer tevreden.

Mensen die vanuit hun persoonlijke ervaringen vertellen over geestelijke gezondheidsproblemen kunnen jongeren de moed geven hun eigen problemen aan te pakken. In bijna elke klas zijn er wel jongeren met geestelijke problemen. Als we hun een sprankje hoop kunnen geven, is dat van onschatbare waarde. Voor mensen die over hun persoonlijke ervaringen vertellen, is dat ook een manier om zich beter te gaan voelen. Zij besluiten zelf in welke mate ze zich willen blootgeven. Door hun ervaringen te delen voelen ze zich waardevol en begrepen.

We hebben veel feedback gekregen van de jongeren. Die zeggen ons bijvoorbeeld dat ze normaal gesproken niet de kans krijgen om mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te ontmoeten, of dat we moeten leren zulke mensen te accepteren en niet te veroordelen omdat ze anders zijn.

Ook hebben we feedback gekregen van mensen die zelf ervaring hebben met geestelijke gezondheidsproblemen en die deelnemen aan ons project. Een van hen zei het volgende:

“Dit project geeft me de moed om weer met opgeheven hoofd door het leven te gaan. Want ik wil eindelijk weer leven! Praten met jongeren is niet makkelijk maar geeft veel voldoening. Ze zijn erg open en amper bang voor sociaal contact. Het mooiste vind ik dat ze laten zien dat er veel meer is dat ons bindt dan ons verdeelt, dat het beeld van ‘gestoorde mensen’ niet klopt. Het is geweldig dat ik anderen kan helpen om eindelijk openlijk over geestelijke gezondheidsproblemen te praten, zodat niemand met zulke problemen zich meer hoeft te schamen of te verstoppen.”

We worden gestimuleerd door deze jongeren. Na afloop van elke bijeenkomst zeggen ze hoe belangrijk ze het Gestoord? Nou en!-project vinden en dat dit moet worden voortgezet zodat alle jongeren in Slowakije kunnen leren hoe waardevol hun eigen geestelijke gezondheid is.

Staan er al nieuwe projecten op stapel?

We zouden graag willen dat alle jongeren dit soort lessen kunnen krijgen en dat we het project in alle Slowaakse regio’s kunnen uitrollen. Het bestaat al in Duitsland (waar het voor het eerst is ontwikkeld), Tsjechië en Oostenrijk. Dit jaar hebben we ook de eerste teams in Oekraïne opgeleid.

Hoe belangrijk vindt u het dat mensen openlijk over hun geestelijke gezondheidsproblemen kunnen praten? Welke boodschap wilt u met uw project afgeven?

We willen uitdragen dat het hebben van geestelijke gezondheidsproblemen niets is om je voor te schamen. Wel beschamend is niets doen om je gezondheid te bevorderen. Want er is geen goede gezondheid zonder een goede geestelijke gezondheid.

De bedoeling van het Gestoord? Nou en!-project is om mensen al op jonge leeftijd te wijzen op het belang van geestelijke gezondheid en om tegelijkertijd het begrip voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te vergroten.

We vinden voorkomen veel beter dan genezen. Dat is ook veel doeltreffender. We geven mensen moed en motiveren ze, en zijn optimistisch. Je kunt altijd wel ergens hulp krijgen. Soms is het genoeg als er iemand is met wie je kunt praten. Vechten voor je dromen is nooit gemakkelijk, maar het is wel de moeite waard.