Ρωτήσαμε τον εισηγητή της γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Συμμετοχή των νέων ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου» Cillian Lohan σχετικά με τα δυνητικά οφέλη ενός προγράμματος κινητικότητας των νέων, το οποίο προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και έλαβε στήριξη από την ΕΟΚΕ. Το πρόγραμμα θα διευκολύνει τους νέους του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ να ζουν, να σπουδάζουν και να εργάζονται στην ΕΕ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τώρα που το Ηνωμένο Βασίλειο απέρριψε την προτεινόμενη πανευρωπαϊκή συμφωνία σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των νέων, υπάρχουν άλλες πιθανές προσεγγίσεις για την αποκατάσταση των διαρρηγμένων λόγω του Brexit σχέσεων;

Στις 24 Απριλίου, η ΕΟΚΕ διοργάνωσε προβολή του ουκρανικού ντοκιμαντέρ «20 ημέρες στη Μαριούπολη», το οποίο κέρδισε φέτος το Όσκαρ στην κατηγορία του καλύτερου ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους.

Η ταινία ακολουθεί τον σκηνοθέτη, δημοσιογράφο Mstyslav Chernov, και τους συναδέλφους του κατά τη διάρκεια 20 δραματικών ημερών τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2022, όταν κατέγραψαν τη βάναυση πολιορκία της Μαριούπολης, ενός σημαντικού ουκρανικού λιμένα στην Αζοφική Θάλασσα. Εργαζόμενος για το Associated Press, ο Chernov και η ομάδα του ήταν οι τελευταίοι ξένοι δημοσιογράφοι που παρέμειναν στην πόλη πριν από την κατάληψή της από τον ρωσικό στρατό. Τα αιχμηρά βίντεο και οι φωτογραφίες τους, που κάλυπταν μεταξύ άλλων τον μαζικό βομβαρδισμό ενός μαιευτηρίου και του θεάτρου της πόλης που χρησίμευσαν ως καταφύγιο για παιδιά, έκαναν τον γύρο του κόσμου, αναδεικνύοντας τις φρικαλεότητες που διέπραξε κατά την εισβολή του ο ρωσικός στρατός στον ουκρανικό άμαχο πληθυσμό.

Εκτός από το Όσκαρ, η ταινία «20 ημέρες στη Μαριούπολη» κέρδισε επίσης πολλά άλλα σημαντικά βραβεία, όπως το κινηματογραφικό βραβείο BAFTA για το καλύτερο ντοκιμαντέρ και το Βραβείο Κοινού στην κατηγορία Παγκόσμιος Κινηματογράφος – Ντοκιμαντέρ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Sundance. 

Στην προβολή παρέστησαν ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke, καθώς και διακεκριμένοι προσκεκλημένοι, μεταξύ των οποίων η α.ε. Vsevolod Chentsov, επικεφαλής της αποστολής της Ουκρανίας στην ΕΕ, και ο Yevhen Tuzov, ένας από τους κύριους πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ.

«Πρέπει να θυμόμαστε το ιερό καθήκον μας να είμαστε μάρτυρες της ιστορίας. Η ταινία αυτή έχει ένα σαφές μήνυμα: πρέπει να δείξουμε στον κόσμο τι μπορεί να κάνει το μίσος. Ας μην ξεχάσουμε τις θυσίες του λαού της Ουκρανίας, ούτε την ανθεκτικότητα που επέδειξε απέναντι στις αντιξοότητες. Η προοπτική να καταστεί η Ουκρανία κράτος μέλος της ΕΕ δεν αποτελεί μόνο απόδειξη των κοινών μας αξιών, αλλά και φάρο ελπίδας για ένα λαμπρότερο μέλλον», δήλωσε ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke. 

«Η ταινία "20 ημέρες στη Μαριούπολη" προσφέρει μια φρικώδη αλλά απαραίτητη μαρτυρία των δεινών που προκάλεσε η επίθεση της Ρωσίας. Είμαι υπερήφανος για το γεγονός ότι η ΕΟΚΕ παρείχε ακλόνητη στήριξη στην πλευρά της Ουκρανίας και της δραστήριας κοινωνίας των πολιτών της, σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, και η παρουσία σας απόψε εδώ σημαίνει πολλά», δήλωσε ο Αντιπρόεδρος της ΕΟΚΕ Laurentiu Plosceanu. Η ΕΟΚΕ στέκεται σταθερά στο πλευρό της Ουκρανίας και της κοινωνίας των πολιτών της από την πρώτη ημέρα του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας και έχει ενισχύσει τη συνεργασία της με ουκρανικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) μέσω της πλατφόρμας της κοινωνίας των πολιτών ΕΕ-Ουκρανίας. Δημιούργησε τον κόμβο Ουκρανίας, προσφέροντας στις ουκρανικές ΟΚΠ στο Βέλγιο χώρο εργασίας. Δρομολόγησε την πρωτοβουλία των Μελών από χώρες της διεύρυνσης, με σκοπό την ανταλλαγή εμπειρογνωσίας μεταξύ της ΕΟΚΕ και των ουκρανικών ΟΚΠ. Αντιπροσωπεία υψηλού επιπέδου της ΕΟΚΕ, με επικεφαλής τον κ. Röpke, επισκέφθηκε την Ουκρανία τον Νοέμβριο, όπου συναντήθηκε με την υπουργό Οικονομίας Yuliia Svyrydenko, εκπροσώπους του Κοινοβουλίου και της κοινωνίας των πολιτών. Τα μέλη της ΕΟΚΕ απέτισαν φόρο τιμής στα θύματα πολέμου από την Ουκρανία σε πολεμικά μνημεία στη χώρα. 

Η προβολή, που διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του μέλους της ΕΟΚΕ από τη Λετονία Andris Gobiņš, κατέδειξε και πάλι την αλληλεγγύη της κοινωνίας των πολιτών της Ευρώπης προς την Ουκρανία και τον λαό της. Το κοινό είχε επίσης την ευκαιρία να δει έκθεση φωτογραφίας αφιερωμένη στη Μαριούπολη υπό πολιορκία, η οποία διοργανώθηκε σε συνεργασία με την ένωση Ukra-Bel και φιλοξενήθηκε παράλληλα με την κύρια εκδήλωση.

Καλώς ήρθατε στο The Grassroots View, το πόντκαστ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ). Με τις ευρωεκλογές του 2024 να πλησιάζουν, ρίχνουμε μια ματιά στις ελπίδες και τις ανησυχίες τριών ομάδων της κοινωνίας, των οποίων τη φωνή οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής συχνά δεν ακούν: τα άτομα με αναπηρία, τους ηλικιωμένους πολίτες και τους νέους. 

Προσκεκλημένοι μας είναι ο κ. Milan Šveřepa, πρόεδρος της ΜΚΟ Inclusion Europe, με τον οποίο θα συζητήσουμε για την προσβασιμότητα της εκλογικής διαδικασίας στις ευρωεκλογές του 2024. Η νέα ακτιβίστρια και επηρεάστρια γνώμης κ. Nina Skočak μας λέει ποια είναι τα διακυβεύματα για τους νέους. Η δρ Heidrun Mollenkopf, πρόεδρος της πλατφόρμας AGE, η οποία υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ηλικιωμένων πολιτών, μας εξηγεί κατά πόσο αυτοί αισθάνονται ότι συμμετέχουν στις προεκλογικές συζητήσεις ή αν οι πολιτικοί τους έχουν για ξεγραμμένους. Ο Αντιπρόεδρος Επικοινωνίας της ΕΟΚΕ, κ. Laurențiu Plosceanu, μιλά για το τι κάνει η ΕΟΚΕ για να συνεχίσει να ενισχύει τη φωνή της κοινωνίας των πολιτών, με μέλημα να μην παραγκωνίζονται ή να μην περιθωριοποιούνται τα πιο ευάλωτα μέλη της. 

Ακούστε το πόντκαστ μας, χρησιμοποιήστε την ψήφο σας και μιλήστε για λογαριασμό σας, διαμορφώνοντας την Ευρώπη όπως εσείς τη θέλετε!

Του Cillian Lohan 

Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων σε ολόκληρη την ΕΕ έχει αποφέρει πολλαπλά οφέλη σε όλους μας. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των νέων, καθώς έδωσε σε αυτούς τη δυνατότητα να γνωρίσουν διαφορετικές κουλτούρες στην Ευρώπη και να βιώσουν τον τρόπο ζωής σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ επίσης τους επέτρεψε να κατανοήσουν πόσο πολλά είναι τα κοινά μας χαρακτηριστικά. Η διαμονή σε άλλη χώρα για εργασία ή σπουδές μάς βοηθά όλους να κατανοήσουμε τα ανθρώπινα στοιχεία που μας ενώνουν. Ανεξάρτητα από τη γλώσσα μας, το φαγητό μας ή τον καιρό, μοιραζόμαστε πολλά πράγματα, όπως οικογενειακές και φιλικές σχέσεις, ελπίδες και δυσκολίες, προκλήσεις και ευκαιρίες. 

Αυτές ακριβώς οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ χωρών δημιουργούν μια κοινωνία ενηλίκων που προσεγγίζουν τους συνανθρώπους τους με θετική ματιά και τους κατανοούν. Δεν βλέπουμε πλέον τους Ευρωπαίους γείτονές μας ως ξένους, αλλά ως φίλους. 

Δεν θα πρέπει να υποτιμούμε τον ρόλο που διαδραματίζει αυτή η οπτική στη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην ήπειρό μας. Η ελεύθερη κυκλοφορία των νέων αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της συνεχιζόμενης συνεργασίας και σύμπραξης.

Στο πλαίσιο αυτό πρότεινα την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας αναφορικά με την κινητικότητα της νεολαίας και τις σχέσεις μεταξύ των νέων στην ΕΕ μετά το Brexit. Σε συνεργασία με τους συναδέλφους μου, το προσωπικό και τα μέλη, πραγματοποιήσαμε εκτεταμένες διαβουλεύσεις με τις ενδιαφερόμενες ομάδες. Στο πλαίσιο αυτό συμμετείχαν εκπρόσωποι της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, με συναντήσεις μέσω διαδικτύου και διά ζώσης, διανομή ερευνών και ανταλλαγή μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το έργο μας στηρίχθηκε σθεναρά στη σύνοδο ολομέλειας της ΕΟΚΕ, με συντριπτικό αριθμό ψήφων υπέρ της πρότασης. 

Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα ανταποκρίθηκαν με ευρεία παροχή βελτιωμένων προγραμμάτων κινητικότητας για τους νέους στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αν και αυτά αρχικά απορρίφθηκαν από το Ηνωμένο Βασίλειο, θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για να καταδείξουμε τα οφέλη για όλες τις πλευρές.

Τονίζουμε ότι από τα προγράμματα όπως το Erasmus+ ή το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» δεν επωφελούνται μόνο οι πανεπιστημιακοί φοιτητές ή οι σπουδαστές πλήρους φοίτησης. Οι ενωσιακές πρωτοβουλίες αυτού του είδους επιτρέπουν σε νέους από όλα τα κοινωνικά στρώματα να έχουν πρόσβαση σε προγράμματα ανταλλαγών και εμπειρίες που διαφορετικά θα ήταν πολύ δύσκολο να βιώσουν.

Μολονότι γίνονται ψυχροί υπολογισμοί του σχετικού οικονομικού κόστους και της οικονομικής απόδοσης, η αξία τους δεν έγκειται μόνο σε αυτό. Η πραγματική αξία της κινητικότητας και των ανταλλαγών έγκειται στη δημιουργία κοινών εμπειριών και κοινής αντίληψης. Μια δυναμική, πολυπολιτισμική ήπειρος χρειάζεται αλληλεπίδραση και ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων. Αυτό θα συνεχίσουμε να επιδιώκουμε στην ΕΟΚΕ. Για να δείξουμε ότι εννοούμε όσα λέμε, και να δώσουμε το καλό παράδειγμα, συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε με την κοινωνία των πολιτών στο Ηνωμένο Βασίλειο. 

Έχουμε συνάψει μνημόνιο συνεννόησης με τη Civil Society Alliance στο Ηνωμένο Βασίλειο και ειδικό μνημόνιο συνεννόησης με το φόρουμ SAFE στη Σκωτία (σε συνεργασία με την κ. Irene Oldfather, πρώην μέλος της ΕΟΚΕ). Το έργο αυτό θα συνεχιστεί και θα ενισχυθεί. Ο τομέας της νεολαίας έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο σε μια ταραχώδη συγκυρία, ιδίως στον τομέα της δράσης για το κλίμα. Ας συνεργαστούμε σε θεσμικό επίπεδο για να του παράσχουμε όλα τα εργαλεία που χρειάζεται για την ενίσχυση του έργου του και την αξιοποίηση της δύναμης των νέων ώστε όλοι μαζί να εξασφαλίσουμε ένα καλύτερο μέλλον.

Από τον Stefano Mallia, προέδρο της Ομάδας των Εργοδοτών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Με την εμπειρία που αποκτήθηκε τις δύο τελευταίες δεκαετίες και μετά τα επτά κύματα διεύρυνσης από την έναρξη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, θα ήταν ίσως σκόπιμο να εορταστεί η επέτειος της «μεγάλης διεύρυνσης» του 2004 με στοιχεία και αριθμούς, προκειμένου να χαλιναγωγηθούν οι συναισθηματικά φορτισμένες συζητήσεις ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο οποίος συνεχίζεται για τρίτο έτος, έχει ωθήσει το ζήτημα της διεύρυνσης στην πρώτη γραμμή του ευρωπαϊκού γεωπολιτικού θεματολογίου. Το καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας που χορηγήθηκε άμεσα στην Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και τη Γεωργία, καθώς και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν επιτέλους με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία, αποτελούν θετικά επιτεύγματα για μια πολιτική που έχει παραμείνει στάσιμη εδώ και χρόνια.

Για να διατηρηθεί η τρέχουσα πορεία αυτής της νέας δυναμικής, θα πρέπει να αποσαφηνιστούν τα οικονομικά επιχειρήματα υπέρ μιας διεύρυνσης.

Ασφαλώς, ο εκδημοκρατισμός και το κράτος δικαίου αποτελούν αναμφισβήτητες αρχές, όπως και η αξιοκρατική προσέγγιση της διαδικασίας διεύρυνσης, η οποία δεν επιτρέπει περικοπές. Εντέλει, ωστόσο, οι πολίτες πρέπει να καθησυχαστούν για τα δυνητικά οικονομικά οφέλη και την ευημερία που μπορεί να αποφέρει αυτή η διαδικασία για την επόμενη γενιά Ευρωπαίων.

Εάν το παρελθόν μπορεί να προσφέρει οποιαδήποτε ένδειξη για το μέλλον, μπορούμε να πούμε με ασφάλεια ότι η επιχειρηματική σκοπιμότητα είναι αδιαμφισβήτητη. Οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ παλαιών και νέων κρατών μελών σχεδόν τριπλασιάστηκαν κατά τη διάρκεια της επίσημης προενταξιακής διαδικασίας από το 1994 έως το 2004 και πενταπλασιάστηκαν μάλιστα μεταξύ των νέων κρατών μελών. Η οικονομία της ΕΕ-15 εκείνη την εποχή σημείωνε κατά μέσο όρο αύξηση της τάξης του 4 % ετησίως από την έναρξη της ενταξιακής διαδικασίας έως το 2008, με την εν λόγω διαδικασία προσχώρησης να συμβάλλει στο ήμισυ αυτής της αύξησης και με τη δημιουργία 3 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας μεταξύ 2002 και 2008.

Η πανδημία COVID-19 και ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξαν ότι η ΕΕ πρέπει να επανεξετάσει την οικονομική ανθεκτικότητά της, ιδίως στο πλαίσιο της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Με το REPowerEU προβλέπεται αύξηση της ευρωπαϊκής παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Σύμφωνα με την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών και την πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, το 40 % των πράσινων αλυσίδων αξίας και των αξιακών αλυσίδων των κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να ανακατευθυνθούν προς την ΕΕ. Οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, ιδίως η Ουκρανία, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, παρέχοντας μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.

Όσον αφορά τους φυσικούς πόρους, η Ουκρανία κατέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη, μετά τη Νορβηγία. Κατατάσσεται επίσης μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και θα μπορούσε να την αυξήσει ακόμη περισσότερο, παράλληλα με την παραγωγή ενέργειας από άλλες πράσινες πηγές ενέργειας, όπως η αιολική, η ηλιακή και η βιομάζα. Η Ουκρανία είναι επίσης σημαντικός εξαγωγέας μετάλλων και φιλοξενεί κοιτάσματα λιθίου και σπάνιων γαιών, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την πράσινη και την ψηφιακή βιομηχανία.

Ταυτόχρονα, ο γεωργικός κλάδος της Ουκρανίας είναι ένας από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Η ένταξή της στην ενιαία αγορά θα αύξανε σημαντικά την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ.

Τα οφέλη της αυξημένης συμμετοχής των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ενιαία αγορά είναι επίσης απολύτως σαφή. Ενδεικτικά, το ΑΕΠ της Κροατίας αυξάνεται σταθερά από την προσχώρησή της στην ΕΕ το 2013, γεγονός που μεταφράζεται σε υψηλότερα εισοδήματα για τους πολίτες της, με μέση αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά 67 % (από 10 440 ευρώ το 2013 σε πάνω από 17 240 ευρώ).

Η πορεία προς την ένταξη στην ΕΕ για έως και εννέα νέες χώρες θα είναι επίπονη, αλλά δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική λύση: εάν η ΕΕ επιθυμεί να αποτελέσει παγκόσμια δύναμη, πρέπει πρώτα να καταστεί τοπική δύναμη. 

του Pat Cox

Ο ειδικός προσκεκλημένος μας, πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Pat Cox, θυμάται τη «μεγάλη διεύρυνση» προ εικοσαετίας ως μια περίοδο μεγάλων προσδοκιών, όταν η ήπειρος πήρε επιτέλους μια μεγάλη ανάσα και με τους δύο πνεύμονές της: τον ανατολικό και τον δυτικό. Και ενώ ο μύθος του Πούτιν περί σλαβικής αδελφότητας γεννιέται εν μέσω εκρήξεων βαλλιστικών πυραύλων, η ΕΕ παραμένει μια εθελοντική ένωση ελεύθερων και κυρίαρχων λαών, που βασίζεται στις θεμελιώδεις αξίες του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας και του κράτους δικαίου.

Η εκδήλωση που διοργανώθηκε στο Δουβλίνο από την Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, την 1η Μαΐου 2004, και η τελετή υποδοχής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, στις 3 Μαΐου 2004, κατ’ εμέ ξεχωρίζουν πολιτικά αλλά και συναισθηματικά ως ημέρες άκρως θετικές και ελπιδοφόρες και ως συμβολικές πράξεις επιστροφής στο σπίτι και επανένωσης, με την ήπειρο να παίρνει βαθιά ανάσα και με τους δύο πνεύμονές της: τον ανατολικό και τον δυτικό. Στο Δουβλίνο, ο Seamus Heaney διαβάζει το ποίημά του Beacons at Bealtaine εκφράζοντας την περιρρέουσα αισιοδοξία, δηλαδή ότι αυτή η ιστορική διεύρυνση θα μπορούσε «να δονήσει τα χείλη, να ωθήσει το πνεύμα και να κάνει τα νέα νοήματα να λάμψουν». Στο Στρασβούργο, οι δέκα εθνικές σημαίες των νέων κρατών μελών τοποθετήθηκαν σε τεράστιους ιστούς που κατασκευάστηκαν στα ναυπηγεία του Γκντανσκ, δώρο από την Πολωνία. Το ταξίδι τους στο Στρασβούργο ήταν μια συμβολική υπόμνηση της πορείας από τον κομμουνισμό προς την ελευθερία, που ενσαρκώθηκε με την παρουσία του Lech Wałęsa.

Φυσικά, η εκδήλωση υπήρξε για όλους η κορύφωση μιας μακράς και σύνθετης διαδικασίας αμοιβαίας προετοιμασίας επί σειρά ετών. Υπήρχε χαρά αλλά και ανακούφιση καθώς κόπηκε το νήμα σε έναν μαραθώνιο πολιτικής και διεργασιών για όλους τους εμπλεκομένους.

Ισχυρίζομαι ότι η διεύρυνση ήταν ίσως το ισχυρότερο μετασχηματιστικό και επιτυχημένο εργαλείο πολιτικής της ΕΕ κατά τις τελευταίες πέντε δεκαετίες. Η χώρα μου, η Ιρλανδία, προσχώρησε κατά την πρώτη διεύρυνση, την 1η Ιανουαρίου 1973, το φτωχότερο κράτος/περιφέρεια της τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Η πρόσβαση σε μια μεγάλη αγορά, σε συνδυασμό με την αλληλεγγύη της ΕΕ μέσω περιφερειακών και μεταγενέστερων ταμείων συνοχής κατά τις πρώτες δεκαετίες της προσχώρησης, υψηλότερων προτύπων για την ισότητα των φύλων και την περιβαλλοντική πολιτική, στήριξης της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Βόρεια Ιρλανδία και αναγνώρισης των μοναδικών δυσχερών συνεπειών του Brexit για την Ιρλανδία, του μοναδικού κράτους της ΕΕ που μοιράζεται χερσαία σύνορα με το Ηνωμένο Βασίλειο, όλα συνέβαλαν σε μια ιδιαίτερα θετική εμπειρία και έκβαση. Η διαδρομή δεν ήταν εύκολη, ιδίως κατά τη διάρκεια της κρίσης στην ευρωζώνη, αλλά σε απόλυτους όρους ο απολογισμός είναι άκρως θετικός.

Παρότι αφενός θεωρώ σεβαστή αλλά αφετέρου με θλίβει η απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να αποχωρήσει από την Ένωση, αυτή αποδεικνύει ξεκάθαρα ένα πράγμα: η ΕΕ είναι μια εθελοντική Ένωση ελεύθερων και κυρίαρχων λαών — ελεύθερων να προσχωρούν, ελεύθερων να αποχωρούν. Πόσο έντονη είναι η αντίθεση με τον νεο-ιμπεριαλιστικό πόλεμο επιλογής Πούτιν κατά της Ουκρανίας, όπου ο μύθος του περί σλαβικής αδελφότητας ξεπηδά μέσα από τις κάννες των όπλων, τις εκρήξεις των βαλλιστικών πυραύλων και τα θανατηφόρα drones σε καθημερινή βάση.

Η προσχώρηση της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας συνέβαλε στη στήριξη της εκ νέου ανάδυσής τους ως επιτυχημένων μεταδικτατορικών δημοκρατιών, καθώς και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής.

Η μεγάλη προ εικοσαετίας διεύρυνση προκάλεσε θεαματική ανάπτυξη στα νέα κράτη μέλη, ιδίως στα κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, μέσω της εκτίναξης των επενδύσεων, του εμπορίου και της αλληλεγγύης της ΕΕ. Κατά μέσο όρο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ τους, προσαρμοσμένο ως προς τον πληθωρισμό και το νόμισμα, ενώ πριν ισοδυναμούσε με λιγότερο από το ήμισυ του μέσου όρου της ΕΕ, άγγιξε τα τρία τέταρτα του αυξανόμενου μέσου όρου της ΕΕ, μέσα σε δύο δεκαετίες. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Λιθουανίας τριπλασιάστηκε κατά την περίοδο αυτήν. Η υγεία έχει βελτιωθεί, όπως και η παιδεία, με αποτέλεσμα να σημειωθεί πρόοδος τόσο ως προς την ποιότητα ζωής όσο και ως προς το βιοτικό επίπεδο. Η γεωργική παραγωγή σε ολόκληρη την περιοχή διπλασιάστηκε. Εν ολίγοις, όπως και σε όλες τις προηγούμενες διευρύνσεις, έχει αποδειχθεί ότι το αποτέλεσμα είναι επωφελές για όλους, τόσο για τα προσχωρούντα κράτη όσο και για την ΕΕ. Αυτό με κάνει να βλέπω τη διεύρυνση με αισιοδοξία, αλλά όχι και με αφέλεια.

Τα γεγονότα στην Πολωνία κατά τα τελευταία έτη και στην Ουγγαρία συνεχώς δείχνουν πώς μια απόκλιση από τα πρότυπα της ΕΕ όσον αφορά το κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης ή τον σεβασμό των δικαιωμάτων των μειονοτήτων αποκαλύπτει ότι η προσχώρηση στην ΕΕ αποτελεί όχημα ευημερίας αλλά και προκαλεί απέχθεια προς την ΕΕ ως κοινότητα κοινών αξιών. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας διακηρύσσει με περηφάνια ότι η δημοκρατία του είναι ανελεύθερη. Ανεξάρτητα από το περιθώριο ερμηνείας που θα μπορούσε να έχει κάποιος όσον αφορά το άρθρο 2 της ΣΕΕ, είναι αυτονόητο ότι δεν πρόκειται για έναν χάρτη ανελεύθερης δημοκρατίας. («Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη μέλη σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών»).

Αυτό αποτελούσε μέρος της συμφωνίας προσχώρησης στην ΕΕ, περιλαμβάνεται σε όλες τις συνθήκες προσχώρησης και συμφωνήθηκε από όλα τα προσχωρούντα κράτη. Η φόρμουλα «κρατάτε τις αξίες σας αλλά στέλνετε τα λεφτά σας» δεν αποτελεί βιώσιμη βάση για αμοιβαίο σεβασμό — κάτι που δεν θα πρέπει να λείπει από τα σημερινά υποψήφια κράτη στην επιδίωξή τους να βάλουν πλώρη για την ενδεχόμενη προσχώρησή τους στην ΕΕ. Αναμένω ότι τα κριτήρια της Κοπεγχάγης θα διαδραματίσουν πιο θεμελιώδη ρόλο στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις, ενδεχομένως με διατάξεις στη συνθήκη προσχώρησης που θα προσφέρουν στην ΕΕ ισχυρότερη ικανότητα να προστατεύει από ανακλήσεις τα δικαιώματα και τις αξίες. Η ΕΕ δεν είναι απλώς μια αγορά. Η υλική πρόοδος, αν και είναι επιθυμητή, δεν είναι ο μόνος ή έστω ο βασικός λόγος της ύπαρξής της.

Εντούτοις, με βάση το ιστορικό της διεύρυνσης μέχρι σήμερα, αυτή υπήρξε επί της ουσίας θετική για όλους τους εμπλεκομένους και θα πρέπει να προσεγγίζεται με θετικό πνεύμα. Τα υποψήφια κράτη θα πρέπει να προβούν σε σημαντικές αλλαγές, καθένα με τον δικό του ρυθμό. Η ΕΕ πρέπει επίσης να καταβάλει προσπάθειες όσον αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και τη δημοσιονομική ικανότητα που έχει για απορρόφηση νέων κρατών μελών, καθώς και όσον αφορά την προενταξιακή ενίσχυση. Μετά τη χορήγηση του καθεστώτος υποψήφιας χώρας και μετά από αναλυτική εξέταση, τα πλαίσια διαπραγμάτευσης, το άνοιγμα και το κλείσιμο των ανά κεφάλαιο διαπραγματεύσεων, καθώς και οι ενδεχόμενες συνθήκες προσχώρησης απαιτούν ομοφωνία του Συμβουλίου. Κανένα από αυτά δεν είναι απλό ή εύκολο. Ελπίζουμε ότι όλα τα κράτη μέλη θα τηρήσουν την αρχή της «καλόπιστης συνεργασίας» ώστε να συμβάλουν στην εκπλήρωση των καθηκόντων που απορρέουν από τη Συνθήκη (άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ).

Η Ουκρανία αποτελεί ειδική περίπτωση, ως προς την πολυπλοκότητα, λόγω του μεγέθους της, του σχετικού μεριδίου της γεωργίας στο ΑΕΠ, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ, και της συγκριτικής φτώχειας όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και, φυσικά, λόγω του πολέμου και των καταστροφικών συνεπειών του. Οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ξεκινήσουν. Η Ουκρανία οδεύει ήδη προς την ένταξη μέσω της συμφωνίας σύνδεσης και της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών με την ΕΕ. Αυτές θα μπορούσαν να επεκταθούν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, αλλά, σε τελική ανάλυση, ένα εδραιωμένο εδαφικό αποτέλεσμα και μια σταθερή ειρήνη —στην οποία η ένταξη στην ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει ρόλο— θα αποτελέσει απαραίτητη προϋπόθεση για την προσχώρηση. Η ΕΕ χρειάζεται σταθερότητα, όχι χάος, στα ανατολικά της, και η αποδοχή της Ουκρανίας είναι τελικά τόσο προς το συλλογικό συμφέρον όσο και προς το συμφέρον της Ουκρανίας.

Pat Cox, πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2002 έως το 2004

Ο Pat Cox είναι Ιρλανδός πολιτικός και δημοσιογράφος. Διετέλεσε Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2002 έως το 2004 και Πρόεδρος του Διεθνούς Ευρωπαϊκού Κινήματος (2005-2011). Βρίσκεται στο πηδάλιο του Ιδρύματος Jean Monnet για την Ευρώπη από το 2015.  Είναι επίσης Ευρωπαίος συντονιστής για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών ΔΕΔ-Μ (μεταφορές) διάδρομος κεντρικού δικτύου Σκανδιναβίας-Μεσογείου (ΕΕ) και επικεφαλής της αποστολής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αξιολόγηση των αναγκών και την εφαρμογή της κοινοβουλευτικής μεταρρύθμισης της Verkhovna Rada στην Ουκρανία. Στην αρχή της σταδιοδρομίας του εργάστηκε σε τηλεοπτική εκπομπή επικαιρότητας στην RTE του Δουβλίνου. Το 2004, ο κ. Cox κέρδισε το Διεθνές Βραβείο Καρλομάγνου του Άαχεν για την κοινοβουλευτική του προσήλωση στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της στις 25 Απριλίου, η ΕΟΚΕ ενέκρινε τη συμφωνία για τη σύσταση διοργανικού φορέα προτύπων δεοντολογίας. Η νέα συμφωνία υπεγράφη επίσημα από τους εκπροσώπους των συμμετεχόντων θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ στις 15 Μαΐου. Πρόκειται να τεθεί σε ισχύ στις 6 Ιουνίου, την πρώτη ημέρα διεξαγωγής των ευρωεκλογών.

Η συμφωνία αποτελεί σημαντικό βήμα προς την εμπέδωση κοινής αντίληψης περί ακεραιότητας και δεοντολογίας.

Ο νέος φορέας της ΕΕ θα αναπτύξει, θα επικαιροποιήσει και θα ερμηνεύσει κοινά ελάχιστα πρότυπα δεοντολογίας και θα δημοσιεύει εκθέσεις με θέμα τον τρόπο με τον οποίο τα πρότυπα αυτά αποτυπώνονται στους εσωτερικούς κανόνες κάθε συμμετέχοντος θεσμικού οργάνου και οργανισμού της ΕΕ.

Πέραν της ΕΟΚΕ, τα ακόλουθα επτά θεσμικά όργανα και οργανισμοί της ΕΕ θα συμμετάσχουν στον νέο φορέα δεοντολογίας: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών.

Κάθε συμμετέχον θεσμικό όργανο και οργανισμός θα εκπροσωπείται από ένα ανώτερο μέλος, η δε προεδρία του φορέα θα ασκείται εκ περιτροπής από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς σε ετήσια βάση.

Πέντε ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες θα υποστηρίζουν το έργο του φορέα εκδίδοντας γνωμοδοτήσεις κατόπιν αιτήματος. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος στη συμφωνία θα δύναται να τους συμβουλεύεται σχετικά με μεμονωμένες τυποποιημένες γραπτές δηλώσεις, συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεων συμφερόντων. (mp)