Του Karel Lannoo

Σήμερα είναι πλέον σύνηθες να χαρακτηρίζεται η Ευρώπη μη ανταγωνιστική και να ζητείται μια μαζική εκστρατεία απορρύθμισης σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο,το κατά πόσον η οικονομική κατάσταση είναι προβληματική εξαρτάται από τον ορισμό της ανταγωνιστικότητας, από τον χρησιμοποιούμενο παρονομαστή και τον δείκτη αναφοράς, καθώς και από τις περιστάσεις.

Επιπλέον, η ανταγωνιστικότητα εξομοιώνεται συχνά με την απορρύθμιση, εξομοίωση η οποία είναι εξίσου εσφαλμένη με την υπόθεση ότι η επιδίωξη μαζικής απλούστευσης αποτελεί τη λύση. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να καθοριστούν σωστά οι παράμετροι για την τιθάσευση του αφηγήματος, προκειμένου να μην εκφύγει του ελέγχου και καταλήξει στο στρατόπεδο του ευρωσκεπτικισμού.

Η ανταγωνιστικότητα έκανε την επάνοδό της ως στόχος πολιτικής, παρότι δεν είχε ποτέ πραγματικά εξαφανιστεί από το προσκήνιο: είναι σημαντικό να θυμόμαστε ορισμένα ιστορικά γεγονότα. Με τη στρατηγική της Λισαβόνας, η οποία εγκρίθηκε επίσημα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας τον Μάρτιο του 2000, η ΕΕ θέλησε να καταστεί η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία με βάση τη γνώση στον κόσμο, με δυνατότητα αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Ήδη την εποχή του Jacques Delors, η ανταγωνιστικότητα ήταν θέμα που απασχολούσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αρκεί να διαβάσει κανείς το διάσημο άρθρο του Paul Krugman, του 1994, στο οποίο την χαρακτήριζε ως «επικίνδυνη εμμονή». Εκείνη την περίοδο ο Jacques Delors είχε εκφράσει την ανησυχία του για την αυξανόμενη ανεργία στην Ευρώπη, σε ένα κλίμα ανταγωνισμού με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, και είχε προτείνει ως λύση ένα πρόγραμμα επενδύσεων σε υποδομές και τεχνολογίες αιχμής, μια πρόταση την οποία έχουμε ξανακούσει.

Η νομοθετική απλούστευση είναι επίσης θέμα που βρίσκεται εδώ και πολύ καιρό στην πολιτική ατζέντα. Η λεγόμενη πρωτοβουλία SLIM (απλούστευση της νομοθεσίας στον τομέα της εσωτερικής αγοράς) είχε δρομολογηθεί ήδη από το 1996, όταν η ΕΕ αριθμούσε 15 κράτη μέλη. Ο επίτροπος Charles McCreevy (2004-2009) είχε ταχθεί υπέρ των ρυθμιστικών «παύσεων» κατά την περίοδο 2005-2006, μέχρι που ξέσπασε η χρηματοπιστωτική κρίση. Ο αντιπρόεδρος Frans Timmermans επιφορτίστηκε με την εκπόνηση προγράμματος για τη βελτίωση της νομοθεσίας από την Επιτροπή Juncker. Παρότι όλα αυτά τα σχέδια υπήρξαν αξιέπαινα, θα ήταν προτιμότερο να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα αίτια της κανονιστικής πολυπλοκότητας, δηλαδή η διαδικασία λήψης αποφάσεων και η ανεπαρκής επιβολή της νομοθεσίας, αντί απλώς και μόνο τα συμπτώματα. Ωστόσο με 27 κράτη μέλη, αυτό είναι πιο εύκολο στα λόγια απ’ ό,τι στην πράξη.

Η ανταγωνιστικότητα, τουλάχιστον όπως ορίζεται στην έκθεση Draghi, αφορά περισσότερο την παραγωγικότητα και την αύξηση του ΑΕΠ, και τα αποτελέσματα που θα προκύψουν μπορεί να διαφέρουν ευρύτατα ανάλογα με τον χρησιμοποιούμενο παρονομαστή. Υπάρχουν όμως και άλλοι τρόποι μέτρησης της ανταγωνιστικότητας. Θα μπορούσε κανείς να εξετάσει συγκριτικά την εσωτερική και την εξωτερική ανταγωνιστικότητα. Σε εσωτερικό επίπεδο, η ΕΕ φαίνεται αδύναμη με φθίνουσα παραγωγικότητα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Σε εξωτερικό επίπεδο, ωστόσο, το εμπορικό ισοζύγιο και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της ΕΕ παρουσιάζουν πλεόνασμα, ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τεράστια ελλείμματα των αντίστοιχων ισοζυγίων τους, κάτι το οποίο, εντούτοις, δεν φαίνεται να αποτελεί πρόβλημα (παρά μόνο για τον πρόεδρο Trump).

Η ΕΕ βρίσκεται επίσης σε πολύ καλύτερη δημοσιονομική θέση από τις ΗΠΑ ή ακόμη και από την Ιαπωνία, αν και δεν διαθέτουμε αξιόπιστα στοιχεία για ακριβέστερη σύγκριση με την Κίνα. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της ΕΕ ήταν περίπου 3,5 % του ΑΕΠ το 2024, ενώ στις ΗΠΑ σχεδόν το διπλάσιο (6,4 %). ΟΙ ΗΠΑ μπορούν να χρηματοδοτήσουν αυτό το έλλειμμα στις διεθνείς αγορές χάρη στη θέση που κατέχει το δολάριο παγκοσμίως, μολονότι τα μεσοπρόθεσμα επιτόκια σε ΕΕ και ΗΠΑ αποκλίνουν, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις ανησυχίες των αγορών σχετικά με την οικονομία των ΗΠΑ. Σήμερα, το εξαμηνιαίο επιτόκιο δανεισμού της αγοράς για το δολάριο ανέρχεται σε 4,8 %, ενώ στη ζώνη του ευρώ είναι 2,5 % (πηγή: Euribor).

Επιπλέον, οι τιμές της ενέργειας στην ΕΕ ήταν πολύ υψηλότερες από ό,τι στις ΗΠΑ από τα μέσα του 2021, όταν ο πρόεδρος Putin άρχισε να χειραγωγεί τις τιμές, με επακόλουθα προβλήματα ανταγωνιστικότητας για τη μεταποιητική βιομηχανία, και ιδίως για τη Γερμανία. Σήμερα, το κόστος της ενέργειας στην ΕΕ είναι τουλάχιστον κατά 50 % υψηλότερο από ό,τι στις ΗΠΑ.

Η ενεργειακή πολιτική αποτελεί ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη συζήτηση σχετικά με τις κανονιστικές ρυθμίσεις: το πρόβλημα έγκειται όντως στην υπερβολική ρύθμιση; Αντιθέτως, η ΕΕ διαθέτει μία ενιαία αγορά ενέργειας για τη διανομή και όχι για την παραγωγή, η οποία παραμένει υπό τον έλεγχο των κρατών μελών. Αυτό δημιουργεί προβλήματα σε χώρες με πλεονάζουσα παραγωγή, καθότι αυξάνει τις τιμές λόγω ενεργειακών ελλείψεων σε άλλες χώρες, όπως συμβαίνει μεταξύ Σουηδίας και Γερμανίας.

Επιπροσθέτως, στον ψηφιακό τομέα, θα μπορούσε να τεθεί το ερώτημα κατά πόσον η έλλειψη νομοθεσίας θα ήταν προτιμότερη. Θέλουμε ελευθερία λόγου κατά το πρότυπο των ΗΠΑ, χωρίς κανέναν έλεγχο του περιεχομένου; Θέλουμε μια ολιγοπωλιακή αγορά, όπως υφίσταται σήμερα;

Με αυτόν τον σύντομο προβληματισμό, επισημαίνεται ότι κάθε συζήτηση σχετικά με την ανταγωνιστικότητα και την απορρύθμιση πρέπει να προσεγγίζεται με τη μέγιστη δυνατή προσοχή προκειμένου να μην εκφυλιστεί σε δογματική συζήτηση, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την ορθή χάραξη της οικονομικής πολιτικής.

του Stefano Palmieri
Ομάδα των Εργαζομένων της ΕΟΚΕ

Οι εκθέσεις Letta και Draghi, αν και εμφανίζουν σημαντικές διαφορές στις αναλύσεις τους και στις στρατηγικές που προτείνουν, αλληλεπικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πολιτική συνοχής. Στην έκθεση Letta η πολιτική αυτή διαδραματίζει κεντρικό ρόλο καθότι διασφαλίζει την ίση κατανομή των οφελών της ενιαίας αγοράς σε όλους τους πολίτες και τις περιφέρειες της Ένωσης. Στην ίδια έκθεση υπογραμμίζεται επίσης η σχέση μεταξύ της πολιτικής συνοχής και των υπηρεσιών κοινής ωφελείας, οι οποίες είναι απολύτως απαραίτητες για να μπορούν οι Ευρωπαίοι να ζουν και να εργάζονται στον τόπο της επιλογής τους. Αντίθετα, η έκθεση Draghi φαίνεται να υποβαθμίζει τη σημασία της πολιτικής συνοχής και την κοινωνική και τοπική διάσταση της ανταγωνιστικότητας. Στην έκθεση Draghi η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα εξετάζεται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι περιφερειακές ανισότητες ενώ υπονοείται ότι για να επιλυθούν τα περιφερειακά προβλήματα, αρκεί απλά και μόνο να δοθεί ώθηση στη συνολική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Παραβλέπεται έτσι το γεγονός ότι, για πολλές περιφέρειες, η χαμηλή ανταγωνιστικότητα και το περιφερειακό μειονέκτημά τους αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Και στις δύο εκθέσεις αναγνωρίζεται ότι η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης δεν αποτελεί πλέον επιλογή για την Ένωση. Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα και της πολυπλοκότητας των σημερινών κρίσεων, είναι απαραίτητο να αλλάξει σημαντικά η ευρωπαϊκή διαδικασία χάραξης πολιτικής, ακόμα και αν χρειαστεί να τροποποιηθούν οι Συνθήκες. Μπορεί όμως να μιλά κανείς για διεύρυνση παραβλέποντας την ανάγκη εμβάθυνσης της πολιτικής ολοκλήρωσης; Η εξέλιξη αυτή πρέπει επίσης να επιφέρει αλλαγή κλίμακας. Το τρέχον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) είναι ανεπαρκές καθότι αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από το 1 % του ΑΕΕ της ΕΕ και παρεμποδίζεται από την παρωχημένη λογική της «δίκαιης ανταπόδοσης» («juste retour»). Είναι αναγκαίο να υπάρξει μια νέα προσέγγιση, κατά το πρότυπο του Μέσου Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι έκτακτες προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπιστούν με τολμηρές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της παροχής «κοινών εχεγγύων», όπως η έκδοση κοινών ομολόγων που εφαρμόστηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Με το προσεχές ΠΔΠ 2028-2034 θα διερευνηθούν οι πραγματικές προθέσεις της ΕΕ, κατά τον καθορισμό των προτεραιοτήτων για την επόμενη επταετία. Υπό αυτές τις συνθήκες, αναμένεται εύλογα να διενεργηθεί ανοικτή συζήτηση σχετικά τόσο με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ, δεδομένων των αλλεπάλληλων συνεχιζόμενων κρίσεων, όσο και με τους βασικούς στόχους της ΕΕ και τα κοινά ευρωπαϊκά αγαθά που φιλοδοξεί να προσφέρει στους πολίτες της.

Όσον αφορά το ενδεχόμενο κανονιστικής μεταρρύθμισης, όπως συνιστάται και στις δύο εκθέσεις, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ΕΕ αποτελεί την πιο προηγμένη «κοινωνική οικονομία της αγοράς» στον κόσμο. Τα υψηλά οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά της πρότυπα αποτελούν σημαντικούς παράγοντες επιτυχίας του εν λόγω μοντέλου, και όχι εμπόδια. Για τον λόγο αυτό, η σύγκριση των κανονισμών της ΕΕ με τους κανονισμούς των ΗΠΑ ή της Κίνας είναι θεμελιωδώς εσφαλμένη. Κάθε προσπάθεια απλούστευσης των κανόνων της ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να στοχεύει στην προστασία των συνθηκών εργασίας, της ασφάλειας των εργαζομένων, των δικαιωμάτων των καταναλωτών, της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής και της βιώσιμης ανάπτυξης.

Η Ευρώπη μπορεί να άργησε, αλλά κατάλαβε ότι δεν αρκεί πλέον να είναι μια μεγάλη αγορά. Για να προχωρήσει μπροστά, πρέπει να καταβάλει προσπάθειες ώστε να ενισχύσει την ενότητά της, μεταξύ άλλων μέσω της εμβάθυνσης της πολιτικής ολοκλήρωσης, και να διαμορφώσει πραγματικά ενοποιημένες πολιτικές στους τομείς της οικονομίας, της βιομηχανίας, του εμπορίου, των εξωτερικών υποθέσεων και της άμυνας. Οι προσεχείς μήνες θα έχουν καθοριστική σημασία για τη διάπλαση του μέλλοντος της Ευρώπης.

Του Giuseppe Guerini,
μέλους της Ομάδας των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ

Πέρυσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανέθεσαν στον Mario Draghi και στον Enrico Letta την εκπόνηση εκθέσεων με θέμα την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και τη βελτίωση της ενιαίας αγοράς, αντιστοίχως. Στις εκθέσεις αυτές καθορίζεται ένα φιλόδοξο πολιτικό θεματολόγιο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο χρησιμεύει τόσο ως χάρτης πορείας όσο και ως σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της προσήλωσης των θεσμικών οργάνων και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής στη διαμόρφωση του μέλλοντος της ΕΕ και της ικανότητάς τους να το υλοποιήσουν.

Οι εν λόγω εκθέσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να εκτιμηθεί ο βαθμός της αποτελεσματικότητας με την οποία τα θεσμικά όργανα και οι ηγέτες ανταποκρίνονται στις πολυσχιδείς προκλήσεις του σήμερα.

Η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με τις προαναφερθείσες εκθέσεις αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την αξιολόγηση των αρχικών σταδίων αυτού του νέου πολιτικού κύκλου. Το πρώτο από τα στάδια αυτά συνίσταται στην Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας που δρομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 29 Ιανουαρίου. Σε αυτήν περιλαμβάνονται διάφορες προτάσεις υψηλής προτεραιότητας, οι οποίες επίσης υποδεικνύονται στη γνωμοδότησή μας, όπως η γεφύρωση του χάσματος ανταγωνιστικότητας, η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, η απλούστευση των κανονισμών χωρίς απορρύθμιση και η αναγνώριση της εξάρτησης της ανταγωνιστικότητας από τους ανθρώπους και τις δεξιότητες.

Ωστόσο, πέραν του χάσματος ανταγωνιστικότητας, υπάρχει επίσης έλλειψη συγκεκριμένων δράσεων. Μέχρι στιγμής, η Επιτροπή παρουσίασε στρατηγικά έγγραφα, ανακοινώσεις και αναλήψεις υποχρεώσεων, αλλά από τα απτά μέτρα, μας χωρίζουν ακόμη αρκετοί μήνες. Όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότησή μας, η καθυστέρηση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη να ξεκινήσουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη επίσης συζήτηση σχετικά με τους θεμελιώδεις κανόνες της ΕΕ και την καταλληλότητα των ισχυουσών Συνθηκών για την αντιμετώπιση των σημερινών προκλήσεων που απαιτούν ταχεία δράση.

Η ανάληψη ταχείας δράσης δεν σημαίνει συμβιβασμούς στην ποιότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το απέδειξε αυτό το 2020 με την ταχεία εφαρμογή της πρωτοβουλίας «Next Generation EU». Την ίδια ευελιξία θα πρέπει να επιδείξει και τώρα.

Η επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων απαιτεί μια πολυσχιδή προσέγγιση. Η ταχεία ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς είναι ζωτικής σημασίας, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρή δέσμευση για περιβαλλοντική βιωσιμότητα, οικονομική ευημερία και κοινωνική και εδαφική συνοχή, οι οποίες αποτελούν βασικές κινητήριες δυνάμεις της ανταγωνιστικότητας.

Το όραμα αυτό απαιτεί επίσης μια συνεκτική βιομηχανική πολιτική που θα υπερβαίνει τις κατακερματισμένες εθνικές προσεγγίσεις, υποστηριζόμενη από στρατηγικά φορολογικά και τελωνειακά κίνητρα. Ταυτόχρονα, η μείωση του γραφειοκρατικού φόρτου και του κόστους συμμόρφωσης μέσω εξυπνότερης νομοθεσίας και εξορθολογισμένων διοικητικών διαδικασιών είναι θεμελιώδους σημασίας για την προώθηση ενός πιο δυναμικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Στον τομέα της ενέργειας, η άμβλυνση των αποκλίσεων ως προς τις τιμές μεταξύ των κρατών μελών και άλλων παγκόσμιων οικονομιών έχει ζωτική σημασία. Αυτό θα απαιτήσει αυξημένες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τη διασφάλιση μιας πιο ανταγωνιστικής και βιώσιμης αγοράς ενέργειας.

Για την υποστήριξη των φιλοδοξιών αυτών, η ΕΕ πρέπει επίσης να διαμορφώσει μια κοινή πολιτική για τα ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά, με σαφή καθορισμό των στρατηγικών προτεραιοτήτων της και παράλληλη ενίσχυση του ρόλου της στην παγκόσμια σκηνή.

Η ΕΟΚΕ θα συνεχίσει να παρακολουθεί την εφαρμογή των σχετικών πολιτικών, διασφαλίζοντας ότι η φωνή της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών εισακούγεται και λαμβάνεται υπόψη.

του Matteo Carlo Borsani
Ομάδα των Εργοδοτών της ΕΟΚΕ

Η πρώτη και κύρια σύσταση που διατυπώνει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της είναι να αναληφθεί επειγόντως δράση για την εφαρμογή των συστάσεων των εκθέσεων Letta και Draghi. Κατά την άποψή μου, αυτό θα πρέπει να γίνει με ολοκληρωμένο τρόπο: οι δύο εκθέσεις δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν α λα καρτ. Πρέπει να εφαρμοστούν συνολικά και ενιαία, χωρίς να περιοριστούν οι προτάσεις και η προσοχή μόνο σε ό,τι ακολουθεί την πεπατημένη και χωρίς να αποφευχθούν τα πλέον κρίσιμα και διχαστικά ζητήματα, όπως οι επενδύσεις. 

Ξεκινώντας από την έκθεση Draghi και δεδομένης της προφανούς σημασίας της εστίασής της στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στο σύνολό της, θεωρώ καίριας σημασίας τις συστάσεις του για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ και, ειδικότερα, την επιμονή του στην ανάγκη υιοθέτησης μιας βιομηχανικής πολιτικής ικανής να ξεπεράσει την τρέχουσα κατακερματισμένη προσέγγιση. Σήμερα έχουμε 27 εθνικές βιομηχανικές πολιτικές, οι οποίες δεν είναι πάντα συντονισμένες. Στο πλαίσιο αυτό, μόνο μια δομημένη ευρωπαϊκή προσπάθεια θα μας επιτρέψει να εξασφαλίσουμε τη σωστή ισορροπία μεταξύ φορολογικών, κανονιστικών και εμπορικών/τελωνειακών μέτρων, αφενός, και οικονομικών κινήτρων, αφετέρου, ισορροπία που χαρακτηρίζει τις πλέον πρόσφατες βιομηχανικές πολιτικές των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, και θα έχει τεράστια οφέλη για την ενιαία αγορά.

Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να συμβαδίζει με τη δραστική μείωση του γραφειοκρατικού φόρτου για τις επιχειρήσεις, ως προς την οποία εκτιμώ ιδιαίτερα την έκκληση του κ. Letta για «μια ενιαία αγορά που θα πηγαίνει και γρήγορα και μακριά». Μεταξύ των βασικών συστάσεών του, ο κ. Letta τάσσεται υπέρ του εξορθολογισμού του γραφειοκρατικού φόρτου, της απλούστευσης των διοικητικών διαδικασιών και άλλων δράσεων για τη «μείωση της γραφειοκρατίας», ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ). Στο πλαίσιο αυτό, στη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για μείωση του φόρτου υποβολής εκθέσεων κατά 25 % για όλες τις επιχειρήσεις και για αύξηση του στόχου αυτού στο 50 % τουλάχιστον για τις ΜμΕ. Επιπροσθέτως, με την ανάπτυξη και την επεξεργασία της σύστασης του κ. Letta να εξεταστεί το ενδεχόμενο ενός μηχανισμού που θα βοηθά τους συννομοθέτες με μια δυναμική εκτίμηση αντικτύπου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την ιδέα για έναν έλεγχο ανταγωνιστικότητας που θα διενεργείται κατά τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας.

Η τεχνητή νοημοσύνη μεταμορφώνει τον κόσμο της εργασίας με πρωτοφανή ρυθμό, παρουσιάζοντας τόσο ευκαιρίες όσο και προκλήσεις για τους εργαζομένους, τις επιχειρήσεις και τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής. Στις 3 Φεβρουαρίου, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) διοργάνωσαν κοινή διάσκεψη υψηλού επιπέδου με τίτλο «Κοινωνική δικαιοσύνη στην ψηφιακή εποχή: οι επιδράσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην εργασία και την κοινωνία»

Κατά τη διάσκεψη υψηλού επιπέδου, εξέχοντες αξιωματούχοι —μεταξύ των οποίων και αρκετές υπουργοί Εργασίας των κρατών μελών της ΕΕ— συζήτησαν στρατηγικές για την αξιοποίηση του δυναμικού της τεχνητής νοημοσύνης, με παράλληλη αντιμετώπιση των κινδύνων τους οποίους αυτή ενέχει όσον αφορά τα δικαιώματα των εργαζομένων και τις αγορές εργασίας. Η εκδήλωση αυτή αποτέλεσε σημαντική συμβολή στον Παγκόσμιο Συνασπισμό για την Κοινωνική Δικαιοσύνη και τόνισε την ανάγκη για συντονισμένη προσέγγιση της διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η κοινή διάσκεψη υψηλού επιπέδου διοργανώθηκε από το τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη» (SOC) της ΕΟΚΕ σε συνεργασία με τη ΔΟΕ.

Έκκληση για δεοντολογική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς αποκλεισμούς

Τη διάσκεψη άνοιξε ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ, Oliver Röpke, ο οποίος υπογράμμισε την επείγουσα ανάγκη για μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση της τεχνητής νοημοσύνης, δηλώνοντας: «Η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει ήδη τις κοινωνίες και τις αγορές εργασίας μας, παρουσιάζοντας τόσο ευκαιρίες όσο και προκλήσεις. Η ΕΟΚΕ και οι οργανώσεις-εταίροι της έχουν δεσμευτεί να διασφαλίσουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα λειτουργήσει υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης, ενισχύοντας τα δικαιώματα των εργαζομένων, προωθώντας την ένταξη και αποτρέποντας νέες ανισότητες. Ένα δίκαιο και ανθρωποκεντρικό μέλλον στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί συλλογική δράση —από τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής έως τους κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών— προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογία θα λειτουργήσει υπέρ των ανθρώπων και όχι εναντίον τους».

Ο Γενικός Διευθυντής της ΔΟΕ, Gilbert F. Houngbo, τόνισε τη σημασία των προορατικών πολιτικών για τον μετριασμό των ανατρεπτικών επιπτώσεων της τεχνητής νοημοσύνης στις θέσεις και στους χώρους εργασίας: «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα διαμορφώσουμε την τεχνητή νοημοσύνη με τρόπους που προάγουν την κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό σημαίνει διάφορες δράσεις: στήριξη των εργαζομένων, μεταξύ άλλων με δεξιότητες και κοινωνική προστασία, διευκόλυνση της πρόσβασης των επιχειρήσεων όλων των μεγεθών και σε κάθε μέρος του κόσμου στην τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης για την αξιοποίηση των οφελών στην παραγωγικότητα, καθώς και διασφάλιση ότι η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στους χώρους εργασίας θα προστατεύσει τα δικαιώματα των εργαζομένων και θα προωθήσει τον κοινωνικό διάλογο στην ψηφιακή μετάβαση».

Στο πλαίσιο δύο ομάδων συζήτησης, διάφοροι ομιλητές υψηλού επιπέδου μοιράστηκαν τις απόψεις τους σχετικά με τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που αντιλαμβάνονται όσον αφορά την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για την προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας και των αγορών εργασίας χωρίς αποκλεισμούς, καθώς και για τη συμβολή στην ισότητα των φύλων κατά τα επόμενα έτη. Στη συζήτηση συμμετείχαν οι υπουργοί Εργασίας της ΕΕ Agnieszka Dziemianowicz-Bąk (Πολωνία), Yolanda Díaz (Ισπανία), Νίκη Κεραμέως (Ελλάδα) και Maria do Rosário Palma Ramalho (Πορτογαλία), καθώς και η εκπρόσωπος της γαλλικής κυβέρνησης στη ΔΟΕ και στην G7-G20, Anousheh Karvar (μεταξύ άλλων).

Στις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν τονίστηκε το γεγονός ότι, παρόλο που η διάδοση της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης παρουσιάζει κινδύνους, δεν υπάρχει λόγος να αρνούμαστε την ύπαρξη αυτής της νέας τεχνολογίας. Είναι ωστόσο σημαντικό να δοθεί έμφαση στον κοινωνικό διάλογο και να συμπεριληφθούν οι εργαζόμενοι στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, με ιδιαίτερη προσοχή στις προσπάθειες επανειδίκευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων. Η κατάλληλη, ελεγχόμενη διάδοση της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης και η ρύθμισή της θα συμβάλουν στην αποφυγή σοβαρών κλυδωνισμών και θα επιτρέψει στην τεχνολογία αυτή να μειώσει τα επαναλαμβανόμενα καθήκοντα χωρίς να οδηγήσει κατ’ ανάγκη σε απολύσεις μεγάλης κλίμακας.(lm)

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αναδιαμορφώνει τον χώρο εργασίας, είναι καίριας σημασίας να συνεχιστεί η προώθηση μιας ανθρωποκεντρικής ΤΝ και η υποστήριξη πολιτικών που εξισορροπούν την ισχυρή ανάπτυξη της ΤΝ στην Ευρώπη με την κοινωνική δικαιοσύνη και τα δικαιώματα των εργαζομένων, όπως ειπώθηκε σε συζήτηση υψηλού επιπέδου που πραγματοποιήθηκε στην ΕΟΚΕ.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της τον Ιανουάριο, η ΕΟΚΕ πραγματοποίησε συζήτηση σχετικά με την ανάπτυξη της ΤΝ στον χώρο εργασίας, στην οποία συμμετείχαν με δηλώσεις τους, μεταξύ άλλων, ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Roxana Mînzatu και η υφυπουργός Οικογένειας, Εργασίας και Κοινωνικής Πολιτικής της Πολωνίας Katarzyna Nowakowska.

Ανοίγοντας τη συζήτηση, ο κ. Röpke δήλωσε: «Η τεχνητή νοημοσύνη είναι μία από τις πιο μετασχηματιστικές τάσεις της εποχής μας. Προσφέρει τεράστιες δυνατότητες, αλλά εμπεριέχει και κρίσιμες προκλήσεις. Η σημερινή συζήτηση επιβεβαίωσε τη σημασία της εδραίωσης της πολιτικής για την ΤΝ στις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων».

Η κ. Mînzatu τόνισε: «Όταν αναφερόμαστε στην ΤΝ, ιδίως στον χώρο εργασίας, θα πρέπει να εξετάζουμε τρόπους με τους οποίους μπορούμε να τονώσουμε τις επενδύσεις μας στην έρευνα και την καινοτομία και να απλουστεύσουμε τις μορφές ανάπτυξης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε αυτόν τον τομέα, ούτως ώστε οι τεχνολογίες μας να αναπτύσσονται σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά δεδομένα και να στηρίζονται στις ευρωπαϊκές αξίες. Σεβόμενοι τις αξίες μας όσον αφορά τα κοινωνικά δικαιώματα και την ισότητα, διασφαλίζουμε ότι οι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι έχουν τα ίδια δικαιώματα σε έναν κόσμο με ή χωρίς ΤΝ, ότι τα δικαιώματα αυτά διαφυλάσσονται και ότι διασφαλίζεται η άσκηση ελέγχου από τον άνθρωπο».

Η κ. Nowakowska δήλωσε ότι η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο της εργασίας προσφέρει στις επιχειρήσεις τεράστιες ευκαιρίες για την αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας, αλλά εγείρει επίσης ορισμένα ερωτήματα σχετικά με τον δυνητικό αντίκτυπό της στις θέσεις εργασίας και στην απασχόληση, στην υγεία και στην ασφάλεια των εργαζομένων, στις συνθήκες εργασίας, στη γενικότερη ποιότητα των θέσεων εργασίας και στον ρόλο του κοινωνικού διαλόγου.

Έγκριση της γνωμοδότησης με θέμα «Η τεχνητή νοημοσύνη υπέρ των εργαζομένων» και της συνημμένης αντιγνωμοδότησης

Μετά τη συζήτηση στην Ολομέλεια, η ΕΟΚΕ ενέκρινε τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα «Τεχνητή νοημοσύνη υπέρ των εργαζομένων: μοχλοί για την αξιοποίηση του δυναμικού και τον μετριασμό των κινδύνων της τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τις πολιτικές για την απασχόληση και την αγορά εργασίας» την οποία εκπόνησε η Franca Salis-Madinier. Η γνωμοδότηση εγκρίθηκε με 142 ψήφους υπέρ, 103 ψήφους κατά και 14 αποχές. Δεν έλαβε τη στήριξη της Ομάδας των Εργοδοτών της ΕΟΚΕ, η οποία υπέβαλε αντιγνωμοδότηση.

Στη γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή των εργαζομένων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαφύλαξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων και στην προώθηση της «αξιόπιστης» ΤΝ στον κόσμο της εργασίας. Προσθέτει επίσης ότι οι ισχύοντες κανόνες θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τα κενά στην προάσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στον χώρο εργασίας και να διασφαλίζουν ότι οι άνθρωποι διατηρούν τον έλεγχο σε κάθε αλληλεπίδραση ανθρώπων-μηχανών.

Η αντιγνωμοδότηση της Ομάδας των Εργοδοτών επισυνάφθηκε στη γνωμοδότηση. Τα μέλη της Ομάδας εξήγησαν ότι, κατά την άποψή τους, η ΕΕ διαθέτει ήδη τα εργαλεία για να συμμετάσχει στην επανάσταση της ΤΝ και το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο μπορεί να διασφαλίσει την ομαλή ανάπτυξή της. (lm)

Στις 13 και 14 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θα φιλοξενήσει την ετήσια εκδήλωσή της για τη νεολαία Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή! , με τη συμμετοχή περισσότερων από 130 συμμετεχόντων από ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Αυτή η μοναδική εκδήλωση συγκεντρώνει μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, εκπροσώπους οργανώσεων νεολαίας και εκπροσώπους εθνικών συμβουλίων νεολαίας, ηλικίας 16 έως 25 ετών, από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, από τις 9 υποψήφιες χώρες και από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Με μια σειρά εργαστηρίων, πάνελ και συζητήσεων, η εκδήλωση θα προσφέρει στους νέους μια πλατφόρμα ώστε να συμβάλουν ενεργά στη διαμόρφωση του μέλλοντος της Ευρώπης. Φέτος, η εκδήλωση φέρει τον τίτλο «Η φωνή των νέων» και οι συμμετέχοντες θα ασχοληθούν με κρίσιμα θέματα, όπως η βιωσιμότητα, η κοινωνική ένταξη, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και άλλα.

Τα αποτελέσματα αυτών των συζητήσεων και οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν θα διοχετευθούν στη δεύτερη Εβδομάδα της κοινωνίας των πολιτών της ΕΟΚΕ και θα προωθηθούν επίσης στην Ευρωπαϊκή Εκδήλωση για τη Νεολαία (EYE) τον Ιούνιο του 2025, η οποία διοργανώνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο.

Μέσω της εκδήλωσης τονίζεται η σημασία της ενσωμάτωσης της συμμετοχής των νέων στη δράση των πολιτών, στη συμμετοχική δημοκρατία και στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών.

Μείνετε συντονισμένοι για τα αποτελέσματα και τις πρωτοβουλίες που θα προκύψουν από αυτή τη σημαντική συγκέντρωση. (kc)

της Μαρίας Νικολοπούλου

Λίγες ημέρες πριν από τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας και καθώς αναμένουμε την 69η σύνοδο της Επιτροπής του ΟΗΕ για τη Θέση της Γυναίκας στη Νέα Υόρκη, είναι η κατάλληλη στιγμή για να αναλογιστούμε και να αξιολογήσουμε τα επιτεύγματα στον τομέα της ισότητας των φύλων. Είναι επίσης η κατάλληλη στιγμή για να ατενίσουμε το μέλλον και να συνεχίσουμε να ανοίγουμε τον δρόμο.

Όσον αφορά το νομοθετικό πλαίσιο, παρατηρούνται βελτιώσεις: περισσότερες γυναίκες είναι ενεργές στην αγορά εργασίας, έχουν καλύτερες απολαβές, υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, αυξάνουν την πολιτική τους εκπροσώπηση και κατέχουν περισσότερες θέσεις εξουσίας. Ωστόσο, η πρόοδος υπήρξε αργή και άνιση μεταξύ των κρατών μελών.

Αλλά όσο εξακολουθούν να υφίστανται διαρθρωτικές ανισότητες, έμφυλα στερεότυπα και αντιδράσεις κατά των δικαιωμάτων των γυναικών, οι γυναίκες θα συνεχίζουν να υποεκπροσωπούνται στη δημόσια σφαίρα, στην πολιτική και στην εκπαίδευση στους τομείς STEM (θετικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά), θα είναι εκτεθειμένες στη βία εντός και εκτός διαδικτύου και δεν θα έχουν πρόσβαση σε πόρους και κεφάλαια για την επιχειρηματικότητα. Θα είναι επίσης πιο ευάλωτες στην έλλειψη χρόνου και χρημάτων, ενώ οι μισθολογικές και οι συνταξιοδοτικές διαφορές θα χρειαστούν πάρα πολλά χρόνια για να εξαλειφθούν.

Για να σημειωθεί πρόοδος απαιτείται κατάρτιση, χρηματοδότηση και δέσμευση. Χρειαζόμαστε πόρους για να ενισχύσουμε τις δεξιότητες των γυναικών για την ψηφιακή και την πράσινη δίκαιη μετάβαση, για να χρηματοδοτήσουμε εθνικά σχέδια δράσης για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και για να παράσχουμε κατάρτιση σε όλο το προσωπικό που εργάζεται με επιζώσες βίας.

Πρέπει να χρηματοδοτήσουμε επιχειρηματικά έργα και να δημιουργήσουμε οικονομικά προσιτές, προσβάσιμες και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, ώστε να αρθεί το βάρος των μη αμειβόμενων ευθυνών φροντίδας που πέφτει στους ώμους των γυναικών. Επιπλέον, χρειαζόμαστε ισχυρή δέσμευση τόσο για τη δημιουργία ασφαλών χώρων, με τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών στα τοπικά και εθνικά κοινοβούλια και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όσο και τη διασφάλιση της ενεργού συμμετοχής τους στις διαδικασίες επίλυσης συγκρούσεων και οικοδόμησης της ειρήνης χωρίς χρήση βίας, με παράλληλη προώθηση προσεγγίσεων χωρίς αποκλεισμούς ως προς τη διάσταση του φύλου στο πλαίσιο των προσπαθειών αυτών.

Επιπροσθέτως, η ύπαρξη μιας ευρείας ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Ατζέντα του 2030 θα μας βοηθήσει να κινηθούμε πολύ ταχύτερα προκειμένου η ισότητα των φύλων να καταστεί βασικό μέρος των πολιτικών μας. Οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως σύνολο και όχι μεμονωμένα.

Στην ΕΕ, η πρόοδος είναι «καλή». Ωστόσο, το «καλή» δεν επαρκεί για τους άνδρες, τις γυναίκες και τα κορίτσια στην ΕΕ που αγωνίζονται για να κάνουν την ισότητα των φύλων πραγματικότητα τα επόμενα χρόνια. Ο ρόλος μας ως κοινωνία των πολιτών είναι να εντείνουμε την πίεση στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για να επιτευχθεί ταχεία πρόοδος.

Ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου και της 69ης συνόδου της Επιτροπής του ΟΗΕ για τη Θέση της Γυναίκας (UNCSW69) —του κύριου παγκόσμιου φορέα για την προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών— η Μαρία Νικολοπούλου, μέλος της ΕΟΚΕ, εισηγήτρια της γνωμοδότησης με θέμα Η συμβολή της ΕΟΚΕ στις προτεραιότητες της ΕΕ ενόψει της 69ης Συνόδου της Επιτροπής του ΟΗΕ για τη Θέση της Γυναίκας, γράφει σχετικά με την πρόοδο της ΕΕ όσον αφορά την ισότητα των φύλων. Μολονότι πολλές βελτιώσεις αξίζουν αναγνώριση, οι γυναίκες απέχουν ακόμη πολύ από το να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες. Πολλά κενά δεν έχουν ακόμη καλυφθεί και πολλές ακόμη μάχες πρέπει να κερδηθούν.

Σε σύγκριση με τους ομολόγους της σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η ζώνη του ευρώ αντιμετωπίζει πιεστικές προκλήσεις: χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας, εξασθένιση της ανταγωνιστικότητας και επιβράδυνση της οικονομικής δυναμικής. Προκειμένου να αντιστραφεί αυτή η τάση, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζητεί επειγόντως μια συντονισμένη στρατηγική.

Στη γνωμοδότησή της με θέμα «Η οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ το 2025», η ΕΟΚΕ περιγράφει ένα σχέδιο για την προώθηση της ανάπτυξης μέσω της εμβάθυνσης της εσωτερικής αγοράς, της μείωσης των επιβαλλόμενων γραφειοκρατικών διαδικασιών και της διασφάλισης της δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Ταυτόχρονα, οι πολιτικές πρέπει να ανταποκρίνονται στις μετασχηματιστικές τάσεις, όπως η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), και στις πιέσεις που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού.

Μετά από εξωτερικούς κλυδωνισμούς, όπως η πανδημία COVID-19 και η ενεργειακή κρίση, η ζώνη του ευρώ βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με μείζονες οικονομικές προκλήσεις. Παρότι έχουν καταβληθεί προσπάθειες σταθεροποίησης, ζητήματα όπως η εγχώρια αβεβαιότητα, οι δημογραφικές μεταβολές και οι αυξανόμενες δημοσιονομικές πιέσεις απαιτούν τολμηρές μεταρρυθμίσεις.

Η ΕΟΚΕ προτείνει μια προσέγγιση τριών σταδίων για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας: εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, συντονισμός της βιομηχανικής πολιτικής και μείωση της γραφειοκρατίας. Η δημοσιονομική βιωσιμότητα είναι ζωτικής σημασίας, καθότι απαιτεί ισορροπημένο πλαίσιο, ισχυρότερη συνεργασία στο επίπεδο της ΕΕ και προσπάθειες για την αξιοποίηση των αναξιοποίητων εσόδων. Οι επενδύσεις παραμένουν ένα αδύναμο σημείο και υπάρχει ανάγκη περισσότερων κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών και πολιτικών φιλικών προς την καινοτομία.

Η ανθεκτικότητα της αγοράς εργασίας είναι επίσης καίριας σημασίας και απαιτεί ευελιξία, δίκαιους μισθούς, μεταρρυθμίσεις στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης και ανάπτυξη δεξιοτήτων που βασίζονται στην ΤΝ. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη αμοιβαίας λογοδοσίας μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών της και τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης του συντονισμού των πολιτικών. Με αποφασιστική δράση και στρατηγικές επενδύσεις, η ζώνη του ευρώ μπορεί να οικοδομήσει μια ανθεκτική, ανταγωνιστική και βιώσιμη οικονομία για το μέλλον (tk).