«Διδάσκουμε στους μαθητές ότι τα γεγονότα πρέπει να επαληθεύονται αλλά ότι οι απόψεις θα πρέπει να συζητούνται με σεβασμό. Η πραγματική κριτική σκέψη σέβεται τις διαφορετικές απόψεις», δηλώνει ο Richard Vaško από την οργάνωση «Slovak Debate Association» (SDA) που απέσπασε το Βραβείο της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ για την καταπολέμηση της πόλωσης με την πρωτοβουλία «Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης». Ο Richard, η πρωτοβουλία του οποίου κέρδισε το πρώτο βραβείο, μας μίλησε για την Ολυμπιάδα και για τους λόγους για τους οποίους η διδασκαλία της κριτικής σκέψης έχει ζωτική σημασία στον σημερινό πολωμένο κόσμο στον οποίο κυριαρχεί η παραπληροφόρηση.

Μπορείτε να περιγράψετε ένα παιχνίδι ή έναν γύρο της Ολυμπιάδας Κριτικής Σκέψης; Μπορείτε να αναφέρετε παραδείγματα ασκήσεων ή ερωτήσεων;

Στους σχολικούς και περιφερειακούς γύρους της Ολυμπιάδας Κριτικής Σκέψης οι μαθητές συμμετέχουν σε δοκιμασίες που διαρκούν από μία έως δύο ώρες. Στις δοκιμασίες αυτές έχουν πλήρη πρόσβαση στο διαδίκτυο και σε διαδικτυακά εργαλεία επαλήθευσης της ακρίβειας γεγονότων και καλούνται να λύσουν μια σειρά από ασκήσεις. Οι ασκήσεις εστιάζουν στην παιδεία στα μέσα επικοινωνίας, στον εντοπισμό περιπτώσεων χειραγώγησης και μεροληψίας, στην ερμηνεία δεδομένων και μελετών, στην αναγνώριση λογικών σφαλμάτων και στην έκθεση επιχειρημάτων.

Παραδείγματος χάρη, σε γύρο που διεξήχθη πρόσφατα, ζητήθηκε από τους μαθητές να εκθέσουν επιχειρήματα για το αν «πρέπει να εγκατασταθούν κάμερες ασφαλείας στα σχολεία για να αυξηθεί η ασφάλεια» — ζήτημα που είναι επίκαιρο στον σλοβακικό δημόσιο λόγο. Σε άλλη άσκηση οι μαθητές έπρεπε να αναλύσουν ένα δημοφιλές βίντεο στο TikTok που παρουσίαζε μια θεωρία συνωμοσίας σχετικά με την Taylor Swift και να αναγνωρίσουν τα τυπικά χαρακτηριστικά της συνωμοσιολογικής σκέψης. Στην τρίτη δοκιμασία, έπρεπε να αποφασίσουν ποιο από τα δύο βίντεο ήταν δημιούργημα της ΤΝ και ποιο ήταν αυθεντικό.

Όλες αυτές οι δοκιμασίες είναι διαθέσιμες στο κοινό και παρέχονται στη σλοβακική γλώσσα στον ιστότοπο www.okm.sk.

Τι θέλετε να επιτύχετε με την Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης; Τι σας ώθησε να αναλάβετε αυτήν την πρωτοβουλία;

Στόχος μας είναι να βοηθήσουμε τους μαθητές που βρίσκονται σε ηλικία κατά την οποία αρχίζουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να καταναλώνουν ψηφιακό περιεχόμενο, να αναπτύξουν δεξιότητες ώστε να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο με κριτική σκέψη, υπεύθυνα και προσεκτικά. Οι μαθητές, μέσω της τακτικής ανατροφοδότησης που λαμβάνουν μετά από κάθε γύρο και μέσω των διαδικτυακών μαθημάτων που έχουν στη διάθεσή τους για να προετοιμαστούν, αποκτούν συνήθειες και εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν στην καθημερινή ζωή. Απώτερος στόχος μας είναι να καλλιεργήσουμε μια γενιά νέων που θα είναι ενημερωμένοι, ανθεκτικοί στην παραπληροφόρηση και ικανοί να ηγηθούν ενός τεκμηριωμένου και εποικοδομητικού διαλόγου.

Αναλάβαμε αυτήν την πρωτοβουλία για να καλύψουμε ένα σημαντικό κενό του εκπαιδευτικού μας συστήματος: η παιδεία στα μέσα επικοινωνίας και η κριτική σκέψη εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε μεγάλο βαθμό στα επίσημα προγράμματα σπουδών. Over half of Slovak students never learn how to evaluate whether information is trustworthy. Μόνο το 16% των νέων στη Σλοβακία επαληθεύουν τακτικά την ακρίβεια μιας πληροφορίας. Ως αποτέλεσμα, το 56% του πληθυσμού τείνει να πιστεύει θεωρίες συνωμοσίας ή εξόφθαλμα ψέματα. Θέλαμε να αλλάξουμε την κατάσταση αυτή με μια πρωτοβουλία που μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω και να φέρει αποτελέσματα στα σχολεία όλης της χώρας.

Γιατί πιστεύετε ότι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης έχει τόσο μεγάλη σημασία στις παρούσες συνθήκες; Έχουμε ελπίδα να κερδίσουμε τον πόλεμο κατά των ψευδών ειδήσεων;

Ψευδείς ειδήσεις υπήρχαν ανέκαθεν με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, αλλά σήμερα ζούμε σε εποχή πρωτοφανούς υπερπληροφόρησης. Καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν την κύρια πηγή πληροφόρησης για πολλούς νέους, οποιοσδήποτε μπορεί εύκολα να διακινήσει ψευδείς, εσφαλμένες ή συκοφαντικές πληροφορίες. Πρέπει να μάθουμε πώς να φιλτράρουμε και να κινούμαστε σε αυτό το χαοτικό τοπίο πληροφοριών. Η δεξιότητα αυτή έχει καταστεί ζωτικής σημασίας για τη ζωή μας.

Ωστόσο, τον πόλεμο κατά των ψευδών ειδήσεων δεν θα τον «κερδίσουμε» ποτέ πλήρως — πρόκειται για έναν κινούμενο στόχο, ο οποίος εξελίσσεται συνεχώς. Μπορούμε όμως να εφοδιάσουμε τους νέους με τα εργαλεία για να κινούνται καλύτερα σε αυτό το περιβάλλον, να θέτουν τα σωστά ερωτήματα και να σκέφτονται πριν κοινοποιούν τις πληροφορίες.

Έχετε λάβει σχόλια για την πρωτοβουλία σας; Μπορείτε να αναφέρετε κάποιο παράδειγμα;

Συγκεντρώνουμε αναλυτικά σχόλια μετά από κάθε γύρο και οι απαντήσεις είναι κατά κύρια βάση θετικές. Ενδεικτικά, το 93 % των εκπαιδευτικών των οποίων οι μαθητές συμμετείχαν στην Ολυμπιάδα δήλωσε ότι η πρωτοβουλία αυτή βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι στην παραπληροφόρηση και τις ειδήσεις-απάτες. Επιπλέον, στην «καθαρή βαθμολογία υποστηρικτών» —βασικό εργαλείο μέτρησης της ικανοποίησης των χρηστών— λάβαμε + 76 στον τελευταίο γύρο, βαθμολογία που θεωρείται εξαιρετική.

Ποια συμβουλή θα δίνατε σε άλλους οργανισμούς της κοινωνίας των πολιτών για την αποτελεσματικότητα αντίστοιχων δραστηριοτήτων και προγραμμάτων;

Κάθε χώρα και περιβάλλον είναι διαφορετικά και οι τοπικές οργανώσεις γνωρίζουν καλύτερα τι εξυπηρετεί τις κοινότητές τους. Ωστόσο, θα σας αναφέρω μερικές από τις αρχές που ήταν αποτελεσματικές για εμάς:

Η πρώτη και η σημαντικότερη: δεν λέμε στους νέους πώς να σκέφτονται. Η πραγματική κριτική σκέψη σέβεται τις διαφορετικές απόψεις. Εάν οι μαθητές αισθάνονται ότι οι απόψεις τους απορρίπτονται ή υπαγορεύονται, αποστασιοποιούνται. Διδάσκουμε στους μαθητές ότι τα γεγονότα πρέπει να επαληθεύονται αλλά ότι οι απόψεις θα πρέπει να συζητούνται με σεβασμό.

Δεύτερον, η προσβασιμότητα και η συμπεριληπτικότητα έχουν καίρια σημασία. Αν δεν βγούμε από τον μικρόκοσμο των ελίτ σχολείων και δεν προσεγγίσουμε και άλλους ενδιαφερόμενους δεν θα έχουμε μεγάλη απήχηση. Το πρόγραμμά μας είναι δωρεάν, εξ ολοκλήρου διαδικτυακό, ανοιχτό σε όλους και διαθέσιμο στη γλώσσα της μεγαλύτερης εθνοτικής μας μειονότητας. Φέτος, το 53 % των συμμετεχόντων προέρχονταν από επαγγελματικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τρίτον, επιδίωξη μας ήταν από την αρχή η δυνατότητα περαιτέρω επέκτασης του προγράμματος, και για να το πετύχουμε αυτό αξιοποιούμε τις νέες τεχνολογίες. Χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη για να αξιολογούμε τις ελεύθερες απαντήσεις, και με τον τρόπο αυτό διατηρούμε την ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας χωρίς να καταφεύγουμε στις δοκιμασίες των πολλαπλών επιλογών. Η ψηφιακή εποχή μάς έχει φέρει αντιμέτωπους με σοβαρές προκλήσεις, αλλά μας προσφέρει ισχυρά εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις.

Ο Richard Vaško αποτελεί μέλος της οργάνωσης «Slovak Debate Association» (SDA) από την ηλικία των 12 ετών. Κέρδισε στο εθνικό τουρνουά ρητορικής της Σλοβακίας και εκπροσώπησε τη Σλοβακία στο παγκόσμιο σχολικό πρωτάθλημα ρητορικής. Αποφοίτησε ως αριστούχος του τμήματος Νομικής, Πολιτικών Επιστημών και Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Warwick και επί του παρόντος παρακολουθεί μεταπτυχιακό πρόγραμμα MPhil στην Εκπαίδευση (Γνώση, Ενέργεια, Πολιτική) στο Πανεπιστήμιο του Cambridge.

Από το 2021, ο Richard εργάζεται στην οργάνωση SDA, με την οποία ίδρυσε —και τώρα συντονίζει— την Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης. Έχει επίσης συνεργαστεί με την ομάδα στρατηγικής επικοινωνίας του Υπουργείου Παιδείας της Σλοβακίας (StratCom) και είναι ένας από τους συγγραφείς εγχειριδίων κατάρτισης εκπαιδευτικών σχετικά με την παιδεία στα μέσα επικοινωνίας για το Εθνικό Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Νεολαίας. Αναπτύσσει ερευνητική δραστηριότητα και διοργανώνει πολυεθνικό θερινό σχολείο για παιδιά που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Mathias Bel, μια ΜΚΟ που επικεντρώνεται σε εθνοτικές μειονότητες και περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά στη Σλοβακία.

Σε συζήτηση με τον Michael McGrath, επίτροπο Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης, Κράτους Δικαίου και Προστασίας των Καταναλωτών, η ΕΟΚΕ προειδοποίησε για τις συνεχιζόμενες προσπάθειες φίμωσης, απαξίωσης και αποδυνάμωσης όσων υπερασπίζονται τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και εξέφρασε την προθυμία της να ενώσει τις δυνάμεις της με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την προστασία της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών και την καταπολέμηση της πόλωσης.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) είναι έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη μελλοντική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κοινωνία των πολιτών, η οποία καταρτίζεται προκειμένου να ενισχύσει τη δημοκρατία και τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών και να ενώσει διχασμένες κοινότητες σε ολόκληρη την ΕΕ. Με τις επιθέσεις κατά ομάδων της κοινωνίας των πολιτών και ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης να αυξάνονται, η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να αντισταθεί και να συμβάλει στην προστασία των θεμελίων μιας ελεύθερης και ανοικτής κοινωνίας.

«Η ΕΟΚΕ παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη δέσμευσή της να υπερασπίζεται, να προστατεύει και να ενδυναμώνει την κοινωνία των πολιτών. Ως Οίκος της Ευρωπαϊκής Κοινωνίας των Πολιτών, δεν θα παραμείνουμε παθητικοί παρατηρητές. Θα αντιταχθούμε σθεναρά στις προσπάθειες αποδυνάμωσης του χώρου της κοινωνίας των πολιτών και θα προασπίσουμε μια ισχυρότερη στήριξη, καλύτερη προστασία και μεγαλύτερη αναγνώριση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στην ενίσχυση των δημοκρατιών μας», τόνισε ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke κατά τη σύνοδο ολομέλειας της ΕΟΚΕ στις 27 Μαρτίου, η οποία φιλοξένησε συζήτηση υψηλού επιπέδου με τον επίτροπο McGrath σχετικά με την άμβλυνση της πόλωσης των κοινωνιών.

Ο κ. Röpke δήλωσε ότι οι ΜΚΟ και τα κινήματα βάσης έρχονται ολοένα και περισσότερο αντιμέτωπα με την οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας, την περιοριστική νομοθεσία, τις εκστρατείες δυσφήμισης και τις στρατηγικές δικαστικές αγωγές που αποσκοπούν στη φίμωση των αντιφρονούντων. Οι στρατηγικές αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας δυσφήμισης και αποδυνάμωσης όσων υπερασπίζονται τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Αναφερόμενος στις πρόσφατες κατηγορίες εις βάρος περιβαλλοντικών ΜΚΟ που απηύθυναν ορισμένοι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο κ. Röpke χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι οι επιθέσεις δεν προέρχονται μόνο εκτός των θεσμικών μας οργάνων — σε ορισμένες περιπτώσεις, προέρχονται και από το εσωτερικό τους.

Ο επίτροπος McGrath δήλωσε ότι η ΕΟΚΕ βρίσκεται στην ιδανική θέση για να συμβάλει σημαντικά στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενδυναμώσει τη δημοκρατία και να γεφυρώσει τους διχασμούς στην κοινωνία. Θεωρεί ότι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί η πόλωση είναι να ενδυναμωθούν οι Ευρωπαίοι και να αισθανθούν ότι εκπροσωπούνται: «Εάν το επιτύχουμε αυτό, θα κατορθώσουμε να φέρουμε πιο κοντά τις κοινότητες, τις κοινωνίες και την Ένωση μας. Ό,τι και αν κάνουμε, γνωρίζουμε ότι η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών θα εξακολουθήσει να είναι κρίσιμης σημασίας.»

Η νέα στρατηγική της ΕΕ για την κοινωνία των πολιτών, που ανακοινώθηκε στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025, θα στηρίξει, θα προστατεύσει και θα ενδυναμώσει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κατά τη συζήτηση στη σύνοδο ολομέλειας παρουσιάστηκαν επίσης τα βασικά συμπεράσματα της Εβδομάδας της Κοινωνίας των Πολιτών 2025 της ΕΟΚΕ, η οποία πραγματοποιήθηκε υπό το σύνθημα «Ενίσχυση της συνοχής και της συμμετοχής σε πολωμένες κοινωνίες». Μεταξύ των ομιλητών περιλαμβάνονταν η Brikena Xhomaqi, συμπρόεδρος της Ομάδας Συνδέσμου, η οποία παρουσίασε τα βασικά αιτήματα που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο νικητής του Βραβείου της Κοινωνίας των Πολιτών Richard Vaško από τη σλοβακική οργάνωση «Slovak Debate Association» και η νεαρή ακτιβίστρια Kristýna Bulvasová, η οποία παρουσίασε τις κύριες συστάσεις της ετήσιας εκδήλωσης της ΕΟΚΕ για τη νεολαία Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή! (YEYS).(ll)

Δεχόμενοι καθημερινά βομβαρδιστικές επιθέσεις, οι νέοι Ουκρανοί που πασχίζουν να παραμείνουν ζωντανοί δεν έχουν την πολυτέλεια να σκέφτονται για το μακρινό μέλλον, δηλώνει η δεκαοχτάχρονη νεαρή ακτιβίστρια Yevheniia Senyk από την Ουκρανία, η οποία συμμετείχε στην εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή!» (YEYS) 2025. Μοιράζεται μαζί μας τον τρόπο με τον οποίο ο πόλεμος έχει επηρεάσει τις οργανώσεις νέων στη χώρα της και τους λόγους για τους οποίους είναι σημαντικό να τους δίνεται η δυνατότητα να ακουστεί η φωνή τους στην ευρωπαϊκή σκηνή.

Πώς πιστεύετε ότι η οργάνωσή σας έχει επηρεαστεί τα τελευταία τρία χρόνια από τον πόλεμο στην Ουκρανία και πώς έχουν αλλάξει οι δραστηριότητές της;

Κύριος στόχος της SD Platform, η οποία συστήθηκε το 2013, είναι η προστασία αξιών όπως η ελευθερία, η αλληλεγγύη, η ισότητα και η δικαιοσύνη, διότι πιστεύουμε ότι αυτές είναι οι σημαντικότερες αξίες για την οικοδόμηση ενός προοδευτικού μέλλοντος στην Ουκρανία. Η οργάνωσή μου έχει επίσης πολλά παρατήματα σε άλλες χώρες, ούτως ώστε οι νέοι της Ουκρανίας που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά ακόμη και από το εξωτερικό. 

Ο πόλεμος κατ’ αρχάς έχει επηρεάσει το έργο πολλών εκ των περιφερειακών παραρτημάτων μας, όπως π.χ. στην Οδησσό και τη Ζαπορίζια, καθότι βρίσκονται πολύ κοντά στο μέτωπο του πολέμου, όπου οι άνθρωποι βιώνουν καθημερινά βομβαρδιστικές επιθέσεις. Είναι δύσκολο για αυτούς τους ανθρώπους να ασχολούνται με τη διοργάνωση εκδηλώσεων όταν κύριος στόχος τους είναι η επιβίωση. Οι καθημερινές βομβαρδιστικές επιθέσεις επηρεάζουν τους νέους σε ολόκληρη τη χώρα. Δεν έχεις την πολυτέλεια να σκεφτείς το μακρινό μέλλον, καθώς δεν γνωρίζεις τι θα συμβεί αύριο ή ακόμη και σε δύο ώρες.

Επίσης, εξαιτίας του πολέμου, η οικονομική κατάσταση στην Ουκρανία είναι ασταθής, με αποτέλεσμα την έλλειψη θέσεων εργασίας για τους νέους. Οι νέοι πρέπει να βρουν εργασία ενώ παράλληλα προσπαθούν να σπουδάσουν και να συμμετέχουν σε οργανώσεις νέων. Είναι δύσκολο να επιτευχθεί μια τέτοια ισορροπία.

Μετά την ολομέτωπη εισβολή, πολλοί νέοι ρίχτηκαν στον αγώνα κατά της Ρωσίας με όπλα στα χέρια τους αντί μέσω συμβουλίων ή οργανώσεων νέων, με αποτέλεσμα οι νέοι να μη διαθέτουν πολιτική εμπειρία. Θα είναι δύσκολο μελλοντικά να διασφαλιστεί η πραγματική συμμετοχή όλων στο πολιτικό γίγνεσθαι.

Στην SD Platform παρέχουμε δωρεάν μη τυπική αγωγή του πολίτη προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι οι νέοι γνωρίζουν πώς μπορούν να επηρεάζουν την πολιτική σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.

Κατά τη γνώμη σας, γιατί είναι σημαντικό οι οργανώσεις νέων ή οι εκπρόσωποι αυτών των οργανώσεων να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις όπως η YEYS;

Πρώτον, αυτές οι διεθνείς εκδηλώσεις δείχνουν στους Ουκρανούς ότι η Ευρώπη δεν τους ξέχασε. Είναι σημαντικό να συμμετέχουμε, να έχουμε φωνή, να ρωτάμε άλλους σχετικά με τις εμπειρίες τους και να επιστρέφουμε με νέες ιδέες πίσω στη χώρα μας.

Επίσης, δείχνει ότι είμαστε ικανοί και προσηλωμένοι στο να γίνουμε κομμάτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθότι εάν οι νέοι από την Ουκρανία βρίσκονται εδώ, τότε οι νέοι της Ευρώπης μπορούν να μας ακούσουν και εμείς να τους ακούσουμε. Είναι μια μορφή εταιρική σχέση μεταξύ όλων μας.

Τι είδους στήριξη και βοήθεια χρειάζονται οι νέοι για να συνεχίσουν να συμμετέχουν στις δράσεις για τη νεολαία και στον ακτιβισμό;

Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό για την Ευρωπαϊκή Ένωση να λαμβάνει υπόψη τις απόψεις των νέων από την Ουκρανία. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίσει να μας παρέχει αυτές τις ευκαιρίες για να εκφράζουμε τις απόψεις μας όσον αφορά τη διαμόρφωση των πολιτικών της ΕΕ, θα καταλήξουμε σε κοινές θέσεις οι οποίες θα είναι επωφελείς και για τις δύο πλευρές, καθότι είμαστε μέρος της Ευρώπης και, ως εκ τούτου, θα πρέπει οι θέσεις να συγκλίνουν σε όλους τους τομείς πολιτικής. Επίσης, αν η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίσει να παρέχει οικονομική στήριξη στους νέους της Ουκρανίας για να συμμετάσχουν σε εκδηλώσεις όπως η παρούσα, θα τους ενθαρρύνει για να συνεχίσουν να συμμετέχουν στην πολιτική, δεδομένου ότι το η οικονομική επιβάρυνση δεν θα αποτελεί πλέον ένα τόσο μεγάλο εμπόδιο στη συμμετοχή τους.

Η Yevheniia Senyk είναι νεαρή ακτιβίστρια και μέλος της οργάνωσης SD Platform, η οποία αποτελεί μέρος του Εθνικού Συμβουλίου Νεολαίας της Ουκρανίας. Είναι φοιτήτρια διεθνών σχέσεων στο Εθνικό Πολυτεχνείο του Λβιβ.  

Ο δεκαεπτάχρονος μαθητής Adam Mokhtari ήταν ένας από τους εκπροσώπους της Ιρλανδίας στην εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή!» (YEYS) που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο στις Βρυξέλλες με τίτλο «Η φωνή των νέων». Αργότερα, ο Adam παρουσίασε τις συστάσεις της εκδήλωσης YEYS στην Εβδομάδα της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ, όπου μίλησε σε συνεδρίαση με τίτλο «Χαρτογράφηση της πορείας της Ευρώπης — Επανασύνδεση των πολωμένων κοινωνιών μέσω της μάθησης σε επίπεδο κοινότητας και της αγωγής του πολίτη». Ο Adam περιγράφει τι ήταν αυτό που του άρεσε στην εκδήλωση YEYS και αφηγείται την προσωπική του ιστορία για να υπογραμμίσει τον λόγο για τον οποίο θέλει μια Ευρώπη στην οποία όλοι θα νιώθουν ευπρόσδεκτοι.

Του Adam Mokhtari

Γεια σας, ονομάζομαι Adam Mokhtari και η εμπειρία μου από την εκπροσώπηση της Ιρλανδίας στην εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή!» (YEYS) 2025 ήταν εκπληκτική. Περίπου 90 νέοι από όλη την Ευρώπη συναντήθηκαν για να ανταλλάξουν ιδέες και να διαμορφώσουν το μέλλον.  

Αυτό που μου άρεσε πολύ ήταν το ότι χωριστήκαμε σε ομάδες για να συζητήσουμε σημαντικά θέματα και να λάβουμε αποφάσεις. Μου άρεσε επίσης πολύ η δραστηριότητα κατά την οποία είχαμε εκ περιτροπής τον ρόλο του ακροατή, του ομιλητή και του παρατηρητή και συζητούσαμε για το τι σημαίνει «Ευρώπη» για τον καθένα από εμάς προσωπικά. Ο καθένας από εμάς είχε στη διάθεσή του επτά λεπτά για να μιλήσει. Με τον τρόπο αυτό ήταν σίγουρο ότι θα ακουγόταν η φωνή όλων μας.

Στο τέλος, συμφωνήσαμε σε πέντε βασικές συστάσεις: αύξηση της διαφάνειας των κυβερνήσεων και ενθάρρυνση της συμμετοχής των νέων, διδασκαλία της ενεργού συμμετοχής στα κοινά στα σχολεία, εξασφάλιση ισότητας για όλους, παροχή ουσιαστικού βήματος λόγου στους νέους για θέματα πολιτικής και δημιουργία στιβαρού σχεδίου δράσης για το κλίμα.

Είχα την τιμή να εκπροσωπήσω όλους τους συμμετέχοντες της εκδήλωσης YEYS στην Εβδομάδα της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ και να παρουσιάσω τις συστάσεις μας στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Αυτό μου έδειξε ότι οι φωνές των νέων έχουν σημασία!

Η δύναμη της παιδείας

Η παιδεία διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στη συμμετοχή των νέων στη δημοκρατία. Μας διδάσκει πώς να προσεγγίζουμε τα ζητήματα με κριτική σκέψη, να εντοπίζουμε τις ψευδείς ειδήσεις και να αναλαμβάνουμε δράση. Χωρίς την υποστήριξη από το σχολείο μου, δεν θα είχα αυτήν την ευκαιρία. Τώρα, θέλω να ενθαρρύνω και άλλους να συμμετάσχουν.

Στην εκδήλωση YEYS, ο πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke και η συντονίστρια της ΕΕ για τη νεολαία Biliana Sirakova άκουσαν τις ιδέες μας και μας ενθάρρυναν να συνεχίσουμε να διεκδικούμε την αλλαγή.

Η ιστορία μου και γιατί η κοινωνική ένταξη έχει σημασία

Γεννήθηκα στην Ιρλανδία, αλλά οι γονείς μου μετακόμισαν εδώ στα τέλη της δεκαετίας του '90. Όταν έφτασαν, εισέπραξαν αγάπη και σεβασμό από τους Ιρλανδούς. Η μαμά μου και ο μπαμπάς μου μού έχουν πει ότι εκείνη την περίοδο υπήρχε πολύ μικρή ποικιλομορφία στην Ιρλανδία. Παρόλα αυτά, οι γονείς μου διέπρεψαν τη δεκαετία του '90.

Είμαι Ιρλανδός και είμαι Ευρωπαίος. Έχω αλγερινή καταγωγή.  Έχουν υπάρξει φορές στις οποίες νιώθω διαφορετικός από τους άλλους, αλλά τις περισσότερες φορές νιώθω σαν όλους τους άλλους.  Έχω μάθει πολλά από τις διαφορετικές κουλτούρες και νομίζω ότι αυτό είναι που κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Αν ήμασταν όλοι ίδιοι, ο κόσμος θα ήταν βαρετός.  Το σημαντικό είναι να είσαι ανοιχτός στις διαφορές και να κατανοείς τους άλλους.

Δυστυχώς, ορισμένοι μετανάστες και νέοι αντιμετωπίζουν σήμερα διακρίσεις, μίσος και άδικη μεταχείριση, φαινόμενα που μπορεί να ενθαρρύνονται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Με στενοχωρεί όταν βλέπω να συμβαίνει αυτό. Ορισμένοι μετανάστες στην Ιρλανδία περνούν άσχημα, ζουν στον δρόμο και θεωρούνται πρόβλημα. Η κατάσταση αυτή δεν είναι εύκολη και είναι πάρα πολύ λυπηρή.

Εγώ είχα την τύχη να φοιτήσω σε σχολεία στα οποία όλοι αισθάνονταν ευπρόσδεκτοι, αλλά δεν έχουν όλοι οι νέοι αυτήν την εμπειρία. Πρέπει να μεριμνήσουμε ώστε όλοι οι νέοι να νιώθουν αποδεκτοί και ότι ανήκουν στην κοινωνία, ώστε να μην αισθάνονται παραμελημένοι ή αποκομμένοι από αυτήν.

Να διαμορφώσουμε ένα καλύτερο μέλλον

Για να γίνει η Ιρλανδία και η Ευρωπαϊκή Ένωση πιο συμπεριληπτικές, χρειαζόμαστε καλύτερη εκπαίδευση για τις διαφορετικές κουλτούρες και για το τι κάνει η ΕΕ για εμάς.  Με τον τρόπο αυτό θα κατανοούμε περισσότερο τους άλλους και θα βελτιωθεί η κοινωνική ένταξη.

Χρειαζόμαστε κοινοτικές εκδηλώσεις για να φέρνουμε τους ανθρώπους κοντά και να αλληλεπιδρούν με θετικό τρόπο. Είναι απαραίτητο να αυξηθεί ο αριθμός των νέων που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων είτε σε τοπικό επίπεδο, μεταξύ άλλων σε λέσχες νέων, αθλητικούς συλλόγους ή σχολεία, είτε σε επίπεδο ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό θα νιώσουν ότι συμμετέχουν στα ζητήματα που είναι σημαντικά για τους ίδιους. Δείξτε στους νέους πώς να ενεργοποιηθούν.

Χρειαζόμαστε στήριξη από την ΕΕ για να αναδείξουμε την κοινωνική ένταξη σε προτεραιότητα.  Χάρηκα όταν έμαθα ότι η κοινωνική ένταξη αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΟΚΕ.

Τι θέλω για την Ευρώπη

Πολλοί νέοι δεν γνωρίζουν πολλά για το τι κάνει η ΕΕ για αυτούς. Η ΕΕ θα πρέπει να κάνει περισσότερα για να μας βοηθήσει να συμμετέχουμε στην πολιτική και να ψηφίζουμε. 

Θέλω μια Ευρώπη ενωμένη, δίκαιη και φιλόξενη, στην οποία όλοι θα αισθάνονται ευπρόσδεκτοι, ανεξάρτητα από τις καταβολές τους.

Η εκδήλωση YEYS μου έδειξε ότι οι νέοι μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Ακόμα και αν οι ιδέες μας δεν γίνονται στο σύνολό τους αμέσως αποδεκτές, τουλάχιστον ακούγονται. Ως νέος Ιρλανδός με αλγερινή καταγωγή, νιώθω ότι η φωνή μου έχει σημασία —και θέλω να αποκτήσουν και άλλοι την ίδια ευκαιρία.

Η παιδεία μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να έρθουν κοντά, να καταπολεμήσει τις διακρίσεις και να δώσει φωνή στους νέους. Θα μεταφέρω αυτήν την εμπειρία στην πατρίδα μου και θα ενθαρρύνω και άλλους να συμμετάσχουν. Το μέλλον είναι στα χέρια μας!  Πρόκειται για τη δική μας Ευρώπη για την οποία έχουμε λόγο!

Ο Adam Mokhtari είναι ένας 17χρονος μαθητής από την Ιρλανδία. Φοιτά στο σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης «Bremore Educate Together» που βρίσκεται στο Μπαλμπρίγκαν κοντά στο Δουβλίνο. Παθιασμένος με την ΕΕ και με τον αγώνα για πιο συμπεριληπτικές και ευημερούσες κοινωνίες, συμμετείχε στην εκδήλωση YEYS 2025 και ήταν εκπρόσωπος της εκδήλωσης YEYS στη φετινή Εβδομάδα της Κοινωνίας των Πολιτών.

Του Javier Garat Pérez

Ανταποκρινόμενη στην πρωτοβουλία της Προέδρου Ursula von der Leyen για το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπέβαλε βασικές συστάσεις για την προώθηση μιας ολοκληρωμένης και ισόρροπης προσέγγισης για τη διακυβέρνηση των ωκεανών. Το όραμά της επικεντρώνεται στη διασφάλιση υγιών και παραγωγικών ωκεανών, στην τόνωση της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ, στην ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας στους τομείς της θάλασσας και στη διαφύλαξη των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για τις μελλοντικές γενιές.

Αξιοποίηση του δυναμικού της γαλάζιας οικονομίας

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της ανάπτυξης μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής γαλάζιας οικονομίας. Αυτό σημαίνει απλούστευση των κανονιστικών πλαισίων, διασφάλιση της στρατηγικής αυτονομίας, προαγωγή της καινοτομίας και προώθηση της απανθρακοποίησης.

Για να εξασφαλιστεί η μελλοντική ευημερία της ναυτιλιακής βιομηχανίας, θεωρούμε αναγκαίες επείγουσες επενδύσεις στα ηλεκτροκαύσιμα, στις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις καινοτόμες θαλάσσιες τεχνολογίες. Επιπροσθέτως, η εδραίωση ενός ισχυρού ναυτιλιακού σχηματισμού με σαφείς στόχους βιωσιμότητας θα συμβάλει στη διατήρηση της πρωτοκαθεδρίας της Ευρώπης στις ναυτιλιακές βιομηχανίες. Γι' αυτό είναι επιτακτική ανάγκη να συσταθεί μια «Βιομηχανική Συμμαχία για τις αλυσίδες αξίας της γαλάζιας οικονομίας» και να ενισχυθεί η στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα.

Πέραν αυτού, συνιστούμε να αξιολογηθούν οι υφιστάμενες πολιτικές όπως η Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Η βιώσιμη αλιεία θα πρέπει να λαμβάνει συνεχή στήριξη, ενώ η εξάρτηση από τρίτους όσον αφορά τα θαλασσινά θα πρέπει να μειωθεί. Οι εισαγωγές θα πρέπει να υπόκεινται στα ίδια κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Επίσης, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει ένα ενωσιακό σχέδιο δράσης για τα «γαλάζια τρόφιμα» έως το 2026.

Ενίσχυση των γνώσεων, της έρευνας και της καινοτομίας στους τομείς της θάλασσας

Η ΕΟΚΕ ασκεί πιέσεις για μεγαλύτερη χρηματοδότηση της έρευνας και καινοτομίας στους τομείς της θάλασσας, τονίζοντας την ανάγκη για παγκόσμια επιστημονική συνεργασία και βελτιωμένη τεχνολογία στον τομέα της ναυτιλίας. Για να συμβεί αυτό, προτείνουμε να δημιουργηθούν κόμβοι γαλάζιας οικονομίας και να δρομολογηθεί η δημιουργία ενός Παρατηρητηρίου Ωκεανών της ΕΕ.

Ενίσχυση των επενδύσεων και της χρηματοδότησης για τη βιωσιμότητα των ωκεανών

Τονίζουμε την ανάγκη για κινητοποίηση σημαντικής δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης για την υποστήριξη του ΣΒΑ 14 (Ζωή στο νερό). Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να δημιουργηθούν ειδικές θέσεις του προϋπολογισμού για έργα που σχετίζονται με τους ωκεανούς στο πλαίσιο χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ όπως το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη». Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ) θα πρέπει επίσης να λάβει μεγαλύτερη χρηματοδοτική ενίσχυση για τη στήριξη ανταγωνιστικών και απανθρακοποιημένων τομέων.

Μια δίκαιη και χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς μετάβαση

Μια ανθεκτική οικονομία των ωκεανών πρέπει να διασφαλίζει δίκαιη μεταχείριση για τους ναυτικούς. Η ΕΟΚΕ συνιστά μέτρα για την αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού, την ενθάρρυνση της ανανέωσης των γενεών και την παροχή ευκαιριών επαγγελματικής επανεκπαίδευσης. Θα πρέπει να υπάρχουν ολοκληρωμένα συστήματα κοινωνικής στήριξης για την προστασία των εργαζομένων, ιδίως εκείνων που δεν μπορούν να μεταπηδήσουν στους νέους ρόλους που απαιτούνται λόγω των τεχνολογικών αλλαγών.

Διασφάλιση υγιών και ανθεκτικών ωκεανών

Οι ωκεανοί μας απειλούνται πολλαπλά από την κλιματική αλλαγή, τη ρύπανση, τα πλαστικά και τις ανθρώπινες πιέσεις. Ως εκ τούτου, ζητούμε να ενταθούν οι προσπάθειες αποκατάστασης και προστασίας των θαλασσών, καθώς και βιώσιμη διατήρηση σύμφωνα με τις παγκόσμιες δεσμεύσεις για τη βιοποικιλότητα. Η επίτευξη «καλής περιβαλλοντικής κατάστασης» είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την οικονομική σταθερότητα και την ανθεκτικότητα στο κλίμα. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να επενδύσουμε επειγόντως στις πράσινες υποδομές, στη μείωση της ρύπανσης και σε ένα ευρωπαϊκό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, ενισχύοντας παράλληλα την ηγετική θέση της ΕΕ στην παγκόσμια διακυβέρνηση στον θαλάσσιο τομέα.

Εξασφάλιση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου διακυβέρνησης των ωκεανών

Για την τόνωση της οικονομικής ευημερίας με σεβασμό στα όρια του πλανήτη, η ΕΟΚΕ ζητεί να υπάρξει περιφερειακή συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες, ώστε οι πολιτικές να παραμείνουν ευθυγραμμισμένες. Ασκεί επίσης πιέσεις για καλύτερες διεθνείς συμφωνίες, ισχυρότερη διπλωματία της ΕΕ για τους ωκεανούς και ειδικές ομάδες εργασίας με επίκεντρο τη θάλασσα εντός των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Τέλος, η ΕΟΚΕ συνιστά και τη βελτίωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (ΘΧΣ) για την εξισορρόπηση διαφορετικών συμφερόντων, όπως είναι για παράδειγμα η εξισορρόπηση της επέκτασης της υπεράκτιας ενέργειας με την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια. Στόχος είναι η προώθηση της συνύπαρξης και της βιωσιμότητας, με παράλληλη διασφάλιση της διατήρησης των παραδοσιακών αλιευτικών κοινοτήτων και της συμμετοχής τους στη λήψη αποφάσεων.

Σε αυτό το τεύχος:

• Ευρωπαϊκή άμυνα: Χρειάζεται συνετή και αποτελεσματική διαχείριση των δαπανών του Marcin Nowacki, μέλους της ΕΟΚΕ
• Το σχέδιο ReArm Europe του Nicolas Gros-Verheyde

• Εστίαση στην εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή» (YEYS):

  - Η συμμετοχή των νέων δεν πρέπει να αποτελεί άσκηση δημοσίων σχέσεων, του Bruno António

  - Ενθάρρυνση της ενδυνάμωσης, της Kristýna Bulvasová

  - Νέοι Μολδαβοί στη YEYS: Οικοδομώντας μια γενιά που βλέπει πέρα από τους περιορισμούς – συνέντευξη με τη Mădălina-Mihaela Antoci

Γεφύρωση των διαφορών: Πώς μπορεί η κοινωνία των πολιτών να καταπολεμήσει την επιβλαβή πόλωση;

Σε μια εποχή κατά την οποία οι κοινωνίες μας αντιμετωπίζουν εντεινόμενη πόλωση και φθίνουσα εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς, η κοινωνία των πολιτών πρέπει να αρθεί στο ύψος της πρόκλησης. Η πόλωση, από μόνη της, δεν είναι πάντα αρνητική· ο δημοκρατικός διάλογος ευδοκιμεί χάρη στην έκφραση διαφορετικών απόψεων. Ωστόσο, όταν η πόλωση οδηγεί σε εχθρότητα, παραπληροφόρηση και διχόνοια, απειλεί τα ίδια τα θεμέλια των δημοκρατιών μας.

Κατά τη διάρκεια της φετινής Εβδομάδας της Κοινωνίας των Πολιτών, είδαμε αξιοσημείωτα παραδείγματα πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στην καταπολέμηση της επιβλαβούς πόλωσης. Το Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών της ΕΟΚΕ έχει αναδείξει οργανώσεις που ασχολούνται με τον γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας, την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των γενεών. Τέτοια είδη έργων πρέπει να υποστηρίξουμε αν θέλουμε να οικοδομήσουμε ανθεκτικές και συνεκτικές κοινωνίες.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, παρατηρούμε αυξανόμενο κοινωνικό κατακερματισμό. Οι προκλήσεις είναι πολλές: οικονομικές ανισότητες, κοινωνικός αποκλεισμός, ψηφιακή παραπληροφόρηση και πολιτικός εξτρεμισμός. Η πρόσφατη άνοδος λαϊκιστικών κινημάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη, η συρρίκνωση της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης και η μείωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η πόλωση τροφοδοτεί τη δυσαρέσκεια. Οι τάσεις αυτές αποδυναμώνουν τις δημοκρατικές δομές και διαβρώνουν την κοινωνική συνοχή. Σε τέτοιους καιρούς, η κοινωνία των πολιτών δεν είναι απλώς ένας συμμετέχων στη δημοκρατική διαδικασία, αλλά ο θεματοφύλακας της ανθεκτικότητάς της.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών βρίσκονται εδώ και καιρό στην πρώτη γραμμή της υπεράσπισης των δημοκρατικών αξιών. Ενεργούν ως διαμεσολαβητές, φέρνουν ποικίλες απόψεις στο τραπέζι των συζητήσεων, καταπολεμούν την παραπληροφόρηση και προωθούν στοιχειοθετημένες δημόσιες συζητήσεις. Παρέχουν βήμα σε όσους αισθάνονται ότι δεν ακούγεται η φωνή και προκρίνουν πολιτικές χωρίς αποκλεισμούς που γεφυρώνουν τις διαφορές αντί να τις βαθαίνουν. Μέσω συμμετοχής των πολιτών στα κοινά, τεκμηριωμένων συζητήσεων και πρωτοβουλιών που προωθούν την ανεκτικότητα, η κοινωνία των πολιτών καταπολεμά ενεργά τις δυνάμεις του διχασμού.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ενίσχυση της συμμετοχής και του διαλόγου είναι ο μόνος τρόπος για να σημειωθεί πρόοδος. Αυτό το βλέπουμε κάθε μέρα στο έργο μας —τα μέλη μας, τα οποία εκπροσωπούν εργοδότες, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ΜΚΟ, παίρνουν μέρος σε ζωηρές συζητήσεις, πάντα όμως με στόχο την εξεύρεση κοινού τόπου. Η δύναμή μας έγκειται στη συναίνεση, και αυτό είναι το μοντέλο που πρέπει να επεκταθεί σε όλη την Ευρώπη.

Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να ενισχυθεί ώστε να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο της στην αντιμετώπιση της πόλωσης. Τούτο σημαίνει διασφάλιση της πρόσβασής της σε χρηματοδότηση, προστασία της ικανότητάς της να λειτουργεί ελεύθερα και προώθηση ενός περιβάλλοντος όπου η συμβολή της στον δημοκρατικό βίο αναγνωρίζεται και εκτιμάται. Οι συμμετοχικοί μηχανισμοί, είτε μέσω διαβουλεύσεων με τους πολίτες, είτε μέσω πρωτοβουλιών βάσης, είτε μέσω εργαλείων διαβουλευτικής δημοκρατίας, πρέπει να ενισχυθούν ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες αισθάνονται ότι συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων.

Το μέλλον της Ευρώπης εξαρτάται από το αν οι πολίτες της έχουν την αίσθηση ότι εκπροσωπούνται, συμμετέχουν και εισακούονται. Η κοινωνία των πολιτών δεν αποτελεί συμπλήρωμα της δημοκρατίας, αλλά τη ραχοκοκαλιά της. Καθώς διανύουμε μια εποχή διχόνοιας, πρέπει να την εξοπλίσουμε με τα εργαλεία, την αναγνώριση και τον χώρο που της χρειάζεται για να συνεχίσει να διαφυλάσσει τις δημοκρατικές μας αξίες. Με την καλλιέργεια του διαλόγου, την προώθηση της κοινωνικής ένταξης και την καταπολέμηση του εξτρεμισμού, η κοινωνία των πολιτών μπορεί να αποτελέσει τη δύναμη που θα μετατρέψει την πόλωση από πηγή συγκρούσεων σε κινητήρια δύναμη εποικοδομητικού διαλόγου και κοινωνικής προόδου.

Ας συνεργαστούμε για να διασφαλίσουμε ότι η διχόνοια δεν θα καθορίσει το μέλλον μας. Αντ’ αυτού, ας οικοδομήσουμε μια Ευρώπη όπου η πολυμορφία των απόψεων ενισχύει την ενότητά μας, όπου η συμμετοχή αποκαθιστά την εμπιστοσύνη και όπου η κοινωνία των πολιτών πρωτοστατεί στη γεφύρωση των διαφορών.

Oliver Röpke

Πρόεδρος της ΕΟΚΕ

Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε μια τόσο μορφωμένη γενιά με τόσο μεγάλες δυνατότητες, αλλά και υπό τόσο μεγάλη πίεση και αντιμέτωπη με τόσο πολλές αμφιβολίες σχετικά με το μέλλον της, λέει ο ειδικός σε θέματα νέων και κεντρικός ομιλητής στην εκδήλωση «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή 2025» Bruno António. Μίλησε στο ΕΟΚΕ Info για το πώς μπορεί να ενισχυθεί η φωνή των νέων και γιατί, σε μια εποχή όπου οι διακρίσεις και η ξενοφοβία αυξάνονται στην Ευρώπη, είναι ζωτικής σημασίας τα μελλοντικά προγράμματα της ΕΕ για τους νέους να συνεχίσουν να τους διδάσκουν τη σημασία της δημοκρατίας.

1. Οι νέοι σήμερα είναι παθητικοί ή ενεργοί στην πολιτική και κοινοτική ζωή; Με ποιους τρόπους μπορούν οι νέοι να συμμετέχουν περισσότερο στη χάραξη πολιτικής;

Διάφορες μελέτες δείχνουν ότι οι νέοι ενδιαφέρονται και συμμετέχουν ενεργά. Εάν ορίσουμε ότι την συμμετοχή στην πολιτική ως την επίγνωση των κρίσιμων κοινωνιακών ζητημάτων, είναι προφανές ότι οι νέοι αναλαμβάνουν δράση για την προώθηση της αλλαγής. Αυτό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουν να συμμετάσχουν. Στους παραδοσιακούς τρόπους συμμετοχής περιλαμβάνονται η ψηφοφορία, ο εθελοντισμός σε ΜΚΟ ή η συμμετοχή στις νεολαίες πολιτικών κομμάτων. Σήμερα, αυτοί μοιάζουν να είναι λιγότερο δημοφιλείς μεταξύ των νέων, οι οποίοι προτιμούν να επηρεάζουν τη χάραξη δημόσιας πολιτικής υπογράφοντας διαδικτυακά καλέσματα ή συμμετέχοντας σε διαμαρτυρίες και με άλλους καινοτόμους τρόπους. Στο Δίκτυο DYPALL, μελετούμε αυτά τα εργαλεία συμμετοχής, τα οποία περιλαμβάνουν συμβουλευτικές υπηρεσίες, συμμετοχή σε τοπικά συμβούλια νέων και άλλους τοπικούς μηχανισμούς διαλόγου για τους νέους. Βλέπουμε έντονο ενδιαφέρον των νέων να συμμετάσχουν, ωστόσο οι περισσότεροι κατεστημένοι μηχανισμοί εξακολουθούν να μην είναι ούτε φιλικοί προς τους νέους ούτε πραγματικά ουσιαστικοί.

2. Τα πρόσφατα αποτελέσματα των ευρωπαϊκών εκλογών και οι εθνικές δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πολλοί νέοι ψήφισαν υπέρ δεξιών κομμάτων. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό και θεωρείτε ότι πρόκειται για μια ανησυχητική τάση που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις ευρωπαϊκές αξίες, όπως η ισότητα και η συμπερίληψη;

Η άνοδος της δεξιάς ψήφου μεταξύ των νέων είναι μια ανησυχητική τάση. Πιστεύουμε ότι απορρέει από τη δυσαρέσκεια για την κατεστημένη πολιτική, τη βαθιά δυσπιστία έναντι των πολιτικών θεσμών, την επιθυμία για ισχυρή εθνική ταυτότητα και τους φόβους για την οικονομική και κοινωνική ασφάλιση. Πρέπει να είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε τα βαθύτερα αίτια αυτών των ανησυχητικών εκλογικών τάσεων. Η γενιά αυτή έχει αυξηθεί σε μια περίοδο συνεχών κρίσεων και αβεβαιότητας για το μέλλον της. Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε μια τόσο μορφωμένη γενιά με τόσο μεγάλες δυνατότητες, αλλά και υπό τόσο μεγάλη πίεση και αντιμέτωπη με τόσο πολλές αμφιβολίες σχετικά με το μέλλον της. Οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν το πολωτικό περιεχόμενο, διαμορφώνοντας τις οπτικές.

Όλα αυτά δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον. Από τη μία, η ψήφος σε λαϊκιστικά κόμματα μπορεί να είναι μια μορφή διαμαρτυρίας και μια έκφραση γενικής δυσαρέσκειας. Από την άλλη όμως, μπορεί επίσης να αντικατοπτρίζει την επιθυμία για ισχυρή φωνή στην εξουσία που θα δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας. Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι όταν τέτοια λαϊκιστικά δεξιά κόμματα κερδίζουν την εξουσία, οι νέοι συχνά χάνουν την ελπίδα τους και αισθάνονται προδομένοι. Συχνά είναι συμβαίνει υπερβολικά αργά, όταν συνειδητοποιούν ότι τα δικαιώματα, οι ελευθερίες και άλλες σημαντικές γι' αυτούς αξίες καταργούνται ή τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Η τάση αυτή θέτει ήδη σε κίνδυνο τις ευρωπαϊκές μας αξίες· μπορούμε να το διαπιστώσουμε όχι μόνο στον πολιτικό λόγο, αλλά και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων στις κοινότητές μας, όπου τείνουν να κανονικοποιηθούν οι πράξεις ξενοφοβίας ή οι διακρίσεις σε βάρος όσων είναι διαφορετικοί. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό τα μελλοντικά προγράμματα της ΕΕ για τους νέους να συνεχίσουν να τους στηρίζουν ώστε να κατανοήσουν τη σημασία της δημοκρατίας, να μάθουν γι’ αυτήν και να την βιώσουν, βοηθώντας τους παράλληλα να αναπτύξουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για την οικοδόμηση ανθεκτικότητας έναντι των απειλών που θέτουν τα αντιδημοκρατικά κινήματα.

3. Πόσο ενήμεροι είναι οι νέοι Ευρωπαίοι για το τι κάνει η ΕΕ γι’ αυτούς; Πώς μπορούν να ενθαρρυνθούν να ενδιαφερθούν περισσότερο για την ΕΕ; Πώς θα αξιολογούσατε τις επικοινωνιακές προσπάθειες της ΕΕ;

Αδιαμφισβήτητα η ευαισθητοποίηση των νέων σχετικά με το τι κάνει η ΕΕ γι' αυτούς είναι σίγουρα υψηλότερη από ό,τι στις παλαιότερες γενιές. Προγράμματα για τους νέους όπως το Erasmus+, το ΕΣΑ και το DiscoverEU συμβάλλουν στην οικοδόμηση αυτής της αίσθησης του ανήκειν σε μια ευρωπαϊκή ταυτότητα και θα πρέπει να ενισχυθούν και να είναι διαθέσιμα σε όλους τους νέους στην Ευρώπη.

Γνωρίζουν όμως πραγματικά τι κάνει η Ευρώπη γι' αυτούς; Κατά τη γνώμη μας, όχι. Η ικανότητα της ΕΕ να επιδεικνύει τον αντίκτυπό της στην κοινωνία —ιδίως στους νέους— πρέπει να είναι ακόμη πιο ορατή και πιο κατανοητή. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν τεράστιο αντίκτυπο και αυτό θα πρέπει να ωθήσει τους νέους να ενδιαφερθούν περισσότερο για τα ενωσιακά θέματα. Πώς θα γίνει αυτό; Δύο ιδέες έρχονται στο μυαλό μου: τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να στείλουν ένα μήνυμα αφύπνισης που θα τους κάνει να καταλάβουν ότι όσα αποφασίζονται σε επίπεδο ΕΕ επηρεάζουν άμεσα τη ζωή τους. Επίσης, θα πρέπει να επεκτείνουν τα προγράμματα που προσφέρουν στους νέους περισσότερες ευκαιρίες να γνωρίσουν, να βιώσουν και να ανακαλύψουν την ΕΕ. Αυτό μπορεί να αυξήσει την αίσθηση του ανήκειν, την ενσυναίσθηση, τη σύνδεση και τη φιλία μεταξύ των Ευρωπαίων.

Παρά τις τεράστιες προσπάθειες που καταβάλλουν τα διάφορα θεσμικά όργανα της ΕΕ για να προσεγγίσουν τους πολίτες και παρά τις σημαντικές βελτιώσεις σε διάφορες εκστρατείες και εργαλεία, δεν μπορούμε να πούμε ότι επαρκούν. Στην πράξη, συχνά απέχουν πολύ από την πραγματικότητα των νέων.

Ενώ η ΕΕ έχει σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις στοχευμένες εκστρατείες για τους νέους, τα μηνύματά της εξακολουθούν να μην δημιουργούν ταύτιση, ιδίως για τη μεγάλη ποικιλομορφία των νέων στις κοινωνίες μας. Οι επικοινωνιακές προσπάθειες της ΕΕ απαιτούν περαιτέρω ανάπτυξη και διάρθρωση με την ενσωμάτωση νέων μεθόδων προβολής, όπως η πρόσληψη ΜΚΟ νέων ως πρεσβευτών της φωνής των νέων, η ανάπτυξη αποκεντρωμένων πλατφορμών προβολής και η διάρθρωση εκστρατειών αφήγησης που συνδέουν τις πολιτικές της ΕΕ με καθημερινές εμπειρίες που δημιουργούν αίσθημα ταύτισης. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να δοκιμαστούν νέες επικοινωνιακές προσεγγίσεις και να συμμετάσχουν άμεσα οι νέοι στη δημιουργία και την υλοποίηση εκστρατειών και άλλων επικοινωνιακών προσπαθειών. 

4. Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε τη φωνή των νέων;

Λαμβάνοντας τους σοβαρά υπόψη και αναγνωρίζοντας την αξία τους. Τα θεσμικά όργανα έχουν τη δύναμη και την ικανότητα να ενισχύουν τις φωνές των νέων, αλλά αυτό που μερικές φορές λείπει είναι η προθυμία να παρέχουν το χώρο, την υποστήριξη, τις ευκαιρίες και τα εργαλεία για την ουσιαστική συμμετοχή τους. Η συμμετοχή των νέων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως άσκηση δημοσίων σχέσεων: πρόσκληση των νέων σε δημόσιες εκδηλώσεις, λήψη φωτογραφιών για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και παράβλεψη της συμβολής τους. Η συμμετοχή των νέων πρέπει να έχει αντίκτυπο, πράγμα που σημαίνει ότι οι νέοι πρέπει να βλέπουν τα αποτελέσματα της συμμετοχής τους και τις αλλαγές που ακολουθούν.

Η ενίσχυση της φωνής των νέων απαιτεί θεσμική στήριξη, όπως εκπροσώπηση των νέων στα όργανα λήψης αποφάσεων. Απαιτεί επίσης την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, η οποία απαιτεί χρόνο, χώρους ποιότητας και διαδικασίες για τη συνεργασία. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να διατεθεί κατάλληλη χρηματοδότηση και τα θεσμικά όργανα πρέπει να έχουν την ικανότητα να εργάζονται καλύτερα και να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των νέων στη λήψη αποφάσεων. Αυτό απαιτεί επενδύσεις, πραγματική δέσμευση και χρόνο.

Ο Bruno António είναι εκτελεστικός διευθυντής του δικτύου DYPALL, μιας ευρωπαϊκής πλατφόρμας οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, τοπικών αρχών και ερευνητικών ιδρυμάτων για την προώθηση της συμμετοχής των νέων στη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο. Τα τελευταία 12 χρόνια, ο Bruno εργάζεται ως εμπειρογνώμονας και εξωτερικός σύμβουλος για διάφορους φορείς, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Στο παρελθόν διετέλεσε Γενικός Γραμματέας της οργάνωσης «Νεολαία για την Ανταλλαγή και την Κατανόηση», καθώς και Εκτελεστικός Διευθυντής της ECOS - Cooperativa de Educação, Cooperação e Desenvolvimento. Είναι πτυχιούχος Κοινωνικής Αγωγής από το Πανεπιστήμιο του Algarve στο Φάρο της Πορτογαλίας.