Michal Pintér, delegat działającej w EKES-ie Komisji Konsultacyjnej ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

W ogłoszonym niedawno Pakcie dla czystego przemysłu uznaje się strategiczne znaczenie energochłonnych gałęzi przemysłu dla gospodarki Unii Europejskiej i trafnie wskazuje się najważniejsze wyzwania, przed którymi te sektory stoją. Chociaż pakt obejmuje godne uwagi pomysły, takie jak ekologiczne rynki pionierskie, wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym i finansowanie dekarbonizacji, środki te nie są natychmiastowe ani wystarczająco śmiałe, by odwrócić niekorzystne tendencje w energochłonnych branżach UE.

W przyjętej ostatnio opinii Przyszłość sektorów energochłonnych w UE w obliczu wysokich cen energii i kosztów transformacji Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny odnotował znaczącą lukę pod względem konkurencyjności między energochłonnymi gałęziami przemysłu w Unii a takimiż sektorami u jej globalnych konkurentów. Komisja słusznie wskazała ceny energii jako głównego winowajcę. Jednak w pakcie ani w planie działania na rzecz przystępnych cen energii nie proponuje się reformy struktury rynku energii elektrycznej. Ceny krańcowe sprawdzały się, kiedy Unia korzystała z względnie taniego i stabilnego gazu przesyłanego rurociągami z Rosji. Niestety rzeczywistość się zmieniła, ponieważ obecnie jesteśmy zdani na drogie i niestabilne dostawy skroplonego gazu ziemnego (LNG) i taka sytuacja utrzyma się prawdopodobnie przez wiele lat. Mimo że w unijnym koszyku energetycznym wzrasta odsetek taniej energii elektrycznej produkowanej bez użycia paliw kopalnych, ceny tych ostatnich w dalszym ciągu w decydujący sposób rzutują na ceny prądu.

Wprawdzie starania, by środkami politycznymi zwiększać udział odnawialnych źródeł energii, są pożądane, jednak nie prowadzą do obniżenia rachunków za prąd, a to ze względu na obecną strukturę rynku. Potrzeba natychmiastowych środków działania, aby przenieść korzyści finansowe związane ze stosowaniem odnawialnej energii elektrycznej na gałęzie przemysłu i ocenić wszystkie warianty ograniczenia wzrostu cen, włączając w to oddzielenie cen energii elektrycznej.

W tekście paktu dostrzega się również furtki w mechanizmie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (brak rozwiązania dla eksportu, przesuwanie zasobów i obchodzenie przepisów) oraz luki w instrumentach ochrony handlu. Niestety niewiele nam to jednak mówi o tym, jak unijny rynek będzie chroniony. W rezultacie sektory energochłonne dalej trwają w niepewności w obliczu globalnej wojny handlowej.

Komitet apeluje do unijnych instytucji, by zastosowały stanowcze środki w ramach sektorowych planów działania, aby zapobiec dalszej dezindustrializacji i zachować zdolność Unii do transformacji przemysłowej.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa UE do wdrożenia solidnej strategii przemysłowej, która zwiększy konkurencyjność, pozwoli stworzyć wysokiej jakości miejsca pracy i będzie dostosowana do Zielonego Ładu. Aby odnieść sukces, strategia ta musi być ściśle monitorowana i dostosowywana do pojawiających się wyzwań.

Europa stoi w obliczu poważnego ryzyka dezindustrializacji. Przemysł i działania w dziedzinie klimatu muszą iść ze sobą w parze – stwierdził Andrea Mone, sprawozdawca opinii EKES-u „Przyszłość przemysłu Unii Europejskiej w obliczu wysokich cen energii i kosztów transformacji”, przyjętej na lutowej sesji plenarnej.

W opinii EKES podkreślił, że potrzeba silnych ram gospodarczych i regulacyjnych w celu rozwiązania problemu wysokich kosztów energii i surowców, wyzwań inwestycyjnych związanych z transformacją ekologiczną, luk w infrastrukturze, niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej i słabego popytu wewnętrznego. Polityka konkurencyjności skoncentrowana na inwestycjach i innowacjach ma kluczowe znaczenie dla wspierania spójności społecznej i terytorialnej.

Apel EKES-u o podjęcie pilnych działań pojawia się w obliczu rosnących obaw o bezpieczeństwo gospodarcze Europy i jej zależności zewnętrzne.  W dobie tak rosnącej niepewności geopolitycznej i handlowej odporna polityka handlowa UE jest niezbędna do ochrony zrównoważonego rozwoju przemysłu w kontekście asymetrycznych celów dekarbonizacji, globalnej nadwyżki mocy produkcyjnych i rosnących napięć w handlu. Większa autonomia w zabezpieczaniu kluczowych surowców ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia tego celu.

Jak podkreślono w sprawozdaniu Draghiego, kluczowe znaczenie mają zwiększone inwestycje i reformy zarządzania. Jednolity rynek, zwłaszcza w dziedzinie energii, wzmocni gospodarkę UE. Zmniejszenie obciążeń regulacyjnych, udoskonalenie ram rynku energii elektrycznej i ulepszenie narzędzi finansowych, takich jak umowy zakupu energii, będzie wspierać transformację przemysłu.

Sprawiedliwa transformacja wymaga silnego dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Polityka przemysłowa musi być dostosowana do strategii edukacyjnych i strategii dotyczących siły roboczej i powinna kłaść nacisk na badania naukowe, innowacje i budowanie umiejętności. Inwestycje w infrastrukturę energetyczną, energię odnawialną i inicjatywy związane z gospodarką o obiegu zamkniętym przyczynią się do osiągnięcia celów klimatycznych.

EKES przyjął również opinię uzupełniającą „Przyszłość zasobo- i energochłonnych gałęzi przemysłu Unii Europejskiej”, w której zaproponował rozwiązania dostosowane do potrzeb, by zapewnić długoterminową stabilność tych sektorów. Podjęcie konkretnych wyzwań, przed którymi stoją, ma kluczowe znaczenie dla przyszłości przemysłu UE. (ll)

Naszym niespodziewanym gościem jest Nicolas Gros-Verheyde, francuski dziennikarz, pisarz i ekspert w dziedzinie obronności i polityki zagranicznej. Omawia on pięć propozycji planu ReArm Europe, przedstawionego niedawno przez Komisję Europejską i mającego na celu wzmocnienie europejskiej obrony w obliczu rosnących obaw o zaangażowanie USA w bezpieczeństwo Europy.

Nicolas Gros-Verheyde jest dziennikarzem od 1989 r. Pracował dla Ouest France, ARTE, LCI i France Culture jako korespondent przy UE i NATO. Jest znany i szanowany w kręgach europejskich za swoją rozległą wiedzę na temat spraw europejskich oraz polityki zagranicznej i obronnej. Jest dyrektorem wydawniczym B2, założonej w 2008 r. publikacji będącej wiodącym i najbardziej wszechstronnym środkiem przekazu wyspecjalizowanym w europejskiej obronności i dyplomacji. B2 zarządza stowarzyszenie non-profit w formie spółdzielni dziennikarzy, a finansowana jest z subskrypcji. https://club.bruxelles2.eu/

Nicolas Gros-Verheyde jest autorem książek „Défense européenne à l'heure de la guerre en Ukraine”, „La politique européenne de sécurité et de défense commune. Parce que l'Europe vaut bien une défense” i „Europe de la défense”, a także ekspertem ds. wiadomości politycznych w LN24, France-Info i RTBF.

Z okazji 69. sesji Komisji ONZ ds. Statusu Kobiet (CSW69) w Nowym Jorku Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) i Rada Społeczna, Gospodarcza i Kulturalna Unii Afrykańskiej (UA ECOSOCC) potwierdziły swoje niezachwiane zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci i wzmocnienia pozycji kobiet.

Społeczność międzynarodowa obchodzi 30. rocznicę przyjęcia deklaracji pekińskiej i platformy działania, a EKES i UA ECOSOCC dostrzegają zarówno osiągnięte postępy, jak i wciąż istniejące wyzwania, które utrudniają pełne równouprawnienie płci.

Ich druga wspólna deklaracja kładzie nacisk na najważniejsze priorytety, w tym zwiększenie przywództwa kobiet poprzez parytety płci, wyeliminowanie na mocy konwencji międzynarodowych przemocy motywowanej płcią, niwelowanie przepaści cyfrowej między kobietami a mężczyznami oraz dążenie do wzmocnienia pozycji ekonomicznej kobiet.

W deklaracji wezwano do skuteczniejszej polityki dotyczącej nieodpłatnej pracy opiekuńczej, włączenia kobiet w wysiłki na rzecz pokoju oraz kształtowania polityki w oparciu o dane. Podkreślono również światową współpracę na rzecz eliminowania nierówności systemowych i ochrony praw kobiet. EKES zaapelował również do UE o zwalczanie przemocy motywowanej płcią, zapewnianie parytetu płci i domaganie się, by społeczeństwo obywatelskie odgrywało rolę w szerzeniu równości.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke powiedział: Teraz, gdy upamiętniamy 30. rocznicę deklaracji pekińskiej, musimy przekuć słowa w czyny. Równość płci nie jest przywilejem, lecz podstawowym prawem, a jej osiągnięcie ma pierwszorzędne znaczenie dla budowania społeczeństw zrównoważonych i integracyjnych. EKES stanowczo opowiada się za przełamywaniem barier, zapewnieniem pełnego udziału kobiet w podejmowaniu decyzji i dążeniem do wzmocnienia pozycji ekonomicznej. Nadszedł czas, aby rządy, instytucje i społeczeństwo obywatelskie podjęły zdecydowane działania – nie ma równości bez odpowiedzialności.

Komisja ds. Statusu Kobiet jest głównym międzynarodowym i międzyrządowym organem dopominającym się o równość płci. EKES już po raz drugi wziął udział w największym dorocznym posiedzeniu ONZ poświęconym wzmocnieniu pozycji kobiet. (tk)

3 kwietnia 2025 r.

Dialog społeczny na rzecz poprawy jakości życia i pracy w regionie Bałkanów Zachodnich, Tirana (Albania)

10 kwietnia 2025 r.

„W kierunku planu działania UE w sprawie chorób rzadkich”, Warszawa (Polska)

29–30 kwietnia 2025 r.

Sesja plenarna EKES-u

Marcin Nowacki

Europa stoi w obliczu szybko zmieniającego się krajobrazu geopolitycznego. Kluczowe pytanie brzmi zatem: w jaki sposób Unia Europejska może zapewnić sobie bezpieczeństwo w coraz bardziej niepewnym świecie? W opinii w sprawie finansowania obronności w UE EKES przedstawia kompleksowy plan działania na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa UE i przygotowania się na obecne i przyszłe wyzwania.

Opinia ta pojawia się w czasie, gdy wzrasta zagrożenie dla bezpieczeństwa. Głównym przesłaniem EKES-u jest apel o jednolity i solidny unijny mechanizm finansowania obronności. Obecne struktury finansowania są nieodpowiednie i wymagają zmiany. Bez bardziej skoordynowanego podejścia do finansowania obronności UE może znaleźć się w sytuacji, w której nie będzie w stanie chronić swoich interesów. Wśród obaw wymienionych w opinii mowa jest o tym, że „78% z 75 miliardów euro wydanych przez kraje UE na zamówienia obronne trafiło do dostawców spoza UE", jak stwierdzono w raporcie Komisji „Przyszłość europejskiej konkurencyjności". Należy mieć na uwadze tę rosnącą zależność od dostawców zewnętrznych.

Nie chodzi jednak tylko o to, by wydawać więcej – trzeba jeszcze wydawać mądrze i efektywnie. EKES zaleca wzmocnienie koordynacji UE-NATO, zwiększenie finansowania inicjatyw takich jak Europejski Fundusz Obronny (EFO) i Europejski Instrument na rzecz Pokoju (EPF) oraz skupienie się na wspólnych zakupach w celu usprawnienia zasobów i obniżenia kosztów. Ponadto EKES opowiada się za tym, by europejscy członkowie NATO przeznaczali co najmniej 2,5% swojego PKB na obronność, co wzmocniłoby reakcję Europy na obecne zagrożenia geopolityczne. Ten wyższy cel wydatków gwarantuje, że europejscy członkowie NATO będą skuteczniej przyczyniać się do zbiorowego bezpieczeństwa, zachowując jednocześnie w pełni suwerenną kontrolę nad swoimi siłami zbrojnymi.

Ponadto inicjatywy takie jak rozporządzenie w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP) i instrument na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy (EDIRPA) mają zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia zdolności obronnych UE. Wysiłki te pozwolą Europie skutecznie łączyć zasoby, zapewniając zarówno gotowość wojskową, jak i cywilną.

Postęp technologiczny, w tym sztuczna inteligencja, drony i cyberbezpieczeństwo, stają się coraz ważniejsze dla bezpieczeństwa narodowego. EKES podkreśla znaczenie inwestowania w te obszary, by wyprzedzać pojawiające się zagrożenia. Współpraca sektora publicznego i prywatnego jest kluczem do napędzania innowacji, szczególnie w zakresie sztucznej inteligencji, dronów i systemów cyberbezpieczeństwa.

W opinii wzywamy również do stworzenia odpornego europejskiego ekosystemu obronno-przemysłowego, zachęcając do ściślejszej współpracy między przedsiębiorstwami, MŚP i rządami. Wspieranie innowacji i zapewnienie konkurencyjności Europy zmniejszy zależność od zewnętrznych dostawców i pozwoli zbudować bardziej samowystarczalny przemysł obronny.

Nie powinniśmy też zapominać o inicjatywach regionalnych w ramach UE. Wzmocnienie współpracy regionalnej pomoże dostosować strategie obronne do konkretnych wyzwań związanych z bezpieczeństwem, przed którymi stoją poszczególne państwa członkowskie. Dzięki takiemu podejściu kwestie regionalne będą odpowiednio uwzględniane w szerszych ramach UE.

Wzmocnienie obronności UE to nie tylko kwestia bezpieczeństwa – to kwestia wierności wartościom UE. Uważamy, że postępując zgodnie z planem nakreślonym w naszej opinii, UE może zabezpieczyć swoją przyszłość oraz pokój i interesy gospodarcze.

Członek Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES-u) Marcin Nowacki, sprawozdawca opinii „Finansowanie obronności w UE”, przedstawia zalecenia EKES-u dotyczące wzmocnienia bezpieczeństwa Unii Europejskiej. W obliczu rosnących zagrożeń dla bezpieczeństwa i zmieniających się sojuszy Komitet apeluje o jednolity i solidny mechanizm obronny UE. Europa nie może już w takim stopniu polegać na dostawcach broni spoza UE, jak ma to miejsce obecnie. Nie chodzi jednak tylko o to, by wydawać więcej – rzecz w tym, by wydawać mądrze i efektywnie.

Nicolas Gros-Verheyde

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła plan REARM Europe, który został zatwierdzony przez 27 państw członkowskich na specjalnym szczycie 6 marca. Zawiera on pięć głównych propozycji, które są z całą pewnością interesujące, lecz wymagają dalszej dyskusji.

Pierwsza propozycja dotyczyła elastyczności paktu stabilności i wzrostu.

Komisja zaproponowała uruchomienie przewidzianej w pakcie stabilności i wzrostu klauzuli wyjścia, co umożliwiłoby państwom członkowskim zwiększenie wydatków na obronę o 1,5% PKB bez narażania się na wszczęcie procedury nadmiernego deficytu. Jakich oszczędności można się spodziewać? Rzędu 650 mld EUR w ciągu czterech lat. Ursula von der Leyen stanęła na stanowisku, że Europa „musi znacznie zwiększyć wydatki obronne”.

Druga propozycja dotyczyła nowego instrumentu pożyczek na obronność.

Instrument opiewałby na 150 mld EUR i byłby zasilany z pożyczek z budżetu UE w ramach systemu podobnego do pomocy makrofinansowej. Byłby wykorzystywany w priorytetowych obszarach, w których występują poważne braki: w sektorze obrony powietrznej i przeciwrakietowej (zgodnie z inicjatywą Niemiec „Europejska Tarcza Nieba”), systemów artyleryjskich, pocisków rakietowych i amunicji, bezzałogowych statków powietrznych i systemów ich zwalczania, czynników warunkujących potencjał sił, ochrony infrastruktury krytycznej (również w przestrzeni kosmicznej), mobilności wojskowej, a także systemów cyberobrony, sztucznej inteligencji oraz walki elektronicznej.

Aby przyspieszyć ten proces, Komisja wystąpiła z propozycją powołania się na art. 122 Traktatu. Jest on stosowany w wyjątkowych okolicznościach i wymaga jedynie zgody państw członkowskich w Radzie UE – Parlament Europejski otrzymuje jedynie powiadomienie o tym fakcie. Jest to sposób obejścia procesu demokratycznego, który można zakwestionować. Plan wzmocnienia obronności Europy został zatwierdzony na szczycie w Wersalu w marcu 2022 r., czyli aż trzy lata temu! Wydaje się, że użycie słowa „pilny” jest tu mało trafne.

Trzecia propozycja przewiduje sięgnięcie po fundusze regionalne.

Komisja podkreśliła, że w perspektywie krótkoterminowej Unia Europejska może osiągnąć więcej celów z wykorzystaniem budżetu europejskiego poprzez przesunięcie środków z niektórych działów. Zaproponowała, by umożliwić państwom członkowskim „wykorzystanie programów polityki spójności do zwiększenia wydatków na obronę”, i wyraziła chęć „ułatwienia procesu dobrowolnych przesunięć środków do innych funduszy UE w celach obronnych”.

Wymagałoby to dużych cięć w obecnym wieloletnim planie budżetowym (2021–2027). Nasuwa się pytanie, czy powinniśmy poświęcać spójność społeczną lub regionalną w imię obrony. Można się o to spierać.

Można by jeszcze bardziej zaktywizować Platformę na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP) poprzez rozszerzenie jej zakresu na wszystkie technologie w przemyśle obronnym. Zdaniem Komisji kolejnym wariantem byłoby złagodzenie istniejących ograniczeń, takich jak reguły konkurencji lub zasady dotyczące płatności zaliczkowych i współfinansowania.

Czwarta propozycja to pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI).

EBI i jego udziałowcy (państwa członkowskie) wielokrotnie wyrażali sprzeciw wobec dalszych posunięć mających na celu pożyczanie pieniędzy na sektor czysto wojskowy, skłaniając się ku podwójnemu zastosowaniu. Komisja nalega zatem na zmianę polityki EBI.

Piąta propozycja dotyczyła uruchomienia kapitału prywatnego.

Celem byłoby zapewnienie przedsiębiorstwom w sektorze obronnym „jak najlepszego dostępu do kapitału, do finansowania", co jest nagminnym problemem tego przemysłu. Ten pomysł powinien znaleźć odzwierciedlenie w komunikacie w sprawie unii oszczędności i inwestycji.