Ponad 800 uczestników z organizacji obywatelskich i zainteresowanych stron z całej Europy, w tym organizacji młodzieżowych, pozarządowych i dziennikarzy, wzięło udział w Tygodniu Społeczeństwa Obywatelskiego, zorganizowanym przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny w dniach 17–20 marca 2025 r. W sesji inauguracyjnej mówiono o ochronie przestrzeni obywatelskiej poprzez działania prawne i potwierdzono kluczową rolę społeczeństwa obywatelskiego, jaką jest pociąganie władzy do odpowiedzialności, budowanie pomostów, wspieranie odporności społecznej i oddawanie głosu tym, którzy są zbyt często pomijani.

Tematem przewodnim Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego 2025 było wzmacnianie spójności i uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach. Wydarzenie obejmowało trzy główne inicjatywy: panele Grupy Łącznikowej, europejską inicjatywę obywatelską i Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego i miało na celu:

• zająć się rosnącą polaryzacją, która w ostatnich latach była napędzana przez skutki kryzysu finansowego, zmianę klimatu i pogłębiające się nierówności dochodowe;
• podkreślić pierwszoplanową rolę, jaką w tym kontekście może odegrać społeczeństwo obywatelskie;
• zebrać rozwiązania i postulaty społeczeństwa obywatelskiego dla decydentów UE, aby przeciwdziałać polaryzacji Europy poprzez wzmocnienie spójności społecznej i demokratycznego uczestnictwa w kluczowych dla społeczeństwa obszarach.

W wystąpieniu inauguracyjnym przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podkreślił: Społeczeństwo obywatelskie musi sprostać temu wyzwaniu. Uczestnictwo, dialog i solidarność to nie tylko ideały – to fundament odpornej i zjednoczonej Europy. Spotykając się z okazji Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego, potwierdźmy nasze zaangażowanie na rzecz integracji społecznej i aktywnego obywatelstwa. Silna demokracja zależy nie tylko od instytucji, ale również od zaangażowania wszystkich obywateli.

Albena Azmanova, profesor nauk politycznych i społecznych w City Saint George's, University of London, mówiła o rosnącym braku bezpieczeństwa ekonomicznego, z którym boryka się większość ludzi, co nazwała „epidemią niepewności”. Wyjaśniła, dlaczego społeczeństwo obywatelskie jest czynnikiem przełomu w czasach ogólnego braku bezpieczeństwa.

Powszechny brak bezpieczeństwa ekonomicznego odebrał większości ludzi wolę walki. Społeczeństwo obywatelskie ma tę wolę. Aktywiści społeczeństwa obywatelskiego kierują się poczuciem celu w odpowiedzi na konkretny problem. Są widocznym ramieniem demokracji, powiedziała.

Jak ujął to Younous Omarjee, wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego: Potrzebujemy społeczeństwa obywatelskiego jako spoiwa między obywatelami w kontekście rosnącego indywidualizmu i jako bastionu przeciwko szerzącym się skrajnie prawicowym ideom.

Adriana Porowska, ministra do spraw społeczeństwa obywatelskiego zabierająca głos w imieniu polskiej prezydencji Rady UE, podkreśliła zasadniczą rolę organizacji pozarządowych w zapewnianiu odporności społecznej oraz we wspieraniu słabszych i izolowanych grup społecznych. Podzieliła się również polskimi doświadczeniami, jeżeli chodzi o gwarantowanie odporności krajowej przez społeczeństwo obywatelskie.

Brikena Xhomaqi, współprzewodnicząca Grupy Łącznikowej EKES-u ds. Europejskich Organizacji i Sieci Społeczeństwa Obywatelskiego, podkreśliła, że jedność w różnorodności, dumna dewiza UE, jest kultywowana na najniższym poziomie. Wspomniała też jednak, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje pozarządowe są obiektem ataków, a ich finansowanie i rola są kwestionowane. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie mogą funkcjonować bez zasobów. Potrzebujemy instytucji chroniących społeczeństwo obywatelskie oraz ochrony prawnej przestrzeni obywatelskiej, aby nasze społeczeństwo pozostało zjednoczone w różnorodności.

Głównym zadaniem trwającej obecnie polskiej prezydencji Rady Unii Europejskiej jest utrzymanie jedności Europy, poczynienie kroku naprzód i podejmowanie szybkich decyzji

Na lutowej sesji plenarnej Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przeprowadził debatę na temat priorytetów polskiej prezydencji Rady UE z udziałem Magdaleny Sobkowiak-Czarneckiej, polskiej podsekretarz stanu do spraw Unii Europejskiej.

Odnosząc się do bezpieczeństwa zewnętrznego UE, a w szczególności do rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, Magdalena Sobkowiak-Czarnecka powiedziała: „Naszym celem jest utrzymanie pomocy dla Ukrainy i jedności wewnątrz UE”. Wymieniła ona 16. pakiet sankcji wobec Rosji jako jedno z pierwszych osiągnięć polskiej prezydencji.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podkreślił, że Polska przejmuje rotacyjne przewodnictwo w UE w czasie, gdy przed Unią stoją trudne wyzwania, takie jak napięcia geopolityczne i kryzysy energetyczne.

Dodał, że „dzisiejsza debata potwierdziła kluczowe znaczenie stabilności, odporności i jedności w kształtowaniu przyszłości Unii Europejskiej”. Priorytety polskiej prezydencji są ściśle zgodne z naszymi zbiorowymi ambicjami, zwłaszcza w zakresie wspierania wszechstronnego podejścia do bezpieczeństwa. W czasach niepewności na świecie nasze zaangażowanie na rzecz zdecydowanych działań opartych na współpracy pozostaje niezachwiane.

Zgodnie z hasłem „Bezpieczeństwo, Europo!” polska prezydencja będzie pracować nad siedmioma wymiarami bezpieczeństwa – zewnętrznym, wewnętrznym, gospodarczym, żywnościowym, energetycznym, zdrowotnym i informacyjnym:

W ostatnich miesiącach współpraca między Komitetem a polską prezydencją była intensywna i owocna. EKES opracował 15 opinii rozpoznawczych, które zostały już przyjęte lub zostaną przyjęte wkrótce. (mp)

Michal Pintér, delegat działającej w EKES-ie Komisji Konsultacyjnej ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

W ogłoszonym niedawno Pakcie dla czystego przemysłu uznaje się strategiczne znaczenie energochłonnych gałęzi przemysłu dla gospodarki Unii Europejskiej i trafnie wskazuje się najważniejsze wyzwania, przed którymi te sektory stoją. Chociaż pakt obejmuje godne uwagi pomysły, takie jak ekologiczne rynki pionierskie, wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym i finansowanie dekarbonizacji, środki te nie są natychmiastowe ani wystarczająco śmiałe, by odwrócić niekorzystne tendencje w energochłonnych branżach UE.

W przyjętej ostatnio opinii Przyszłość sektorów energochłonnych w UE w obliczu wysokich cen energii i kosztów transformacji Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny odnotował znaczącą lukę pod względem konkurencyjności między energochłonnymi gałęziami przemysłu w Unii a takimiż sektorami u jej globalnych konkurentów. Komisja słusznie wskazała ceny energii jako głównego winowajcę. Jednak w pakcie ani w planie działania na rzecz przystępnych cen energii nie proponuje się reformy struktury rynku energii elektrycznej. Ceny krańcowe sprawdzały się, kiedy Unia korzystała z względnie taniego i stabilnego gazu przesyłanego rurociągami z Rosji. Niestety rzeczywistość się zmieniła, ponieważ obecnie jesteśmy zdani na drogie i niestabilne dostawy skroplonego gazu ziemnego (LNG) i taka sytuacja utrzyma się prawdopodobnie przez wiele lat. Mimo że w unijnym koszyku energetycznym wzrasta odsetek taniej energii elektrycznej produkowanej bez użycia paliw kopalnych, ceny tych ostatnich w dalszym ciągu w decydujący sposób rzutują na ceny prądu.

Wprawdzie starania, by środkami politycznymi zwiększać udział odnawialnych źródeł energii, są pożądane, jednak nie prowadzą do obniżenia rachunków za prąd, a to ze względu na obecną strukturę rynku. Potrzeba natychmiastowych środków działania, aby przenieść korzyści finansowe związane ze stosowaniem odnawialnej energii elektrycznej na gałęzie przemysłu i ocenić wszystkie warianty ograniczenia wzrostu cen, włączając w to oddzielenie cen energii elektrycznej.

W tekście paktu dostrzega się również furtki w mechanizmie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (brak rozwiązania dla eksportu, przesuwanie zasobów i obchodzenie przepisów) oraz luki w instrumentach ochrony handlu. Niestety niewiele nam to jednak mówi o tym, jak unijny rynek będzie chroniony. W rezultacie sektory energochłonne dalej trwają w niepewności w obliczu globalnej wojny handlowej.

Komitet apeluje do unijnych instytucji, by zastosowały stanowcze środki w ramach sektorowych planów działania, aby zapobiec dalszej dezindustrializacji i zachować zdolność Unii do transformacji przemysłowej.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa UE do wdrożenia solidnej strategii przemysłowej, która zwiększy konkurencyjność, pozwoli stworzyć wysokiej jakości miejsca pracy i będzie dostosowana do Zielonego Ładu. Aby odnieść sukces, strategia ta musi być ściśle monitorowana i dostosowywana do pojawiających się wyzwań.

Europa stoi w obliczu poważnego ryzyka dezindustrializacji. Przemysł i działania w dziedzinie klimatu muszą iść ze sobą w parze – stwierdził Andrea Mone, sprawozdawca opinii EKES-u „Przyszłość przemysłu Unii Europejskiej w obliczu wysokich cen energii i kosztów transformacji”, przyjętej na lutowej sesji plenarnej.

W opinii EKES podkreślił, że potrzeba silnych ram gospodarczych i regulacyjnych w celu rozwiązania problemu wysokich kosztów energii i surowców, wyzwań inwestycyjnych związanych z transformacją ekologiczną, luk w infrastrukturze, niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej i słabego popytu wewnętrznego. Polityka konkurencyjności skoncentrowana na inwestycjach i innowacjach ma kluczowe znaczenie dla wspierania spójności społecznej i terytorialnej.

Apel EKES-u o podjęcie pilnych działań pojawia się w obliczu rosnących obaw o bezpieczeństwo gospodarcze Europy i jej zależności zewnętrzne.  W dobie tak rosnącej niepewności geopolitycznej i handlowej odporna polityka handlowa UE jest niezbędna do ochrony zrównoważonego rozwoju przemysłu w kontekście asymetrycznych celów dekarbonizacji, globalnej nadwyżki mocy produkcyjnych i rosnących napięć w handlu. Większa autonomia w zabezpieczaniu kluczowych surowców ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia tego celu.

Jak podkreślono w sprawozdaniu Draghiego, kluczowe znaczenie mają zwiększone inwestycje i reformy zarządzania. Jednolity rynek, zwłaszcza w dziedzinie energii, wzmocni gospodarkę UE. Zmniejszenie obciążeń regulacyjnych, udoskonalenie ram rynku energii elektrycznej i ulepszenie narzędzi finansowych, takich jak umowy zakupu energii, będzie wspierać transformację przemysłu.

Sprawiedliwa transformacja wymaga silnego dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Polityka przemysłowa musi być dostosowana do strategii edukacyjnych i strategii dotyczących siły roboczej i powinna kłaść nacisk na badania naukowe, innowacje i budowanie umiejętności. Inwestycje w infrastrukturę energetyczną, energię odnawialną i inicjatywy związane z gospodarką o obiegu zamkniętym przyczynią się do osiągnięcia celów klimatycznych.

EKES przyjął również opinię uzupełniającą „Przyszłość zasobo- i energochłonnych gałęzi przemysłu Unii Europejskiej”, w której zaproponował rozwiązania dostosowane do potrzeb, by zapewnić długoterminową stabilność tych sektorów. Podjęcie konkretnych wyzwań, przed którymi stoją, ma kluczowe znaczenie dla przyszłości przemysłu UE. (ll)

Naszym niespodziewanym gościem jest Nicolas Gros-Verheyde, francuski dziennikarz, pisarz i ekspert w dziedzinie obronności i polityki zagranicznej. Omawia on pięć propozycji planu ReArm Europe, przedstawionego niedawno przez Komisję Europejską i mającego na celu wzmocnienie europejskiej obrony w obliczu rosnących obaw o zaangażowanie USA w bezpieczeństwo Europy.

Nicolas Gros-Verheyde jest dziennikarzem od 1989 r. Pracował dla Ouest France, ARTE, LCI i France Culture jako korespondent przy UE i NATO. Jest znany i szanowany w kręgach europejskich za swoją rozległą wiedzę na temat spraw europejskich oraz polityki zagranicznej i obronnej. Jest dyrektorem wydawniczym B2, założonej w 2008 r. publikacji będącej wiodącym i najbardziej wszechstronnym środkiem przekazu wyspecjalizowanym w europejskiej obronności i dyplomacji. B2 zarządza stowarzyszenie non-profit w formie spółdzielni dziennikarzy, a finansowana jest z subskrypcji. https://club.bruxelles2.eu/

Nicolas Gros-Verheyde jest autorem książek „Défense européenne à l'heure de la guerre en Ukraine”, „La politique européenne de sécurité et de défense commune. Parce que l'Europe vaut bien une défense” i „Europe de la défense”, a także ekspertem ds. wiadomości politycznych w LN24, France-Info i RTBF.

Z okazji 69. sesji Komisji ONZ ds. Statusu Kobiet (CSW69) w Nowym Jorku Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) i Rada Społeczna, Gospodarcza i Kulturalna Unii Afrykańskiej (UA ECOSOCC) potwierdziły swoje niezachwiane zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci i wzmocnienia pozycji kobiet.

Społeczność międzynarodowa obchodzi 30. rocznicę przyjęcia deklaracji pekińskiej i platformy działania, a EKES i UA ECOSOCC dostrzegają zarówno osiągnięte postępy, jak i wciąż istniejące wyzwania, które utrudniają pełne równouprawnienie płci.

Ich druga wspólna deklaracja kładzie nacisk na najważniejsze priorytety, w tym zwiększenie przywództwa kobiet poprzez parytety płci, wyeliminowanie na mocy konwencji międzynarodowych przemocy motywowanej płcią, niwelowanie przepaści cyfrowej między kobietami a mężczyznami oraz dążenie do wzmocnienia pozycji ekonomicznej kobiet.

W deklaracji wezwano do skuteczniejszej polityki dotyczącej nieodpłatnej pracy opiekuńczej, włączenia kobiet w wysiłki na rzecz pokoju oraz kształtowania polityki w oparciu o dane. Podkreślono również światową współpracę na rzecz eliminowania nierówności systemowych i ochrony praw kobiet. EKES zaapelował również do UE o zwalczanie przemocy motywowanej płcią, zapewnianie parytetu płci i domaganie się, by społeczeństwo obywatelskie odgrywało rolę w szerzeniu równości.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke powiedział: Teraz, gdy upamiętniamy 30. rocznicę deklaracji pekińskiej, musimy przekuć słowa w czyny. Równość płci nie jest przywilejem, lecz podstawowym prawem, a jej osiągnięcie ma pierwszorzędne znaczenie dla budowania społeczeństw zrównoważonych i integracyjnych. EKES stanowczo opowiada się za przełamywaniem barier, zapewnieniem pełnego udziału kobiet w podejmowaniu decyzji i dążeniem do wzmocnienia pozycji ekonomicznej. Nadszedł czas, aby rządy, instytucje i społeczeństwo obywatelskie podjęły zdecydowane działania – nie ma równości bez odpowiedzialności.

Komisja ds. Statusu Kobiet jest głównym międzynarodowym i międzyrządowym organem dopominającym się o równość płci. EKES już po raz drugi wziął udział w największym dorocznym posiedzeniu ONZ poświęconym wzmocnieniu pozycji kobiet. (tk)

3 kwietnia 2025 r.

Dialog społeczny na rzecz poprawy jakości życia i pracy w regionie Bałkanów Zachodnich, Tirana (Albania)

10 kwietnia 2025 r.

„W kierunku planu działania UE w sprawie chorób rzadkich”, Warszawa (Polska)

29–30 kwietnia 2025 r.

Sesja plenarna EKES-u

Marcin Nowacki

Europa stoi w obliczu szybko zmieniającego się krajobrazu geopolitycznego. Kluczowe pytanie brzmi zatem: w jaki sposób Unia Europejska może zapewnić sobie bezpieczeństwo w coraz bardziej niepewnym świecie? W opinii w sprawie finansowania obronności w UE EKES przedstawia kompleksowy plan działania na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa UE i przygotowania się na obecne i przyszłe wyzwania.

Opinia ta pojawia się w czasie, gdy wzrasta zagrożenie dla bezpieczeństwa. Głównym przesłaniem EKES-u jest apel o jednolity i solidny unijny mechanizm finansowania obronności. Obecne struktury finansowania są nieodpowiednie i wymagają zmiany. Bez bardziej skoordynowanego podejścia do finansowania obronności UE może znaleźć się w sytuacji, w której nie będzie w stanie chronić swoich interesów. Wśród obaw wymienionych w opinii mowa jest o tym, że „78% z 75 miliardów euro wydanych przez kraje UE na zamówienia obronne trafiło do dostawców spoza UE", jak stwierdzono w raporcie Komisji „Przyszłość europejskiej konkurencyjności". Należy mieć na uwadze tę rosnącą zależność od dostawców zewnętrznych.

Nie chodzi jednak tylko o to, by wydawać więcej – trzeba jeszcze wydawać mądrze i efektywnie. EKES zaleca wzmocnienie koordynacji UE-NATO, zwiększenie finansowania inicjatyw takich jak Europejski Fundusz Obronny (EFO) i Europejski Instrument na rzecz Pokoju (EPF) oraz skupienie się na wspólnych zakupach w celu usprawnienia zasobów i obniżenia kosztów. Ponadto EKES opowiada się za tym, by europejscy członkowie NATO przeznaczali co najmniej 2,5% swojego PKB na obronność, co wzmocniłoby reakcję Europy na obecne zagrożenia geopolityczne. Ten wyższy cel wydatków gwarantuje, że europejscy członkowie NATO będą skuteczniej przyczyniać się do zbiorowego bezpieczeństwa, zachowując jednocześnie w pełni suwerenną kontrolę nad swoimi siłami zbrojnymi.

Ponadto inicjatywy takie jak rozporządzenie w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP) i instrument na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy (EDIRPA) mają zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia zdolności obronnych UE. Wysiłki te pozwolą Europie skutecznie łączyć zasoby, zapewniając zarówno gotowość wojskową, jak i cywilną.

Postęp technologiczny, w tym sztuczna inteligencja, drony i cyberbezpieczeństwo, stają się coraz ważniejsze dla bezpieczeństwa narodowego. EKES podkreśla znaczenie inwestowania w te obszary, by wyprzedzać pojawiające się zagrożenia. Współpraca sektora publicznego i prywatnego jest kluczem do napędzania innowacji, szczególnie w zakresie sztucznej inteligencji, dronów i systemów cyberbezpieczeństwa.

W opinii wzywamy również do stworzenia odpornego europejskiego ekosystemu obronno-przemysłowego, zachęcając do ściślejszej współpracy między przedsiębiorstwami, MŚP i rządami. Wspieranie innowacji i zapewnienie konkurencyjności Europy zmniejszy zależność od zewnętrznych dostawców i pozwoli zbudować bardziej samowystarczalny przemysł obronny.

Nie powinniśmy też zapominać o inicjatywach regionalnych w ramach UE. Wzmocnienie współpracy regionalnej pomoże dostosować strategie obronne do konkretnych wyzwań związanych z bezpieczeństwem, przed którymi stoją poszczególne państwa członkowskie. Dzięki takiemu podejściu kwestie regionalne będą odpowiednio uwzględniane w szerszych ramach UE.

Wzmocnienie obronności UE to nie tylko kwestia bezpieczeństwa – to kwestia wierności wartościom UE. Uważamy, że postępując zgodnie z planem nakreślonym w naszej opinii, UE może zabezpieczyć swoją przyszłość oraz pokój i interesy gospodarcze.

Członek Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES-u) Marcin Nowacki, sprawozdawca opinii „Finansowanie obronności w UE”, przedstawia zalecenia EKES-u dotyczące wzmocnienia bezpieczeństwa Unii Europejskiej. W obliczu rosnących zagrożeń dla bezpieczeństwa i zmieniających się sojuszy Komitet apeluje o jednolity i solidny mechanizm obronny UE. Europa nie może już w takim stopniu polegać na dostawcach broni spoza UE, jak ma to miejsce obecnie. Nie chodzi jednak tylko o to, by wydawać więcej – rzecz w tym, by wydawać mądrze i efektywnie.