• De Europese verkiezingen als model voor toegankelijk stemmen? Een gemiste kans
• Uitbreiding: het krachtigste en succesvolste beleidsinstrument van de EU – door Pat Cox
• De toetreding van Noord-Macedonië tot de EU: uitdagingen, beloften en de te volgen koers
• Jaroslaw Pietras: De grote uitbreiding van de EU – 20 jaar later

Uitbreiding is een logische stap voorwaarts voor Europa 

De grootste uitbreiding van de EU vond 20 jaar geleden plaats. In mei 2004 werden burgers van Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië EU-burger. Toetreding tot de EU is steeds een moeizaam en tijdrovend proces, en dat was toen niet anders. Twintig jaar later kunnen we echter zeggen dat de uitbreiding van 2004 een succes was. 

Deze uitbreiding heeft er niet alleen voor gezorgd dat de EU een van de grootste interne markten ter wereld is geworden, maar heeft ook 26 miljoen nieuwe banen opgeleverd. Het succes valt niet alleen af te meten aan de economische voordelen. De uitbreiding heeft ook geleid tot een openstelling van de grenzen, en sindsdien kunnen miljoenen mensen vrij reizen, werken en wonen in de hele EU. Wat vroeger een voorrecht was voor enkelen, is nu een recht voor iedereen. Tot op heden hebben meer dan 2,7 miljoen studenten uit de tien nieuwe EU-lidstaten deelgenomen aan het uitwisselingsprogramma Erasmus+. De uitgebreide EU heeft gezorgd voor gelijke ontplooiingskansen voor iedereen. 

Dat er sprake is van een succes, betekent niet dat er geen lessen te leren vallen. Qua aard en omvang was deze uitbreiding ongekend, en er zijn beslist tal van gebieden waarop de EU beter kan en moet doen. Ten eerste moet de EU de huidige kandidaat-lidstaten zo snel mogelijk bij haar werkzaamheden betrekken. Geleidelijke integratie vervangt het eigenlijke toetredingsproces niet, maar stelt beide partijen wel in staat om een solide basis te leggen door van elkaar te leren en ervaringen en standpunten uit te wisselen. Het is een manier om menselijke banden te smeden en een echte Europese geest te bevorderen. 

Ten tweede zijn de kernbeginselen van de EU – democratie, rechtsstaat en fundamentele rechten en vrijheden – niet-onderhandelbaar en onder geen beding terzijde te schuiven. Het “toetredingshandboek” van de EU bevat duidelijke criteria voor een aantal “fundamentele kwesties”, maar sommige aspecten kunnen niet in handboeken worden opgenomen. Als huis van het maatschappelijk middenveld is het EESC van mening dat een levendig maatschappelijk middenveld en een sterke sociale dialoog essentieel zijn voor goed functionerende democratieën. Door het maatschappelijk middenveld van de kandidaat-lidstaten geleidelijk in de EU te integreren, geven we deze landen de kans om zo goed mogelijk op hun toetreding voorbereid te zijn. Daarom heeft het EESC een initiatief gelanceerd om de kandidaat-lidstaten bij de EU te betrekken. “Leden uit kandidaat-lidstaten” werken nu met onze leden samen aan adviezen over kwesties die van bijzonder belang zijn voor toekomstige uitbreidingsrondes. 

Dit is ook de reden waarom de EESC-leden tijdens de zitting van mei terug zullen blikken op de uitbreiding van de Unie in 2004, dit jaar precies 20 jaar geleden, om de balans op te maken en tegelijkertijd vooruit te kijken naar de gemeenschappelijke toekomst van een veerkrachtigere, democratischere en meer verenigde EU.

Oliver Röpke 

Voorzitter van het EESC

Wij vroegen de rapporteur van het EESC-advies over de betrokkenheid van jongeren uit de EU en het VK, Cillian Lohan, naar de mogelijke voordelen van een mobiliteitsregeling voor jongeren – een voorstel van de Europese Commissie dat de steun krijgt van het EESC. De regeling zou het voor jonge burgers uit het VK en de EU gemakkelijker maken om respectievelijk in de EU of het VK te wonen, studeren en werken. Zijn er andere manieren om de door de brexit verbroken banden te herstellen nu het VK het voorstel voor een EU-brede overeenkomst over het vrije verkeer van jongeren van de hand heeft gewezen?

De Oekraïense documentaire “20 Days in Mariupol”, die dit jaar de Oscar voor beste documentaire heeft gewonnen, was op 24 april te zien bij het EESC.

De film volgt de regisseur, correspondent Mstyslav Chernov, en zijn collega’s tijdens 20 dramatische dagen in februari en maart 2022, toen zij verslag uitbrachten van de heftige belegering van Marioepol, een belangrijke Oekraïense haven aan de Zee van Azov. Chernov en zijn team, die voor Associated Press werkten, waren de laatste buitenlandse correspondenten in Marioepol voordat de stad door het Russische leger werd ingenomen. Hun aangrijpende opnames en foto’s, onder meer van grootschalige bombardementen op een kraamkliniek en op het stadstheater dat als schuilplaats voor kinderen diende, gingen de hele wereld over, als getuigen van de gruweldaden van het Russische invasieleger tegen de Oekraïense burgerbevolking.

Naast de Oscar won “20 dagen in Mariupol” ook vele andere prestigieuze prijzen, waaronder de BAFTA-prijs voor beste documentaire en de publieksprijs voor beste documentaire in de categorie World Cinema op het Sundance Filmfestival. 

De vertoning werd bijgewoond door EESC-voorzitter Oliver Röpke en door vooraanstaande gasten, onder wie Z.Exc. Vsevolod Chentsov, hoofd van de missie van Oekraïne bij de EU, en Yevhen Tuzov, een van de hoofdrolspelers in de documentaire.

“We mogen niet vergeten dat we de belangrijke plicht hebben om getuigenis te geven van de geschiedenis. Deze film heeft een duidelijke boodschap: we moeten de wereld laten zien wat haat teweeg kan brengen. De offers van de Oekraïense bevolking en de veerkracht die zij in deze tijden van tegenspoed hebben getoond, mogen niet in de vergetelheid raken. Het vooruitzicht dat Oekraïne een EU-lidstaat wordt, getuigt niet allen van onze gedeelde waarden, maar ook van hoop op een betere toekomst", aldus EESC-voorzitter Oliver Röpke. 

“20 days in Mariupol” laat in afschuwelijke, maar essentiële beelden zien welk lijden de Russische agressie veroorzaakt. Ik kan met trots zeggen dat ons Comité in deze moeilijke tijden onwrikbaar aan de zijde van Oekraïne en van zijn levendige maatschappelijk middenveld is blijven staan. Uw aanwezigheid vanavond betekent heel veel”, aldus EESC-vicevoorzitter voor Communicatie Laurentiu Plosceanu. Het EESC steunt Oekraïe en zijn maatschappelijk middenveld sinds de dag waarop de Russische aanvalsoorlog begon en heeft zijn samenwerking met Oekraïense maatschappelijke organisaties geïntensiveerd via het platform voor het maatschappelijk middenveld EU-Oekraïne. Het heeft de Oekraïne-hub opgericht om Oekraïense maatschappelijke organisaties in België werkruimte te bieden. Ook heeft het EESC het initiatief genomen om leden uit kandidaat-lidstaten bij zijn werkzaamheden te betrekken en zijn expertise te delen met Oekraïense maatschappelijke organisaties. Een EESC-delegatie op hoog niveau, onder leiding van de heer Röpke, bracht in november een bezoek aan Oekraïne, waar zij een ontmoeting had met minister van Economische Zaken Yuliia Svyrydenko en met vertegenwoordigers van de Verchovna Rada en van het maatschappelijk middenveld. Bij gedenktekens in het land brachten de leden van het EESC een eerbetoon aan Oekraïense oorlogsslachtoffers. 

Met de vertoning van de documentaire, georganiseerd op initiatief van Andris Gobiņš, Lets lid van het EESC, werd eens te meer aangetoond dat het Europese maatschappelijk middenveld solidair is met Oekraïne en zijn bevolking. Het publiek kon bij die gelegenheid ook een fototentoonstelling over Marioepol te bezoeken, die samen met de vereniging Ukra-Bel was opgezet.

Welkom bij Hoe kijkt de burger ertegenaan, de podcast van het Europees Economisch en Sociaal Comité. Met de Europese verkiezingen van 2024 voor de deur kijken we naar de hoop en zorgen van drie groepen wier stemmen vaak worden genegeerd door beleidsmakers: mensen met een handicap, ouderen en jongeren. 

Onze gast is Milan Šveřepa, voorzitter van Inclusion Europe, die de toegankelijkheid van de Europese verkiezingen van 2024 bespreekt. Jongerenactivist en influencer Nina Skočak vertelt ons wat er voor jongeren op het spel staat. Van dr. Heidrun Mollenkopf, voorzitter van het AGE-platform, dat opkomt voor ouderen, komen we te weten of ouderen zich bij verkiezingsdebatten al dan niet betrokken voelen of door politici afgeschreven. Laurențiu Plosceanu, vicevoorzitter van het EESC en belast met communicatie, vertelt wat het EESC doet om de stem van het maatschappelijk middenveld beter tot zijn recht te laten komen en ervoor te zorgen dat de meest kwetsbaren niet buitenspel komen te staan of worden ondergesneeuwd. 

Luister naar onze podcast, gebruik je stem en laat je horen. Creëer het Europa dat jij wilt.

Door Cillian Lohan 

Het feit dat mensen zich in de hele EU vrij kunnen verplaatsen heeft alle betrokkenen heel wat voordelen opgeleverd. Met name de mobiliteit van jongeren is belangrijk: zij krijgen hierdoor de kans kennis te maken met verschillende culturen binnen Europa en te ervaren hoe het is om in een ander Europees land te leven. Op die manier gaan zij ook inzien dat we uiteindelijk veel gemeen hebben. Een bezoek aan een ander land voor werk of studie helpt ons te begrijpen dat we allemaal maar mensen zijn. Hoe zeer onze taal, onze culinaire gewoonten of het klimaat in ons land ook van elkaar verschillen, dan nog zijn er zoveel dingen die we met elkaar delen - relaties met familie en vrienden, dromen en angsten, uitdagingen en kansen. 

Dankzij deze uitwisselingen tussen landen ontstaat uiteindelijk een samenleving van empathische volwassenen die begrip hebben voor anderen. We zien onze Europese buren niet langer als vreemden maar als vrienden. 

Het belang van een dergelijke houding voor de vrede en stabiliteit op ons continent mag niet worden onderschat. De mobiliteit van jongeren is de hoeksteen van voortdurende samenwerking.

Mijn voorstel voor een initiatiefadvies over mobiliteit van jongeren en de betrekkingen tussen jongeren in de EU na de brexit moet dan ook worden gezien in deze context. Alle betrokken groepen zijn uitgebreid bevraagd door mijn collega’s, het secretariaat en de leden en mijzelf. Niet alleen hebben vertegenwoordigers van de EU en het VK zowel online als persoonlijk vergaderd, er zijn ook enquêtes rondgestuurd en er werden e-mails uitgewisseld. Tijdens de EESC-zitting stemde een overweldigende meerderheid van de leden dan ook voor ons advies. 

De Europese instellingen reageerden met een hele reeks verbeterde mobiliteitsprogramma's voor jongeren in het VK. De eerste reactie van het VK was afwijzend, maar wij zullen ons blijven inzetten om aan te tonen dat alle partijen hier garen bij spinnen.

Ook willen we beklemtonen dat niet alleen universiteitsstudenten of mensen die voltijds onderwijs volgen profiteren van programma's zoals Erasmus+ of Creatief Europa. Dankzij dit soort EU-initiatieven krijgen jongeren uit alle lagen van de bevolking toegang tot uitwisselingsprogramma's en ervaringen die anders vrijwel onbereikbaar zouden zijn.

Vaak wordt er alleen gekeken naar de kosten en het financieel rendement. Dit is echter slechts één zijde van de medaille. De echte waarde van mobiliteit en uitwisselingen ligt in gedeelde ervaringen en gedeeld begrip. Een bruisend, multicultureel continent heeft interactie en vrij verkeer van burgers nodig. Het EESC zal zich hiervoor blijven inzetten. En we laten het niet bij mooie woorden: we blijven samenwerken met het maatschappelijk middenveld in het VK en geven daarmee het goede voorbeeld. 

Zo hebben we een memorandum van overeenstemming ondertekend met de Civil Society Alliance UK alsook een specifiek memorandum van overeenstemming met SAFE in Schotland (in samenwerking met voormalig EESC-lid Irene Oldfather). Wij zullen blijven ijveren voor samenwerking en deze nog trachten te versterken. Jongeren hebben in deze turbulente tijden blijk gegeven van leiderschap, niet in het minst op het gebied van klimaatactie. Laten we op institutioneel niveau samenwerken om jongeren de instrumenten aan te reiken die ze nodig hebben om hun inspanningen voort te zetten, zodat zij zich kunnen inzetten voor een betere toekomst voor ons allemaal.