Το φετινό βραβείο παρουσιάζει ευρεία γεωγραφική κατανομή καθώς υποβλήθηκαν 58 αιτήσεις υποψηφιότητας από ιδιώτες, ιδιωτικές επιχειρήσεις και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από πολλά ευρωπαϊκά κράτη μέλη.

Οι αιτήσεις αφορούν ευρύ φάσμα θεμάτων, από τη συμμετοχή και την ενίσχυση του ρόλου των νέων έως την κοινωνική συνοχή και ένταξη, και από την παιδεία στα μέσα επικοινωνίας και την παραπληροφόρηση έως τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων.

Πολλές πρωτοβουλίες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα στη ρίζα του και συμβάλλουν στην πρόληψη της πόλωσης.

Πρωτοβουλίες όπως η «EUth Voices for Social Change» που αναπτύσσεται από τη μη κερδοσκοπική οργάνωση Youthmakers Hub στην Ελλάδα αποσκοπούν στην ενίσχυση του ρόλου των νέων ώστε να προωθήσουν τη θετική αλλαγή στις κοινότητές τους. Τα προγράμματα αυτά εστιάζουν στην επιβλαβή πόλωση και καλλιεργούν νοοτροπία ανεκτικότητας, ενθαρρύνοντας τους ενδιαφερόμενους να συμμετέχουν σε εποικοδομητικούς διαλόγους και να μην υποκύπτουν στη διχαστική ρητορική μέσω π.χ. της διοργάνωσης σεμιναρίων κατάρτισης στον ψηφιακό γραμματισμό και της δημιουργίας podcast.

Άλλες πρωτοβουλίες καταπολεμούν τη ρητορική πόλωσης και τη ριζοσπαστικοποίηση. Γεφυρώνουν το πολιτισμικό, εθνοτικό και διαγενεακό χάσμα, αντιμετωπίζουν τον κοινωνικό διχασμό, προωθούν την αμοιβαία κατανόηση και συνεργασία, προστατεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και ενθαρρύνουν την κοινωνική συνοχή.

Η πρωτοβουλία «DEMDIS Digital Discussion» που αναπτύχθηκε από την οργάνωση DEMDIS στη Σλοβακία, δημιούργησε μια νέα πλατφόρμα λογισμικού που φιλοξενεί δημοκρατικές ψηφιακές συζητήσεις — ακόμη και για αμφιλεγόμενα θέματα. Οι απόψεις που διατυπώνονται τίθενται σε ψηφοφορία και οι χρήστες χωρίζονται σε ομάδες με βάση τις απόψεις τους. Μέσω της αναζήτησης κοινού εδάφους, η πρωτοβουλία χτίζει γέφυρες μεταξύ αυτών των «πολωμένων στρατοπέδων».

Η πρωτοβουλία «Human Rights Guide» της οργάνωσης «The Baltic Human Rights Society» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία των πολιτών μπορεί να δραστηριοποιηθεί για να περιφρουρήσει τα θεμελιώδη δικαιώματα. Πρόκειται για έναν οδηγό που λειτουργεί ως εκπαιδευτική πλατφόρμα στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προσφέροντας πολύγλωσσες διευκρινίσεις για το πώς μπορούν και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ανθρώπινα δικαιώματα σε συγκεκριμένες καταστάσεις στην καθημερινή ζωή.

Οι φετινές αιτήσεις περιλάμβαναν επίσης διάφορες πολιτιστικές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της πόλωσης, όπως π.χ. η πρωτοβουλία «Atlas géopolitique de la culture et des médias indépendants en Europe» της οργάνωσης «Arty Farty». Η πρωτοβουλία αυτή αναδεικνύει θέματα που αποτελούν προτεραιότητα για ένα δίκτυο ανεξάρτητων πολιτιστικών οργανισμών και μέσων ενημέρωσης από όλη την Ευρώπη, όπως η ένταξη, η μείωση των τοπικών ανισοτήτων ή η ανάγκη καταπολέμησης της παραπληροφόρησης. Τα προγράμματα αυτά αποδεικνύουν ότι ο πολιτισμός και τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να μετασχηματίσουν την κοινωνία και να καταπολεμήσουν την πόλωση.

Τρεις νικητές από τη Σλοβακία, το Βέλγιο και τη Γαλλία τιμήθηκαν με το 15ο Βραβείο της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ για το αξιοθαύμαστο έργο που επιτελούν σχετικά με την καταπολέμηση της επιβλαβούς πόλωσης σε όλη την Ευρώπη. Τα ονόματα των νικητών ανακοινώθηκαν στις 20 Μαρτίου στην τελετή απονομής των βραβείων που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας της Κοινωνίας των Πολιτών.  

Το χρηματικό έπαθλο μοιράστηκε στους τρεις επικρατέστερους υποψηφίους. Ο νικητής του πρώτου βραβείου έλαβε 14 000 ευρώ, ενώ οι δύο επιλαχόντες που απέσπασαν το δεύτερο βραβείο έλαβαν από 9 000 ευρώ ο καθένας.

ΠΡΩΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ: η σλοβακική οργάνωση «Slovak Debate Association» για την πρωτοβουλία «Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης»

Η οργάνωση «Slovak Debate Association» (SDA) είναι ΜΚΟ που δραστηριοποιείται στη Σλοβακία. Αποστολή της είναι να προάγει το ανοικτό πνεύμα και την κριτική σκέψη και να ενθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή των νέων της Σλοβακίας στα κοινά. Μέσω μιας σειράς προγραμμάτων, η οργάνωση SDA μαθαίνει τους νέους να αξιολογούν γεγονότα και απόψεις, να διατυπώνουν τα δικά τους επιχειρήματα και να προσεγγίζουν με κριτικό πνεύμα το περιεχόμενο των μέσων ενημέρωσης αναζητώντας αξιόπιστες πηγές πληροφόρησης. Με τον τρόπο αυτό, η οργάνωση προσφέρει πεδίο ανοικτού και δημόσιου διαλόγου για βασικά ζητήματα που αντιμετωπίζει η σλοβακική κοινωνία.

Ένα από τα πιο επιτυχημένα προγράμματα που εγκαινιάστηκε το 2021 είναι η Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης. Η πρωτοβουλία αυτή έχει ήδη αγκαλιαστεί από το κοινό καθώς πέρυσι έλαβαν μέρος 9 000 περίπου μαθητές από περισσότερα από 300 σχολεία. Στο πλαίσιο αυτού του καινοτόμου προγράμματος διοργανώνεται διαγωνισμός με σκοπό την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των μαθητών απέναντι στην παραπληροφόρηση. Η παραπληροφόρηση έχει προσλάβει πολύ μεγάλες διαστάσεις στη Σλοβακία: το 61% των Σλοβάκων δεν εμπιστεύονται τα μέσα ενημέρωσης και οι περισσότεροι από τους μισούς πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας. Η Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης αντιμετωπίζει κατά μέτωπο αυτήν την πρόκληση ενισχύοντας την παιδεία στα μέσα ενημέρωσης και αλλάζοντας τις καταναλωτικές συνήθειες των νέων.

Ο διαγωνισμός απευθύνεται σε τρεις ηλικιακές ομάδες μαθητών (ηλικίες 8-13 ετών) και οι συμμετέχοντες πρέπει να ολοκληρώσουν μια σειρά από δοκιμασίες από τον πραγματικό κόσμο των μέσων ενημέρωσης σε τρεις γύρους. Οι ασκήσεις έχουν σχεδιαστεί με βάση το περιεχόμενο στο οποίο είναι πιθανό να εκτεθούν οι μαθητές στην καθημερινή τους ζωή. Οι μαθητές αναλύουν βίντεο του TikTok, επαληθεύουν την ακρίβεια περιεχομένου που έχει δημιουργηθεί από την τεχνητή νοημοσύνη και αξιολογούν αναρτήσεις στο Instagram προσπαθώντας να διακρίνουν μεταξύ πραγματικότητας και παραπληροφόρησης. Σε άλλον γύρο οι μαθητές καλούνται να μιλήσουν ενώπιον κοινού και να εκθέσουν τα επιχειρήματά τους στους ομολόγους τους.

«Η Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης συμβάλλει στην καταπολέμηση της πόλωσης της κοινωνίας καθώς μαθαίνει σε χιλιάδες μαθητές πώς να προσεγγίζουν τα θέματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να αναγνωρίζουν γνωστικές προκαταλήψεις και να διατυπώνουν τις απόψεις τους εποικοδομητικά», δήλωσε ο Richard Vaško, ιδρυτής και συντονιστής του προγράμματος. «Με αυτήν την παρέμβαση που βασίζεται στις δεξιότητες ενισχύουμε την κριτική σκέψη και την παιδεία στα μέσα ενημέρωσης και παρέχουμε έτσι τα εφόδια στους νέους για να αντιστέκονται στην παραπληροφόρηση και να συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο με κριτική σκέψη».

ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΡΑΒΕΙΟ: η γαλλική οργάνωση «Reporters d'Espoirs» για την πρωτοβουλία «Prix Européen Jeunes Reporters d’Espoirs»

Η οργάνωση «Reporters d'Espoirs» είναι γαλλική μη κερδοσκοπική οργάνωση που ιδρύθηκε το 2003. Εγκαινίασε την προσέγγιση της «δημοσιογραφίας των λύσεων», μια ευρύτατα πλέον διαδεδομένη μορφή δημοσιογραφίας που αναζητά απαντήσεις στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνία. Η οργάνωση ενθαρρύνει τους δημοσιογράφους να ενστερνιστούν αυτήν τη θετική νοοτροπία και ανταμείβει τα πιο πρωτοποριακά ρεπορτάζ και άρθρα γνώμης δημοσιογράφων και νέων με μια σειρά από βραβεία.

Η πρωτοβουλία «Prix Européen Jeunes Reporters d’Espoirs» επιβραβεύει και εκπαιδεύει τους δημοσιογράφους στη δημοσιογραφία των λύσεων στη γαλλική γλώσσα. Το πολύπλευρο πρόγραμμα προσφέρει στους υποψηφίους την ευκαιρία να εκπαιδευτούν στη «δημοσιογραφία των λύσεων» μέσω ενός διαδικτυακού μαθήματος που παρέχεται σε συνεργασία με τη Σχολή Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Aix-Marseille. Επίσης, κάθε υποψήφιος καθοδηγείται από έναν μέντορα, ο οποίος βοηθά τους υποψηφίους να βελτιώσουν τις δεξιότητές του στον γραπτό και τον προφορικό λόγο, και εκπαιδεύεται στην τέχνη της αφήγησης. Οι νικητές προσκαλούνται άλλωστε στο Παρίσι για 48ωρο εκπαιδευτικό ταξίδι κατά τη διάρκεια του οποίου συναντούν άλλους δημοσιογράφους και εμπειρογνώμονες από όλη την Ευρώπη που μοιράζονται το ίδιο πάθος. Στη συνέχεια, απονέμονται σε έξι νικητές χρηματικά έπαθλα συνολικού ύψους 10 000 ευρώ.

«Η καταπολέμηση της πόλωσης ενυπάρχει στη μέθοδο της δημοσιογραφίας των λύσεων: αυτού του είδους η δημοσιογραφία αποκαλύπτει την πολυπλοκότητα του κόσμου και την πολυμορφία των παραγόντων που δρουν σε όλα τα επίπεδα και σε όλες τις χώρες, από κοινού ή χωριστά, παρουσιάζοντας παράλληλα τα περιθώρια που υπάρχουν για τη διάχυση των τοπικών πρωτοβουλιών» δήλωσε o Gilles Vanderpooten, διευθυντής της οργάνωσης «Reporters d'Espoirs».

Κατά τη διάρκεια των τριών προηγούμενων διαδικασιών υποβολής αιτήσεων για το βραβείο, υποβλήθηκαν 400 αιτήσεις από 25 χώρες. Στην 4η διαδικασία υποβολής αιτήσεων που είναι σε εξέλιξη, οι αιτήσεις αναμένεται να υπερβούν τις 300. Η οργάνωση έχει ήδη βοηθήσει περισσότερους από 75 υποψηφίους να τελειοποιήσουν τις γραπτές και προφορικές τους δεξιότητες στη γαλλική γλώσσα.

Η ιδέα μπορεί εύκολα να αναπαραχθεί και η ομάδα βρίσκεται ήδη σε συζητήσεις με δημοσιογράφους από την Ισπανία, την Ιταλία και το Βέλγιο για να συνεργαστεί μαζί τους και να διαδώσει το βραβείο.

«Φιλοδοξία μας είναι να επεκτείνουμε το βραβείο πέραν του γαλλόφωνου κόσμου και να το διαδώσουμε και σε άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε ο κ. Vanderpooten. «Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να πετύχουμε τη συμμετοχή όλο και περισσότερων νέων στην “Ευρώπη των λύσεων”».

ΤΡΙΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ: η βελγική οργάνωση «FEC Diversité asbl» για την πρωτοβουλία της «ESCAPE GAME EXTREME DROITE pour se désintoxiquer»

Στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο, οι δεξιές ιδεολογίες εδραιώνονται ολοένα και περισσότερο. Τα ακροδεξιά κόμματα κερδίζουν έδαφος και ο λαϊκισμός αυξάνεται. Η βελγική μη κερδοσκοπική οργάνωση «FEC Diversité» επινόησε μια μέθοδο για να αντικρούσει αυτές τις απόψεις στις τάξεις των εκπαιδευτικών, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των απλών πολιτών.

Η πρωτοβουλία «ESCAPE GAME EXTREME DROITE pour se désintoxiquer» είναι ένα παιχνίδι διαφυγής που βοηθά τους παίκτες να «αποτοξινωθούν» από τις ακροδεξιές πεποιθήσεις με διασκεδαστικό και διαδραστικό τρόπο. Οι παίκτες ενημερώνονται ότι έχουν μολυνθεί με ακροδεξιές ιδέες και ότι πρέπει να αποτοξινωθούν με μια σειρά από διαδικασίες. Με τον τρόπο αυτό, μαθαίνουν πώς διαδίδονται και ενισχύονται οι ακροδεξιές ιδέες στην κοινωνία.

Το παιχνίδι αποτελείται από τέσσερα τμήματα και το κάθε τμήμα περιλαμβάνει συγκεκριμένες δοκιμασίες στις οποίες πρέπει να υποβληθούν οι παίκτες. Στο τμήμα Α οι συμμετέχοντες αναλύουν τον αντίκτυπο της ακροδεξιάς στον χώρο εργασίας με τη βοήθεια 19 αντικειμένων που προσφέρουν ερεθίσματα για συζήτηση. Στο τμήμα Β οι παίκτες διαβάζουν πραγματικές μαρτυρίες μεταναστών για να κατανοήσουν τη διαδρομή τους προς την Ευρώπη. Στο τμήμα Γ οι παίκτες ακούν μια «ομιλία για την ακροδεξιά», συνοδεία διαφόρων εικόνων. Στο τμήμα Δ οι παίκτες συζητούν για μια έκθεση που αφορά ένα ακροδεξιό κόμμα και στη συνέχεια συμπληρώνουν σταυρόλεξα.

Στο καθηλωτικό παιχνίδι συμμετέχουν εκπαιδευτές με προστατευτικές στολές και αντιασφυξιογόνες μάσκες, των οποίων η φωνή είναι αλλοιωμένη. Ο σκοπός αυτών των διαφορετικών δοκιμασιών είναι η ενεργοποίηση και των πέντε αισθήσεων των παικτών για να νιώσουν πραγματικά την εμπειρία αυτή και να ευαισθητοποιηθούν για τη δημοκρατική απειλή στην Ευρώπη.

Από την έναρξή του παιχνιδιού τον Ιούνιο του 2023, σχεδόν 1000 παίκτες έχουν ήδη «αποτοξινωθεί» και το μήνυμα έχει διαδοθεί στα συνδικαλιστικά σωματεία, στις οργανώσεις και στα σχολεία εντός και εκτός Βελγίου. Συμμετέχοντες από τη Γαλλία και τη Βουλγαρία έχουν έρθει να παίξουν το παιχνίδι για να το μεταφέρουν και αλλού.

«Είμαστε υπερήφανοι που δημιουργήσαμε ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό εργαλείο, το οποίο προσεγγίζει το ζήτημα των ακροδεξιών ιδεών με διασκεδαστικό και διαδραστικό τρόπο», δηλώνει η Malika Borbouse από την οργάνωση «FEC Diversité». «Προωθώντας τον διάλογο και τον συλλογικό προβληματισμό, η πρωτοβουλία μας συνέβαλε στη μείωση των εστιών έντασης και στην προώθηση μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς».

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) χαιρετίζει το νέο «Όραμα για τη γεωργία και τα τρόφιμα» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έναν μεταρρυθμιστικό χάρτη πορείας με στόχο την ενίσχυση της θέσης των γεωργών και τη δημιουργία βιώσιμων συστημάτων τροφίμων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί να γίνουν πιο φιλόδοξες κινήσεις στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ).

Το όραμα, το οποίο συζητήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της ΕΟΚΕ στις 27 Μαρτίου, περιλαμβάνει μέτρα για την ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος των γεωργών, την ενίσχυση της διαφάνειας της αλυσίδας εφοδιασμού και τη βελτίωση του διαλόγου όσον αφορά την πολιτική για τα τρόφιμα. Ο επίτροπος Γεωργίας της ΕΕ, Christophe Hansen, το περιέγραψε ως «στοχευμένη ανταπόκριση στις εκκλήσεις για έναν ανταγωνιστικό, δίκαιο και ανθεκτικό αγροδιατροφικό τομέα» και τόνισε τη σημασία της στενής συνεργασίας με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών.

Ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ, Oliver Röpke, επισήμανε ότι το όραμα αντικατοπτρίζει πολλές από τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. «Αναγνωρίζει τον καίριο ρόλο όλων των παραγόντων του αγροδιατροφικού τομέα στη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας» δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι συστάσεις της ΕΟΚΕ, σε ορισμένους τομείς, ήταν πιο προωθημένες από τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Τα μέλη της ΕΟΚΕ εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην ενίσχυση του ρόλου των παραγωγών στις διαπραγματεύσεις και τις συμβάσεις. «Οι έγγραφες συμβάσεις με ρήτρες επαναδιαπραγμάτευσης θα ενισχύσουν τη διαφάνεια και τη διαπραγματευτική ισχύ των γεωργών» δήλωσε ο Stoyan Tchoukanov, εισηγητής της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ «Τροποποίηση του κανονισμού για την κοινή οργάνωση των αγορών (ΚΟΑ)», σχετικά με την ενίσχυση της θέσης των παραγωγών κατά τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη συμβάσεων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να ενισχύσει τη συνεργασία σε ολόκληρο το σύστημα τροφίμων, προωθώντας τη βιώσιμη παραγωγή και την υγιεινότερη διατροφή. Η Emilie Prouzet, εισηγήτρια της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ με θέμα «Νέοι κανόνες για τη διασυνοριακή επιβολή του νόμου κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών», θεωρεί ότι πρόκειται για ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση της στήριξης των γεωργών, με παράλληλη αποφυγή της ανασφάλειας δικαίου.

Το όραμα περιλαμβάνει δέσμευση για ένα νέο σύστημα διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων σε επίπεδο ΕΕ, το οποίο ευθυγραμμίζεται με το αίτημα της ΕΟΚΕ για ισχυρότερα εργαλεία με σκοπό την αντιμετώπιση των κλυδωνισμών που σχετίζονται με το περιβάλλον, την αγορά και το κλίμα. Αναμένεται επίσης μια μελλοντική στρατηγική για την ανανέωση των γενεών, η οποία θα στηρίξει τους νέους γεωργούς με πρόσβαση σε εκτάσεις γης, επενδυτικές δεξιότητες και αγροτικές υποδομές.

Παρά την ευρεία υποστήριξη, ωστόσο, εξακολουθούν να διατυπώνονται ανησυχίες. Οι συμμετέχοντες στη συζήτηση επισήμαναν τις προκλήσεις τις οποίες παρουσιάζει η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ μετά το 2027 χωρίς να υπάρχει σαφής εικόνα όσον αφορά τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης ισχυρότερη επιβολή των κοινωνικών αιρεσιμοτήτων και προειδοποιεί ότι το όραμα δεν αντιμετωπίζει πλήρως ζητήματα όπως η συγκέντρωση της αγοράς και η χρηματοοικονομική κερδοσκοπία, τα οποία επηρεάζουν τις τιμές των τροφίμων.

Η ΕΟΚΕ επαναβεβαίωσε τον ρόλο που διαδραματίζει ως βασικός εταίρος στη μετατροπή του οράματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε πολιτικές, ενώ επίσης δεσμεύτηκε να συνεχίσει τη συνεργασία ώστε να διασφαλιστεί η προάσπιση των συμφερόντων των γεωργών, των παραγωγών, των εργαζομένων και των καταναλωτών στη διαμόρφωση του μέλλοντος της γεωργίας στην ΕΕ. (ks)

Το εμβληματικό «Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών της ΕΟΚΕ» έχει απονεμηθεί 15 φορές μέχρι σήμερα. Με αυτό επιβραβεύονται εγχειρήματα που ακολουθούν μια ιδιαίτερα δημιουργική και ρηξικέλευθη προσέγγιση θεμάτων μεγάλου ενδιαφέροντος για την ΕΕ.

Υποψηφιότητα μπορούν να θέσουν όλες οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που έχουν την έδρα τους στην ΕΕ και δραστηριοποιούνται σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή ενωσιακό επίπεδο. Το βραβείο μπορεί επίσης να απονεμηθεί και σε ιδιώτες που διαμένουν στην ΕΕ, καθώς και σε επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους ή δραστηριοποιούνται εντός της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι τα έργα τους είναι αυστηρά μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Όλες οι επιλέξιμες πρωτοβουλίες και τα έργα πρέπει να υλοποιούνται εντός της ΕΕ. Επίσης, πρέπει να έχουν ήδη υλοποιηθεί ή τουλάχιστον να έχουν ήδη ξεκινήσει πριν από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων υποψηφιότητας.

Σκοπός του βραβείου είναι η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης ως προς την εξαιρετική συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στη διαμόρφωση ευρωπαϊκής ταυτότητας και ιθαγένειας και στην προώθηση των κοινών αξιών που ενισχύουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Κάθε χρόνο επιλέγεται διαφορετικό θέμα. Το 2023, τα έργα αφορούσαν την ψυχική υγεία. Το 2022, η ΕΟΚΕ απένειμε βραβείο, κατ’ εξαίρεση, για δύο θέματα: τη νεολαία και την Ουκρανία. Το 2021, με το βραβείο τιμήθηκαν έργα για το κλίμα που προωθούσαν τη δίκαιη μετάβαση. Το 2020, η ΕΟΚΕ αντικατέστησε το «Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών» με ένα έκτακτο «Βραβείο αλληλεγγύης πολιτών», ειδικά αφιερωμένο στην αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Άλλα θέματα στο παρελθόν συμπεριλάμβαναν την ισότητα των φύλων και τη χειραφέτηση των γυναικών, τις ευρωπαϊκές ταυτότητες και την πολιτιστική κληρονομιά, και τη μετανάστευση.

Τον Οκτώβριο του 2024, η ΕΟΚΕ αθλοθέτησε το 15ο Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών με θέμα την καταπολέμηση της επιβλαβούς πόλωσης της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

Το θέμα της πόλωσης είναι πιο επείγον από ποτέ. Εν μέσω πολλαπλών αλληλεπικαλυπτόμενων κρίσεων —συμπεριλαμβανομένης της πανδημίας COVID-19, του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας και της ευρείας κοινωνικής και οικονομικής αστάθειας― έχει οξυνθεί η δυσπιστία προς τους δημόσιους θεσμούς και τις δημόσιες αρχές, με επιζήμια συνέπεια την πόλωση.

Η κοινωνία των πολιτών συμβάλλει καθοριστικά στην καταπολέμηση αυτής της δυσπιστίας και στην εποπτεία της πόλωσης εντός και εκτός διαδικτύου, στη βελτίωση της κοινωνικής συνοχής και στην προάσπιση των δημοκρατικών ιδεωδών. Από κοινού με τις δημόσιες αρχές, η κοινωνία των πολιτών, μπορεί να συμβάλει περαιτέρω στην προστασία της φιλελεύθερης δημοκρατίας από αυταρχικές τάσεις.

Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ αποφάσισε να απονείμει το 15ο Βραβείο της κοινωνίας των πολιτών σε μη κερδοσκοπικές πρωτοβουλίες που παρεμβαίνουν αποτελεσματικά με την εφαρμογή προληπτικών μέτρων, μέτρων έγκαιρης προειδοποίησης και ―όπου απαιτείται― μέτρων αποκλιμάκωσης με σκοπό να γίνονται σεβαστές οι δημοκρατικές αξίες, να μην καθίσταται επιβλαβής η πόλωση και τα μονόπλευρα αφηγήματα να μην οδηγούν σε πράξεις βίας.

Το βάρος της ενίσχυσης της συνοχής, μέσω της οποίας θα καταπολεμηθεί η πόλωση των κοινωνιών, πέφτει στους ώμους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες έχουν τη δύναμη και την πρόθεση να προστατεύσουν τους χώρους δράσης της κοινωνίας των πολιτών και άσκησης της δημοκρατίας. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα που εξέπεμψε η Εβδομάδα της Κοινωνίας των Πολιτών, η οποία οργανώθηκε για δεύτερο έτος από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) προκειμένου να συζητηθεί η ανησυχητική τάση της διάχυσης της πόλωσης σε όλες τις κοινωνίες της ΕΕ.

Πάνω από 800 πολίτες, μεταξύ αυτών εκπρόσωποι οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), ΜΚΟ και οργανώσεων νέων, καθώς και ενδιαφερόμενοι παράγοντες και δημοσιογράφοι, συγκεντρώθηκαν στην ΕΟΚΕ από τις 17 έως τις 20 Μαρτίου για να τιμήσουν την Εβδομάδα της Κοινωνίας των Πολιτών, να ανταλλάξουν απόψεις και να συζητήσουν τρόπους ενίσχυσης της συνοχής και της συμμετοχής στις πολωμένες κοινωνίες.

Κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας της Κοινωνίας των Πολιτών, μέλη της ομάδας συνδέσμου της ΕΟΚΕ και εταίροι της Ημέρας της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών (ΕΠΠ) διοργάνωσαν 14 συνεδρίες, μεταξύ αυτών και την τελετή απονομής του Βραβείου της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ. Οι συμμετέχοντες κατάρτισαν ολοκληρωμένη δέσμη εφαρμόσιμων μέτρων και βασικών αιτημάτων για την αύξηση της συνοχής των κοινωνιών, δίνοντας έμφαση στα εξής:

• Ενίσχυση της συνοχής μέσω της εκπαίδευσης και του πολιτισμού
• Παροχή οικονομικά προσιτής και βιώσιμης στέγασης
• Ενίσχυση της συμμετοχής του κοινού μέσω της ΕΠΠ
• Επίτευξη δίκαιης μετάβασης χωρίς αποκλεισμούς και πράσινης-γαλάζιας ανάπτυξης
• Χάραξη ισχυρής ευρωπαϊκής στρατηγικής για την κοινωνία των πολιτών
• Ενίσχυση της στήριξης και της χρηματοδότησης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών
• Συμμετοχή των νέων στη διαμόρφωση μιας ισχυρότερης και ανθεκτικότερης Ευρώπης
• Τόνωση της καινοτομίας και της τεχνολογίας για το κοινό καλό.

Κατά την καταληκτική συνεδρίαση, ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke δήλωσε τα εξής: «Καθώς πλησιάζουμε στο τέλος του δεύτερου αυτού κύκλου της Εβδομάδας της Κοινωνίας των Πολιτών, νιώθω ιδιαίτερα συγκινημένος για την ενέργεια, την ανθεκτικότητα και τη δέσμευση των φορέων της κοινωνίας των πολιτών σε όλη την Ευρώπη. Αυτήν την εβδομάδα αποδείξαμε ότι όταν συνέρχεται η κοινωνία των πολιτών, μπορούμε να διαμορφώσουμε λύσεις που ενισχύουν τη δημοκρατία μας, προωθούν την κοινωνική συνοχή και δημιουργούν μια Ευρώπη που υπηρετεί πραγματικά τους πολίτες της».

Από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Henna Virkkunen, εκτελεστική αντιπρόεδρος για την τεχνολογική κυριαρχία, την ασφάλεια και τη δημοκρατία, τόνισε τον καίριο ρόλο που διαδραματίζουν οι ΟΚΠ στη διαμόρφωση των κοινωνιών με βάση τις κεντρικές ευρωπαϊκές αξίες.

Ο Victor Negrescu, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, απηύθυνε έντονη έκκληση για δράση, ζητώντας από τις ΟΚΠ να αποδείξουν την ισχύ τους και να αντιδράσουν στην επιθετική ρητορική: «Έχουμε ανάγκη από μια ισχυρή κοινωνία των πολιτών και μια πραγματική εταιρική σχέση μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και των φορέων λήψης αποφάσεων προκειμένου να διαμορφώσουμε από κοινού μια συνεκτική κοινωνία που θα έχει ουσιαστικό αντίκρισμα στις ζωές των ανθρώπων».

Εκπρόσωποι των ΟΚΠ τόνισαν ότι οι κοινωνίες των πολιτών είναι κάτι περισσότερο από παρόχους υπηρεσιών καθώς αποτελούν βασικούς συντελεστές της δημοκρατίας και της συμμετοχής. Η Nataša Vučković, γενική γραμματέας του σερβικού ιδρύματος «Κέντρο για τη Δημοκρατία», εξέφρασε την αισιοδοξία ότι η κοινωνία των πολιτών μπορεί να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στην καταπολέμηση των βαθύτερων αιτίων και της διάδοσης της αντιδημοκρατικής και αντιευρωπαϊκής ρητορικής, τόσο στην ΕΕ όσο και στις υποψήφιες χώρες. Για να επιτευχθεί αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να γίνει πιο προσιτή, διασφαλίζοντας τη διάχυση των οφελών της σε όλους τους πολίτες στην καθημερινή τους ζωή. (at)

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) έχει ζητήσει το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025 —το οποίο καθορίζει τις νομοθετικές και πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ— να επικεντρωθεί στην οικονομική ανθεκτικότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βιωσιμότητα. Σε συζήτηση της ολομέλειας με τον επίτροπο Οικονομίας και Παραγωγικότητας Valdis Dombrovskis, η ΕΟΚΕ —η οποία διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διαμόρφωση του προγράμματος εργασίας— επιβεβαίωσε τη δέσμευσή της να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός θεματολογίου που θα αντιμετωπίζει τις επείγουσες προκλήσεις, οικοδομώντας παράλληλα μια πιο συμπεριληπτική και μελλοντοστρεφή Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τον Δεκέμβριο του 2024, η ΕΟΚΕ παρουσίασε τη συμβολή της στο πρόγραμμα εργασίας υπό τον τίτλο «Προχωράμε μαζί για μια πιο τολμηρή, απλούστερη και ταχύτερη Ένωση». Με το όραμα αυτό επιδιώκεται η αντιμετώπιση των οικονομικών και γεωπολιτικών προκλήσεων της ΕΕ. Κάθε χρόνο, μέσω εκτεταμένων διαβουλεύσεων και συστάσεων, η ΕΟΚΕ βελτιώνει το πρόγραμμα εργασίας για να διασφαλίσει ότι εξυπηρετεί καλύτερα τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης.

Ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη στενότατη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μολονότι αναγνωρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής, ζήτησε μια πιο φιλόδοξη και χωρίς αποκλεισμούς προσέγγιση. «Παραμένουμε προσηλωμένοι στη διαμόρφωση πολιτικών που προωθούν την οικονομική σταθερότητα, την κοινωνική ισότητα και τις δημοκρατικές αξίες», δήλωσε.

Ο κ. Dombrovskis επιβεβαίωσε εκ νέου ότι το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για την επόμενη πενταετία αποσκοπεί στην ενίσχυση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και της ασφάλειας. «Η ανάληψη δράσης για τη μείωση της γραφειοκρατίας αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την οικοδόμηση αυτής της πιο ανταγωνιστικής Ευρώπης. Το θεματολόγιό μας για την απλούστευση είναι να διασφαλίσουμε ότι οι κανόνες μας αποτελούν κινητήρια δύναμη και όχι τροχοπέδη για την επίτευξη των στόχων μας στους τομείς της οικονομίας, της κοινωνίας, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας», δήλωσε.

Βασικές προτεραιότητες για το 2025

Οικονομική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα

Το πρόγραμμα εργασίας επικεντρώνεται στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) και στις ισχυρότερες κεφαλαιαγορές. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας ευρύτερης προσέγγισης όσον αφορά την οικονομική ανθεκτικότητα, που θα αντιμετωπίζει την υποτονική ανάπτυξη, την κρίση του κόστους ζωής και την εντεινόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Εξυπνότερη νομοθεσία, όχι απλώς λιγότερη

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη δέσμευση της Επιτροπής για μείωση του διοικητικού φόρτου, αλλά προειδοποιεί ότι η κανονιστική απλούστευση δεν πρέπει να αποβεί εις βάρος της κοινωνικής προστασίας ή των περιβαλλοντικών προτύπων.

Προώθηση της καινοτομίας και των επενδύσεων

Με ιδιαίτερη έμφαση στα ψηφιακά δίκτυα, την τεχνητή νοημοσύνη και τις κβαντικές τεχνολογίες, το πρόγραμμα εργασίας δίνει προτεραιότητα στην τεχνολογική υπεροχή της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να δημιουργήσει συνθήκες που θα αποτρέπουν τις εκροές κεφαλαίων και θα προωθούν τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην Ευρώπη.

Μια Ευρώπη πιο δίκαιη και πιο πράσινη

Με την αντιμετώπιση προκλήσεων όπως οι ελλείψεις δεξιοτήτων, η επισιτιστική ασφάλεια και η βιώσιμη χρηματοδότηση, το πρόγραμμα εργασίας αποσκοπεί στην ενίσχυση της κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία των πολιτικών που προωθούν την κοινωνική συνοχή και τη δίκαιη ψηφιακή μετάβαση.

Προετοιμασία για τη διεύρυνση και το μέλλον

Καθώς η ΕΕ κινείται προς την κατεύθυνση της ενδεχόμενης διεύρυνσης μετά το 2028, το πρόγραμμα εργασίας περιγράφει σχέδια για οικονομική και πολιτική σταθερότητα. Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι οι προοπτικές της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να ενσωματωθούν ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των Ευρωπαίων. (tk)

του Antonio García Del Riego, μέλους της Ομάδας των Εργοδοτών της ΕΟΚΕ

Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς αντιμετωπίζει ιστορικές προκλήσεις, από την πράσινη μετάβαση έως τον πόλεμο στο κατώφλι της και έναν εντεινόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό. Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων θα απαιτήσει κάτι περισσότερο από πολιτικές δηλώσεις. Θα απαιτήσει χρήματα και την ικανότητα κινητοποίησης, διοχέτευσης και μόχλευσης των χρηματοοικονομικών πόρων. Εν ολίγοις, απαιτεί ένα ισχυρό, ανταγωνιστικό και αυτόνομο χρηματοοικονομικό σύστημα, κάτι το οποίο, δυστυχώς, δεν διαθέτουμε.

Η χρηματοδότηση αποτελεί το «κυκλοφορικό σύστημα» κάθε σύγχρονης οικονομίας. Κάθε νέο εργοστάσιο, ηλεκτρικό όχημα, επέκταση νοσοκομείου ή νεοφυής επιχείρηση στον κλάδο των καθαρών τεχνολογιών εξαρτάται από το αν κάποιος θα αναλάβει τον κίνδυνο να το χρηματοδοτήσει. Και στην Ευρώπη, αυτός ο «κάποιος» είναι συχνά μια τράπεζα. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι οποίες αποτελούν το 99 % των επιχειρήσεων της ΕΕ, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις τραπεζικές πιστώσεις για να αναπτυχθούν, να επενδύσουν και να εξαγάγουν. Ωστόσο, οι ίδιοι οι οργανισμοί που αποτελούν τον πυρήνα του χρηματοδοτικού μας οικοσυστήματος κινδυνεύουν να τεθούν εκτός ανταγωνισμού και να υπαχθούν σε υπερβολικές ρυθμίσεις.

Η Ευρώπη κάνει συχνά λόγο για «στρατηγική αυτονομία» στους τομείς της ενέργειας, της άμυνας και των ψηφιακών υποδομών, αλλά σπανίως αποτελεί μέρος της συζήτησης η χρηματοοικονομική αυτονομία. Ωστόσο, θα πρέπει να συμπεριληφθεί στη συζήτηση.

Σήμερα, πάνω από το 60 % της επενδυτικής τραπεζικής στην Ευρώπη τελεί υπό τη διαχείριση τεσσάρων μόλις αμερικανικών τραπεζών. Οι επερχόμενοι κανόνες της Βασιλείας IV θα εφαρμοστούν πλήρως στην ΕΕ, αλλά όχι στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο ή την Ιαπωνία. Αυτή η ασυμμετρία θέτει τις ευρωπαϊκές τράπεζες σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση. Εάν θέλουμε οι ευρωπαϊκές τράπεζες να χρηματοδοτήσουν τη διττή μετάβαση και να στηρίξουν στρατηγικούς τομείς, πρέπει να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις.

Η Ένωση Κεφαλαιαγορών πρέπει να προχωρήσει πέρα από τη ρητορεία και να καταστεί μια πραγματική ενιαία αγορά αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Για να επιτύχουμε αυτούς τους στόχους, χρειαζόμαστε έξυπνες, αναλογικές και ευνοϊκές ρυθμίσεις που να προστατεύουν τη σταθερότητα και τους καταναλωτές, αλλά και να ενεργοποιούν την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Αυτό προϋποθέτει:

• αναλογικότητα,
• τεχνολογική ουδετερότητα και
• κανόνες που βασίζονται σε αποτελέσματα.

Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να είναι αφελής. Σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από την πολιτική ισχύος και από οικονομικούς συνασπισμούς, η χρηματοοικονομική ισχύς είναι κυριαρχία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα το κατανοούν. Το ίδιο θα πρέπει να κάνουμε και εμείς.

«Διδάσκουμε στους μαθητές ότι τα γεγονότα πρέπει να επαληθεύονται αλλά ότι οι απόψεις θα πρέπει να συζητούνται με σεβασμό. Η πραγματική κριτική σκέψη σέβεται τις διαφορετικές απόψεις», δηλώνει ο Richard Vaško από την οργάνωση «Slovak Debate Association» (SDA) που απέσπασε το Βραβείο της Κοινωνίας των Πολιτών της ΕΟΚΕ για την καταπολέμηση της πόλωσης με την πρωτοβουλία «Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης». Ο Richard, η πρωτοβουλία του οποίου κέρδισε το πρώτο βραβείο, μας μίλησε για την Ολυμπιάδα και για τους λόγους για τους οποίους η διδασκαλία της κριτικής σκέψης έχει ζωτική σημασία στον σημερινό πολωμένο κόσμο στον οποίο κυριαρχεί η παραπληροφόρηση.

Μπορείτε να περιγράψετε ένα παιχνίδι ή έναν γύρο της Ολυμπιάδας Κριτικής Σκέψης; Μπορείτε να αναφέρετε παραδείγματα ασκήσεων ή ερωτήσεων;

Στους σχολικούς και περιφερειακούς γύρους της Ολυμπιάδας Κριτικής Σκέψης οι μαθητές συμμετέχουν σε δοκιμασίες που διαρκούν από μία έως δύο ώρες. Στις δοκιμασίες αυτές έχουν πλήρη πρόσβαση στο διαδίκτυο και σε διαδικτυακά εργαλεία επαλήθευσης της ακρίβειας γεγονότων και καλούνται να λύσουν μια σειρά από ασκήσεις. Οι ασκήσεις εστιάζουν στην παιδεία στα μέσα επικοινωνίας, στον εντοπισμό περιπτώσεων χειραγώγησης και μεροληψίας, στην ερμηνεία δεδομένων και μελετών, στην αναγνώριση λογικών σφαλμάτων και στην έκθεση επιχειρημάτων.

Παραδείγματος χάρη, σε γύρο που διεξήχθη πρόσφατα, ζητήθηκε από τους μαθητές να εκθέσουν επιχειρήματα για το αν «πρέπει να εγκατασταθούν κάμερες ασφαλείας στα σχολεία για να αυξηθεί η ασφάλεια» — ζήτημα που είναι επίκαιρο στον σλοβακικό δημόσιο λόγο. Σε άλλη άσκηση οι μαθητές έπρεπε να αναλύσουν ένα δημοφιλές βίντεο στο TikTok που παρουσίαζε μια θεωρία συνωμοσίας σχετικά με την Taylor Swift και να αναγνωρίσουν τα τυπικά χαρακτηριστικά της συνωμοσιολογικής σκέψης. Στην τρίτη δοκιμασία, έπρεπε να αποφασίσουν ποιο από τα δύο βίντεο ήταν δημιούργημα της ΤΝ και ποιο ήταν αυθεντικό.

Όλες αυτές οι δοκιμασίες είναι διαθέσιμες στο κοινό και παρέχονται στη σλοβακική γλώσσα στον ιστότοπο www.okm.sk.

Τι θέλετε να επιτύχετε με την Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης; Τι σας ώθησε να αναλάβετε αυτήν την πρωτοβουλία;

Στόχος μας είναι να βοηθήσουμε τους μαθητές που βρίσκονται σε ηλικία κατά την οποία αρχίζουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να καταναλώνουν ψηφιακό περιεχόμενο, να αναπτύξουν δεξιότητες ώστε να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο με κριτική σκέψη, υπεύθυνα και προσεκτικά. Οι μαθητές, μέσω της τακτικής ανατροφοδότησης που λαμβάνουν μετά από κάθε γύρο και μέσω των διαδικτυακών μαθημάτων που έχουν στη διάθεσή τους για να προετοιμαστούν, αποκτούν συνήθειες και εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν στην καθημερινή ζωή. Απώτερος στόχος μας είναι να καλλιεργήσουμε μια γενιά νέων που θα είναι ενημερωμένοι, ανθεκτικοί στην παραπληροφόρηση και ικανοί να ηγηθούν ενός τεκμηριωμένου και εποικοδομητικού διαλόγου.

Αναλάβαμε αυτήν την πρωτοβουλία για να καλύψουμε ένα σημαντικό κενό του εκπαιδευτικού μας συστήματος: η παιδεία στα μέσα επικοινωνίας και η κριτική σκέψη εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε μεγάλο βαθμό στα επίσημα προγράμματα σπουδών. Over half of Slovak students never learn how to evaluate whether information is trustworthy. Μόνο το 16% των νέων στη Σλοβακία επαληθεύουν τακτικά την ακρίβεια μιας πληροφορίας. Ως αποτέλεσμα, το 56% του πληθυσμού τείνει να πιστεύει θεωρίες συνωμοσίας ή εξόφθαλμα ψέματα. Θέλαμε να αλλάξουμε την κατάσταση αυτή με μια πρωτοβουλία που μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω και να φέρει αποτελέσματα στα σχολεία όλης της χώρας.

Γιατί πιστεύετε ότι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης έχει τόσο μεγάλη σημασία στις παρούσες συνθήκες; Έχουμε ελπίδα να κερδίσουμε τον πόλεμο κατά των ψευδών ειδήσεων;

Ψευδείς ειδήσεις υπήρχαν ανέκαθεν με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, αλλά σήμερα ζούμε σε εποχή πρωτοφανούς υπερπληροφόρησης. Καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν την κύρια πηγή πληροφόρησης για πολλούς νέους, οποιοσδήποτε μπορεί εύκολα να διακινήσει ψευδείς, εσφαλμένες ή συκοφαντικές πληροφορίες. Πρέπει να μάθουμε πώς να φιλτράρουμε και να κινούμαστε σε αυτό το χαοτικό τοπίο πληροφοριών. Η δεξιότητα αυτή έχει καταστεί ζωτικής σημασίας για τη ζωή μας.

Ωστόσο, τον πόλεμο κατά των ψευδών ειδήσεων δεν θα τον «κερδίσουμε» ποτέ πλήρως — πρόκειται για έναν κινούμενο στόχο, ο οποίος εξελίσσεται συνεχώς. Μπορούμε όμως να εφοδιάσουμε τους νέους με τα εργαλεία για να κινούνται καλύτερα σε αυτό το περιβάλλον, να θέτουν τα σωστά ερωτήματα και να σκέφτονται πριν κοινοποιούν τις πληροφορίες.

Έχετε λάβει σχόλια για την πρωτοβουλία σας; Μπορείτε να αναφέρετε κάποιο παράδειγμα;

Συγκεντρώνουμε αναλυτικά σχόλια μετά από κάθε γύρο και οι απαντήσεις είναι κατά κύρια βάση θετικές. Ενδεικτικά, το 93 % των εκπαιδευτικών των οποίων οι μαθητές συμμετείχαν στην Ολυμπιάδα δήλωσε ότι η πρωτοβουλία αυτή βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι στην παραπληροφόρηση και τις ειδήσεις-απάτες. Επιπλέον, στην «καθαρή βαθμολογία υποστηρικτών» —βασικό εργαλείο μέτρησης της ικανοποίησης των χρηστών— λάβαμε + 76 στον τελευταίο γύρο, βαθμολογία που θεωρείται εξαιρετική.

Ποια συμβουλή θα δίνατε σε άλλους οργανισμούς της κοινωνίας των πολιτών για την αποτελεσματικότητα αντίστοιχων δραστηριοτήτων και προγραμμάτων;

Κάθε χώρα και περιβάλλον είναι διαφορετικά και οι τοπικές οργανώσεις γνωρίζουν καλύτερα τι εξυπηρετεί τις κοινότητές τους. Ωστόσο, θα σας αναφέρω μερικές από τις αρχές που ήταν αποτελεσματικές για εμάς:

Η πρώτη και η σημαντικότερη: δεν λέμε στους νέους πώς να σκέφτονται. Η πραγματική κριτική σκέψη σέβεται τις διαφορετικές απόψεις. Εάν οι μαθητές αισθάνονται ότι οι απόψεις τους απορρίπτονται ή υπαγορεύονται, αποστασιοποιούνται. Διδάσκουμε στους μαθητές ότι τα γεγονότα πρέπει να επαληθεύονται αλλά ότι οι απόψεις θα πρέπει να συζητούνται με σεβασμό.

Δεύτερον, η προσβασιμότητα και η συμπεριληπτικότητα έχουν καίρια σημασία. Αν δεν βγούμε από τον μικρόκοσμο των ελίτ σχολείων και δεν προσεγγίσουμε και άλλους ενδιαφερόμενους δεν θα έχουμε μεγάλη απήχηση. Το πρόγραμμά μας είναι δωρεάν, εξ ολοκλήρου διαδικτυακό, ανοιχτό σε όλους και διαθέσιμο στη γλώσσα της μεγαλύτερης εθνοτικής μας μειονότητας. Φέτος, το 53 % των συμμετεχόντων προέρχονταν από επαγγελματικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τρίτον, επιδίωξη μας ήταν από την αρχή η δυνατότητα περαιτέρω επέκτασης του προγράμματος, και για να το πετύχουμε αυτό αξιοποιούμε τις νέες τεχνολογίες. Χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη για να αξιολογούμε τις ελεύθερες απαντήσεις, και με τον τρόπο αυτό διατηρούμε την ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας χωρίς να καταφεύγουμε στις δοκιμασίες των πολλαπλών επιλογών. Η ψηφιακή εποχή μάς έχει φέρει αντιμέτωπους με σοβαρές προκλήσεις, αλλά μας προσφέρει ισχυρά εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις.

Ο Richard Vaško αποτελεί μέλος της οργάνωσης «Slovak Debate Association» (SDA) από την ηλικία των 12 ετών. Κέρδισε στο εθνικό τουρνουά ρητορικής της Σλοβακίας και εκπροσώπησε τη Σλοβακία στο παγκόσμιο σχολικό πρωτάθλημα ρητορικής. Αποφοίτησε ως αριστούχος του τμήματος Νομικής, Πολιτικών Επιστημών και Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Warwick και επί του παρόντος παρακολουθεί μεταπτυχιακό πρόγραμμα MPhil στην Εκπαίδευση (Γνώση, Ενέργεια, Πολιτική) στο Πανεπιστήμιο του Cambridge.

Από το 2021, ο Richard εργάζεται στην οργάνωση SDA, με την οποία ίδρυσε —και τώρα συντονίζει— την Ολυμπιάδα Κριτικής Σκέψης. Έχει επίσης συνεργαστεί με την ομάδα στρατηγικής επικοινωνίας του Υπουργείου Παιδείας της Σλοβακίας (StratCom) και είναι ένας από τους συγγραφείς εγχειριδίων κατάρτισης εκπαιδευτικών σχετικά με την παιδεία στα μέσα επικοινωνίας για το Εθνικό Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Νεολαίας. Αναπτύσσει ερευνητική δραστηριότητα και διοργανώνει πολυεθνικό θερινό σχολείο για παιδιά που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Mathias Bel, μια ΜΚΟ που επικεντρώνεται σε εθνοτικές μειονότητες και περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά στη Σλοβακία.

Σε συζήτηση με τον Michael McGrath, επίτροπο Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης, Κράτους Δικαίου και Προστασίας των Καταναλωτών, η ΕΟΚΕ προειδοποίησε για τις συνεχιζόμενες προσπάθειες φίμωσης, απαξίωσης και αποδυνάμωσης όσων υπερασπίζονται τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και εξέφρασε την προθυμία της να ενώσει τις δυνάμεις της με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την προστασία της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών και την καταπολέμηση της πόλωσης.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) είναι έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη μελλοντική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κοινωνία των πολιτών, η οποία καταρτίζεται προκειμένου να ενισχύσει τη δημοκρατία και τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών και να ενώσει διχασμένες κοινότητες σε ολόκληρη την ΕΕ. Με τις επιθέσεις κατά ομάδων της κοινωνίας των πολιτών και ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης να αυξάνονται, η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να αντισταθεί και να συμβάλει στην προστασία των θεμελίων μιας ελεύθερης και ανοικτής κοινωνίας.

«Η ΕΟΚΕ παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη δέσμευσή της να υπερασπίζεται, να προστατεύει και να ενδυναμώνει την κοινωνία των πολιτών. Ως Οίκος της Ευρωπαϊκής Κοινωνίας των Πολιτών, δεν θα παραμείνουμε παθητικοί παρατηρητές. Θα αντιταχθούμε σθεναρά στις προσπάθειες αποδυνάμωσης του χώρου της κοινωνίας των πολιτών και θα προασπίσουμε μια ισχυρότερη στήριξη, καλύτερη προστασία και μεγαλύτερη αναγνώριση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στην ενίσχυση των δημοκρατιών μας», τόνισε ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ Oliver Röpke κατά τη σύνοδο ολομέλειας της ΕΟΚΕ στις 27 Μαρτίου, η οποία φιλοξένησε συζήτηση υψηλού επιπέδου με τον επίτροπο McGrath σχετικά με την άμβλυνση της πόλωσης των κοινωνιών.

Ο κ. Röpke δήλωσε ότι οι ΜΚΟ και τα κινήματα βάσης έρχονται ολοένα και περισσότερο αντιμέτωπα με την οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας, την περιοριστική νομοθεσία, τις εκστρατείες δυσφήμισης και τις στρατηγικές δικαστικές αγωγές που αποσκοπούν στη φίμωση των αντιφρονούντων. Οι στρατηγικές αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας δυσφήμισης και αποδυνάμωσης όσων υπερασπίζονται τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Αναφερόμενος στις πρόσφατες κατηγορίες εις βάρος περιβαλλοντικών ΜΚΟ που απηύθυναν ορισμένοι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο κ. Röpke χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι οι επιθέσεις δεν προέρχονται μόνο εκτός των θεσμικών μας οργάνων — σε ορισμένες περιπτώσεις, προέρχονται και από το εσωτερικό τους.

Ο επίτροπος McGrath δήλωσε ότι η ΕΟΚΕ βρίσκεται στην ιδανική θέση για να συμβάλει σημαντικά στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενδυναμώσει τη δημοκρατία και να γεφυρώσει τους διχασμούς στην κοινωνία. Θεωρεί ότι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί η πόλωση είναι να ενδυναμωθούν οι Ευρωπαίοι και να αισθανθούν ότι εκπροσωπούνται: «Εάν το επιτύχουμε αυτό, θα κατορθώσουμε να φέρουμε πιο κοντά τις κοινότητες, τις κοινωνίες και την Ένωση μας. Ό,τι και αν κάνουμε, γνωρίζουμε ότι η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών θα εξακολουθήσει να είναι κρίσιμης σημασίας.»

Η νέα στρατηγική της ΕΕ για την κοινωνία των πολιτών, που ανακοινώθηκε στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025, θα στηρίξει, θα προστατεύσει και θα ενδυναμώσει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κατά τη συζήτηση στη σύνοδο ολομέλειας παρουσιάστηκαν επίσης τα βασικά συμπεράσματα της Εβδομάδας της Κοινωνίας των Πολιτών 2025 της ΕΟΚΕ, η οποία πραγματοποιήθηκε υπό το σύνθημα «Ενίσχυση της συνοχής και της συμμετοχής σε πολωμένες κοινωνίες». Μεταξύ των ομιλητών περιλαμβάνονταν η Brikena Xhomaqi, συμπρόεδρος της Ομάδας Συνδέσμου, η οποία παρουσίασε τα βασικά αιτήματα που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο νικητής του Βραβείου της Κοινωνίας των Πολιτών Richard Vaško από τη σλοβακική οργάνωση «Slovak Debate Association» και η νεαρή ακτιβίστρια Kristýna Bulvasová, η οποία παρουσίασε τις κύριες συστάσεις της ετήσιας εκδήλωσης της ΕΟΚΕ για τη νεολαία Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή! (YEYS).(ll)