Organizacje społeczeństwa obywatelskiego wyrażają rozczarowanie wynikami COP28, ale postrzegają je jako punkt wyjścia do zintensyfikowania działań europejskich na arenie międzynarodowej. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest nadal zaangażowany w przeciwdziałanie kryzysowi klimatycznemu, podkreślając potrzebę ambitniejszego podejścia i włączenia młodzieży.

COP28 oznacza historyczną zmianę, ponieważ po raz pierwszy, po trzydziestu latach, państwa zobowiązały się odejść od paliw kopalnych w systemach energetycznych. Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke przyznaje, że jest to postęp, ale podkreśla, że konieczne jest pełne odejście od paliw kopalnych. Zwraca też uwagę na znaczenie zaangażowania w te wysiłki młodzieży.

Negocjatorzy ze strony Unii Europejskiej mówią o sukcesie ze względu na podtrzymanie celu porozumienia paryskiego polegającego na ograniczeniu wzrostu temperatury w skali globalnej. COP28 koncentruje się na sektorze energetycznym: wyznaczono cel ograniczenia emisji o 43% do 2030 r. i osiągnięcia zerowych emisji netto do 2050 r. Jednak porozumienie jest przedmiotem krytyki ze względu na takie braki, jak niepewność co do osiągnięcia celu 1,5°C, wpływ państw naftowych i słabe wsparcie finansowe dla transformacji.

Sandrine Dixson-Declève, współprzewodnicząca Klubu Rzymskiego, ostrzega przed wzrostem nierówności majątkowych i napięciami społecznymi wynikającymi z nieodpowiedniego podziału obciążeń. Młodzieżowa delegatka z ramienia EKES-u Diandra Ni Bhuachallastwierdza, że jest przygnębiona wynikiem COP28, podkreślając doświadczenia indywidualnych osób walczących z lobbingiem branży paliw kopalnych.

Pomimo obaw członkowie EKES-u uznają pozytywne aspekty porozumienia z Dubaju i zobowiązują się do zaradzenia jego brakom. O to samo apelują też do innych instytucji UE. Nadrzędnym przesłaniem debaty EKES-u jest zdecydowane zobowiązanie: „Nie zrezygnujemy” z pilnego rozwiązania kryzysu klimatycznego poprzez dalsze działania UE i ONZ. (ks)

Między powstaniem koncepcji jednolitego rynku europejskiego w latach 80. XX wieku a jego zaprojektowaniem i uruchomieniem na początku lat 90. na naszym kontynencie i poza nim zaszło wiele historycznych zmian. Od tego czasu sama UE wzrosła ponaddwukrotnie pod względem wielkości i liczby członków, zmagała się z kryzysami i konfliktami oraz wyzwaniami naturalnymi, gospodarczymi, społecznymi i technologicznymi.

Dramatycznie zmieniła się również sytuacja geopolityczna. W Azji pojawiło się nowe supermocarstwo, które pod wieloma względami stało się systemowym rywalem UE. Na przestrzeni lat zasady rynku wewnętrznego, tj. swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i pracy, okazały się korzystne dla gospodarki UE. Rynkowi temu daleko jednak jeszcze do doskonałości.

Wdrażanie uzgodnionych przepisów bywa niespójne, mnożą się wymogi administracyjne, a zdolności nadzorcze są bardzo ograniczone. Ponadto obecnie rynek wewnętrzny zmaga się ze sprzecznymi celami: wnioski o dotacje składane przez przemysł, ale również inne podmioty na szczeblu krajowym, kłócą się z apelami o ograniczenie pomocy państwa i utrzymanie równych warunków działania we wszystkich państwach członkowskich; wymogi produkcji lokalnej w celu tworzenia wartości i utrzymania zatrudnienia w Europie są sprzeczne z potrzebą otwartych rynków i dostępu do nich, by utrzymać konkurencyjność kosztową w stosunku do światowych konkurentów i zapewnić konsumentom produkty przystępne cenowo; dostęp do surowców niezbędnych do produkcji różnych towarów, takich jak samochody, turbiny wiatrowe, panele słoneczne czy urządzenia kuchenne i narzędzia ogrodnicze, budzi pytania o warunki dostaw, w tym przestrzeganie norm środowiskowych i dotyczących warunków pracy, oraz o konkurencję w dostępie do tych surowców.

Otwarte rynki i granice UE, kluczowy aspekt wyjściowej koncepcji jednolitego rynku, nie wystarczają w świecie, w którym uzgodnione wielostronnie reguły handlu międzynarodowego nie są już przestrzegane. Istnieje ryzyko, że staną się one słabością UE, jeżeli nie powstaną pewne zabezpieczenia, takie jak ścisły nadzór jakości i bezpieczeństwa produktów wprowadzanych na rynek UE czy też monitorowanie inwestycji i powiązanych z nimi celów inwestorów. W świecie, który porzuca wielostronne systemy oparte na zasadach na rzecz ograniczania przez państwa dostępu do zasobów ze względu na interesy krajowe, gospodarka globalna polegająca na zintegrowanych międzynarodowych łańcuchach dostaw przestaje działać.

W związku z tym rynek wewnętrzny, który opierał się na tych zasadach, wymaga nowej strategii. Powinna ona koncentrować się na takich aspektach jak: europejska polityka przemysłowa, korzystne ramy dla przedsiębiorstw i MŚP, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, poparcie społeczne dla projektu europejskiego, właściwie zorganizowane i wydajne usługi świadczone w interesie ogólnym oraz działania na rzecz zachowania i rozwoju naszego modelu społecznego.

Zdaniem EKES-u kluczowe znaczenie dla pogłębienia rynku wewnętrznego ma ukończenie tworzenia unijnego rynku kapitałowego. Rynek kapitałowy należy ukierunkować na finansowanie produkcji, zakupów i przepływu towarów i usług, w szczególności poprzez wspieranie badań, rozwoju i innowacji w przedsiębiorstwach oraz usług świadczonych w interesie ogólnym, a także na stymulowanie przedsiębiorczości.

Ponadto priorytetowo trzeba traktować polityki tworzące ramy dla innowacyjności prywatnych przedsiębiorstw i sprzyjające innowacjom dzięki dostępowi do kapitału wysokiego ryzyka oraz współpracy między światami przemysłu i nauki. Egzekwowanie wspólnotowego dorobku prawnego musi być kolejnym priorytetem na drodze do wzmocnienia rynku wewnętrznego. Niestety wielu przepisów nie transponuje się na poziomie krajowym, wdraża się je w bardzo rozbieżny sposób lub stosuje w bardzo różnym zakresie. Stanowi to poważną i istotną przeszkodę dla sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

Unia Europejska powinna propagować dyplomację klimatyczną jako sztandarową politykę w swoich działaniach zewnętrznych – zaznaczył Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny w opinii, którą przyjął na grudniowej sesji plenarnej. Potrzeba solidnego i wiarygodnego planu strategicznego, aby dostosować dyplomację klimatyczną Unii do dzisiejszego krajobrazu geopolitycznego i celów zrównoważonego rozwoju ONZ.

EKES uważa, że aby przezwyciężyć obecne problemy, trzeba podnieść dyplomację klimatyczną do rangi sztandarowego działania w stosunkach zewnętrznych UE.

Przewodniczący Grupy Pracodawców EKES-u i sprawozdawca opinii Stefano Mallia podkreślił: Nie ma chwili do stracenia, jeśli chcemy uniknąć nieodwracalnych szkód. Dyplomacja klimatyczna to dyplomacja prewencyjna. Dlatego istnieje pilna potrzeba, by usprawnić tę dyplomację i uczynić z niej sztandarowy element polityki zagranicznej i spraw zewnętrznych.

EKES zachęca Unię, aby przyjęła kompleksową strategię dyplomacji klimatycznej wraz z krótko- i długoterminowymi priorytetami. W ramach tej strategii włączono by działania w dziedzinie klimatu do wszystkich obszarów działań zewnętrznych, takich jak np. bezpieczeństwo i obrona, handel, inwestycje, transport, migracja, współpraca rozwojowa, pomoc finansowa i wsparcie techniczne, kultura i zdrowie.

Jeśli UE skutecznie wdroży Europejski Zielony Ład na swoim terytorium, zyska wiarygodność, by wpływać na innych i inspirować ich do analogicznego postawienia na zrównoważony rozwój. Dlatego EKES nawołuje państwa członkowskie i instytucje, aby zadbały o lepszą koordynację między podmiotami UE – koordynację, która pozwoliłaby uzgodnić politykę tych podmiotów z celami w zakresie klimatu i przyśpieszyć krajowe działania mające urzeczywistnić Zielony Ład.

Jak to ujął sprawozdawca Stefano Mallia: Musimy spojrzeć na siebie i ocenić, czy będziemy w stanie osiągnąć cele, które wyznaczyliśmy w ramach Zielonego Ładu. Dopiero gdy uporządkujemy swoje podwórko, powinniśmy rozmawiać z sąsiednimi krajami, wspierać ich dywersyfikację gospodarczą, tworzyć plany sprawiedliwej transformacji i wspierać projekty w zakresie przystosowania i zarządzania ryzykiem, aby zapobiegać ryzyku niestabilności i je zmniejszać. (mt)

W niedawno przyjętej opiniiEuropejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przestrzega, że nadmierne uzależnienie Europy od przywozu farmaceutycznych składników czynnych i gotowych leków z Azji stwarza zagrożenie dla zdrowia i dobrostanu obywateli UE. EKES proponuje zatem, by opracować akt o produktach leczniczych o krytycznym znaczeniu.

Unia Europejska stoi przed rosnącym wyzwaniem związanym z zabezpieczeniem dostaw podstawowych leków – większość farmaceutycznych składników czynnych i gotowych leków jest obecnie importowana z Azji. To uzależnienie od dostawców zewnętrznych budzi obawy dotyczące odporności UE na zakłócenia w łańcuchach dostaw, zmienność cen i potencjalne zagrożenia geopolityczne.

Gdy polegamy na zewnętrznych dostawcach podstawowych leków, narażamy zdrowie naszych obywateli. Musimy działać teraz, by zapewnić Europejczykom dostęp potrzebnych im leków, stwierdził Lech Pilawski, sprawozdawca tej opinii EKES-u.

Aby zaradzić tym problemom, EKES proponuje ustanowienie nowego unijnego mechanizmu, który będzie wspierał produkcję farmaceutycznych składników czynnych i gotowych leków w Europie. Proponowany akt o produktach leczniczych o krytycznym znaczeniu ma stanowić kompleksowy unijny mechanizm, przedstawiony w formie rozporządzenia, którego celem będzie aktywne wspieranie produkcji składników czynnych i leków w Unii Europejskiej. Mechanizm ten pomagałby finansować badania i rozwój, tworzenie infrastruktury i koszty operacyjne.

Realizacja tych zaleceń będzie wymagała znacznych inwestycji i współpracy między państwami członkowskimi. EKES wzywa Komisję Europejską, by objęła przewodnią rolę w koordynowaniu tych wysiłków oraz opracowała kompleksową strategię, która zapewni bezpieczeństwo zdrowotne w Europie, będzie sprzyjać dobrobytowi gospodarczemu i zagwarantuje obywatelom UE przystępność cenową leków. (gb)

Gospodarka i finanse, cyfryzacja, konkurencyjność i przedsiębiorstwa oraz handel – to cztery obszary, w których hiszpańska prezydencja Rady Unii Europejskiej poczyniła postępy w okresie od lipca do grudnia 2023 r.

Podczas grudniowej sesji plenarnej wicepremierka i ministra gospodarki i cyfryzacji w rządzie Hiszpanii Nadia Calviño zsumowała konkluzje rotacyjnej prezydencji Rady UE, które nawiązywały do szeregu zagadnień, m.in. pogłębienia unii gospodarczej i walutowej, płatności natychmiastowych w sektorze bankowości, reformy rynku energii elektrycznej oraz podpisania daleko idącej umowy handlowej z Chile.

Nadia Calviño, która 1 stycznia 2024 r. ma objąć stanowisko prezeski Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), wskazała również tematy, którymi Unia Europejska będzie się musiała wkrótce zająć, zwłaszcza w świetle zbliżających się wyborów do Parlamentu Europejskiego. Świat stoi przed ogromnymi przemianami, a krajobraz powstały w wyniku drugiej wojny światowej ulega przeobrażeniu – powiedziała. Unia musi nadal przewodzić ważkim debatom w wymiarze globalnym, stawiać czoła istotnym wyzwaniom oraz chronić wartości europejskie w nowej rzeczywistości.

W nawiązaniu do kończącego się wyjątkowo napiętego semestru dodała: Współpraca z innymi instytucjami europejskimi, a przede wszystkim z EKES-em, miała pierwszorzędne znaczenie dla powodzenia semestru. Moja obecność tu świadczy o aktywnej postawie rządu hiszpańskiego wobec partnerów społecznych, dialogu społecznego i społeczeństwa obywatelskiego. Staramy się uważnie słuchać społeczeństwa obywatelskiego i włączać jego opinie w nasze prace. (mp)

Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy!

Rok 2024 będzie czasem przemian nie tylko w Europie, ale i na całym świecie. Podczas gdy na naszym kontynencie szykujemy się do największego demokratycznego wydarzenia – czerwcowych wyborów do Parlamentu Europejskiego – w ponad 50 krajach na całym świecie, w tym w Stanach Zjednoczonych, odbędą się wybory krajowe lub prezydenckie. Konstelacje polityczne ulegną zmianie i wytyczone zostaną nowe ścieżki.

Dla Unii Europejskiej wybory do Parlamentu Europejskiego będą sprawdzianem zaufania obywateli. W ostatnich latach byliśmy świadkami bezprecedensowych wyzwań, a teraz europejscy obywatele będą mieli okazję powiedzieć, czy UE stanęła na wysokości zadania. Ponieważ walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym jest głównym priorytetem dla obywateli UE, mam wrażenie, że zbliżający się czas będzie trudny dla Unii. Inflacja, niepewność zatrudnienia i ogólnie brak stabilności gospodarczej to podatny grunt dla szerzenia się strachu oraz populistycznych i ekstremistycznych narracji.

Choć nie jest to łatwe, to Unia może powstrzymać te tendencje. Musimy docierać do wyborców, umożliwiając im zabieranie głosu, a także uwzględniać ich opinie. Mam więc przyjemność zapowiedzieć organizowany po raz pierwszy Europejski Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego (4–8 marca), podczas którego młodzi i starsi obywatele z całej Europy wezmą udział w dialogu i przygotują zalecenia dla przywódczyń i przywódców nowego składu Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego.

Unia będzie również zmuszona poradzić sobie z nowymi wyzwaniami. Niedawna historyczna decyzja Rady Europejskiej z grudnia o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z Ukrainą i Mołdawią przy jednoczesnym przyznaniu Gruzji statusu kraju kandydującego sygnalizuje kluczową fazę rozszerzenia. Odpowiedzialność spoczywa na krajach kandydujących, które muszą przeprowadzić niezbędne reformy, niemniej przywódczynie i przywódcy UE zobowiązali się do podjęcia reform wewnętrznych, których wyników można się spodziewać latem 2024 r. EKES dokłada starań w tej dziedzinie dzięki stopniowej integracji członkiń i członków kandydujących z krajów objętych procesem rozszerzenia, którzy wniosą wkład w opracowywanie opinii i wezmą udział w sesjach plenarnych. Po ogłoszeniu zaproszenia do składania kandydatur nadszedł czas wyłonienia nowych członków, którzy rozpoczną działalność na sesji plenarnej EKES-u w przyszłym miesiącu.

Wszystkie te wydarzenia będą przebiegać pod czujnym okiem prezydencji belgijskiej, której zadaniem jest zakończenie dossier ustawodawczych przy jednoczesnym przygotowaniu się do wyborów do PE. Jeśli nie znają Państwo jeszcze priorytetów prezydencji belgijskiej, zapraszamy do śledzenia styczniowej sesji plenarnej.

Wraz z nadejściem 2024 roku pamiętajmy, że zmiany nie są przeszkodą, lecz szansą na rozwój. Są okazją do stworzenia nowych narracji oraz zbudowania silniejszej i ściślej zjednoczonej Europy.

Oliver Röpke

Przewodniczący EKES-u

W tym numerze:

• Pamięci Jacques’a Delorsa, byłego przewodniczącego Komisji Europejskiej. Hołd składają mu Sébastien Maillard, dyrektor Instytutu Delorsa, oraz Lorenzo Consoli, korespondent UE
• COP28: Społeczeństwo obywatelskie będzie dążyć do wzmożenia działań na rzecz ochrony klimatu
• Europejska karta osoby z niepełnosprawnością: krok bliżej do pełnej swobody przemieszczania się w Unii dla osób z niepełnosprawnościami
• EKES wzywa do zdwojenia wysiłków politycznych, by położyć kres bezdomności