Wyzwania są ogromne, ale równie wielka jest siła społeczeństwa obywatelskiego

Ponad 800 uczestników z organizacji obywatelskich i zainteresowanych stron z całej Europy, w tym organizacji młodzieżowych, pozarządowych i dziennikarzy, wzięło udział w Tygodniu Społeczeństwa Obywatelskiego, zorganizowanym przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny w dniach 17–20 marca 2025 r. W sesji inauguracyjnej mówiono o ochronie przestrzeni obywatelskiej poprzez działania prawne i potwierdzono kluczową rolę społeczeństwa obywatelskiego, jaką jest pociąganie władzy do odpowiedzialności, budowanie pomostów, wspieranie odporności społecznej i oddawanie głosu tym, którzy są zbyt często pomijani.

Tematem przewodnim Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego 2025 było wzmacnianie spójności i uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach. Wydarzenie obejmowało trzy główne inicjatywy: panele Grupy Łącznikowej, europejską inicjatywę obywatelską i Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego i miało na celu:

• zająć się rosnącą polaryzacją, która w ostatnich latach była napędzana przez skutki kryzysu finansowego, zmianę klimatu i pogłębiające się nierówności dochodowe;
• podkreślić pierwszoplanową rolę, jaką w tym kontekście może odegrać społeczeństwo obywatelskie;
• zebrać rozwiązania i postulaty społeczeństwa obywatelskiego dla decydentów UE, aby przeciwdziałać polaryzacji Europy poprzez wzmocnienie spójności społecznej i demokratycznego uczestnictwa w kluczowych dla społeczeństwa obszarach.

W wystąpieniu inauguracyjnym przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podkreślił: Społeczeństwo obywatelskie musi sprostać temu wyzwaniu. Uczestnictwo, dialog i solidarność to nie tylko ideały – to fundament odpornej i zjednoczonej Europy. Spotykając się z okazji Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego, potwierdźmy nasze zaangażowanie na rzecz integracji społecznej i aktywnego obywatelstwa. Silna demokracja zależy nie tylko od instytucji, ale również od zaangażowania wszystkich obywateli.

Albena Azmanova, profesor nauk politycznych i społecznych w City Saint George's, University of London, mówiła o rosnącym braku bezpieczeństwa ekonomicznego, z którym boryka się większość ludzi, co nazwała „epidemią niepewności”. Wyjaśniła, dlaczego społeczeństwo obywatelskie jest czynnikiem przełomu w czasach ogólnego braku bezpieczeństwa.

Powszechny brak bezpieczeństwa ekonomicznego odebrał większości ludzi wolę walki. Społeczeństwo obywatelskie ma tę wolę. Aktywiści społeczeństwa obywatelskiego kierują się poczuciem celu w odpowiedzi na konkretny problem. Są widocznym ramieniem demokracji, powiedziała.

Jak ujął to Younous Omarjee, wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego: Potrzebujemy społeczeństwa obywatelskiego jako spoiwa między obywatelami w kontekście rosnącego indywidualizmu i jako bastionu przeciwko szerzącym się skrajnie prawicowym ideom.

Adriana Porowska, ministra do spraw społeczeństwa obywatelskiego zabierająca głos w imieniu polskiej prezydencji Rady UE, podkreśliła zasadniczą rolę organizacji pozarządowych w zapewnianiu odporności społecznej oraz we wspieraniu słabszych i izolowanych grup społecznych. Podzieliła się również polskimi doświadczeniami, jeżeli chodzi o gwarantowanie odporności krajowej przez społeczeństwo obywatelskie.

Brikena Xhomaqi, współprzewodnicząca Grupy Łącznikowej EKES-u ds. Europejskich Organizacji i Sieci Społeczeństwa Obywatelskiego, podkreśliła, że jedność w różnorodności, dumna dewiza UE, jest kultywowana na najniższym poziomie. Wspomniała też jednak, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje pozarządowe są obiektem ataków, a ich finansowanie i rola są kwestionowane. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie mogą funkcjonować bez zasobów. Potrzebujemy instytucji chroniących społeczeństwo obywatelskie oraz ochrony prawnej przestrzeni obywatelskiej, aby nasze społeczeństwo pozostało zjednoczone w różnorodności.