Sport voor mensen met een handicap ontstond in de na-oorlogse periode als uitvloeisel van revalidatie-initiatieven en was een manier om fysiotherapie interessanter en aangenamer te maken. Mensen die met een beperking waren geboren of door een traumatische gebeurtenis gehandicapt waren geraakt, werden via sport en spel geholpen om weer zin in het leven te krijgen.
Sport voor mensen met een handicap ontstond in de na-oorlogse periode als uitvloeisel van revalidatie-initiatieven en was een manier om fysiotherapie interessanter en aangenamer te maken. Mensen die met een beperking waren geboren of door een traumatische gebeurtenis gehandicapt waren geraakt, werden via sport en spel geholpen om weer zin in het leven te krijgen.
Twee doelen stonden centraal: vergroting van de fysieke autonomie en het opbouwen van zelfbewustzijn. De focus bij sport en spel lag vroeger veelal op herstel, maar men kan zeggen dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden in de richting van empowerment, d.w.z. het krachtiger maken van mensen die naar hun gevoel geen kracht (meer) hebben. Kracht om hun leven in eigen hand te nemen en zelf over dingen te beslissen. De essentie van mensenrechten.
Het sterker maken van mensen met een beperking houdt verband met het beeld dat anderen van hen hebben. Bij het herstel van de eigenwaarde is dan ook een belangrijke rol weggelegd voor de gemeenschap waarin men leeft. Deelname aan sport is een middel om de eigen grondrechten en waardigheid te onderstrepen.
De weg hiernaartoe is echter lang geweest. De eerste pleitbezorgers van gehandicaptensport werden in de jaren ‘60 nog niet als helden beschouwd, maar hebben in die lange periode tussen toen en nu baanbrekend werk geleverd. Het was een zware opgave om erkenning te krijgen voor het feit dat ook paralympische sport echte sport is.
Eén gebeurtenis zal wat dit betreft de geschiedenis ingaan: de Olympische Spelen van Seoul in 1988. Seoul 1988 was het hoogtepunt in de strijd om erkenning te krijgen in de sportwereld, waar het stigma rond fysieke, zintuiglijke en mentale beperkingen zeer sterk was. Hierdoor was het voor mensen met een handicap zelfs nog moeilijker een plek in de sportwereld te veroveren dan op de arbeidsmarkt, waar zij aanliepen tegen het vooroordeel dat ze niet productief zouden zijn. Seoul 1988 was historisch omdat het Internationaal Olympisch Comité wedstrijden voor gehandicapte sporters afwisselend wilde laten plaatsvinden met wedstrijden voor sporters zonder beperking. Het is maar één keer bij dit experiment gebleven, omdat organisatorische kwesties (vooral op het gebied van toegankelijkheid) het moeilijk maakten om hiermee door te gaan. Deze – betwistbare – keuze heeft geleid tot de Paralympische Spelen zoals we die heden ten dage kennen, waar de sportprestaties van elke paralympiër terdege worden erkend. Eindelijk was sport van en voor iedereen. Een nieuw tijdperk.
Nu moest de paralympische sport nog aantrekkelijk worden gemaakt voor de vele mensen die sport ter plaatse of op televisie volgen. In 1988 hadden de tv-commentatoren in Seoul zo weinig kennis van zaken dat zij niet eens wisten wie er in elke wedstrijd tot de favorieten behoorden. Men kan zich wel voorstellen dat dit een rampzalig effect had. Sportjournalisten hebben hiervan geleerd en volgen nu wel de prestaties van sporters met een beperking. Dit bleek van cruciaal belang om een kentering te bewerkstelligen.
En zo zijn we aanbeland bij een andere fundamentele gebeurtenis: de Olympische Spelen van 2012 in Londen. Perfect georganiseerd, met vooral in het Verenigd Koninkrijk een krachtige televisiecampagne. Dit resulteerde in volle stadions in alle takken van sport. Het was ook het evenement waar sommige paralympische sporters — dankzij het nieuwe journalistieke narratief — beroemdheid vergaarden. Net als hun olympische collega’s.
De wereld is sinds de jaren ‘50 aanzienlijk veranderd. In de wereld van mensen met een beperking leeft niet langer het gevoel dat men volledig onzichtbaar is. We hopen dat dit verhaal navolging zal krijgen op alle gebieden van het leven. In het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap staat dat er een paradigmaverschuiving nodig is. In de sport heeft die in ieder geval al plaatsgevonden.
Een EU-investeringsfonds voor economische veerkracht en duurzaam concurrentievermogen
Wat is de waarde van de Paralympische Spelen en hoe stimuleren zij en andere sportevenementen de emancipatie van mensen met een handicap?
EESC-lid Pietro Barbieri schrijft over de geschiedenis van sportwedstrijden voor mensen met een handicap en over de manier waarop twee Olympische Spelen — Seoul 1988 en Londen 2012 — de hoognodige verandering hebben gebracht in de manier waarop er wordt gekeken naar beperkingen. Tegenwoordig is sport eindelijk van en voor iedereen.
Een blauwdruk voor een Europese Green en Social Deal, gebaseerd op een welzijnseconomie
De 11-jarige Jan Štuka uit Zagreb (Kroatië) heeft spina bifida, kan alleen lopen met behulp van braces en een looprek, maar is toch een succesvol sporter. Jan werd in 2023 uitgeroepen tot beste jonge Kroatische parabasketballer, nam ook deel aan zwemwedstrijden en doet nu aan langlaufen. In zijn vrije tijd voetbalt hij met zijn vrienden en scoort hij met zijn hand. Jan en zijn moeder Jasmina Bogdanović laten hun licht schijnen op sportmogelijkheden voor kinderen met een beperking en leggen uit waarom het belangrijk is hen zo min mogelijk te behandelen als mensen met speciale behoeften.
De 11-jarige Jan Štuka uit Zagreb (Kroatië) heeft spina bifida, kan alleen lopen met behulp van braces en een looprek, maar is toch een succesvol sporter. Jan werd in 2023 uitgeroepen tot beste jonge Kroatische parabasketballer, nam ook deel aan zwemwedstrijden en doet nu aan langlaufen. In zijn vrije tijd voetbalt hij met zijn vrienden en scoort hij met zijn hand. Jan en zijn moeder Jasmina Bogdanović laten hun licht schijnen op sportmogelijkheden voor kinderen met een beperking en leggen uit waarom het belangrijk is hen zo min mogelijk te behandelen als mensen met speciale behoeften.
JAN:
Wanneer ben je begonnen met sport en welke sporten heb je tot nu toe beoefend?
Toen ik twee was, begon ik met zwemmen op de zwemschool. Op mijn vierde ben ik naar de Natator-parazwemclub gegaan, waar ik alle zwemslagen heb geleerd en soms aan wedstrijden meedeed. Ik ben ermee gestopt toen ik elf was en er niet zo veel zin meer in had.
Op mijn achtste ben ik begonnen met paralanglaufen en met rolstoelbasketbal. Dat zijn mijn favoriete sporten en die doe ik nog steeds.
Rotsklimmen heb ik ook een paar keer geprobeerd en het was geweldig, maar daar heb ik geen tijd meer voor. Ik heb ook een keer in de zomer een Krav Maga-trainingscyclus gevolgd. Dat was heel leuk en zou ik nog wel eens willen doen.
Welke prijzen heb je gewonnen en welke prijs betekent het meest voor je?
Ik heb diverse prijzen gewonnen met basketbal. Het meest gehecht ben ik aan de prijs voor de beste jonge para-atleet van 2023 in mijn categorie, toegekend door de Zagrebse vereniging van parasporten.
Hoe ziet je dag eruit als je moet trainen? Hoeveel uur per week train je meestal?
‘s Morgens ga ik naar school. Na school doe ik eerst mijn huiswerk en zoek ik mijn vrienden op, en ‘s avonds doe ik een van de trainingen. Tot voor kort had ik één keer per week droogskitraining, één keer per week basketbal en één of twee keer per week zwemmen. Met ingang van dit nieuwe schooljaar stop ik met zwemmen en ga ik de skitraining opvoeren tot twee of drie keer per week.
In de winter ga ik ook naar skikampen in Planica in Slovenië en naar een paar skioorden in Oostenrijk. Ik houd van die kampen omdat mijn vrienden er ook heengaan, dus behalve training hebben we ook alle tijd om met elkaar op te trekken.
Met basketbal gaan we soms naar wedstrijden in andere steden in Kroatië. Vorig jaar herfst waren we ook in Rome en speelden we een wedstrijd tegen het basketbalteam van Lazio.
Zijn er sporters die je bewondert? Droom je van deelname aan grote internationale sportwedstrijden?
Mijn favoriete sporter was Luka Modrić, maar op dit moment heb ik geen idool, dus het is niet zo dat ik iemand speciaal volg.
Ik zou graag meedoen aan internationale basketbal- en skiwedstrijden.
JASMINA:
Hoeveel aandacht krijgt sport voor kinderen met een beperking in Kroatië?
Als ouder heb ik de indruk dat er best veel aandacht aan wordt besteed. Helaas worden ouders onvoldoende geïnformeerd over de mogelijkheden. De clubs staan te springen om nieuwe leden. Het is jammer dat het zo is. In grotere steden is de situatie natuurlijk veel beter.
Zijn er voor kinderen met een beperking genoeg mogelijkheden en stimulansen om te sporten, of wordt er hierbij veel gevraagd van de ouders?
Er zijn mogelijkheden en stimulansen om te sporten, als de kinderen en hun ouders dat willen. Zoals ik al zei, zijn ouders vaak onvoldoende op de hoogte. Sommigen van hen willen geen extra verplichtingen of zijn bang dat hun kind tijdens het sporten geblesseerd raakt. Het is jammer dat ze er zo over denken. Bovendien is sporten voor mensen met een handicap gratis en naar mijn mening zeer stimulerend voor zowel de fysieke als mentale gezondheid, en zeker voor de sociale integratie. Ik zou niet zeggen dat er meer gevraagd wordt van de ouders, vergeleken met ouders van kinderen van dezelfde leeftijd die geen beperking hebben. Er zijn natuurlijk uitzonderingen, naargelang de aandoening: Jan moet bijvoorbeeld nog steeds door een van ons begeleid worden als hij naar wintersportkampen of uitwedstrijden gaat, maar mettertijd zal dit waarschijnlijk minder nodig zijn en hopelijk (vanuit ons perspectief gezien dan) optioneel worden. Het doel is dat hij al dit soort dingen zelfstandig kan doen. Hij traint regelmatig zonder onze hulp.
Wat zou jij als ouder van een kind met speciale behoeften nog willen toevoegen?
Behandel ze zo min mogelijk als kinderen met speciale behoeften en laat ze meedoen aan dagelijkse activiteiten die bij hun leeftijd en mogelijkheden passen. Dat zal hun gevoel van eigenwaarde ten goede komen. Zo zullen ze zichzelf gaan zien als gewone kinderen, die sommige dingen “een beetje anders” doen. Maar ze doen het toch maar mooi! Jan rijdt op een fiets met drie wielen in plaats van twee; hij zwemt en duikt zoals al zijn leeftijdsgenootjes, maar gebruikt zijn benen minder of helemaal niet; hij voetbalt met het team, maar schiet op het doel met zijn hand. “We kunnen alles, maar doen bepaalde dingen soms een beetje anders”. Als ze zichzelf zo accepteren, zullen anderen hen ook zo aanvaarden.
Jan Štuka is een 11-jarige jongen uit Zagreb, die momenteel in het vijfde jaar van de basisschool zit. Hij was lid van de Natator-zwemclub. Hij is lid van KKI Zagreb (rolstoelbasketbal) en de Monoski Zagreb Ski Club voor mensen met een beperking, waar hij regelmatig traint in het langlaufprogramma voor mensen met een beperking.
Jasmina Bogdanović is aan de Universiteit van Zagreb (Faculteit Architectuur) afgestudeerd in design. Ze heeft 20 jaar bij verschillende marketingbureaus gewerkt. Momenteel werkt ze vanuit huis voor een klein grafisch bedrijf, in deeltijd, zodat ze Jan kan vergezellen naar skikampen en tijdens zijn andere sportactiviteiten. Ze is ook een fervent fietser en gaat overal met de fiets naartoe.
Voor bijna 500 Oekraïense atleten die om het leven zijn gekomen in de oorlog die Rusland tegen hun land voert, is de droom om deel te nemen aan de Olympische Spelen of andere toekomstige sportwedstrijden voor altijd uiteengespat. Om hun herinnering levend te houden, maakt de Oekraïense ngo BRAND UKRAINE gebruik van artificiële intelligentie om het tragische verhaal van zes overleden atleten te vertellen en ze weer tot leven te roepen, al is het maar voor even. We spraken met Tim Makarov, hoofd Digitale Inhoud van BRAND UKRAINE, die ons vertelde dat het tijdens de Spelen van Parijs gepresenteerde project is bedoeld om mensen te laten stilstaan bij de waarde van het menselijk leven.
Voor bijna 500 Oekraïense atleten die om het leven zijn gekomen in de oorlog die Rusland tegen hun land voert, is de droom om deel te nemen aan de Olympische Spelen of andere toekomstige sportwedstrijden voor altijd uiteengespat. Om hun herinnering levend te houden, maakt de Oekraïense ngo BRAND UKRAINE gebruik van artificiële intelligentie om het tragische verhaal van zes overleden atleten te vertellen en ze weer tot leven te roepen, al is het maar voor even. We spraken met Tim Makarov, hoofd Digitale Inhoud van BRAND UKRAINE, die ons vertelde dat het tijdens de Spelen van Parijs gepresenteerde project is bedoeld om mensen te laten stilstaan bij de waarde van het menselijk leven.
Hoe is het idee voor het project ontstaan?
Dit idee werd geboren op de Berlijnse vestiging van reclamebureau BBDO. Zij stelden een kaderconcept voor, een plan om de tragische geschiedenis te tonen van Oekraïense atleten die niet aan de Olympische Spelen konden deelnemen. Zij kwamen naar ons met het concept, waarna wij het verder hebben ontwikkeld en de kring van partners hebben uitgebreid met de Oekraïense ministeries van Jeugdzaken en Sport en van Buitenlandse Zaken en het kabinet van de president van Oekraïne. Het uiteindelijke ontwerp van het project hebben we samen uitgewerkt, terwijl BBDO verantwoordelijk bleef voor het technische gedeelte. Wij hebben een communicatiestrategie ontwikkeld, inhoud geleverd en juridische ondersteuning geboden. Het project werd gepresenteerd in het Oekraïense hospitality-huis in Parijs — het Volia House — en daar waren ook influencers bij betrokken.
Hoe moeilijk was het om verhalen te verzamelen en de video te maken? Welke technieken zijn gebruikt om de hoofdrolspelers weer tot leven te roepen?
Het idee zelf is heel eenvoudig en duidelijk — het vertellen van de verhalen van Oekraïense atleten die op tragische wijze zijn omgekomen en het creëren van hun digitale avatars. We hebben een titanenwerk verricht. We hebben spraakopnamen gezocht, deze gedigitaliseerd, archieffoto’s en videomateriaal gebruikt en dit alles met behulp van AI verwerkt. De digitale kopie van de persoon moest zeer menselijk overkomen maar ook mysterieus, met zowel realistische als onrealistische trekjes. Dat was de bedoeling. Hun verhalen zijn op zichzelf al heel krachtig, en versterkt door de AI-technologie laten ze niemand onverschillig. Ik zal eerlijk zijn — dit project is echt “op het randje”. Toen we het idee bespraken, waren we bang dat mensen ons niet zouden begrijpen, dat ze het eng zouden vinden en niet de kwetsbaarheid, weerloosheid, pijn en wanhoop zouden zien die uit de woorden van de dode atleten spreken. Het project is gebaseerd op een heel eenvoudig idee: mensen die oprecht van hun land houden, die willen leven en iets willen bereiken, worden gegijzeld door de omstandigheden wanneer hun dromen, plannen en levens worden afgekapt. Maar ze moeten worden herinnerd. Elke daad heeft een prijs, en die wordt vaak gemeten in mensenlevens en lotsbestemmingen.
Het moet voor de families van de dode atleten heel pijnlijk zijn geweest om aan het project deel te nemen en naar de video’s te kijken. Welke feedback heeft u uiteindelijk van hen gekregen?
Uiteraard kan een dergelijk project alleen worden uitgevoerd met de toestemming van de naaste verwanten. Dit is een uiterst belangrijk punt: we hebben ze laten zien en uitgelegd wat we gingen doen. Er stonden tientallen verhalen op onze longlist, maar uiteindelijk hebben we voor slechts zes verhalen toestemming gekregen. Hier gingen weken van ingewikkelde onderhandelingen aan vooraf. Maar toen we ze het eindresultaat lieten zien, konden de ouders hun tranen niet bedwingen. Ze zeiden: “Dank jullie wel, jullie doen geweldig werk. Dit zal helpen om de herinnering aan ons kind levend te houden.” En voor zover ik weet heeft niemand er spijt van gekregen. Eerst hebben we alle nodige juridische documenten ondertekend, en pas daarna kreeg het project groen licht. Alles was op tijd klaar voor de Olympische Spelen, en we hebben twee weken lang zes buitengewone verhalen laten zien. Dat we zoveel succes zouden hebben had niemand verwacht – de reactie op het project overtrof al onze verwachtingen. Toch is het ook niet echt verwonderlijk, want in de moderne wereld van wereldwijde communicatie roepen echte verhalen complexe en tegenstrijdige emoties op.
Wat is de belangrijkste boodschap van het project – Wat hoopt u dat de kijkers na het zien van de video’s mee naar huis nemen?
BRAND UKRAINE houdt zich bezig met het verspreiden van de waarheid over Oekraïne en de dagelijkse realiteit tijdens de Russische agressie. We gebruiken hiervoor verhalen van echte mensen. Ik ben ervan overtuigd dat zij onze pijn, trots, geestdrift, overwinningen en verliezen, dat wat ons mens maakt en een sterke en moedige natie, het best overbrengen. Dit is onze missie — niet alleen om over Oekraïne te praten, maar ook om van Oekraïne een lovemark voor de hele wereld te maken. We werken er hard aan om meer van dit soort krachtige projecten te maken, die de harten van mensen raken en een kans bieden om na te denken over de waarde van het menselijk leven.
U kunt de video’s en foto’s hier en op Instagram bekijken:
Tim Makarov is hoofd Content & Digital Team bij BRAND UKRAINE. Met 20 jaar ervaring in de journalistiek, marketing en digitale communicatie is het zijn roeping om verhalen te vertellen en projecten op te zetten die de wereld ten goede veranderen.
Oogvereniging Nederland heeft samen met het netwerk van de Europese blindenvereniging (EBU) het initiatief Sport Toegankelijkheid opgezet, dat tot doel heeft praktische oplossingen te bieden voor het wegnemen van belemmeringen die blinden en slechtzienden ervan weerhouden zich aan te sluiten bij sportclubs en -verenigingen in de EU. Peter van Bleijswijk, gehandicaptenactivist en vrijwilliger bij de Oogvereniging en de EBU, vertelt ons alles over dit baanbrekende samenwerkingsproject, dat de weg effent voor een echt inclusieve sport. U kunt uw steentje bijdragen door de vragenlijst in te vullen over de toegankelijkheid van sport en recreatieve activiteiten voor mensen met een visuele beperking in uw omgeving.
Oogvereniging Nederland heeft samen met het netwerk van de Europese blindenvereniging (EBU) het initiatief Sport Toegankelijkheid opgezet, dat tot doel heeft praktische oplossingen te bieden voor het wegnemen van belemmeringen die blinden en slechtzienden ervan weerhouden zich aan te sluiten bij sportclubs en -verenigingen in de EU. Peter van Bleijswijk, gehandicaptenactivist en vrijwilliger bij de Oogvereniging en de EBU, vertelt ons alles over dit baanbrekende samenwerkingsproject, dat de weg effent voor een echt inclusieve sport. U kunt uw steentje bijdragen door de vragenlijst in te vullen over de toegankelijkheid van sport en recreatieve activiteiten voor mensen met een visuele beperking in uw omgeving.
Door Peter van Bleijswijk
In het streven naar echte inclusiviteit in de sport hanteert het Nederlandse initiatief Sport Toegankelijkheid een compleet nieuwe aanpak door de nadruk te leggen op de unieke uitdagingen waarmee blinden en slechtzienden worden geconfronteerd. Dit toekomstgerichte project beoogt de belemmeringen aan te pakken en weg te nemen die mensen met een visuele beperking beletten volledig deel te nemen aan sport en lichaamsbeweging in sportclubs en -verenigingen.
Het project is gebaseerd op diepgaande inzichten in de belemmeringen waarmee deze personen worden geconfronteerd. Na uitgebreid onderzoek en experimenten heeft Sport Toegankelijkheid 10 belangrijke belemmeringen in kaart gebracht, waaronder de beschikbaarheid van gespecialiseerde coaches, buddyprogramma’s, de fysieke toegankelijkheid van sportfaciliteiten en vervoersproblemen. Deze belemmeringen worden vaak over het hoofd gezien, maar zijn een belangrijke reden waarom mensen met een visuele beperking geen sport kunnen beoefenen en er dus ook niet de voordelen van ondervinden.
Om deze uitdagingen aan te pakken, zijn de zogenaamde “Sport Proeftuinen” in het leven geroepen. In deze proeftuinen, die worden opgezet in bestaande sportclubs of in partnerschappen met sportaanbieders, kunnen mogelijke oplossingen worden uitgetest onder reële omstandigheden. Voor elke vastgestelde belemmering worden drie verschillende oplossingen voorgesteld en getest. De beste oplossing wordt vervolgens gefinetuned en meerdere keren getest om de uitvoerbaarheid en doeltreffendheid ervan te garanderen.
De resultaten van deze experimenten worden gebundeld in een “Digitale Sport Blauwdruk”, een uitgebreide gids die beschikbaar zal worden gesteld aan sportclubs, sportaanbieders en gemeenten. De blauwdruk is bedoeld als hulpmiddel om de toegankelijkheid en inclusiviteit van sport te verbeteren door praktische oplossingen aan te dragen die in verschillende contexten kunnen worden toegepast.
De ambitie van het project beperkt zich niet tot Nederland. Sport Toegankelijkheid heeft onlangs contact opgenomen met Europese partners, waaronder de EBU, om inzichten en beste praktijken uit verschillende landen te verzamelen. Het initiatief is met enthousiasme ontvangen: tal van organisaties en landen hebben zich bereid verklaard deel te nemen. Deze Europese samenwerking heeft tot doel de toegankelijkheid en inclusiviteit van sport op bredere schaal te verbeteren en ervoor te zorgen dat mensen met een visuele beperking op het hele continent hier de vruchten van kunnen plukken.
De kracht van Sport Toegankelijkheid ligt in de gezamenlijke aanpak. Het project wordt ondersteund door een coalitie van lokale overheden, de Oogvereniging Nederland, het Kenniscentrum Sport & Bewegen, de Atletiekunie en andere organisaties die zich inzetten voor de bevordering van inclusiviteit. Door deze verschillende partners samen te brengen, slaagt het initiatief erin een breed scala aan deskundigheid en middelen te verzamelen om tot duurzame en doeltreffende oplossingen te komen.
Terwijl er steeds meer animo is, dringt Sport Toegankelijkheid aan op de deelname van nog meer Europese onderwijsinstellingen en organisaties voor blinden en slechtzienden aan het project. Het team beschouwt dit als een cruciale stap in de richting van een echt inclusieve sportcultuur in heel Europa, waar iedereen, ongeacht zijn visuele capaciteiten, aan sport kan deelnemen en van sport kan genieten.
Sport Toegankelijkheid is meer dan alleen een project: het is een beweging in de richting van een toekomst waarin niemand aan de zijlijn wordt gelaten. Door de gezamenlijke inspanningen van partners in heel Europa wil het initiatief een blijvend effect hebben op de toegankelijkheid van sport en de weg effenen voor een meer inclusieve en rechtvaardige omgeving voor iedereen.
Peter van Bleijswijk, voormalig directeur innovatie, faciliteitenbeheer en ICT en manager van zowel profit- als non-profitorganisaties, heeft zich de afgelopen jaren gericht op het behartigen van de belangen van cliënten. Hij zet zich actief in voor inclusie en verbetering van de toegankelijkheid van sport voor blinden en slechtzienden. Daarnaast fungeert hij als toegewijde vrijwilliger voor de Oogvereniging Nederland en de EBU en is hij actief betrokken bij de werkgroepen die samenwerken met lokale en nationale overheden. In zijn werk legt hij zich toe op het verbeteren van de levenskwaliteit en het creëren van gelijke kansen voor kwetsbare groepen in de samenleving.
