Een concurrerende Europese economie staat of valt met politieke moed en het onderdrukken van nationalistische reflexen

Door Stefano Mallia, voorzitter van de groep Werkgevers in het Europees Economisch en Sociaal Comité

Sinds de geopolitieke spanningen zijn toegenomen, is de economische macht van de Europese Unie in de wereld afgenomen en is haar strategische positie ernstig verzwakt. Het was dan ook de hoogste tijd om het concurrentievermogen en de eengemaakte markt van de EU eens kritisch tegen het licht te houden. Dat heeft tot twee belangwekkende rapporten geleid, opgesteld door de voormalige Italiaanse premiers Enrico Letta en Mario Draghi, die allebei krachtig pleiten voor consolidatie in de Europese banksector.

De zwakke concurrentiepositie van Europa is namelijk deels te wijten aan de versnippering van het bankwezen. Door grensoverschrijdende fusies kunnen grotere en efficiëntere banken ontstaan, die veel beter in staat zijn om de wereldwijde concurrentie het hoofd te bieden. De Duitse regering verzette zich deze week echter tegen een poging van de Italiaanse bank UniCredit om de Duitse Commerzbank over te nemen.

En dat is niet iets eenmaligs, maar de zoveelste keer dat we een zorgwekkende reflex zien van nationale overheden. Het doet denken aan de overname van elektriciteitsbedrijf Endesa door het Duitse E.ON in 2008: toen mengde de Spaanse regering zich in de biedingsstrijd om de Duitse onderneming buiten de deur te houden. Of aan die keer dat de Franse president, Nicolas Sarkozy, opdracht gaf tot maatregelen om de noodlijdende Société Générale te beschermen tegen een buitenlandse overname. Of aan het moment dat de Portugese regering probeerde te verhinderen dat de Spaanse Santander-groep de bank Banco Totta & Açores S.A. zou kopen. Kortom, er zijn tal van voorbeelden te vinden in tal van lidstaten.

De EU heeft behoefte aan een aantal zeer grote banken met mondiaal bereik, niet omdat er op nationaal niveau geen kwalitatief hoogstaande spelers zijn, maar omdat deze in de huidige situatie simpelweg onder de voet gelopen worden door Amerikaanse en Chinese banken. En als Europa wereldwijd wil concurreren, moeten de bestaande banken in staat zijn om de concurrentiestrijd met de VS en China aan te gaan. Ter vergelijking: de marktwaarde van JPMorganChase is grofweg gelijk aan die van de tien meest waardevolle banken in Europa.

Het is niet juist om binnen de EU het woord grensoverschrijdend in de mond te nemen: de hele bestaansreden van de EU is immers gebaseerd op het wegnemen van grenzen. Een Italiaanse bank die een groter aandeel van een Duitse bank wil verwerven, is precies waar Europese bedrijven en leiders al jaren om schreeuwen; het is immers de enige manier om de strijd aan te gaan met de grote jongens.

Er is behoefte aan diepere integratie in de EU. Er is behoefte aan een bankenunie en een kapitaalmarktenunie. Onlangs hoorden we Enrico Letta pleiten voor een spaar- en investeringsunie. Het woord “unie” is niet van de lucht.

Het Duitse standpunt over de voorgenomen fusie tussen UniCredit en Commerzbank is zorgwekkend, omdat het indruist tegen de beginselen van de eengemaakte markt van de EU. We moeten allemaal beseffen dat de geopolitieke dynamiek is veranderd en dat een dergelijke verandering ook een mentaliteitsverandering vergt voor wat betreft de manier waarop we tegen dit soort fusies en overnames aankijken en hoe we deze beoordelen. Het is een kwestie van pompen of verzuipen.

Door zich te verzetten tegen plannen als die van UniCredit brengen regeringen de inspanningen van de EU om haar banksector te versterken in gevaar, vooral in een steeds meer geglobaliseerde economie, waar schaal en internationaal bereik cruciaal zijn.

Dit kan het Europese concurrentievermogen ondermijnen, aangezien banken uit andere regio’s — zoals de VS en China — minder beperkingen opgelegd krijgen en over meer consolidatiemogelijkheden beschikken. Uiteindelijk kan dit het vermogen van Europa om wereldwijd te concurreren de das omdoen, met als gevolg dat de interne markt minder effectief wordt als instrument voor economische groei en integratie in een werelddeel dat voor 75 % van zijn financieringsbehoeften afhankelijk is van bancaire financiering.

De eengemaakte markt moet ervoor zorgen dat bedrijven vrij zaken kunnen doen over de grenzen van de EU heen, waardoor het concurrentievermogen wordt bevorderd en bedrijven kunnen uitbreiden en groeien binnen een groter Europees kader. We kunnen ons geen protectionisme veroorloven: nationale belangen laten prevaleren boven de bredere doelstellingen van de EU is gewoon een erg slecht idee.

Dergelijke acties leiden immers tot schadelijke rechtsonzekerheid en schrikken buitenlandse investeerders af, werken de vlucht van Europees kapitaal in de hand en ontmoedigen grensoverschrijdende fusies, die essentieel zijn voor de totstandkoming van grotere, meer concurrerende Europese bedrijven die op het wereldtoneel kunnen concurreren.

Volgens Mario Draghi moet er jaarlijks meer dan 800 miljard EUR extra worden geïnvesteerd, ofwel ongeveer 5 % van het bbp van de EU. Om deze investeringen rond te krijgen zijn meer particuliere middelen nodig. Dit vereist de ontwikkeling van Europese kapitaalmarkten en de voltooiing van de bankenunie, evenals meer overheidsmiddelen voor gezamenlijke projecten die worden gefinancierd uit Europese leningen; door innovatieve startups te financieren wordt immers voorkomen dat ze naar de VS verhuizen.

Dit maakt de efficiënte werking en consolidatie van Europese banken cruciaal voor de financiële gezondheid en het concurrentievermogen van de regio — een zaak die moet worden overgelaten aan bedrijven en niet aan regeringen.

We gaan een nieuw tijdperk van onzekerheid in, nu de geopolitieke verhoudingen niet langer vastliggen. Dit soort onzekerheid brengt enorme uitdagingen met zich mee en een van die uitdagingen is inderdaad de vraag hoe we van Europa weer een concurrerende grootmacht kunnen maken.

Draghi en Letta hebben in hun rapporten in niet mis te verstane bewoordingen aangegeven wat daarvoor nodig is. Maar behalve de maatregelen die zij hebben voorgesteld, is er ook politieke moed nodig. Want alleen met politieke moed zullen we uiteindelijk succes behalen.