I ndíospóireacht le Michael McGrath, an Coimisinéir um an Daonlathas, an Ceartas, agus an Smacht Reachta agus um Chosaint Tomhaltóirí, thug CESE rabhadh faoi na hiarrachtaí leanúnacha atá á ndéanamh chun iad siúd a sheasann ar son an daonlathais, an cheartais shóisialta agus na gceart bunúsach a chur ina dtost, a lagú agus míchlú a tharraingt orthu. Chuir sé in iúl freisin go bhfuil sé réidh le hoibriú i gcomhar leis an gCoimisiún chun sochaí shibhialta na hEorpa a chosaint agus an polarú a chomhrac.

Tá Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) ullamh chun ról praiticiúil a imirt i Straitéis an Choimisiúin Eorpaigh maidir leis an tSochaí Shibhialta a bheidh ann amach anseo, straitéis atá á hullmhú chun an daonlathas agus an spás sibhialta a neartú agus chun pobail scoilte ar fud an Aontais a thabhairt le chéile. Agus méadú ag teacht ar na hionsaithe ar ghrúpaí na sochaí sibhialta agus ar na meáin neamhspleácha, tá CESE tiomanta an fód a sheasamh agus cuidiú le bunsraith sochaí saoire agus oscailte a chosaint.

‘Seasann CESE go daingean leis an ngealltanas a thug sé chun an tsochaí shibhialta a chosaint agus a chumhachtú. Ós ionann CESE agus croílár shochaí shibhialta na hEorpa, ní bheimid inar mbreathnóirí éighníomhacha. Cuirfimid go mór i gcoinne iarrachtaí chun an spás sibhialta a lagú. Iarrfaimid go mbeadh tacaíocht níos láidre ann, sin agus cosaint níos fearr agus aitheantas níos fearr do ról na sochaí sibhialta maidir lenár ndaonlathais a neartú,’ a chuir Uachtarán CESE, Oliver Röpke, i bhfios go láidir ag seisiún iomlánach CESE an 27 Márta, ar lena linn a reáchtáladh díospóireacht ardleibhéil leis an gCoimisinéir McGrath maidir leis an scoilteadh sa tsochaí a réiteach.

Dúirt an tUachtarán Röpke go bhfuil eagraíochtaí neamhrialtasacha agus gluaiseachtaí pobail ag dul i ngleic, murab ionann is riamh, le cúlú an daonlathais, reachtaíocht shriantach, feachtais chlúmhillte agus cásanna dlí straitéiseacha atá ceaptha an t-easaontú a chur faoi chois agus atá mar chuid d’iarracht níos leithne chun míchlú a tharraingt orthu siúd a thacaíonn leis an daonlathas, leis an gceartas sóisialta agus le cearta bunúsacha, agus iad a lagú.

Ag tagairt dó do na cúisimh a rinne Feisirí áirithe in aghaidh eagraíochtaí neamhrialtasacha comhshaoil le déanaí, dúirt an tUachtarán Röpke gur chúis mhór imní é go bhfuil ionsaithe den chineál sin á ndéanamh ní hamháin taobh amuigh dár n-institiúidí, ach laistigh díobh chomh maith.

Dúirt an Coimisinéir McGrath go bhfuil cumas uathúil ag CESE cur go mór le hiarrachtaí an Choimisiúin an daonlathas a neartú agus deighiltí sa tsochaí a dhruidim. Dar leis, is é an dóigh is fearr chun dul i ngleic leis an deighilt ná muintir na hEorpa a chumhachtú agus a chur in iúl dóibh go bhfuil ionadaíocht á déanamh orthu. ‘Más féidir linn é sin a dhéanamh, éireoidh linn ár bpobail, ár sochaithe agus an tAontas a thabhairt níos gaire dá chéile. Cibé rud a dhéanaimid, tá a fhios againn go mbeidh rannpháirtíocht eagraíochtaí na sochaí sibhialta ríthábhachtach i gcónaí.’

Le Straitéis nua an Aontais maidir leis an tSochaí Shibhialta, a fógraíodh i gclár oibre 2025 an Choimisiúin, tacófar le heagraíochtaí na sochaí sibhialta agus le cosantóirí chearta an duine, cosnófar iad agus déanfar iad a chumhachtú.

Cuireadh chun cinn sa díospóireacht freisin na príomhphointí ó Sheachtain na Sochaí Sibhialta 2025 in CESE, arbh é An comhtháthú agus an rannpháirtíocht a threisiú sa tsochaí atá scoilte go mór ba théama di. I measc na gcainteoirí bhí Brikena Xhomaqi, comhchathaoirleach an Ghrúpa Idirchaidrimh, a chuir príomhtheachtaireachtaí na Seachtaine i láthair; Richard Vaško, buaiteoir Duais na Sochaí Sibhialta ó Chomhlachas Díospóireachta na Slóvaice; agus Kristýna Bulvasová, gníomhaí óige a chuir i láthair na príomh-mholtaí ó imeacht bliantúil CESE ar son na hóige, Leatsa an Eoraip, Abair leat! (YEYS).(ll)

Tráth atá plancadh agus tuargaint á ndéanamh orthu ó lá go lá agus iad ar a míle dícheall ag iarraidh gan bás a fháil, is beag más féidir do ghlúin óg na hÚcráine féachaint rompu ar thodhchaí atá i bhfad uathu, dar le Yevheniia Senyk, rannpháirtí i YEYS 2025 agus gníomhaí óige ón Úcráin. Insíonn sí dúinn conas a chuireann an cogadh isteach ar eagraíochtaí óige ina tír féin agus a thábhachtaí atá sé guth a thabhairt dóibh ar an leibhéal Eorpach.

Cén tionchar a bhí ag an gcogadh san Úcráin ar bhur n-eagraíocht sna trí bliana atá gafa tharainn, dar leat, agus cén t-athrú atá tagtha ar bhur modhanna oibre?

Is é sprioc Ardán SD (a bunaíodh in 2013) luachanna ar nós na saoirse, na dlúthpháirtíochta, an chomhionannais agus an cheartais a chosaint ós rud é gurb iad sin na luachanna is tábhachtaí, dar linn, chun todhchaí fhorásach a chruthú san Úcráin. Toisc gur cuireadh d’fhiachaibh ar roinnt mhaith Úcránach an baile a fhágáil, tá go leor brainsí curtha ar bun againn freisin ar an gcoigríoch chun rannpháirtíocht óige na hÚcráine lasmuigh den tír a spreagadh. 

I dtosach báire, is mór mar atá obair na mbrainsí réigiúnacha suaite ag an gcogadh toisc cuid mhaith de na brainsí sin, mar shampla in Odessa agus Zaporizhzhia, a bheith lonnaithe in áiteanna atá buailte ar líne thosaigh na troda nach mór, agus muintir na gceantar sin á bplancadh le buamaí ó lá go lá. Is deacair dóibh díriú ar imeachtaí a reáchtáil nuair is é an chloch is mó ar a bpaidrín gan bás a fháil. Fágann an plancadh buamaí laethúil sin a rian ar an óige i ngach cearn den tír toisc nach acmhainn dóibh a thuilleadh féachaint rompu ar thodhchaí atá i bhfad uathu agus gan a fhios acu cad a bhainfidh dóibh amárach nó fiú amháin i gceann dhá uair an chloig.

Anuas air sin, tá staid airgeadais na hÚcráine guagach agus míshocair de dheasca an chogaidh, rud a fhágann an t-aos óg ar easpa fostaíochta. Bíonn ar dhaoine óga post a aimsiú agus iad ag iarraidh a gcuid staidéir a dhéanamh san am céanna, ní áirím páirt a ghlacadh in eagraíochtaí óige. Ní haon dóithín na cúraimí uile sin a choinneáil ar mheá chothrom le chéile.

Tar éis an mhór-ionraidh, thosaigh cuid mhaith daoine óga ag troid in éadan fhórsaí na Rúise agus airm ina láimh acu in ionad a ndúthracht a chaitheamh le comhairlí nó eagraíochtaí don óige. Dá thoradh sin, níl taithí á fáil ag an aos óg ar réimse na polaitíochta. Rachaidh sé dian orainn sna blianta atá amach romhainn a chinntiú go mbeidh an uile dhuine in ann páirt a ghlacadh sa pholaitíocht mar is ceart.

Faoi scáth Ardán SD, cuirimid oideachas polaitiúil agus seachfhoirmiúil ar fáil in aisce lena chinntiú gurb acmhainn don aos óg tionchar a bheith acu ar an bpolaitíocht ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal náisiúnta.

Cad ina thaobh, dar leat, ar tábhachtach an ní d’eagraíochtaí óige nó d’ionadaithe na n-eagraíochtaí sin freastal ar imeachtaí ar nós YEYS?

Thar aon ní eile, cuireann na himeachtaí idirnáisiúnta sin ar a súile do mhuintir na hÚcráine nach bhfuil dearmad déanta ag muintir na hEorpa orthu. Is mór is tábhachtach linn a bheith anseo, guth a bheith againn, ceisteanna a chur ar dhaoine eile faoin taithí atá acu féin agus smaointe nua a thabhairt abhaile linn.

Fairis sin, léiríonn sé gur cumas dúinn dul isteach san Aontas Eorpach ar ball agus go bhfuilimid tiomanta dósan. De réir mar a thabharfar cuirí eile mar seo dúinn, beidh deis ag aos óg na hEorpa éisteacht linn agus deis againne éisteacht leosan freisin. Is cuma nó comhpháirtíocht eadrainn go léir é.

Cad atá de dhíth ar an aos óg, dar leat, a chuideodh nó a thacódh leo leanúint orthu ag glacadh páirt san obair don óige agus sa ghníomhaíochas?

Sílim gur den mhórthábhacht é go rachadh an tAontas Eorpach i gcomhairle le haos óg na hÚcráine. I mo thuairimse, má leanann an tAontas Eorpach de dheiseanna a chur ar fáil dúinn ról a bheith againn nuair a bhíonn beartais an Aontais á múnlú, beimid ábalta teacht ar chonclúidí i gcomhar le chéile, conclúidí a rachaidh chun tairbhe don dá thaobh toisc gur cuid den Eoraip sinn. Ar an ábhar sin, is conclúid choiteann a theastaíonn i ngach réimse beartais. Chomh maith leis sin, má leanann an tAontas Eorpach den tacaíocht airgeadais atá á cur ar fáil aige d’aos óg na hÚcráine chun gur féidir dóibh páirt a ghlacadh in imeachtaí ar nós YEYS, spreagfaidh sin iad le bheith rannpháirteach i gcónaí sa pholaitíocht toisc nach mbeidh an t-ualach céanna airgeadais ina bhac ar rannpháirtíocht orthu a thuilleadh.

Is gníomhaí óige í Yevheniia Senyk de chuid Ardán SD, balleagraíocht de Chomhairle Náisiúnta Óige na hÚcráine. Is mac léinn i réimse an chaidrimh idirnáisiúnta í in Ollscoil Náisiúnta Polaiteicnice Lviv.  

Le Javier Garat Pérez

Mar fhreagairt ar thionscnamh an Uachtaráin, Ursula von der Leyen, maidir leis an gComhshocrú Eorpach um na hAigéin, chuir Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa príomh-mholtaí ar aghaidh chun cur chuige cuimsitheach cothrom i dtaca le rialachas na n-aigéan a chur chun cinn. San fhís atá aige, dírítear ar aigéin shláintiúla tháirgiúla a chinntiú, borradh a chur faoi gheilleagar gorm an Aontais, taighde agus nuálaíocht mhuirí a neartú, agus éiceachórais mhuirí a chosaint do na glúnta atá le teacht.

Leas a bhaint as an ngeilleagair goirm

Leagan CESE béim ar a thábhachtaí atá sé geilleagar gorm atá láidir agus iomaíoch a fhorbairt. Is éard atá i gceist leis sin creataí rialála a shimpliú, uathriail straitéiseach a áirithiú, an nuálaíocht a chur chun cinn agus dul chun cinn a dhéanamh i dtreo an dícharbónaithe.

Chun todhchaí rathúil a chinntiú don tionscal muirí, molaimid go ndéanfaí infheistíocht phráinneach i ríomhbhreoslaí, i bhfuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta agus i dteicneolaíochtaí nuálacha muirí. Ina theannta sin, trí bhraisle láidir mhuirí a bhunú a mbeidh cuspóirí soiléire inbhuanaitheachta ag gabháil léi, cuideofar le ceannaireacht na hEorpa i dtionscail mhuirí a choinneáil. Sin an fáth a bhfuil sé an-tábhachtach ‘Comhghuaillíocht Thionsclaíoch do Shlabhraí Luacha an Gheilleagair Ghoirm’ a chur ar bun agus Straitéis Slándála Muirí an Aontais Eorpaigh a neartú.

Ar a bharr sin, molaimid gur cheart meastóireacht a dhéanamh ar bheartais atá ann cheana amhail an Comhbheartas Iascaigh. Ba cheart tacaíocht leanúnach a thabhairt don iascaireacht inbhuanaithe agus an spleáchas ar bhia mara a laghdú. Ba cheart allmhairí a bheith faoi réir na gcaighdeán sóisialta agus comhshaoil céanna. Chomh maith leis sin, tathantaíonn CESE ar an gCoimisiún plean gníomhaíochta de chuid an Aontais maidir le ‘bia gorm’ a fhorbairt faoi 2026.

Eolas, taighde agus nuálaíocht i ngothaí muirí a fheabhsú

Tá cistiúchán breise sa taighde agus nuálaíocht muirí á éileamh ag CESE, agus béim á leagan aige ar an ngá atá le comhar eolaíoch domhanda agus teicneolaíocht níos fearr san earnáil mhuirí. Chun an méid sin a bhaint amach, molaimid moil don gheilleagair gorm a bhunú agus faireachlann aigéin an Aontais a sheoladh.

Borradh a chur faoin infheistíocht agus faoin maoiniú le haghaidh inbhuanaitheacht na n-aigéan

Tá béim á leagan againn ar an ngá atá le cistiú suntasach poiblí agus príobháideach a shlógadh chun tacú le SDG 14 (Beatha faoin uisce). Chuige sin, ba cheart línte buiséid tiomnaithe le haghaidh tionscadail a bhaineann leis na haigéin a chruthú laistigh de chláir chistiúcháin an Aontais amhail Horizon Europe. Ba cheart tacaíocht airgeadais níos láidre a thabhairt don Chiste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe (CEMID) freisin chun tacú le hearnálacha iomaíocha agus dícharbónaithe.

Aistriú cóir atá cuimsitheach go sóisialta

Chun gur féidir geilleagar athléimneach aigéin a bheith ann, ní mór a áirithiú go gcaitear go cothrom le hoibrithe muirí. Tá bearta á moladh ag CESE chun aghaidh a thabhairt ar ghanntanais lucht saothair, athnuachan ó ghlúin go glúin a spreagadh, agus deiseanna athscilithe a chur ar fáil. Ba cheart córais chuimsitheacha tacaíochta sóisialta a bheith i bhfeidhm chun oibrithe a chosaint, go háirithe iad siúd nach féidir leo aistriú chuig róil nua mar gheall ar athruithe teicneolaíochta.

Aigéin shláintiúla athléimneacha a chinntiú

Tá ár n-aigéin i mbaol de dheasca an athraithe aeráide, truaillithe, plaisteach agus brúnna daonna. Dá bhrí sin, ba cheart iarrachtaí níos láidre a dhéanamh maidir le hathchóiriú agus cosaint na n-aigéan agus caomhnú inbhuanaithe atá ag teacht le gealltanais dhomhanda bhithéagsúlachta a chinntiú. Tá sé ríthábhachtach freisin ‘dea-stádas comhshaoil’ a bhaint amach ar mhaithe le cobhsaíocht eacnamaíoch agus athléimneacht aeráide. Chomh maith leis sin, ba cheart infheistíocht a dhéanamh go práinneach sa bhonneagar glas, i laghdú truaillithe agus i bPlean Eorpach um Oiriúnú don Athrú Aeráide agus, ag an am céanna, ceannaireacht an Aontais i rialachas domhanda muirí a threisiú.

Creat cuimsitheach um rialachas na n-aigéan a chinntiú

Chun borradh a chur faoin rathúnas eacnamaíoch agus teorainneacha an phláinéid seo á n-urramú ag an am céanna, tá CESE ag iarraidh go mbeadh comhar réigiúnach ann le pobail áitiúla chun go mbeidh beartais ag luí le chéile i gcónaí. Éilíonn sé freisin comhaontuithe idirnáisiúnta níos fearr, taidhleoireacht aigéin níos láidre san Aontas, agus meithleacha tiomnaithe atá dírithe ar chúrsaí muirí laistigh d’institiúidí an Aontais.

Ar deireadh, molann CESE freisin feabhas a chur ar an bpleanáil spásúil mhuirí chun cothromaíocht a bhaint amach idir leasanna éagsúla, amhail leathnú an fhuinnimh amach ón gcósta, nó an earnáil iascaigh agus dobharshaothraithe. Is é an sprioc atá ann an chómhaireachtáil agus an inbhuanaitheacht a chur chun cinn agus an tráth céanna a chinntiú go gcaomhnófar pobail iascaireachta thraidisiúnta agus go mbeidh baint acu leis an bpróiseas cinnteoireachta.