Na de benoeming van een nieuwe Europese commissaris voor Democratie, Justitie en de Rechtsstaat roept het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) op tot een krachtiger optreden van de EU op het gebied van de rechtsstaat en de grondrechten.

Tijdens zijn septemberzitting heeft het EESC een debat over democratie gehouden. Daar werd ingegaan op de vraag hoe de EU krachtiger kan optreden tegen schendingen van de rechtsstaat en de uitholling van de democratie. In die context werd ook gesproken over het langverwachte platform voor het maatschappelijk middenveld dat de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft aangekondigd.

Het EESC ijvert al sinds 2016 voor de oprichting van dit platform, dat het maatschappelijk middenveld meer inspraak moet geven in de beleidsvorming van de EU. Het zou maatschappelijke organisaties de hoognodige ruimte bieden waarbinnen ze de EU-instellingen kunnen aanspreken en mee kunnen beslissen over belangrijke kwesties als de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en democratische vrijheden.

Joachim Herrmann van het Directoraat-generaal Justitie van de Europese Commissie presenteerde het meest recente verslag over de rechtsstaat en wees erop dat nu ook de situatie in de kandidaat-lidstaten en de impact op de interne markt in kaart worden gebracht.

Kevin Casas-Zamora van het Internationaal Instituut voor democratie en verkiezingsondersteuning (IDEA) prees de inzet van de EU op dit gebied, maar waarschuwde voor de aantasting van de democratie. Hij riep op tot een grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en meer gedetailleerde rapportage over de rechtsstaat. Alexandrina Najmowicz van het Europees Burgerforum drong aan op duidelijkere aanbevelingen en een systeem voor vroegtijdige waarschuwing om verdere uitholling van de democratie te voorkomen.

De deelnemers aan het debat waarschuwden voor elke vorm van zelfgenoegzaamheid. Ze benadrukten dat de toenemende problematiek van autoritaire regimes, de bedreiging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld moet worden aangepakt. Jerzy Pomianowski, hoofd van het Europees Fonds voor Democratie, waarschuwde dat het verwaarlozen van democratie vanwege meer actuele thema’s als migratie en veiligheid averechts kan werken en riep op om 5 % van de ontwikkelingshulp aan democratische programma’s te besteden.

Tijdens het debat van het EESC werd duidelijk dat het maatschappelijk middenveld onmisbaar is bij de verdediging van de rechtsstaat. Er werd opgeroepen tot een grotere betrokkenheid ervan bij de beleidsvorming van de EU. De oprichting van het platform voor het maatschappelijk middenveld, gekoppeld aan een hernieuwde inzet voor de grondrechten, is van cruciaal belang voor de toekomst van de democratie in de EU. (gb)

Het EESC heeft tijdens zijn oktoberzitting zijn goedkeuring gehecht aan een resolutie van de hand van Christa Schweng, Cinzia Del Rio en Ioannis Vardakastanis, getiteld De koers voor democratische vooruitgang in de EU: een resolutie voor het volgende wetgevingsmandaat.

In deze periode van meerdere crises verzoekt het EESC het nieuwe Europees Parlement en de nieuwe Europese Commissie om gebruik te maken van de door het EESC vertegenwoordigde diversiteit om de Europese Unie te versterken.

De nieuwe zittingsperiode zou erop gericht moeten zijn om de internationale positie van de EU te versterken, de problemen in verband met haar institutionele bestel aan te pakken, de gemeenschappelijke waarden van Europa stevig te verankeren en het pad te effenen voor een duurzame economie die stoelt op een geavanceerd, inclusief sociaal model – een onontbeerlijke voorwaarde voor vooruitgang, eenheid en concurrentievermogen.

Het EESC verzoekt de EU-instellingen in deze resolutie om een zesdelig veiligheidsconcept te ontwikkelen, waarbij wordt uitgegaan van een Unie die

• haar burgers beschermt tegen bedreigingen van buitenaf;
• mensen beschermt tegen interne risico’s, vooral in verband met gezondheid, demografische veranderingen en armoede, en in heel Europa toegankelijke, universele sociale bescherming en het welzijn bevordert;
• zorgt voor een concurrerende sociale markteconomie, gebaseerd op ecosystemen die productiviteit, innovatie, kwaliteitsbanen en volledige werkgelegenheid garanderen;
• een veerkrachtige economie voor iedereen tot stand brengt;
• zorgt voor dialoog en participatie van de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en het publiek, om zo het hoofd te bieden aan de uitdagingen en ingrijpende veranderingen die ons ook in de nabije toekomst wachten;
• beschermt tegen de huidige en toekomstige risico’s in verband met klimaatverandering, verontreiniging en biodiversiteitsverlies.

De resolutie is het resultaat van de allereerste Week van het maatschappelijk middenveld, die in maart 2024 door het EESC werd gehouden om de mening van Europeanen van alle leeftijden, de sociale partners en de maatschappelijke organisaties te peilen. (mp)

Op dinsdag 17 september werd bij het EESC Das Lehrerzimmer vertoond, winnaar van de LUX - Europese publieksprijs voor de beste film.

In deze film van de Duitse regisseur İlker Çatak zijn de uitdagingen waarmee een leerkracht wordt geconfronteerd aanleiding voor een bespiegeling over bredere kwesties in het onderwijsstelsel. Na de vertoning nam het publiek deel aan een debat onder leiding van Laurențiu Plosceanu, EESC-vicevoorzitter voor Communicatie. Daarbij gingen onder meer Jan Wilker en Tatjana Babrauskienė dieper in op de thema’s van de film en de relevantie ervan in het licht van actuele sociale kwesties.

Deze filmsessie maakt deel uit van een reeks die het EESC in samenwerking met de LUX-publieksprijs van het Europees Parlement organiseert als uiting van de inzet en de rol van het EESC bij het stimuleren van de dialoog over urgente sociale kwesties. 

Op 20 september hebben het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) en de Economische, Sociale en Culturele Raad van de Afrikaanse Unie (ECOSOCC) tijdens de VN-Top van de Toekomst in New York een gezamenlijke verklaring gepresenteerd waarin de cruciale rol van het maatschappelijk middenveld bij het aanpakken van mondiale uitdagingen en het bevorderen van duurzame ontwikkeling wordt benadrukt.

Deze verklaring, die deel uitmaakt van het memorandum van overeenstemming tussen het EESC en de ECOSOCC, schetst hun gedeelde visie voor een eerlijkere, inclusievere en rechtvaardigere wereld. Het partnerschap tussen het EESC en de ECOSOCC is bedoeld om de aanzet te geven tot nieuwe allianties en initiatieven.

EESC-voorzitter Röpke: “Deze verklaring is veel meer dan louter woorden; het is een sterk engagement voor onze gedeelde waarden van democratie, inclusiviteit en duurzaamheid. In het licht van de dringende mondiale uitdagingen hebben we een krachtiger multilateralisme nodig waarbij het maatschappelijk middenveld echt een centrale rol krijgt.”

De gezamenlijke verklaring legt de nadruk op:

• Een snellere vooruitgang op het gebied van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s), door te pleiten voor een alomvattende strategie om de SDG’s vooruit te helpen.
• Een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit, door bij de overgang naar klimaatneutrale economieën te zorgen voor fatsoenlijk werk en armoede uit te bannen.
• Een wereldwijde hervorming van het mondiale financiële systeem om duurzame ontwikkeling beter te kunnen ondersteunen, met name in kwetsbare landen.
• Genderresponsief en genderinclusief beleid integreren in klimaatactie en ontwikkelingsprogramma’s.
• Een centrale rol voor het maatschappelijk middenveld bij de hervorming van de mondiale governance en de reorganisatie van de besluitvormingsorganen van de Verenigde Naties.
• Betrokkenheid van jongeren en bevordering van digitale innovatie als belangrijke aanjagers van de toekomstige mondiale governance.

Het partnerschap tussen het EESC en de ECOSOCC werd geformaliseerd met de ondertekening van een memorandum van overeenstemming (MoU) op 17 juli 2024 in Accra (Ghana). Dit MoU versterkt de samenwerking op belangrijke gebieden zoals duurzame ontwikkeling, klimaatactie en betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld. Het voorziet in regelmatige bijeenkomsten, gezamenlijke bijdragen aan topontmoetingen tussen de EU en de Afrikaanse Unie en de oprichting van een permanent mechanisme voor de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld.

De samenwerking weerspiegelt het engagement van beide instellingen om de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) van de VN te helpen verwezenlijken en een inclusief bestuur te bevorderen. Terwijl de nadruk wordt gelegd op het versterken van de rol van het maatschappelijk middenveld in het partnerschap tussen de EU en Afrika, wordt in het memorandum van overeenstemming onderstreept dat er gezamenlijke oplossingen moeten komen voor mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering en democratische veerkracht.

Het EESC en de ECOSOCC streven ernaar het maatschappelijk middenveld in heel Afrika mondiger te maken. (at)