De sociale en burgerdialoog kunnen de EU helpen duurzaam te groeien

Slechts enkele dagen na de Europese verkiezingen van 2024 kwamen het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) en de nationale sociaal-economische raden van de EU bijeen om de stand van zaken van de huidige digitale en groene transitie te bespreken. Hun conclusie: het maatschappelijk middenveld kan zeker helpen om de tekortkomingen uit de weg te ruimen.

Er zijn nog steeds te veel obstakels die een concurrerende, rechtvaardige en koolstofarme economie in de Europese Unie in de weg staan, zoals blijkt uit het seminar op hoog niveau dat op 20 juni 2024 in Brussel is gehouden.

Het evenement, getiteld Transitions towards a digital, green, just and competitive Europe: the role of social and civil dialogue, werd georganiseerd door het EESC in samenwerking met de Belgische Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB) en de Nationale Arbeidsraad (NAR), in het kader van het Belgische voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie.

De EU is begonnen met een nieuwe strategie voor duurzame groei, maar staat voor een aantal kritieke externe en interne uitdagingen. Brandende kwesties zoals geopolitieke spanningen, toenemende economische concurrentie, versnippering en polarisatie van samenlevingen, om er maar enkele te noemen, verhinderen dat de digitale en de groene transitie volledig worden uitgerold.

Het maatschappelijk middenveld kan en moet de doorslag geven: door een echte sociale en burgerdialoog tot stand te brengen, kan het een rol spelen bij het ontwerp, de uitvoering en evaluatie van overheidsbeleid en ervoor zorgen dat dit door de samenleving wordt begrepen en geaccepteerd.

Basisorganisaties hebben een beeld van de impact en gevolgen van de transities voor de economie en de samenleving van de EU omdat ze in het veld actief zijn en begrijpen wat al dan niet werkt.

Circa 85 % van de doelstellingen van de nationale herstel- en veerkrachtplannen (NRRP’s) die verband houden met de dubbele transitie, wacht nog op uitvoering. Om ervoor te zorgen dat de transities in de EU efficiënt verlopen is het absoluut zaak dat het maatschappelijk middenveld hierover terdege wordt geraadpleegd en dat het deze transities ondersteunt.

Tijdens hun jaarlijkse vergadering van 19 juni 2024 hebben de voorzitters en secretarissen-generaal van het EESC en de nationale sociaal-economische raden (SER’s) van de EU een krachtig standpunt ingenomen.

Ze benadrukten dat er hierbij, gezien de snelheid en omvang van de huidige transities en om deze succesvol te laten verlopen, van meet af aan een breed scala aan belanghebbenden in onze samenlevingen betrokken moet worden. Het uiteindelijke doel is de inclusieve participatie van burgers en maatschappelijke organisaties in de openbare beleidsvorming te bevorderen.

Dit strookt ook met de publieke opinie, waarbij volgens een recente Eurobarometer-enquête bijna negen van de tien respondenten hebben verklaard dat het maatschappelijk middenveld een rol heeft gespeeld bij de bevordering en bescherming van de democratie en de gemeenschappelijke Europese waarden.

In de conclusies van de jaarlijkse vergadering wordt ook opgemerkt dat in alle uitdagingen kansen schuilgaan; door deze boodschap doeltreffender over te brengen, kan voor de lopende transities maatschappelijk draagvlak worden verkregen.

In dit verband blijven het EESC en het netwerk van de nationale SER’s een essentieel instrument vormen voor de participatiedemocratie en bieden zij een onschatbare meerwaarde bij de opbouw van consensus tussen de lidstaten.

Citaten van prominente sprekers

‘Nu we moeten laveren tussen geopolitieke spanningen, economische transformaties en maatschappelijke veranderingen ligt het voor de hand dat onze aanpak zowel alomvattend als inclusief moet zijn. We moeten ervoor zorgen dat de groene, digitale en demografische transities plaatsvinden met de actieve deelname van het maatschappelijk middenveld om tot duurzame en inclusieve groei te komen. Deze op samenwerking gebaseerde aanpak is niet alleen nodig, maar absoluut noodzakelijk voor het bevorderen van veerkracht en het behoud van onze democratische waarden.’

Oliver Röpke, voorzitter van het EESC

‘De geopolitieke situatie, de noodzaak om het concurrentievermogen van de EU te versterken en de digitalisering van de economie zijn stuk voor stuk uitdagingen voor ons. We moeten de tekorten op de arbeidsmarkt aanpakken, de kwalificaties van werknemers en de arbeidsomstandigheden verbeteren, maar ook een ambitieus sociaal beleid voeren en de sociale bescherming versterken. Daarom moeten we de sociale dialoog op alle niveaus en op alle gebieden ondersteunen.’

Pierre-Yves Dermagne, vice-eersteminister van België, minister van Economie en Werk

‘De sociaal-economische uitdagingen waarmee de lidstaten worden geconfronteerd, vereisen een betere coördinatie en een gemeenschappelijke visie. We moeten de ecologische, digitale en demografische transities pragmatisch aanpakken en tegelijkertijd de sociale dialoog en de participatie van de sociale partners op alle niveaus van besluitvorming versterken. De toekomst van de Unie hangt af van ons vermogen om de nationale belangen te harmoniseren met het oog op duurzame en inclusieve groei.’

Benoît Bayenet, voorzitter van de Belgische Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB)

‘Bij de transitie naar een digitale, groene, rechtvaardige, inclusieve en concurrerende samenleving staan de EU en haar lidstaten voor tal van opgaven. Die transitie moet plaatsvinden in een steeds complexere mondiale en binnenlandse politieke context. Wil de transitie succesvol verlopen, dan moeten de sociale partners en het maatschappelijk middenveld op alle niveaus actief bij een en ander worden betrokken.’

Rudi Delarue, voorzitter van de Belgische Nationale Arbeidsraad (NAR)