Op Wereldvoedseldag is het van cruciaal belang om de prioriteiten bij te stellen en voedselzekerheid en duurzaamheid bovenaan de EU-agenda te plaatsen, aldus het EESC

Recente gebeurtenissen als gevolg van COVID-19, extreem weer dat door de ontregeling van het klimaat wordt veroorzaakt, cyberaanvallen en de brexit tonen aan dat het zaak is onze prioriteiten bij te stellen en onze voedselsystemen weerbaarder en duurzamer te maken door de autonomie ervan te vergroten. Voedselzekerheid is voor veel EU-burgers geen vanzelfsprekendheid.

In zijn initiatiefadvies over Strategische autonomie, voedselzekerheid en duurzaamheid[1], dat tijdens zijn volgende zitting op 21 en 22 oktober in stemming zal worden gebracht, stelt het EESC een definitie voor van open strategische autonomie voor voedselsystemen, die gebaseerd is op voedselproductie, arbeidskrachten en eerlijke handel, met als overkoepelende doelstelling om voedselzekerheid en duurzaam voedsel voor alle EU-burgers veilig te stellen door middel van een eerlijke, gezonde, duurzame en veerkrachtige voedselvoorzieningsketen.

In de optiek van het EESC worden open strategische autonomie en de duurzaamheid van voedselsystemen het best gewaarborgd door de ontwikkeling van een instrumentarium dat risicobeheersmaatregelen bevat om de voedselvoorzieningsketens weerbaar te maken tegen extreme situaties en autoriteiten, en dat boeren en bedrijven in staat stelt onmiddellijk actie te ondernemen.

De EU moet zeer concrete plannen uitwerken om snel te kunnen reageren op gebeurtenissen zoals stroom- en netwerkstoringen of cyberaanvallen die als gevolg van afhankelijkheden uit de hand lopen. Voorbeelden: een stad die enkele weken in lockdown moet gaan, een stroomstoring die enkele dagen aanhoudt, een cyberaanval op een levensmiddelenbedrijf.

In het kader van de “van boer tot bord”-strategie werkt de Europese Commissie aan een EU-noodplan voor de voedselvoorziening en voedselveiligheid en een bijbehorend EU-responsmechanisme bij voedselcrises. Dit moet ertoe bijdragen dat het risicobewustzijn wordt vergroot en dat de belangrijkste risico’s vastgesteld, beoordeeld, in kaart gebracht en gemonitord worden, door kritieke systemen op het niveau van de EU en de lidstaten aan stresstests te onderwerpen, en moet helpen bij het implementeren van de maatregelen die worden genomen om de ondervonden problemen op te lossen.

Voedselproductie, arbeidsomstandigheden en eerlijke handel verduurzamen

Volgens de Europese Commissie draait “open strategische autonomie” om het vermogen van de EU om haar eigen keuzes te maken en de wereld om haar heen vorm te geven door leiderschap en betrokkenheid, waarbij haar strategische belangen en waarden tot uiting komen. De EU kan daardoor zowel in economisch als in geopolitiek opzicht sterker worden, doordat zij[2]:

• openstaat voor handel en investeringen, hetgeen de EU-economie helpt om crises te boven te komen en concurrerend en verbonden met de wereld te blijven;
• duurzaam en verantwoordelijk is, op internationaal niveau het voortouw neemt om een groenere en eerlijkere wereld vorm te geven, bestaande allianties versterkt en met veel partners samenwerkt;
• zich assertief opstelt tegenover oneerlijke en dwingende praktijken en bereid is haar rechten te doen gelden, terwijl zij altijd de voorkeur geeft aan internationale samenwerking om mondiale problemen op te lossen.

Om een “open strategische autonomie” in de agrovoedingssector tot stand te brengen, is het volgens het EESC zaak om: voedselsystemen verder te diversifiëren; te zorgen voor meer arbeidskrachten in de landbouw, in het bijzonder door jongeren aan te trekken en fatsoenlijke werkomstandigheden en lonen te waarborgen; het handelsbeleid in overeenstemming te brengen met de EU-normen op het gebied van duurzaam voedsel.

Ter verbetering van de mechanismen om met crises om te gaan moet er worden ingezet op de ontwikkeling van bestaande voedselsystemen en tegelijkertijd op de diversifiëring van voedselsystemen, met inbegrip van bedrijfsmodellen voor boerderijwinkels, stadslandbouw, verticale landbouw en de “local-for-local”-aanpak in het algemeen. Dit vereist een bredere toepassing van onderzoek en innovatie door landbouwers en telers en moet helpen het risico van “voedselwoestijnen” en productiespecialisatie tot een minimum te beperken. Tegelijkertijd zouden de voordelen van het efficiënte systeem voor het distribueren van voedsel van landbouwbedrijven naar verwerkende bedrijven en markten moeten worden versterkt.

Om op lange termijn de productie van voldoende en gezond voedsel te garanderen en ervoor te zorgen dat mensen in hun levensonderhoud kunnen voorzien, is het daarnaast van belang dat natuurlijke hulpbronnen op duurzame wijze worden gebruikt, waarbij het behoud van bodems en waterreserves wordt gewaarborgd, klimaatverandering en biodiversiteitsverlies worden tegengegaan en het dierenwelzijn wordt beschermd.

Agrarische bedrijven, vruchtbare landbouwgrond en water zijn strategische troeven die in de hele EU moeten worden beschermd: zij vormen de ruggengraat van onze open strategische voedselautonomie, aldus de rapporteur van het EESC voor dit advies, Klaas Johan Osinga.

Het GLB speelt in dit verband een cruciale economische, sociale en ecologische rol bij de instandhouding van de strategische productiecapaciteit, de voedselveiligheid en de voedselzekerheid. Het is erop gericht de markten tijdens crises te stabiliseren, een vangnet voor landbouwers en verwerkers te bieden en het milieu, de arbeidskrachten, het klimaat en het dierenwelzijn te beschermen.

Tot slot moet de EU ervoor zorgen dat grenzen op veilige wijze openblijven, dat de arbeidskrachten kunnen blijven werken en dat de logistiek voor de voedselproductie en -distributie blijft draaien (“green lanes”), zowel binnen de EU als richting derde landen. Dit vereist een krachtig mechanisme voor coördinatie tussen de lidstaten, de Europese Commissie en derde landen.

[1]            EESC-advies “Naar een eerlijke voedselvoorzieningsketen” (nog niet verschenen in het Publicatieblad).

[2]            Evaluatie van het handelsbeleid, Europese Commissie.