L-Istati Membri tal-UE għandhom jiffaċilitaw l-involviment inklużiv, il-ftuħ u t-trasparenza mas-soċjetà ċivili fl-oqsma kollha tal-ġestjoni tal-iskart radjuattiv. Dan japplika kemm għall-komunitajiet ospitanti attwali kif ukoll għal dawk potenzjali, speċjalment minħabba li l-ammonti dejjem akbar ta’ skart radjuattiv se jiġu ġġenerati kull sena matul l-għaxar snin li ġejjin u lil hinn.
L-Istati Membri tal-UE għandhom jiffaċilitaw l-involviment inklużiv, il-ftuħ u t-trasparenza mas-soċjetà ċivili fl-oqsma kollha tal-ġestjoni tal-iskart radjuattiv. Dan japplika kemm għall-komunitajiet ospitanti attwali kif ukoll għal dawk potenzjali, speċjalment minħabba li l-ammonti dejjem akbar ta’ skart radjuattiv se jiġu ġġenerati kull sena matul l-għaxar snin li ġejjin u lil hinn.
F’Opinjoni adottata matul is-sessjoni plenarja tiegħu ta’ Ottubru, il-KESE jieħu pożizzjoni soda. Din targumenta li l-fondi disponibbli għandhom jintużaw biex tinbena l-kapaċità tal-gruppi tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-komunitajiet lokali qrib l-installazzjonijiet nukleari, biex jieħdu sehem b’mod indipendenti fi proġetti u studji li jivvalutaw il-parteċipazzjoni u t-trasparenza fil-ġestjoni tal-iskart radjuattiv.
Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jirrapportaw dwar il-metodi għall-parteċipazzjoni pubblika fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet dwar il-ġestjoni tal-iskart radjuattiv, kif ukoll dwar kif tiġi żgurata t-trasparenza. “Il-Kumitat jistieden lill-Istati Membri jieħdu passi biex jiżguraw il-monitoraġġ u l-iżvelar regolari tal-iżviluppi ambjentali, tas-saħħa pubblika u soċjoekonomiċi fir-rigward tal-ġestjoni tal-iskart radjuattiv,” qalet ir-relatur, Alena Mastantuono.
L-Istati Membri għandhom jerfgħu r-responsabbiltajiet tagħhom u m’għandhomx iħallu lill-ġenerazzjonijiet futuri bil-piż tal-ipproċessar tal-iskart nukleari, tkun xi tkun in-natura, it-tul tal-ħajja u l-livell ta’ periklu tiegħu.
Minħabba li proporzjon għoli ta’ fjuwil nukleari użat jista’ jiġi pproċessat mill-ġdid, il-materjali fissili għandhom jiġu riċiklati, u b’hekk titnaqqas il-ħtieġa għal provvista ta’ uranju naturali biex jitħaddmu reatturi nukleari. L-istrateġiji tal-ekonomija ċirkolari jippermettu lill-Istati Membri jimminimizzaw l-ammont ta’ skart li jeħtieġ li jiġi indirizzat mill-istrateġiji tal-immaniġġjar tal-iskart.
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-valutazzjonijiet tal-kostijiet għad-dekummissjonar u għall-ġestjoni tal-fjuwil użat u tal-iskart radjuattiv jammontaw għal żidiet fil-kostijiet maż-żmien. Għandhom jiżguraw ukoll li l-finanzjament ikun biżżejjed biex ikopri l-ispejjeż reali,” qal il-korelatur, Christophe Quarez. (mp)
Fl-Ewropa, l-enerġija ġeotermali għandha potenzjal sinifikanti mhux sfruttat u l-Unjoni Ewropea għandha tieħu azzjoni urġenti biex tadotta strateġija Ewropea għall-enerġija ġeotermali bil-għan li jiġu sfruttati l-benefiċċji tagħha.
Fl-Ewropa, l-enerġija ġeotermali għandha potenzjal sinifikanti mhux sfruttat u l-Unjoni Ewropea għandha tieħu azzjoni urġenti biex tadotta strateġija Ewropea għall-enerġija ġeotermali bil-għan li jiġu sfruttati l-benefiċċji tagħha.
Fis-sessjoni plenarja tiegħu ta’ Ottubru, il-KESE ħa pożizzjoni inekwivoka dwar l-enerġija. F’Opinjoni mfassla minn Zsolt Kükedi u Thomas Kattnig, il-KESE jenfasizza li l-produzzjoni tal-enerġija ġeotermali għandha emissjonijiet ta’ gassijiet serra estremament baxxi, u tista’ taqdi rwol ewlieni fit-tranżizzjoni ekoloġika tal-UE billi tnaqqas id-dipendenza tal-Ewropa fuq il-fjuwils fossili u tiffaċilita d-dekarbonizzazzjoni tagħha.
“L-enerġija ġeotermali tista’ tagħti kontribut siewi biex jintlaħqu l-għanijiet tan-newtralità klimatika tal-UE sal-2050,” qal is-Sur Kükedi. “Il-potenzjal ta’ din l-enerġija għadu mhux sfruttat, u l-Kummissjoni Ewropea għandha tieħu azzjoni immedjata biex tfassal strateġija komprensiva li tisfrutta r-riżorsi tagħha”, żied jgħid is-Sur Kattnig.
Il-KESE jirrimarka li l-investiment fl-impjanti tal-enerġija ġeotermali mhux se jagħtu r-riżultati mixtieqa mingħajr appoġġ finanzjarju fil-livell nazzjonali. B’mod aktar speċifiku, se jkunu meħtieġa finanzjament u inċentivi pubbliċi biex jiġi attirat l-investiment inizjali u jitnaqqas ir-riskju involut.
Barra minn hekk, huwa importanti ninnutaw li l-bidliet fil-politika tal-enerġija jew fil-finanzjament jistgħu jaffettwaw l-attraenza ekonomika tal-proġetti ġeotermali.
Il-bini ta’ impjanti tal-enerġija ġeotermali jinvolvi riskji u dawk ir-riskji jeħtieġ li jiġu identifikati b’mod preċiż, speċjalment dawk relatati mal-impatti ambjentali. Għal din ir-raġuni, huwa essenzjali li dan il-proċess jitwettaq bl-involviment tal-komunitajiet lokali, bil-għan li tiżdied l-aċċettazzjoni pubblika.
Madankollu, il-benefiċċji ambjentali u klimatiċi tal-enerġija ġeotermali jisbqu r-riskji, peress li l-enerġija ġeotermali hija waħda mill-aħjar sorsi ta’ enerġija rinnovabbli f’termini tal-użu tal-art, l-użu tar-riżorsi u d-dipendenza mill-importazzjoni. (mp)
Il-KESE beda l-ħidma tiegħu dwar il-Patt Blu f’Jannar 2023, u l-avveniment ta’ tnedija uffiċjali, Wasal iż-żmien għal Patt Blu tal-UE, sar fi Frar 2023. F’Settembru 2023, l-inizjattiva kisbet momentum politiku b’sejħa konġunta mill-KESE u l-Parlament Ewropew, espressa f’ittra ffirmata b’mod konġunt li ntbagħtet lill-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern tal-UE, u li tistieden lill-Istati Membri jappoġġjaw u jadottaw Patt Blu tal-UE ambizzjuż.
Fis-17 u t-18 ta’ Ottubru, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) organizza l-avveniment annwali ewlieni tiegħu ta’ komunikazzjoni, Nikkollegaw l-UE, li jlaqqa’ flimkien komunikaturi minn diversi organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Bit-titlu L-aħħar bażi tad-demokrazija: ngħinu lill-ġurnaliżmu jissopravivi u jikber, dis-sena s-seminar iffoka fuq is-sitwazzjoni attwali tal-media u postha fis-soċjetà. Is-seminar irrefera għall-ġurnalisti li qed jiffaċċjaw pressjoni dejjem akbar mill-gvernijiet u minn interessi privati li jrażżnu l-libertà tal-media. Apparti l-ostakli familjari, il-ġurnalisti issa qed jiffaċċjaw l-emerġenza tal-IA ġenerattiva, li, minkejja l-benefiċċji tagħha, thedded il-pedamenti ekonomiċi tal-ġurnaliżmu.
Fis-17 u t-18 ta’ Ottubru, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) organizza l-avveniment annwali ewlieni tiegħu ta’ komunikazzjoni, Nikkollegaw l-UE, li jlaqqa’ flimkien komunikaturi minn diversi organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Bit-titlu L-aħħar bażi tad-demokrazija: ngħinu lill-ġurnaliżmu jissopravivi u jikber, dis-sena s-seminar iffoka fuq is-sitwazzjoni attwali tal-media u postha fis-soċjetà. Is-seminar irrefera għall-ġurnalisti li qed jiffaċċjaw pressjoni dejjem akbar mill-gvernijiet u minn interessi privati li jrażżnu l-libertà tal-media. Apparti l-ostakli familjari, il-ġurnalisti issa qed jiffaċċjaw l-emerġenza tal-IA ġenerattiva, li, minkejja l-benefiċċji tagħha, thedded il-pedamenti ekonomiċi tal-ġurnaliżmu.
“X’inhi l-verità? Din il-mistoqsija antika reġgħet tfaċċat bl-IA, fil-kuntest ta’ aħbarijiet foloz, teoriji ta’ komplott u gvernijiet awtoritarji, li kollha kemm huma jdgħajfu b’mod sistematiku d-dibattitu infurmat, il-preċiżjoni u d-diskussjoni rispettuża. Huwa ferm f’waqtu li ningħaqdu flimkien biex infittxu mistoqsijiet u tweġibiet li jgħaqqduna fl-UE,” qal il-President tal-KESE Oliver Röpke.
“20 sena ilu, ftit kienu dawk li setgħu jbassru li fl-2024 l-biċċa l-kbira tan-nies ma jibqgħux jaqraw il-gazzetta mal-kafè ta’ filgħodu, iżda minflok jaqraw l-aħbarijiet online fuq it-telefowns u dejjem aktar permezz tal-media soċjali,” qal Aurel Laurențiu Plosceanu, Viċi President tal-KESE għall-Komunikazzjoni. “Iżda apparti l-isfidi l-ġodda, għad hemm oħrajn antiki. Il-ġurnalisti għadhom jiġġieldu l-għedewwa antiki tagħhom: iċ-ċensura, sjieda opaka tal-media, nuqqas ta’ finanzjament u liġijiet kontra l-media, fost l-oħrajn.”
Ricardo Gutiérrez, Segretarju Ġenerali tal-Federazzjoni Ewropea tal-Ġurnalisti, enfasizza li x-xogħol tal-ġurnalisti għandu jitqies bħala “servizz pubbliku” jew “ġid pubbliku” mhedded minn sfidi ekonomiċi, kawżi ta’ fastidju (SLAPPs) u vjolenza diretta (14-il ġurnalist maqtula fl-UE mill-2015 ’il hawn).
“Il-ġurnaliżmu qed isir professjoni aktar perikoluża minn qatt qabel,” sostna Jerzy Pomianowski, Direttur Eżekuttiv tal-Fond Ewropew għad-Demokrazija, huwa u jirreferi għall-persekuzzjoni tal-ġurnalisti fil-Belarussja. Fil-messaġġ b’vidjo tiegħu, Andrey Gnyot, produttur tal-films, attivist u ġurnalist Belarussu taħt detenzjoni domiċiljari f’Belgrad u f’riskju ta’ estradizzjoni, qal li l-akbar theddida għall-ġurnaliżmu hija “forza brutali intiża biex teqred il-verità u d-deċenza”. Bl-istess mod, il-ġurnalista Belarussa Hanna Liubakova, ikkundannata għal 10 snin ħabs in absentia, qalet li fil-Belarussja hemm 33 ġurnalist il-ħabs u li min saħansitra jsegwi l-kanal tal-media soċjali tagħha jista’ jispiċċa inkarċerat.
Dr Alexandra Borchardt, ġurnalista veterana, konsulenta indipendenti, riċerkatriċi tal-media u l-awtriċi prinċipali tar-rapport tal-EBU dwar “Ġurnaliżmu fdat fl-era tal-IA ġenerattiva”, għamlet dak li hija sejħet id-dikjarazzjoni “provokattiva” li “l-ġurnaliżmu u l-IA ġenerattiva jikkontradixxu lil xulxin peress li l-ġurnaliżmu jikkonċerna l-fatti, u l-IA ġenerattiva tikkalkula l-probabbiltajiet, u għalhekk ma titrattax il-fatti. Huwa għalhekk li jeħtieġ li ssirilha verifika tal-fatti,” qalet fid-diskors ewlieni tagħha “Informazzjoni fdata fl-era tal-IA ġenerattiva”.
Is-Sinjura Borchardt wissiet lill-media kontra “distakk diġitali”, fejn parti mis-soċjetà tħaddan l-età tal-IA u l-bqija tirreżistiha. Jekk il-media tonqos milli tadatta, tirriskja li titlef il-battalja li l-IA tintuża biex timmodernizza u tilħaq l-udjenzi. Fost l-isfidi għall-media li jirriżultaw mill-IA ġenerattiva hemm it-telf tal-viżibbiltà għall-ġurnalisti f’mudell kummerċjali bbażat fuq l-IA u n-nuqqas ta’ kontroll fuq il-kontenut.
L-abbundanza żejda ta’ informazzjoni li l-IA tista’ tipproduċi bil-massa tista’ twassal għal piż żejjed fuq l-udjenza. “Iż-żgħażagħ se jkunu jridu jsiru ġurnalisti jekk dan ifisser li jkollhom jikkompetu mal-IA?” staqsiet is-Sinjura Borchardt. (ll)
Is-seminar Connecting EU 2024 ġie organizzat bl-appoġġ tal-Premju Daphne Caruana Galizia għall-Ġurnaliżmu. Il-Premju, mogħti mill-Parlament Ewropew f’Ottubru ta’ kull sena, jirrikonoxxi ġurnaliżmu investigattiv kuraġġuż. Skopri aktar dwar il-premju u ċ-ċerimonja tal-għoti tal-premjijiet tal-2024 li se ssir fit-23 ta’ Ottubru!
Is-seminar Connecting EU 2024 ġie organizzat bl-appoġġ tal-Premju Daphne Caruana Galizia għall-Ġurnaliżmu. Il-Premju, mogħti mill-Parlament Ewropew f’Ottubru ta’ kull sena, jirrikonoxxi ġurnaliżmu investigattiv kuraġġuż. Skopri aktar dwar il-premju u ċ-ċerimonja tal-għoti tal-premjijiet tal-2024 li se ssir fit-23 ta’ Ottubru!
F’daqqa t’għajn
Il-Premju Daphne Caruana Galizia għall-Ġurnaliżmu tnieda fl-2021 bħala ġieħ lill-ġurnalista u l-blogger Maltija assassinata fl-2017. Huwa jippremja, fuq bażi annwali, xogħlijiet ġurnalistiċi eċċellenti li jirriflettu l-prinċipji u l-valuri ewlenin tal-Unjoni Ewropea, bħal-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza, l-istat tad-dritt u d-drittijiet tal-bniedem.
Ir-rebbieħ tal-2024 se jitħabbar fiċ-Ċerimonja tal-Premjazzjoni li se ssir fis-6pm tat-23 ta’ Ottubru fil-Parlament Ewropew (PE) fi Strasburgu. Tista’ ssegwiha b’mod dirett hawnhekk. Ġurija indipendenti mill-Ewropa kollha, magħmula minn ġurnalisti u esperti tal-komunikazzjoni, għażlet 13-il xogħol ġurnalistiku finalist.
Il-Viċi President tal-PE Pina Picierno (responsabbli għall-Premju) se tilqa’ lill-parteċipanti, u se tagħti l-kelma lill-President tal-PE Roberta Metsola għad-diskors tal-ftuħ tagħha. Membru tal-ġurija mbagħad jipprovdi ħarsa ġenerali tal-Premju, u wara t-trofew jingħata lir-rebbieħ minn rappreżentant tar-rebbieħa tas-sena l-oħra.
Retrospettiva
Fl-edizzjoni inawgurali tiegħu, il-Premju ngħata lil “The Pegasus Project”, ikkoordinat mill-konsorzju Forbidden Stories u, fl-2022, ir-rebbieħa kienu Clément Di Roma u Carol Valade, għal dokumentarju dwar “Ir-Repubblika Ċentru-Afrikana taħt l-Influwenza Russa”. Fl-2023, rebħu l-Premju l-investigazzjoni konġunta dwar in-nawfraġju tal-migranti f’Pylos, mill-istabbiliment investigattiv Grieg Solomon, f’kollaborazzjoni ma’ Forensis, ix-xandar pubbliku Ġermaniż StrgF/ARD u l-gazzetta Brittanika The Guardian.
Seminar għall-Istampa
Qabel iċ-Ċerimonja tal-Premjazzjoni, l-Unità tas-Servizzi għall-Midja tal-Parlament Ewropew se torganizza seminar għall-istampa dwar “Is-salvagwardja tal-libertà tal-media” (23 ta’ Ottubru, 3pm). Madwar 65 ġurnalist huma mistennija jattendu, u se jieħdu sehem f’diskorsi u diskussjonijiet siewja fil-preżenza ta’ Matthew Caruana Galizia, ġurnalista u iben Daphne Caruana Galizia.
Il-programm se jinkludi testimonjanzi minn ġurnalisti li ffaċċjaw theddid fil-linja tax-xogħol tagħhom. Waħda minnhom hija Stefania Battistini, ġurnalista Taljana li reċentement żdiedet mal-lista tar-Russja ta’ persuni mfittxijin wara r-rappurtaġġ tagħha dwar il-gwerra. Is-seminar se jixxandar fuq l-internet hawnhekk.
Wieħed mill-kelliema fil-panel waqt l-avveniment tal-2024 Nikkollegaw l-UE dwar il-ġurnaliżmu investigattiv kien Lukáš Diko, direttur taċ-Ċentru Investigattiv Ján Kuciak. Huwa tkellem magħna dwar il-ħidma tal-ġurnalisti investigattivi fis-Slovakkja llum, fejn l-appoġġ inizjali għall-istampa ħielsa u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni wara l-qtil ta’ Ján Kuciak qalbu għal nuqqas ta’ fiduċja fil-media indipendenti u atmosfera ostili lejn il-ġurnalisti.
Wieħed mill-kelliema fil-panel waqt l-avveniment tal-2024 Nikkollegaw l-UE dwar il-ġurnaliżmu investigattiv kien Lukáš Diko, direttur taċ-Ċentru Investigattiv Ján Kuciak. Huwa tkellem magħna dwar il-ħidma tal-ġurnalisti investigattivi fis-Slovakkja llum, fejn l-appoġġ inizjali għall-istampa ħielsa u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni wara l-qtil ta’ Ján Kuciak qalbu għal nuqqas ta’ fiduċja fil-media indipendenti u atmosfera ostili lejn il-ġurnalisti.
1. Il-qtil tal-kollega tiegħek Ján Kuciak, l-ewwel assassinju ta’ ġurnalist fis-Slovakkja mill-indipendenza ’l hawn kien xokk mhux biss f’pajjiżek iżda wkoll fl-UE. X’inhuma l-aħħar aħbarijiet dwar il-każ legali kontra l-qattiela?
Għaddew sitt snin u nofs minn mindu Ján Kuciak u l-għarusa tiegħu Martina Kušnírová nqatlu minħabba l-ħidma investigattiva ta’ Ján. Minkejja dan, il-proċess għadu għaddej u jista’ jdum saħansitra aktar. Sal-lum, l-assassin, is-sewwieq tiegħu, u l-middleman ġew ikkundannati għal sentenzi twal ta’ ħabs. Madankollu, il-proċessi tal-allegat moħħ wara l-assassinju, in-negozjant Marian Kočner, u l-assoċjat mill-qrib tiegħu Alena Zsuzsová, li, skont l-investigazzjoni, ordnaw il-qtil, qed jistennew deċiżjonijiet ta’ appell mill-Qorti Suprema. Zsuzsová ġiet ikkundannata mill-qorti tal-ewwel istanza waqt li Kočner ġie lliberat. Hemm ukoll il-possibbiltà li skont id-deċiżjoni li jmiss isir proċess ġdid. Kemm Kočner kif ukoll Zsuzsová kienu ilhom il-ħabs għal reati oħra. Aħna fiċ-Ċentru Investigattiv Ján Kuciak qed insegwu l-proċess mill-qrib ħafna peress li wieħed mill-għanijiet ewlenin tagħna huwa li nippreżervaw il-legat ta’ Jan billi nkomplu l-ħidma investigattiva tiegħu.
2. Wara x-xokk inizjali u l-protesti kontra l-qtil li wasslu biex jirriżenja l-Prim Ministru ta’ dak iż-żmien Robert Fico, fil-fehma tiegħek, x’kien li nbidel fl-opinjoni pubblika biex is-Sur Fico jerġa’ jikseb is-setgħa?
Wara l-qtil ta’ Ján u Martina fl-2018, is-soċjetà kollha kienet fi stat ta’ xokk. Is-Slovakkja rat l-akbar protesti popolari tagħha mir-Rivoluzzjoni tal-Bellus tal-1989 li kienet wasslet għall-waqgħa tal-komuniżmu. Il-protesti wasslu għar-riżenja tal-Prim Ministru Robert Fico u l-Ministru għall-Intern Robert Kaliňák. In-nies appoġġaw lill-ġurnalisti, kulħadd ried ikun ġurnalist investigattiv u l-korruzzjoni kien fuq moħħ in-nies. L-oppożizzjoni rikbet din il-mewġa u rebħet l-elezzjoni fl-2020 b’aġenda kontra l-korruzzjoni. Iżda ftit wara, il-pandemija tal-COVID-19 bdiet bil-problemi kollha tagħha u ġestjoni ħażina u taqlib politiku. Bħala politiku ta’ esperjenza, Robert Fico kkapitalizza mill-protesti kontra t-tilqim, u din tatu momentum. Mal-bidu tal-gwerra fl-Ukrajna, huwa intensifika wkoll in-narrattivi tiegħu favur ir-Russja, li għenu lill-partit tiegħu, Smer, jerġa’ jikseb appoġġ. Is-Slovakkja hija partikolarment vulnerabbli għall-propaganda u l-aħbarijiet foloz, u dawn il-fatturi kkontribwew biex Robert Fico u l-partit tiegħu jirbħu l-elezzjonijiet tal-2023.
3. Kemm hu perikoluż illum il-ġurnata li tkun ġurnalist investigattiv fis-Slovakkja? X’theddid ġdid qed tiffaċċja f’xogħlok?
F’dawn l-aħħar ftit snin erba’ ġurnalisti investigattivi nqatlu fi Stati Membri tal-UE. Daphne Caruana Galizia f’Malta fl-2017, Ján Kuciak fis-Slovakkja fl-2018, Giorgos Karaivaz fil-Greċja fl-2021 u Peter de Vries fin-Netherlands fl-2021. Li tkun ġurnalist investigattiv sar perikoluż fl-Ewropa. Iżda nistgħu naraw ukoll li l-qtil ta’ ġurnalist wieħed mhux se jsikket il-verità u l-verità se titla’ fil-wiċċ. Rajna dan iseħħ f’dawk il-pajjiżi kollha.
Minkejja dawk l-assassinji orribbli, xorta nistgħu naraw għadd dejjem akbar ta’ attakki verbali jew online kontra ġurnalisti fis-Slovakkja, spiss imħajra minn politiċi inkluż il-prim ministru, u spiss inċitaw fastidju u kampanji ta’ malafama kontra l-ġurnalisti. Din l-atmosfera ostili kontra l-ġurnalisti u l-media indipendenti twassal għal atti oħra kontrihom. Reċentement, rajna żieda fis-SLAPPs, pereżempju, il-Prim Ministru Fico fittex lill-kap editur ta’ Aktuality.sk talli uża r-ritratt tiegħu fuq il-qoxra ta’ ktieb. U l-aktar każ reċenti kien jinvolvi l-użu ħażin tal-infurzar tal-liġi biex jiġu intimidati l-ġurnalisti, li ġara lill-kollega tagħna miċ-Ċentru Investigattiv Ján Kuciak. Dawn l-attakki kollha jwasslu biex il-fiduċja tal-pubbliku fil-media indipendenti tiġi mminata kif ukoll atmosfera ostili ġenerali lejn il-ġurnalisti. B’konsegwenza ta’ dan, l-għadd ta’ ġurnalisti investigattivi fil-pajjiż qed jonqos, u mhux ħafna żgħażagħ qed jaspiraw li jsiru ġurnalisti investigattivi. Fuq nota pożittiva, aħna fiċ-Ċentru Investigattiv Ján Kuciak bdejna l-proġett Safe.journalism.sk, li jipprovdi taħriġ fis-sigurtà personali u diġitali għall-ġurnalisti kif ukoll għajnuna legali u psikosoċjali lill-ġurnalisti li jiffaċċjaw theddid u attakki.
Lukáš Diko huwa l-kap editur u president taċ-Ċentru Investigattiv Ján Kuciak. Lukáš huwa ġurnalist investigattiv u figura mexxejja tal-media b’aktar minn 20 sena esperjenza. Huwa ħadem bħala direttur tal-aħbarijiet, l-isport u l-affarijiet pubbliċi tax-xandar pubbliku Slovakk RTVS. Lukaš huwa wkoll koawtur tal-Kodiċi tal-Etika tal-ġurnalisti Slovakki adottat fl-2011.
Is-saħħa hija pilastru fundamentali tar-reżiljenza u l-prosperità tal-UE. Lil hinn minn suġġett periferali, is-saħħa hija prijorità ewlenija għal kull ċittadin Ewropew, peress li lkoll kemm aħna nużaw is-sistemi tas-saħħa tagħna f’mument jew ieħor. Matul il-COVID, is-saħħa kienet il-fokus ċentrali. Madankollu, għandu jingħad li l-President von der Leyen naqset milli tagħmel użu mill-pożizzjoni tagħha biex taħtaf opportunità unika biex tagħmel is-saħħa komponent essenzjali tal-oqsma ta’ politika l-oħra kollha billi tippromovi l-integrazzjoni trasversali tal-politiki tas-saħħa.
Is-saħħa hija pilastru fundamentali tar-reżiljenza u l-prosperità tal-UE. Lil hinn minn suġġett periferali, is-saħħa hija prijorità ewlenija għal kull ċittadin Ewropew, peress li lkoll kemm aħna nużaw is-sistemi tas-saħħa tagħna f’mument jew ieħor. Matul il-COVID, is-saħħa kienet il-fokus ċentrali. Madankollu, għandu jingħad li l-President von der Leyen naqset milli tagħmel użu mill-pożizzjoni tagħha biex taħtaf opportunità unika biex tagħmel is-saħħa komponent essenzjali tal-oqsma ta’ politika l-oħra kollha billi tippromovi l-integrazzjoni trasversali tal-politiki tas-saħħa.
Jeħtieġ li negħlbu s-silos settorjali u niżviluppaw mudell Ewropew aktar koerenti, koeżiv u inklużiv, li jappoġġja tranżizzjoni ġusta għal kulħadd, fejn ħadd ma jitħalla jibqa’ lura. Irridu ngħaqdu l-partijiet ikkonċernati kollha, insaħħu d-djalogu soċjali u ninvolvu lis-soċjetà ċivili, mit-tfassil tal-politika sal-implimentazzjoni u l-evalwazzjoni.
Il-Kumitat jappella għal Inizjattiva Ewlenija Ewropea għas-Saħħa: inizjattiva unifikanti ankrata fis-solidarjetà Ewropea biex insaħħu s-sistemi tas-saħħa tagħna, niġġieldu l-inugwaljanzi fis-saħħa u nipproteġu kontra kriżijiet futuri. Dawn huma wħud mill-aspetti li se jiffurmaw il-qalba ta’ din l-inizjattiva komprensiva:
Il-Garanzija Ewropea tas-Saħħa u l-Kura: wegħda lil kull ċittadin Ewropew li jiġi żgurat aċċess ekwu u universali għal kura ta’ kwalità għolja.
L-approċċ "Saħħa Waħda": is-saħħa tal-bniedem hija marbuta b’mod inseparabbli mas-saħħa tal-annimali, tal-pjanti u tal-ambjent. It-tibdil fil-klima, il-pandemiji u t-telf tal-bijodiversità huma kollha theddidiet li jġegħluna nieħdu approċċ olistiku.
L-immodernizzar tas-sistemi tas-saħħa tagħna billi jiġu adottati għodod diġitali u l-intelliġenza artifiċjali, u jiġi żgurat li ċ-ċibersigurtà u t-titjib tal-ħiliet diġitali taċ-ċittadini u tal-professjonisti tas-saħħa jkunu fil-qalba ta’ dan il-proċess.
Investimenti strateġiċi soċjali u tas-saħħa. L-investiment fis-saħħa għandu impatt pożittiv fuq il-benesseri taċ-ċittadini u fuq il-kompetittività tal-Ewropa.
L-iżgurar tal-aċċess għall-mediċini u l-bini ta’ industrija innovattiva u kompetittiva tal-UE, li tpoġġi s-saħħa u l-interess pubbliku fuq quddiem nett tal-avvanzi tagħha u tnaqqas id-dipendenza tagħna fuq il-ktajjen tal-provvista globali. Il-produzzjoni fit-territorju Ewropew hija essenzjali biex tiġi ggarantita s-sovranità tas-saħħa tagħna.
L-iżgurar ta’ għadd suffiċjenti ta’ professjonisti tas-saħħa mħarrġa tajjeb u mħallsa tajjeb, billi jinħolqu kundizzjonijiet tax-xogħol attraenti, isir investiment fit-taħriġ, jinbnew karrieri ta’ sodisfazzjon u jingħata appoġġ kostanti lill-ħaddiema tas-saħħa.
It-tisħiħ tal-politiki dwar is-saħħa u s-sikurezza okkupazzjonali, b’mod partikolari permezz tal-mediċina okkupazzjonali, il-programmi ta’ skrinjar fuq il-post tax-xogħol u l-protezzjoni tal-ħaddiema mill-karċinoġeni u l-mutaġeni.
L-indirizzar tal-pjaga tal-mard mhux komunikabbli u l-isfida tal-mard rari għandu jkun prijorità; din hija sfida kontra l-inugwaljanzi fis-saħħa li jirriżultaw minn kawżi multipli.
