Nistgħu ngħinu biex insalvaw id-dinja billi ninvestu b’mod sostenibbli? Peress li s-settur finanzjarju għaddej minn trasformazzjoni notevoli quddiem l-isfidi ambjentali u soċjali, Dr Brigitte Bernard-Rau mill-Università ta’ Hamburg tħares lejn l-investiment b’impatt, l-istrateġija ta’ investiment b’saħħitha l-ġdida. L-istrateġija hija bidla fundamentali fil-mod kif naħsbu dwar ir-rwol tal-kapital u l-finanzi fis-soċjetà, u tisfida l-idea tradizzjonali li l-investituri jridu jagħżlu bejn li jagħmlu l-flus u li jagħmlu differenza.

Ta’ Brigitte Bernard-Rau

F’dinja li qed tiffaċċja sfidi ambjentali u soċjali bla preċedent li jvarjaw mit-tibdil fil-klima u t-telf tal-bijodiversità għas-sigurtà tal-ikel, l-inugwaljanza, il-benesseri u l-kura tas-saħħa, is-settur finanzjarju għaddej minn trasformazzjoni notevoli. L-investiment b’impatt ħareġ bħala approċċ b’saħħtu li jisfida l-idea tradizzjonali li l-investituri għandhom jagħżlu bejn li jagħmlu l-flus u li jagħmlu differenza. Iżda x’inhu eżattament l-investiment b'impatt, u kif ivarja minn forom oħra ta’ finanzjament sostenibbli?

Fehim tal-investiment b’impatt

Fil-qalba tiegħu, l-investiment b’impatt jirrappreżenta bidla fundamentali fil-mod kif naħsbu dwar ir-rwol tal-kapital u l-finanzi fis-soċjetà. Kif definit min-Network Globali ta’ Investiment b’Impatt (GIIN), l-investiment b’impatt huwa strateġija ta’ investiment li tinkludi “investimenti magħmula bl-intenzjoni li jiġġeneraw impatt soċjali u ambjentali pożittiv, li jista’ jitkejjel flimkien mar-redditu finanzjarju”. Madankollu, din id-definizzjoni apparentement sempliċi ma turix kemm huwa kumpless il-potenzjal trasformattiv tal-investiment b’impatt.

Biex wieħed jifhem bis-sħiħ ir-rwol distintiv tal-investiment b'impatt fil-finanzi moderni – bl-approċċ materjalistiku tiegħu – huwa meħtieġ li wieħed jara fejn jinsab fuq l-ispettru usa’ ta’ approċċi ta’ investiment. F’tarf wieħed tal-ispettru għandna investiment tradizzjonali, fejn ir-redditu finanzjarju u l-massimizzazzjoni tal-profitti huma supremi u fejn il-kunsiderazzjonijiet soċjali jew ambjentali ma għandhom l-ebda rwol fit-teħid tad-deċiżjonijiet. Hekk kif nimxu tul dan l-ispettru niltaqgħu ma’ approċċi dejjem aktar sofistikati biex ninkorporaw fatturi ta’ prestazzjoni soċjali u ambjentali, li jagħtu lok għal varjetà ta’ investiment finanzjarju sostenibbli. Minn dan, l-investiment b’impatt huwa l-aqwa strateġija ta’ investiment li jista’ jkun hemm, dik li tippromovi bidla pożittiva u trasformattiva billi tgħaqqad ir-redditu finanzjarju mal-għanijiet soċjali u ambjentali.

Approċċi ta’ investiment fil-qosor:

• l-investiment tradizzjonali jiffoka biss fuq ir-redditu finanzjarju, filwaqt li jinjora l-fatturi soċjali u ambjentali. Ilu għal żmien twil il-pedament tas-swieq kapitali;
• L-integrazzjoni tal-kriterji ESG tinkorpora l-fatturi ESG (ambjentali, soċjali u ta’ governanza) bħala indikaturi tar-riskju fid-deċiżjonijiet ta’ investiment iżda ma tarahomx bħala xprunaturi primarji tal-investiment;
• il-finanzi sostenibbli jintegraw il-kunsiderazzjonijiet ESG fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar l-investiment u jqisu s-sostenibbiltà bħala kreatur tal-valur. Dan jappoġġja l-investiment li jindirizza l-isfidi tas-sostenibbiltà u jġib miegħu bidla soċjali u ambjentali pożittiva. Jinkludi wkoll l-investiment fit-tranżizzjoni, il-finanzjament kemm ta’ dak li llum diġà huwa favur l-ambjent (finanzjament ekoloġiku) kif ukoll il-bidla għal livelli ta’ prestazzjoni li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent maż-żmien (finanzjament ta’ tranżizzjoni);
• l-investiment b’impatt jirreferi għal bidla sinifikanti fis-swieq finanzjarji, “riorjentazzjoni sostanzjali lejn l-impatt”, u jindirizza l-mistoqsija L-investiment fis-sostenibbiltà jikkontribwixxi għal dinja aħjar? Għalhekk, l-investiment b’impatt jirriżulta bħala l-aktar approċċ intenzjonat, li jfittex b’mod attiv li jikseb kemm redditu finanzjarju kif ukoll impatt soċjali jew ambjentali pożittiv li jista’ jitkejjel b’impenn ugwali.

Iż-żewġ uċuħ tal-investiment b’impatt: allinjat vs ġenerattiv

Fi ħdan l-investiment b’impatt, teżisti distinzjoni kruċjali bejn investiment b’impatt allinjat u investiment b’impatt ġenerattiv. Din id-differenzjazzjoni tgħin lill-investituri jifhmu mhux biss fejn imorru flushom, iżda wkoll kif dan jikkontribwixxi għal bidla pożittiva.

• L-investiment b’impatt allinjat jappoġġja lill-kumpaniji li diġà wrew li jużaw prattiki ambjentali jew soċjali pożittivi u taw prova tal-impenn tagħhom għal impatt pożittiv permezz tal-operazzjonijiet u l-eżiti tagħhom.
• L-investiment b’impatt ġenerattiv joħloq b’mod attiv soluzzjonijiet ġodda għall-isfidi soċjali jew ambjentali, li spiss jiffukaw fuq it-trasformazzjoni u l-bidla sistemika.

Din id-distinzjoni teoretika tingħata l-ħajja permezz ta’ applikazzjonijiet fid-dinja reali f’setturi differenti.

Enerġija nadifa

Fit-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa, l-investiment b’impatt allinjat jista’ jinvolvi x-xiri ta’ ishma f’kumpaniji tal-enerġija rinnovabbli stabbiliti jew manifatturi tal-vetturi elettriċi. Dawn il-kumpaniji diġà jikkontribwixxu għas-sostenibbiltà ambjentali permezz tal-mudelli kummerċjali ewlenin tagħhom. L-investiment b’impatt ġenerattiv f’dan l-istess settur jista’, minflok, jiffoka fuq il-finanzjament ta’ negozji ġodda tat-teknoloġija tal-batteriji fi stadju bikri jew proġetti solari innovattivi tal-komunità f’żoni li mhumiex moqdijin tajjeb, u b’hekk jinħolqu soluzzjonijiet kompletament ġodda għall-isfidi tal-enerġija.

L-agrikoltura sostenibbli

Is-settur tal-agrikoltura sostenibbli joffri eżempju illustrattiv ieħor. L-investituri b’impatt allinjat jistgħu jappoġġjaw produtturi tal-ikel organiku stabbiliti jew operazzjonijiet tal-biedja sostenibbli, waqt li l-investituri b’impatt ġenerattiv jistgħu jiffukaw fuq l-iżvilupp ta’ tekniki agrikoli riġenerattivi ġodda jew soluzzjonijiet rivoluzzjonarji tal-biedja urbana li jistgħu jittrasformaw kif nipproduċu l-ikel.

Impatt soċjali

Fl-isfera tal-impatt soċjali, l-investiment allinjat spiss jappoġġja kumpaniji b’politiki ta’ diversità b’saħħithom u prattiki tax-xogħol ġusti. B’kuntrast ma’ dan, l-investiment ġenerattiv jista’ jiffinanzja żviluppi ta’ akkomodazzjoni ġodda u affordabbli jew soluzzjonijiet teknoloġiċi edukattivi pijunieri għal komunitajiet li mhumiex moqdija biżżejjed, u b’hekk jinħolqu b’mod attiv perkorsi ġodda għall-ekwità soċjali.

Il-proċess tal-investiment: mill-intenzjoni għall-impatt

Is-suċċess fl-investiment b’impatt jeħtieġ proċess rigoruż li, bl-intenzjoni li jwassal għal bidla soċjali u ambjentali pożittiva, jibda bl-istabbiliment ta’ objettivi ċari ta’ impatt. L-investituri jridu jiddefinixxu eżiti ambjentali jew soċjali speċifiċi li jfittxu li jiksbu, jistabbilixxu miri li jistgħu jitkejlu, u spiss jallinjaw dawn l-għanijiet ma’ oqfsa stabbiliti bħall-Indikatur Globali tan-Nazzjonijiet Uniti għal 17-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli u l-169 mira tagħhom tal-Aġenda 2030.

Din l-intenzjonalità tiddistingwi l-investiment b’impatt minn forom oħra ta’ finanzjament sostenibbli. Dan jirrikjedi li l-investituri orjentati lejn l-impatt jibdew proċess ta’ diliġenza dovuta li jivvaluta bir-reqqa kemm il-prestazzjoni finanzjarja kif ukoll il-kapaċità li jiġġeneraw u jkejlu eżiti soċjali jew ambjentali sinifikanti.

Il-valutazzjoni finanzjarja ta’ investiment hija prattika stabbilita sew, appoġġjata minn metrika standardizzata u metodoloġiji robusti. Madankollu, il-valutazzjoni mhux finanzjarja, bħall-evalwazzjoni tal-impatt soċjali u ambjentali, għadha komparattivament inqas żviluppata u nieqsa minn oqfsa universali. Għalhekk, l-investituri jridu jmorru lil hinn mill-analiżi finanzjarja tradizzjonali biex jivvalutaw kemm huwa profond l-impenn ta’ kumpanija li jkollha impatt. Dan jinkludi l-evalwazzjoni tal-impenn tal-maniġment biex jintlaħqu l-għanijiet tal-impatt, il-kapaċità tagħhom li jkejlu l-impatt b’mod effettiv u l-kapaċità tagħhom li jiddivulgaw u jirrapportaw l-eżiti b’mod trasparenti. Il-proċess ta’ valutazzjoni spiss jinvolvi l-eżamar ta’ metriċi tal-impatt speċifiċi mfasslin apposta għall-għanijiet tal-investiment, l-iżgurar tal-allinjament ma’ oqfsa rikonoxxuti bħall-IRIS+ jew l-Impact Management Project (IMP, 2024).

Barra minn hekk, sabiex jissaħħaħ il-proċess ta’ diliġenza dovuta, huwa essenzjali li ssir distinzjoni bejn “impatt tal-kumpanija” u “impatt tal-investituri”. L-impatt tal-kumpanija huwa l-effetti soċjali jew ambjentali diretti ġġenerati mill-operazzjonijiet u l-prodotti ta’ kumpanija. B’kuntrast ma’ dan, l-impatt tal-investituri huwa l-influwenza li l-investituri għandhom fuq l-imġiba u l-eżiti ta’ kumpanija permezz tal-għażliet ta’ investiment u l-istrateġiji ta’ involviment tagħhom. Il-fehim ta’ din id-differenza huwa kruċjali sabiex jiġi vvalutat l-impatt ġenerali tal-investiment b’mod preċiż u sabiex jiġu żviluppati prattiki effettivi tal-kejl tal-impatt.

Sfidi, kumplessitajiet u kunsiderazzjonijiet

Minkejja l-wegħda tiegħu, l-investiment b’impatt jiffaċċja ostakli sinifikanti:

1. il-kejl tal-impatt: fin-nuqqas ta’ metriċi ta’ kejl standard, huwa diffiċli li jiġu kkwantifikati jew jitqabblu l-eżiti soċjali u ambjentali. It-trasparenza u t-traċċar u r-rapportar rigorużi tal-metriċi tal-impatt huma kruċjali biex jiġu pprovduti l-konsistenza u r-responsabbiltà, waqt li jiġi żgurat li l-asserzjonijiet tal-impatt ikunu appoġġjati minn evidenza;
2. sfidi ta’ attribuzzjoni: huwa diffiċli li jiġu iżolati l-effetti ta’ investiment speċifiku fost bidliet sistemiċi usa’ u li jiġu attribwiti għall-investiment ta’ dak li jkun. Id-determinazzjoni ta’ kemm mill-bidla osservata tista’ tiġi attribwita direttament għal investiment speċifiku tibqa’ waħda mill-aktar sfidi persistenti fl-investiment b’impatt. Pereżempju, it-titjib fl-SDG 3 – Saħħa Tajba u Benesseri – jista’ jkun ir-riżultat ta’ taħlita ta’ investiment fil-faċilitajiet tal-kura tas-saħħa, l-edukazzjoni, u l-infrastruttura, aktar milli investiment immirat uniku. L-iżvilupp ta’ metodoloġiji bħall-analiżi kontrofattwali u l-ipparagunar tal-gruppi ta’ kontroll huwa meħtieġ iżda jista’ jkun intensiv fir-riżorsi u mhux dejjem fattibbli, b’mod partikolari għal proġetti iżgħar jew fi swieq li qed jiżviluppaw;
3. impact washing: asserzjonijiet esaġerati jew foloz minn kumpaniji jew fondi dwar l-impatt soċjali jew ambjentali tagħhom jimminaw il-fiduċja fis-settur. Sabiex tinżamm il-fiduċja u l-integrità fil-qasam kollu tal-impatt tal-investiment, ir-rappurtar trasparenti u d-dikjarazzjonijiet tal-impatt ivverifikati huma tal-akbar importanza (ITF). Standards ċari għall-kejl tal-impatt u metodi robusti ta’ verifika, flimkien ma’ awditi ta’ partijiet terzi u ċertifikazzjoni indipendenti, huma vitali biex tinżamm il-kredibbiltà.

L-isfruttar tal-potenzjal trasformattiv tal-investiment b’impatt

L-investiment b’impatt huwa fuq quddiem nett ta’ trasformazzjoni profonda fil-finanzi globali, li tirrappreżenta ħafna aktar minn sempliċiment strateġija ta’ investiment oħra. Huwa jinkorpora immaġinar mill-ġdid fundamentali tar-rwol tal-finanzi fis-soċjetà. Huwa jisfida t-twemmin tradizzjonali li r-redditu finanzjarju u l-impatt soċjali u ambjentali pożittiv għandhom jeżistu fi sferi separati.

L-evoluzzjoni tal-investiment b’impatt uriet li l-investituri jistgħu simultanjament isegwu redditu profittabbli u fl-istess ħin jikkontribwixxu għal bidla soċjali u ambjentali sinifikanti. Bl-integrazzjoni tal-iskop mal-profitt, l-investiment b’impatt jipprovdi approċċ konvinċenti għal sistema finanzjarja li taqdi kemm lin-nies kif ukoll lill-pjaneta.

Brigitte Bernard-Rau hija riċerkatur postdottorali u sieħeb fl-Iskola tan-Negozju, l-Ekonomija u x-Xjenzi Soċjali fl-Università ta’ Hamburg. Ir-riċerka tagħha tiffoka fuq il-klassifikazzjonijiet ESG u l-aġenziji tal-klassifikazzjoni, il-finanzi sostenibbli, l-investiment soċjalment responsabbli, l-impatt fuq l-investiment u r-responsabbiltà soċjali korporattiva. Riċentement ippubblikat Sustainability Stories: The Power of Narratives to Understand Global Challenges (Stejjer ta’ sostenibbiltà: is-setgħa tan-narrattivi biex nifhmu l-isfidi globali) (Springer Nature, 2024). Il-ktieb fih aktar minn 30 storja ta’ ispirazzjoni minn awturi differenti minn madwar id-dinja, li jitkellmu dwar diversi modi kif jinvolvu ruħhom fil-ġid komuni u jagħmlu differenza fil-komunitajiet, fil-prattiki professjonali u fil-ħajja tan-nies.

L-attivista żagħżugħa dwar il-klima u d-drittijiet tal-bniedem u kofundatriċi ta’ Youth for Climate Belgium, Adélaïde Charlier, telenka dak kollu li hemm ħażin bil-patt dwar il-klima tal-COP29 li għadu kif ġie nnegozjat fil-kapitali tal-Ażerbajġan ta’ Baku. Meqjusa minn ħafna bħala simbolu ta’ fiduċja li ntilfet u inugwaljanza klimatika, il-COP29 ħalliet in-nazzjonijiet vulnerabbli u s-soċjetà ċivili diżappuntati għall-aħħar.

Il-COP29 dwar il-klima li saret dan l-aħħar f’Baku ħalliet id-dinja maqsuma, b’nazzjonijiet vulnerabbli u s-soċjetà ċivili jesprimu frustrazzjoni profonda dwar dak li jitqies bħala ingann tal-fiduċja. Għalkemm sar patt - fejn ġew imwiegħda USD 300 biljun fis-sena biex jgħinu lill-pajjiżi li qed jiżviluppaw jadattaw għat-tibdil fil-klima sal-2035 - dan l-ammont huwa drastikament inqas mill-ħtiġijiet urġenti ta’ dawk li jinsabu l-aktar esposti għall-effetti tal-kriżi klimatika.

“Ebda patt huwa aħjar minn patt ħażin”

Harjeet Singh, Direttur tal-Impenn Globali għall-inizjattiva tat-Trattat dwar in-Nonproliferazzjoni tal-Fjuwils Fossili, antiċipa s-sentiment li kien qed jinħass 24 siegħa qabel ma ntlaħaq il-patt finali; “Ebda patt huwa aħjar minn patt ħażin”. Id-dikjarazzjoni tiegħu kienet tirrifletti t-tensjoni dejjem tikber bejn il-pajjiżi affetwati, is-soċjetà ċivili u n-nazzjonijiet aktar sinjuri. Sal-Ħadd, il-konferenza ppreżentat realtà xotta b’mira finanzjarja waħda biss: il-wegħda ta’ “USD 300 biljun fis-sena sal-2035”. Dan l-għan huwa ridikoluż peress li huwa ferm inqas minn dak li n-nazzjonijiet vulnerabbli kienu talbu bejniethom (USD 1,3 triljun biex ikopru l-ħtiġijiet tagħhom f’termini ta’ adattament, mitigazzjoni u indirizzar tat-telf u l-ħsara).

Dan il-patt huwa marbut mal-Għan Kollettiv Ġdid Kwantifikat dwar il-Finanzjament għall-Klima, li huwa maħsub biex jiffinanzja t-tranżizzjoni klimatika fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw. Għalkemm huwa tliet darbiet ogħla mill-mira ta’ USD 100 biljun stabbilita fl-2009, li ntlaħqet biss sentejn ilu fl-2022, għadu ’l bogħod milli biżżejjed. Meta titqies l-inflazzjoni, l-impenn tal-2009 ta’ USD 100 biljun jammonta għal USD 258 biljun sal-2035, li jirrappreżenta żieda reali ta’ USD 42 biljun biss fi sforz reali. It-talba min-nazzjonijiet vulnerabbli kienet ċara: “Triljuni, mhux biljuni”.

L-istruttura tal-objettiv finanzjarju propost hija diżappuntanti daqs l-ammont innifsu. Hija nieqsa minn kwalunkwe impenn speċifiku għal mekkaniżmi ta’ finanzjament pubbliku, bħal għotjiet jew sussidji, li huma meħtieġa b’mod kritiku mill-pajjiżi fin-Nofsinhar Globali.

Barra minn hekk, ma hemm l-ebda sottomiri biex jiġu ffinanzjati b’mod adegwat il-mitigazzjoni, l-adattament, u l-indirizzar tat-telf u l-ħsara. In-nuqqas ta’ enfasi ċara fuq l-adattament, flimkien ma’ enfasi sproporzjonata fuq il-mitigazzjoni - primarjament iffinanzjata minn banek multilaterali tal-iżvilupp u s-settur privat - juri nuqqas persistenti ta’ tagħlim mill-2009, fejn l-adattament ma kienx iffinanzjat biżżejjed b’mod sinifikanti, aggravat min-nuqqas ta’ responsabbiltà u finanzjament iddedikat għat-telf u l-ħsara.

U, filwaqt li ssir referenza għat-telf u l-ħsara, din hija biss referenza vaga u superfiċjali, aktar milli integrazzjoni b’mod sinifikanti fil-patt. Il-qafas iħalli wkoll il-bieb miftuħ għal dipendenza qawwija fuq il-finanzjament privat, inklużi sħubijiet pubbliċi-privati, investimenti privati mingħajr riskju appoġġati minn fondi pubbliċi, u investimenti kompletament privati, li huma mħeġġa b’mod attiv.

Responsabbiltajiet storiċi minsijin

Lil hinn mill-finanzjament insuffiċjenti, il-patt ħareġ fid-dieher xquq profondi fid-diplomazija dwar il-klima. Nazzjonijiet aktar sinjuri injoraw ir-responsabbiltà divrenzjata - u parti mill-piż finanzjarju għaddewh lil pajjiżi vulnerabbli li diġà qed iġarrbu l-piż tal-impatti klimatiċi. Nazzjonijiet bħall-Indja, Kuba, il-Bolivja, u n-Niġerja esprimew ir-rabja tagħhom, u akkużaw lill-pajjiżi sinjuri li naqsu milli jħallsu għall-emissjonijiet storiċi tagħhom ta’ gassijiet serra.

Il-fiduċja marret lura minħabba dan in-nuqqas ta’ kunsiderazzjoni, u t-tensjonijiet laħqu livelli mingħajr preċedent fl-istorja tan-negozjati tal-COP. Il-wegħda attwali ta’ USD 300 biljun anqas tibda meta mqabbla mal-USD 1 triljun stmati mill-esperti tan-NU bħala l-investiment minimu meħtieġ għall-pajjiżi li qed jiżviluppaw (eskluża ċ-Ċina) sal-2035.

Patt ħażin minħabba pressjoni

In-nazzjonijiet l-aktar fqar u l-aktar vulnerabbli fid-dinja, inklużi l-45 pajjiż l-anqas żviluppati (LDCs) u 40 stat gżira żgħar, fl-aħħar mill-aħħar aċċettaw il-patt taħt pressjoni politika enormi. Kellhom iċedu minħabba l-biża’ li jintilef kwalunkwe ftehim, b’mod partikolari bil-possibbiltà li l-presidenza ta’ Trump thedded il-progress futur fil-klima. Għal ħafna, dan kien kompromess morr: li jaċċettaw inqas fondi biex jiżguraw għajnuna immedjata.

Il-prezz tad-dewmien

Dan il-“patt ħażin” mhuwiex biss daqqa ta’ ħarta għar-relazzjonijiet diplomatiċi; iżda se jkollu konsegwenzi devastanti għal miljuni ta’ ħajjiet. Nazzjonijiet vulnerabbli diġà waslu sax-xifer minħabba temp estrem, livelli tal-baħar li qed jogħlew, u skarsezza tar-riżorsi. Il-gvernijiet f’nazzjonijiet aktar sinjuri jeħtiġilhom jirrikonoxxu li l-investiment fl-azzjoni klimatika issa se jiswina ħafna inqas milli nistennew iż-żieda katastrofika tal-ispejjeż li n-Natura qed iġġegħilna nħallsu.

L-eżitu tal-COP29 huwa tfakkira ċara: l-kriżi klimatika titlob azzjoni kuraġġuża u urġenti, u ġustizzja għal dawk l-aktar affettwati. Mingħajr impenji trasformattivi, qegħdin sena wara l-oħra napprofondixxu d-distakki bejn it-Tramuntana globali u n-Nofsinhar - u nipperikolaw l-għan proprju tal-kooperazzjoni klimatika globali.

Hekk kif qed inħarsu lejn il-COP30, huwa ċar li l-ġlieda għall-ġustizzja klimatika għadha ’l bogħod milli tintemm.

Adélaïde Charlier hija attivista Ewropeja tal-ġustizzja klimatika ta’ 23 sena, magħrufa l-aktar bħala kofundatriċi ta’ Youth for Climate Belgium u issa bħala fundatriċi tal-organizzazzjoni Bridge (li tgħaqqad iż-żgħażagħ u l-politika dwar il-klima). Hija wkoll nominata għall-klassifika 30under30 ta’ Forbes.

Minn Mariya Mincheva

Il-Bulgarija u r-Rumanija ssodisfaw il-kundizzjonijiet biex jissieħbu fiż-żona Schengen fl-2011. Madankollu, 13-il sena wara, għadhom ma ngħatawx il-benefiċċji kollha tal-moviment liberu. Din id-diskrepanza ġġib magħha prezz politiku u tqajjem l-ewroxettiċiżmu.

F’laqgħa tal-Kunsill fit-22 ta’ Novembru f’Budapest, il-Ministri għall-Affarijiet Interni tal-Ungerija, l-Awstrija, il-Bulgarija u r-Rumanija qablu li jibdew il-passi meħtieġa biex tiġi stabbilita data biex jitneħħew il-kontrolli mal-fruntieri fuq l-art, soġġett għal sforzi aktar b’saħħithom biex jitwaqqfu l-migranti irregolari li jaslu mir-rotta tal-Balkani tal-Punent.

Il-Ftehim ta’ Schengen huwa essenzjali għall-moviment liberu tal-persuni, tal-oġġetti, tas-servizzi u tal-kapital fl-UE, u huwa fattur ewlieni għas-suċċess ekonomiku tal-UE. Il-limitazzjonijiet jimminaw il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku tal-UE u jfixklu t-twettiq tal-ekonomija tas-suq soċjali, kif previst fit-Trattati.

Għal snin sħaħ, l-Istati Membri introduċew mill-ġdid il-kontrolli fil-fruntieri b’mod temporanju. Madankollu, l-impatt ekonomiku u soċjali ta’ dawn id-deċiżjonijiet fuq is-suq uniku ma ġiex evalwat. Il-Kummissjoni Ewropea tivvaluta l-ostakli fiżiċi għall-kummerċ, iżda dan ikopri biss l-imblokki fil-fruntieri, id-dimostrazzjonijiet u attakki fuq it-trakkijiet. L-effetti tal-kontrolli fil-fruntieri fuq l-art, inkluża l-introduzzjoni mill-ġdid temporanja tal-kontrolli fil-fruntieri mill-Istati Membri ta’ Schengen, mhumiex ikkunsidrati.

Fl-2023, il-Kunsill qabel li jneħħi l-kontrolli fil-fruntieri interni tal-ajru u tal-baħar fir-rigward tal-Bulgarija u tar-Rumanija li daħlu fis-seħħ fil-31 ta’ Marzu 2024. Madankollu, il-kontrolli fil-fruntieri interni tal-art inżammu, mingħajr ma ġiet stabbilita data biex jitneħħew, u dan iwassal għal spejjeż sinifikanti u tipprevjeni lill-kumpaniji milli jisfruttaw il-benefiċċji sħaħ tas-suq uniku.

Billi tieħu passi biex il-Bulgarija u r-Rumanija jiġu integrati bis-sħiħ fiż-żona Schengen, l-UE tista’ ssaħħaħ il-koeżjoni interna tagħha, issaħħaħ il-kompetittività tagħha, u tirrispetta l-prinċipji fundamentali tal-moviment liberu u s-solidarjetà li jirfdu l-proġett Ewropew.

Il-Parlament Ewropew argumenta li l-fatt li ma jkunux parti miż-żona Schengen jista’ jaffettwa l-aspettattivi tas-suq tal-istatus ta’ dawn il-pajjiżi fl-UE. Huwa sinjal politiku li jista’ jkollu effett fuq ir-rendiment tal-bonds tal-gvern, il-prezzijiet tal-assi finanzjarji, u r-rati tal-imgħax li jiffaċċjaw il-kumpaniji u l-unitajiet domestiċi, u jista’jagħmel ħsara lill-ekonomija reali.

Iż-żewġ pajjiżi jħallsu biljuni ta’ euro kull sena minħabba żieda fl-ispejjeż loġistiċi, dewmien fil-kunsinna ta’ oġġetti u tagħmir, u żieda fl-ispejjeż tal-fjuwil u tax-xufiera. Dawn l-ispejjeż diretti inevitabbilment jiġu mgħoddija lill-konsumaturi billi jogħlew il-prezzijiet, u għandhom impatt fuq is-saħħa fiżika u mentali tal-ħaddiema.

Din is-sitwazzjoni xxekkel it-turiżmu. Timpedixxi l-moviment liberu tal-ħaddiema u tillimita l-opportunitajiet għall-ħaddiema mill-Bulgarija u mir-Rumanija biex ifittxu impjieg fl-Istati Membri ġirien. Din il-limitazzjoni taffettwa l-industriji tal-kostruzzjoni, tal-agrikoltura u tas-servizzi, li jiddependu ħafna mill-ħaddiema staġjonali u temporanji.

Fir-rapport tiegħu dwar il-futur tas-suq uniku, Enrico Letta jappella li jkun hemm oppożizzjoni qawwija għal kwalunkwe tentattiv biex tiġi limitata l-libertà tal-moviment bejn l-Istati Membri, inklużi restrizzjonijiet tekniċi fuq ir-rotot u t-trasport bit-triq, u kwalunkwe sospensjoni tal-Ftehim ta’ Schengen.

Wasal iż-żmien li l-Kunsill jistabbilixxi data biex jitneħħew il-kontrolli fil-fruntieri fuq l-art bejn il-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Istati Membri l-oħra li huma membri taż-żona Schengen. Deċiżjoni finali dwar din il-kwistjoni hija mistennija fil-laqgħa tal-Kunsill tal-UE għall-Ġustizzja u l-Affarijiet Interni fit-12 ta’ Diċembru.

Il-Bulgarija u r-Rumanija qed iħallsu prezz ekonomiku u politiku kbir minħabba li ma jibbenefikawx bis-sħiħ mir-reġim ta’ Schengen, u dan qed jaffettwa ħażin ukoll il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku tal-UE. Wasal iż-żmien li l-Kunsill tal-UE jistabbilixxi data għat-tneħħija tal-kontrolli fil-fruntieri tal-art bejn iż-żewġ pajjiżi u l-Istati Membri l-oħra ta’ Schengen, tikteb Mariya Mincheva, relatur tal-Opinjoni dwar “Il-kost tan-non-Schengen għas-suq uniku – l-impatt fuq il-Bulgarija u r-Rumanija”.  (ll)

Sena ta’ Progress u Tama: Riflessjonijiet mill-President Oliver Röpke

Hekk kif l-2024 toqrob lejn tmiemha, inħares lura lejn sena ta’ kisbiet sinifikanti għall-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE). Flimkien, qawwejna l-vuċi tas-soċjetà ċivili, saħħaħna l-prinċipji demokratiċi, u ppromovejna s-sostenibbiltà fl-Ewropa u globalment.

Wieħed mill-akbar stadji importanti li aħna kburin bih kien it-tnedija tal-inizjattiva tal-Membri Kandidati tat-Tkabbir, li tintroduċi lil rappreżentanti mill-pajjiżi kandidati tal-UE fil-proċessi konsultattivi tal-KESE. Din l-inizjattiva tafferma mill-ġdid l-impenn tagħna għal proċess ta’ tkabbir trasparenti u bbażat fuq il-mertu, li jħejji lill-istati membri futuri biex jipparteċipaw bis-sħiħ fit-tfassil tal-UE.

Żidna s-sħubijiet globali permezz tal-iffirmar ta’ Memorandum ta’ Qbil mal-Kunsill għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali Sostenibbli tal-Brażil. Dan saħħaħ il-kooperazzjoni dwar l-iżvilupp sostenibbli u d-demokrazija, pereżempju matul il-laqgħat tiegħi mal-President Lula da Silva. . Fis-Summit Soċjali tal-G20 f’Rio de Janeiro, il-KESE kellu rwol ċentrali billi, flimkien mal-President Lula u l-gvern Brażiljan, ippromova riforma tal-governanza u protezzjoni soċjali aħjar. Bl-istess mod, is-sħubija tagħna mal-Unjoni Afrikana, ifformalizzata permezz ta’ dikjarazzjoni konġunta fis-Summit tan-NU dwar il-Futur, enfasizzat il-governanza globali inklużiva u l-azzjoni klimatika ekwa. Dawn l-inizjattivi globali jenfasizzaw l-influwenza dejjem tikber tal-KESE fl-indirizzar tal-isfidi komuni.

Ġewwa l-Ewropa, il-Ġimgħa tas-Soċjetà Ċivili wriet l-importanza tal-involviment taċ-ċittadini fit-tiswir tal-futur tal-UE. Fil-Forum ta’ Livell Għoli dwar it-Tkabbir, affermajna mill-ġdid li t-tkabbir mhuwiex biss kwistjoni ta’ espansjoni tal-fruntieri iżda huwa approfondiment tal-valuri kondiviżi. Il-laqgħat ma’ mexxejja bħall-Prim Ministru Albaniż Edi Rama ffukaw fuq l-iżgurar li s-soċjetà ċivili jkollha rwol ċentrali fin-negozjati tal-adeżjoni mal-UE. Dawn l-isforzi ġew ikkomplementati minn diskussjonijiet fil-laqgħa tal-Bureau tal-KESE f’Varsavja dwar it-trasformazzjoni diġitali, u l-allinjament tal-avvanzi teknoloġiċi mal-valuri Ewropej tal-ekwità u l-ġustizzja. Dawn l-isforzi wittew it-triq għall-presidenza Pollakka tal-UE li jmiss.

Hekk kif qed inħarsu lejn l-2025, l-enfasi tagħna tibqa’ fuq it-tisħiħ tad-demokrazija parteċipattiva, l-avvanz tal-ġustizzja soċjali, u l-indirizzar tal-isfidi globali bħat-tibdil fil-klima u d-diġitalizzazzjoni. Il-KESE se jkompli jaħdem bla heda għal Ewropa li tagħti widen, tkun sors ta’ ispirazzjoni, u ma tħalli lil ħadd jibqa’ lura.

L-awgurju tiegħi huwa li s-sena d-dieħla ġġib il-paċi, il-progress u l-prosperità għal kulħadd. 

“Aħna n-nisa rurali ma rridux li wieħed jitħassarna jew li jħoss kompassjoni lejna; aħna rridu li niġu rikonoxxuti u valorizzati bħala alleati fit-tilħiq tal-iżvilupp sostenibbli. Irridu opportunitajiet u servizzi bażiċi ta’ kwalità sabiex inkunu nistgħu nibqgħu fit-territorji tagħna u nkomplu nitimgħu d-dinja”, qalet Luz Haro Guanga, bidwija mill-Ekwador u Segretarju Eżekuttiv tan-Network ta’ Nisa Rurali tal-Amerika Latina u l-Karibew (RedLAC), li m’ilux ħadet sehem fid-dibattitu tal-KESE dwar “In-nisa u l-kriżi planetarja tripla”. Fl-intervista tagħha ma’ KESEinfo, is-Sinjura Haro Guanga titkellem dwar l-impatt tat-tibdil fil-klima fl-Amerika Latina u għalfejn – minkejja l-ostakli fil-COP16 – ma hemm l-ebda ħin għal pessimiżmu fil-ġlieda għal pjaneta aktar sostenibbli u f’saħħitha.

L-organizzazzjoni tiegħek, RedLAC, ħadet sehem fil-COP16. Kont iddiżappuntata bir-riżultati tal-konferenza, meta wieħed iqis li ma ntlaħaq l-ebda kunsens għall-ħarsien tan-natura u l-bijodiversità? X’kienu l-kisbiet tal-COP16?

Haro Guanga: Bħala mara Ekwadorjana mill-kampanja, ili mis-snin tmenin niġġieled għad-drittijiet ta’ ħuti rurali fl-Ekwador. Fost it-tagħlimiet li ħadt fi kważi 40 sena, hemm il-fatt li proċess soċjali jirrikjedu sforzi enormi, ma jagħtux sodisfazzjonijiet immedjati u fuq kollox, jeħtieġu persistenza, konsistenza u insistenza. Kien ikun eċċellenti kieku ntlaħaq kunsens fuq il-finanzjament għall-ħarsien tan-natura u l-bijodiversità, iżda jiena ċerta li l-ilħna ta’ eluf ta’ rġiel u nisa urbani u rurali, li nġiebu l-COP16 bħal valanga ta’ frak tar-ramel, rebħu l-qlub u l-imħuħ ta’ dawk li qabel ma kellhomx l-ebda xewqa jappoġġjaw din l-azzjoni klimatika urġenti.

Ma lħaqniex l-għan tagħna, iżda bħalissa rridu nkomplu ninsistu quddiem l-awtoritajiet ta’ kull belt, komunità u pajjiż, sabiex huma jkunu konxji ta’ dan, u b’rieda personali, teknika u politika, jieħdu l-aħjar deċiżjonijiet sabiex jiġu evitati tant imwiet ta’ nies mill-ġuħ fil-futur minħabba li ma tkunx saret azzjoni fil-preżent.

It-tibdil fil-klima kif taffettwa n-nisa indiġeni u rurali fl-Amerika Latina?

Nixtieq nenfasizza xi fatti minn dokumenti magħmul mill-Kummissjoni Inter-Amerikana tan-Nisa tal-Organizzazzjoni tal-Istati Amerikani (OAS), abbażi ta’ djalogi ma’ 70 mexxejja nisa minn 16-il pajjiż. Il-proċess ta’ djalogu nbeda f’Settembru 2024. Id-dokument ġie ppreżentat fil-COP16 u jippreżenta l-fehmiet ta’ nisa rurali.

Il-konklużjoni kienet li t-tibdil fil-klima huwa realtà fil-pajjiżi kollha, inklużi fil-kontinent Amerikan, u qed iġib miegħu impatti serji. Madankollu, ġew identifikati erba’ avvenimenti klimatiċi.

Nixfiet twal: Xi pajjiżi rrapportaw xhur b’ammont żgħir ħafna ta’ xita, u pajjiżi li jinsabu iktar fin-nofsinhar irrapportaw nixfiet li jdumu s-snin.

Iż-żieda fit-temperaturi hija ferm ogħla mil-livelli normali: Dawn it-temperaturi għoljin, flimkien ma’ ħamrija niexfa, qed jikkontribwixxu għal ħafna nirien (uħud spontanji, oħrajn mibdija apposta), iżda dan kollu qed jiġi ggravat minn kundizzjonijiet ta’ nixfa, li jaffettwaw il-ħajja u sistemi ta’ bijodiversità. Pereżempju, fi żmien il-laqgħa fil-Brażil, ġie rrappurtat li kien hemm 300 nar attiv fl-istat ta’ Piauí.

Irwiefen: Issemma li x-xita hija intensa u tinżel f’ammonti kbar fi żmien qasir, sikwit flimkien ma’ rwiefen kbar. Parteċipanti mill-Amerika Ċentrali, il-Messiku, ir-Repubblika Dominikana u mill-kosta tal-Kolombja tkellmu dwar żieda fl-intensità u l-frekwenza ta’ uragani u maltempanti tropikali li jħallu impatt fiż-żoni tagħhom.

Bidliet fix-xejriet ta’ xita: “Tagħmel ix-xita meta l-inqas tkun qed tistennieha” hija espressjoni li nstemgħet tintqal fil-laqgħat kollha, u fin-nofsinhar u ż-żoni tal-Andes, huma semmew il-ġlata, is-silġ u l-borra. B’mod ġenerali, ġie nnotat tnaqqis fl-ammont ta’ xita f’sena, iżda ntqal li meta tagħmel ix-xita, din tkun torrenzjali, u tikkawża għargħar u diżastri naturali, li jwasslu għat-telf ta’ ħajjiet, infrastruttura, toroq u għelejjel, u jintlaqtu wkoll il-kundizzjonijiet tal-għajxien, l-iżjed f’żoni rurali. Parteċipant qal li “kultant ix-xita tkun tal-waħx”.

Min-naħa l-oħra, prattiki mhux sostenibbli qed jiġu implimentati, u dawn inaqqsu r-riżosi naturali. Il-kwistjonijiet ta’ tħassib l-iżjed u li ssemmex l-aktar kienu l-qtugħ tas-siġar u d-deforestazzjoni tal-foresti u tal-mangrovji; nirien tal-foresti li jinqabdu apposta; trattament mhux adegwat tar-riżorsi tal-ilma; it-tniġġis; il-promozzjoni ta’ attivitajiet intensivi, espansivi, li jużaw ħafna ilma u li jniġġsu; u l-użu eċċessiv ta’ agrokimiċi, erbiċidi u pestiċidi.

Aspett wieħed li ħareġ fid-dieher kien in-nuqqas ta’ azzjoni minn ċerti gvernijiet lokali u nazzjonali li ma kinux qed jiżviluppaw oqfsa regolatorji biex iwaqqfu attivitajiet li jagħmlu ħsara u biex jippromovu strateġiċi produttivi. Ċerti pajjiż għandhom regolamenti, iżda minħabba l-korruzzjoni jew interessi politiċi personali, l-awtoritajiet ma jimplimentawhomx.

Għalhekk, mexxejja internazzjonali qed jissejħu biex jagħmlu pressjoni fuq l-istati biex jikkonformaw mat-trattati dwar il-bijodiversità u t-tibdil fil-klima li huma ffirmaw.

Inti ottimista jew pessimista dwar id-direzzjoni li qed tieħu l-ġlieda għall-klima u għall-ħarsien ambjentali? X’taħseb li għandu jsir?

Jekk ma noħolmux ħolm kbir, ma naslu mkien. Waqt li t-tibdil fil-klima taffettwana u l-effetti tiegħu qed jimxu b’mod rapidu, ma nistgħux nieqfu niġġieldu biex dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet jagħtu atenzjoni lil dawk l-aspetti fundamentali li jeħtieġu azzjoni prijoritarja, mhux biss f’termini ta’ finanzjament, iżda wkoll f’termini ta’ koordinazzjoni, kooperazzjoni u inqas egoiżmu u żelu politiku partiġġjan.

Jiena ninsab ottimista li jekk inkomplu nirsistu, insemmu leħinna, u nsostnu proċessi soċjali fit-tul bis-saħħa tal-perseveranza – jekk nagħmlu alleanzi strateġiċi, fil-kontinent Amerikan u madwar id-dinja, nistgħu ninfluwenza il-politiki pubbliċi u niżguraw li dawk li jassumu rwol ta’ poter jew ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet, jagħmlu dan bil-konvinzjoni li hemm ħtieġa urġenti li jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima, u fl-istess waqt, jitnaqqsu l-azzjonijiet li jaċċelleraw l-effetti dannużi u ta’ ħsara li jġib miegħu għall-pjaneta: in-nirien, il-monokultura fil-biedja, l-użu indiskriminat ta’ insettiċidi u kimiċi, il-qerda tal-baċiri tal-ilma, is-sajd indiskriminat, il-qerda tan-nixxigħat tal-ilma, it-trattament tad-drenaġġ, eċċ.

Il-pessimiżmu jdgħajjef leħinna, u eventwalment iwassal biex naqtgħu qalbna. Ma hemmx ħin x’jintilef, jew lok għal pessimiżmu f’din il-ġlieda għal pjaneta aktar sostenibbli u f’saħħitha, minkejja avvenimenti negattivi. Hija kwistjoni ta’ ħajja u mewt għall-ġenerazzjonijiet tal-lum u t’għada!

Iż-żmien biex nieħdu azzjoni ilu li wasal. Iżda fil-preżent, għadna fil-ħin biex nibdlu attitudnijiet u nieħdu impenji għall-ġid ta’ kulħadd.

Luz Haro Guanga hija bidwi Ekwadorjana u s-Segretarju Eżekuttiv tan-Network ta’ Nisa Rurali tal-Amerika Latina u l-Karibew (RedLAC), kif ukoll il-president tal-fergħa teknika ta’ RedLAC fl-Ekwador,  FUNMUJERURAL-e. RedLAC hija organizzazzjoni soċjali magħmula minn aktar minn 200 organizzazzjoni tan-nisa rurali minn madwar l-Amerika Latina u l-Karibew. Ġiet fondata fl-Arġentina fl-1990, bil-għan li tippromovi l-parteċipazzjoni ċivika u politika effettiva tan-nisa rurali. Bis-saħħa tal-isforzi fit-tul ta’ RedLAC, l-Organizzazzjoni tal-Istati Amerikani (OAS) ipproklamat il-perjodu 2024-2034 bħala “Id-Deċennju Inter-Amerikan għad-Drittijiet tan-Nisa, l-Addoloxxenti u l-Bniet kollha f’Żoni Rurali fil-kontinent Amerikan”.

Minn Andrey Gnyot

Fil-Belarussja, kulma wieħed irid jagħmel biex jispiċċa arrestat huwa li jagħżel il-professjoni l-ħażina. Fil-fatt, għal żball fatali bħal dan, persuna tista’ tiġi arrestata anke fiċ-ċentru tal-Ewropa, pereżempju fis-Serbja. U l-Interpol, organizzazzjoni internazzjonali tant prestiġjuża, tiffaċilita dan l-arrest. Qed ngħid dan b’ċertu sarkażmu qares u verità morra, però mhux qed nesaġera. Jien Andrey Gnyot, produttur tal-films, ġurnalist u eks priġunier politiku Belarussu, u din hija l-istorja tiegħi.

Iddeċidejt li nsir ġurnalist fl-1999. It-televiżjoni u r-radju kienu l-passjoni, il-ħolma u l-passatemp tiegħi. Kif qatt seta’ ġuvni ta’ 17-il sena jimmaġina li, f’pajjiżu, il-ġurnaliżmu indipendenti jiġi ttikkettat bħala estremiżmu u l-mezzi kollha l-oħra tal-media jservu ta’ leħen għall-propaganda? Le, ħadd minna qatt ma stenna li dan iseħħ fl-Ewropa fis-seklu 21. Iżda dan huwa eżattament dak li qed jiġri fil-Belarussja dittatorjali llum il-ġurnata: ma hemm l-ebda mezz tal-media indipendenti fil-pajjiż. L-istrutturi kollha tal-media huma tal-istat. L-istat għandu kontroll strett fuq il-politika editorjali, li hija sempliċi ħafna: ir-reġim tal-mexxej awtoproklamat ta’ Lukashenko għandu jitfaħħar u kull min jazzarda jikkritikah, anke b’mod kostruttiv, jisseħħaħ “l-għadu tal-poplu”, frażi mislufa mill-passat Komunist.

Għalhekk, f’nofs is-snin 2000, gradwat tal-ġurnaliżmu żagħżugħ u inġenwu pprova jsib postu fil-professjoni. Matul l-istudji tiegħi, u wara, ksibt ħafna esperjenza prattika fil-qasam tat-televiżjoni u r-radju, u kont naf eżattament dak li rrid. Iżda l-opportunitajiet bdew jonqsu malajr: l-istazzjonijiet privati tar-radju bdew jagħlqu jew ittieħdu mill-istat, mentri l-istazzjonijiet indipendenti tat-televiżjoni lanqas biss setgħu jiżguraw frekwenza tax-xandir. Ftit li xejn kien hemm għażla: jew tifrex il-propoganda jew tevita kwistjonijiet sensittivi u tillimita ruħek għal kwistjonijiet ta’ divertiment bla sinsla. Il-ġurnaliżmu baqa’ ħaj fil-Belarussja biss bis-saħħa ta’ ftit gazzetti u portali indipendenti tal-internet. Ħafna ġurnalisti telqu mill-professjoni, u ħafna kienu soġġetti għal repressjoni. Il-Ministeru għall-Informazzjoni tal-Belarussja ħareġ twissijiet regolari lill-media u tliet twissijiet biss kienu biżżejjed biex il-liċenzji tagħhom jiġu revokati. Skont l-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti tal-Belarussja, l-għadd ta’ gazzetti naqas b’21 % bejn l-2020 u l-2024. Il-pubblikazzjonijiet li ma jagħmlux ħsara biss, bħal dawk intiżi għas-sidien ta’ dacha, dawk li jħobbu ċ-ċajt u t-tislibiet, baqgħu fis-suq Belarussu. Il-pubblikazzjonijiet soċjopolitiċi indipendenti kollha jew ingħalqu mill-awtoritajiet jew għażlu li ma jkomplux jistampaw minħabba li kien sar impossibbli għalihom li jibqgħu joperaw.

B’xorti tajba, irnexxieli nsib soluzzjoni ta’ kompromess: pubblikament qlibt lejn xogħol ta’ direzzjoni u kreattività u hawn ksibt suċċess kbir. Fl-istess ħin, komplejt ix-xogħol ġurnalistiku tiegħi bħala voluntier, mingħajr ma żvelajt ismi, sabiex ma nkunx espost. Din kienet tattika effettiva. Bl-użu tal-esperjenza u l-kuntatti professjonali kollha tiegħi, stajt nipprovdi lill-media indipendenti b’filmati ġodda mill-2020, u stajt ukoll ninvolvi ruħi f’attiviżmu ċiviku u politiku. Sirt ukoll il-kofundatur tal-moviment ċivili tad-drittijiet tal-bniedem “Assoċjazzjoni Ħielsa tal-Atleti tal-Belarussja SOS.BY”. Ma naħsibx li nista’ niġi akkużat bi preġudizzju u involviment, għaliex għażilt in-naħa tal-poplu ta’ pajjiżi – dittatorjat ma jafx x’inhi l-oġġettività, hekk kif il-propaganda m’għandha x’taqsam xejn mal-ġurnaliżmu.

Fl-2021, il-Belarussja ġiet ikklassifikata fil-158 post minn 180 fil-klassifikazzjoni tal-libertà tal-istampa. Meta mqabbel mal-2020, il-klassifikazzjoni niżlet l-isfel ħames postijiet. “Il-Belarussja hija l-aktar pajjiż perikoluż fl-Ewropa għall-ħaddiema tal-media,” twissi l-organizzazzjoni internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem Reporters mingħajr fruntieri.

Ta’ min jinnota li, skont stħarriġ li sar fl-2020, is-sena tal-protesti fil-Belarussja, is-sorsi ewlenin tal-aħbarijiet kienu l-internet u l-media soċjali għal 60 % ta’ dawk li wieġbu, mentri t-televiżjoni kienet is-sors ewlieni għal 11 % biss tar-rispondenti, il-media stampata għal 7 %, u r-radju għal 5 %. Wara li rrealizza dan, ir-reġim dittatorjali beda jaġixxi b’mod aħrax u mingħajr kompromessi. L-invenzjoni ewlenija kienet il-ġlieda kontra l-“estremiżmu” bħala bażi għaċ-ċensura u l-persekuzzjoni. L-awtoritajiet jimblukkaw l-aċċess għall-kontenut tal-mezzi tal-media li jkomplu l-attivitajiet tagħhom minn barra l-pajjiż, u kwalunkwe kooperazzjoni magħhom titqies bħala manifestazzjoni ta’ estremiżmu.

Fi tmiem l-2023, 32 ġurnalist intbagħtu l-ħabs fil-Belarussja. Fiċ-ċentri ta’ detenzjoni, il-ġurnalisti ġew soġġetti għal pressjoni u trattament inuman. Skont attivisti tad-drittijiet tal-bniedem, il-blogger u l-ġurnalist Igor Losik ta’ “Radio Liberty” għamel strajk tal-ġuħ għal żmien twil f’kolonja tal-ħabs, u mbagħad qata’ l-vini f’idejh u f’għonqu. Ġie ikkundannat għal 15-il sena ħabs. Il-prosekuzzjoni kriminali għal kwalunkwe forma ta’ kooperazzjoni mal-media indipendenti msejħa “formazzjonijiet estremisti” intensifikat. Il-persekuzzjoni mhux biss tar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili, iżda wkoll taċ-ċittadini ordinarji li jikkummentaw dwar kwalunkwe avveniment soċjali u politiku għall-ġurnalisti hija l-aktar xejra ġdida.

Fil-31 ta’ Ottubru 2024, il-kont personali tiegħi ta’ Instagram ġie ddikjarat bħala “materjal estremist” mir-reġim Belarussu. Dan ifisser li mhux biss jien, iżda wkoll is-segwaċi kollha tiegħi fil-Belarussja se jitħarrku talli segwew il-kont tiegħi. Aktar minn 5 000 riżorsa tal-Internet fil-Bjelorussja ġew iddikjarati “estremisti” mid-dittatorjat. Naħseb l-ebda pajjiż Ewropew ieħor ma jista’ jiftaħar bi statistika tant impressjonanti! Jekk qed tistaqsu jekk aħna, il-Belarussi, naħsbux li tingħata biżżejjed attenzjoni lill-problema tal-ġurnaliżmu f’pajjiżna, nista’ nweġibkom sinċerament li le, din il-problema ma tingħatax biżżejjed informazzjoni. Mhux biss qed tiżżarma l-istituzzjoni tal-ġurnaliżmu fil-Belarussja, iżda l-professjonisti tal-ġurnaliżmu qed jinqerdu wkoll fiżikament.

Id-dittatorjat jipprova wkoll jippersegwita ġurnalisti u attivisti barra l-Belarussja. Il-każ tiegħi huwa eżempju ċar ta’ tali persekuzzjoni. Ir-reġim tgħallem juża istituzzjonijiet demokratiċi biex jikseb l-għanijiet mostrużi tiegħu. Ġurnalisti, attivisti, bloggers u ċittadini politikament attivi ġew imħarrka għal reati tat-taxxa, prinċipalment talli ma ħallsux it-taxxi fil-passat. Dan iservi ta’ paraventu perfett biex jaħbi l-motivi politiċi tal-persekuzzjoni. L-attivist tad-drittijiet tal-bniedem u r-rebbieħ tal-Premju Nobel Ales Bialiatski jinsab il-ħabs akkużat b’reati i finanzjarji. Il-kap editur tal-korp tal-media indipendenti “TUT.BY” (meqrud mir-reġim fl-2020) u l-kollegi tagħha jinsabu l-ħabs taħt l-istess artikolu finanzjarju. L-istess artikolu dwar il-kriminalità finanzjarja ġie aċċettat mill-Interpol biex jiskatta t-tfittxija tiegħi. L-Interpol ħadet kważi tmien xhur biex twettaq investigazzjoni interna u sabet li t-tfittxija fil-każ tiegħi kisret l-Artikoli 2 u 3 tal-kostituzzjoni tagħha. Madankollu, ġejt arrestat u mitfugħ fil-Ħabs Ċentrali ta’ Belgrad għal seba’ xhur u sitt ijiem. Qattajt ħames xhur taħt detenzjoni domiċiljari b’restrizzjonijiet severi. Il-Qorti Suprema Serba ddeċidiet darbtejn favur l-estradizzjoni tiegħi lejn il-Belarussja dittatorjali. U għal darbtejn, l-avukat tiegħi u jien appellajna b’suċċess din id-deċiżjoni. B’kollox insterqitli sena minn ħajti u saritli ħsara fuq is-saħħa fiżika u mentali tiegħi. U dan kollu għax għażilt il-professjoni l-ħażina fil-pajjiż il-ħażin. Sempliċiment għax kelli opinjoni u esprimejtha permezz ta’ ċittadinanza attiva.

Fortunatament, irnexxieli nirbaħ – kieku m’intomx qed taqraw dan il-kliem. Bis-saħħa tas-solidarjetà inkredibbli tal-ġurnalisti, il-politiċi, is-soċjetà ċivili u l-organizzazzjonijiet, tlaqt mis-Serbja u sibt is-sikurezza f’Berlin. Iżda l-istorja tiegħi għadha ma spiċċatx. Għad għandi proċess twil ta’ rkupru u battalji quddiemi. Naf li għażilt li nibqa’ leali lejn il-vokazzjoni tiegħi, avolja xi wħud jikkunsidraw dan bħala estremiżmu. Naf li l-ġurnaliżmu indipendenti huwa parti integrali minn soċjetà demokratika. Is-soċjetà li nixtiequ nibnu aħna l-Belarussi. U nittamaw li ma nkunux waħidna f’din it-triq importanti.

Minn Peter Schmidt, Diandra Ní Bhuachalla u Arnaud Schwartz

Il-KESE rrappreżenta s-soċjetà ċivili tal-UE fil-COP29 fil-belt kapitali tal-Ażerbajġan, Baku, u rrakkomanda azzjoni klimatika urġenti u tanġibbli u l-prijoritizzazzjoni tal-ġustizzja soċjali u ambjentali fin-negozjati dwar il-klima. 

Peter Schmidt, president tal-Grupp Ad Hoc dwar il-COP, tkellem magħna dwar il-messaġġi ewlenin tal-KESE dwar it-tema ewlenija tal-COP29 – il-finanzjament għall-klima.

Peter Schmidt: Iż-żieda fl-avvenimenti klimatiċi estremi fid-dinja kollha hija tfakkira qawwija biex inżidu l-ambizzjoni klimatika. Dis-sena se tkun l-aktar sena sħuna li qatt ġiet irreġistrata, id-diżastri klimatiċi kkawżati mill-bniedem bħall-għargħar, in-nirien fis-selvaġġ u n-nixfiet qed iseħħu aktar ta’ spiss u b’intensità akbar, li jaggravaw l-inugwaljanzi soċjali. L-ispiża tan-nuqqas ta’ azzjoni klimatika taqbeż bil-bosta l-ispiża tal-azzjoni.

Ir-riskji fir-rigward tal-COP29 huma għoljin. Il-ftehim dwar soluzzjonijiet globali ta’ finanzjament għall-klima huwa kruċjali għall-pajjiżi li qed jiżviluppaw biex jisfruttaw il-mezzi għal azzjoni klimatika globali. Permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-COP29 f’Baku, il-KESE ressaq rakkomandazzjonijiet ibbażati fuq l-Opinjoni tagħna dwar il-finanzjament għall-klima li tiffoka fuq it-tfassil mill-ġdid tal-arkitettura finanzjarja internazzjonali biex jiġi sfruttat u ffaċilitat finanzjament għall-klima li jkun effettiv u aċċessibbli.

Enfasizzajna l-ħtieġa li jiġi stabbilit l-Għan Kollettiv Ġdid Kwantifikat biex jitnaqqsu d-distakki fil-finanzjament għall-klima, li għandu jagħmel il-finanzjament għall-klima aktar adatt għall-iskop tiegħu, favur il-bijodiversità, li jħalli impatt u mmirat b’mod preċiż lejn il-pajjiżi u l-komunitajiet l-aktar vulnerabbli. Il-flussi tal-finanzjament għall-klima għandhom ikunu ggwidati mill-prinċipji ta’ Tranżizzjoni Ġusta, f’konformità mal-Ftehim ta’ Pariġi u mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli fil-qalba tagħhom. L-impenji fit-tul kemm mill-atturi pubbliċi u minn dawk privati huma kruċjali, u l-finanzi pubbliċi se jaqdu rwol kruċjali fil-mobilizzazzjoni u t-tnaqqis tar-riskji tal-investimenti privati għall-inizjattivi klimatiċi.

Waqt li l-aċċess għall-finanzjament għall-klima għandu jkun possibbli għal inizjattivi lokali u movimenti fil-livell lokali, il-Kumitat jappella wkoll għal approċċ komprensiv biex jinkiser iċ-ċiklu ta’ dejn u sottoinvestiment fl-adattament. Nappellaw għad-distribuzzjoni ekwa tal-fondi għall-klima biex jiġu indirizzati d-disparitajiet. Barra minn hekk, l-involviment tas-soċjetà ċivili huwa kruċjali għall-ħolqien ta’ approċċ inklużiv u demokratiku li jiżgura li l-investimenti klimatiċi jkunu effettivi u sostenibbli.

Id-delegata taż-żgħażagħ tal-KESE għall-COP (2023-2025), Diandra Ní Bhuachalla, tkellmet magħna dwar dak li qed tistenna mill-COP29. Mill-perspettiva ta’ żagħżugħa, liema huma l-aktar kwistjonijiet klimatiċi urġenti li jeħtieġ insolvu l-ewwel?

Diandra Ní Bhuachalla: Wara d-diżappunt tal-eżiti tal-COP28, ippruvajt inrażżan kemm jista’ jkun l-aspettattivi tiegħi għall-COP29. Fhimt li l-eżiti ta’ konferenza annwali oħra kienu se jkunu limitati minħabba l-għażla tal-Presidenza – għal darb’oħra Stat ieħor dipendenti ferm mill-profitti mill-fjuwils fossili – u ma kien faċli xejn għalija li nibqa’ nittama.

Madankollu, wara li kkonsultajt ma’ diversi organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ mill-Ewropa kollha permezz tal-laqgħat strutturati tat-Task Force għaż-Żgħażagħ bħala parti mill-programm Delegat taż-Żgħażagħ tal-KESE għall-COP, iddeċidejt li aħjar niffoka fuq il-Ġustizzja Klimatika u t-Tranżizzjoni Ġusta, il-Finanzjament għall-Klima u Għan Kollettiv Kwantifikat Ġdid, u ż-żieda fil-parteċipazzjoni sinifikanti taż-żgħażagħ fil-proċessi internazzjonali tat-teħid tad-deċiżjonijiet.

Issa li naf kemm negozjati ma waslu mkien fl-ewwel ġimgħa minħabba l-assenza totali ta’ ftehim u kooperazzjoni – inkluż dwar il-ġeneru, il-finanzjament għall-klima, u t-tranżizzjoni ġusta – irrealizzajt li l-aspettattivi tiegħi reġgħu kienu għoljin wisq u għalhekk iffukajt l-isforzi ta’ promozzjoni tiegħi fuq l-avvenimenti paralleli u l-laqgħat bilaterali. Bqajt nittama f’żewġ affarijiet: li ma nitilfux il-formulazzjoni eżistenti, speċjalment dwar id-drittijiet tal-bniedem, u li niksbu ftit progress biex ikollna l-affarijiet perfettament f’posthom bi tħejjija għall-COP30, li ħafna jidhru li qed jittamaw b’mod esklużiv fiha.

Minħabba n-natura intersezzjonali tat-tibdil fil-klima u l-effetti tiegħu, ma stajtx nipprova nikklassifika l-kwistjonijiet f’ordni ta’ importanza jew urġenza. Iż-żgħażagħ jinsabu inkwetati dwar il-futur tagħhom, fir-rigward tas-sigurtà tal-impjieg tagħhom u jekk humiex se jiġu mġiegħla jitħarrġu mill-ġdid; fir-rigward tal-akkomodazzjoni u l-familji tagħhom u s-sikurezza f’każ ta’ maltempati, għargħar u erożjoni; fir-rigward tas-saħħa u l-kwalità tal-ħajja tat-tfal futuri tagħhom jew tabilħaqq tal-ġenerazzjoni li jmiss; u fir-rigward ta’ kif il-ġenerazzjoni tagħna se tingħata l-kompitu ta’ negozjati dwar il-klima ferm aktar diffiċli meta aħna nsiru dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet, minħabba li llum qajla qed tittieħed azzjoni anke jekk nafu li l-impatt ta’ dan se jibqa’ jinħass għal għexieren ta’ snin.

Neħtieġu l-ġustizzja klimatika issa. Neħtieġu finanzjament realistiku għall-klima issa. Neħtieġu impjieg u tranżizzjoni tal-enerġija ġusti u ekwi issa. Neħtieġu ambizzjoni issa. Neħtieġu l-implimentazzjoni issa.

Għandna bżonnkom ilkoll issa.

Il-COP16 dwar il-bijodiversità, li saret f’Cali, il-Kolombja f’Ottubru, intemmet b’mod diżorganizzat u mingħajr ftehim dwar il-finanzjament tan-natura. Staqsejna lil Arnaud Schwartz, rappreżentant tal-KESE fil-COP16, jekk nistgħux nibqgħu ottimisti minkejja dan l-intopp. X’azzjonijiet għandhom jittieħdu biex isir progress fil-protezzjoni tal-bijodiversità?

Arnaud Schwartz: 200 biljun dollaru fis-sena. Li – skont in-NU – huwa l-ammont ta’ flus meħtieġ (inklużi t-tipi kollha ta’ finanzjament – pubbliku, privat, nazzjonali u internazzjonali) biex jintlaħqu l-miri tagħna tal-bijodiversità. Allura dan x’jirrigwarda? Dan ma jirrigwarda xejn aktar ħlief li jitrażżan il-kollass tad-dinja tal-organiżmi ħajjin, li bħalissa qed jisparixxi b’rata dejjem aktar mgħaġġla, u huwa dwar ir-restawr tan-natura u l-għoti ta’ ċans ta’ sopravivenza f’dinja “abitabbli”, minflok ma titħalla tinqered mir-rgħiba u mill-istupidità.

X’inhu l-futur wara l-falliment tal-COP16?

Ilkoll kemm aħna għandna nistaqsu lilna nfusna din il-mistoqsija u nqajmuha ma’ dawk ta’ madwarna, speċjalment peress li diġà nafu li, fi Franza biss, kull sena, aktar minn kwart ta’ din is-somma qed jintefaq biex inħejju għal gwerra, jew biex niġġilduha. Fil-fatt, mil-lat globali, il-laqgħa ta’ Cali kienet opportunità mitlufa, minħabba n-nuqqas ta’ rieda politika u n-nuqqas ta’ solidarjetà ekonomika.

Madankollu, mhux kollox mitluf.

Għad hemm xaqq ta’ dawl inemnem: din il-COP irrikonoxxiet lill-popli indiġeni u lill-komunitajiet lokali għar-rwol tagħhom bħala gwardjani tal-bijodiversità – wara madwar 30 sena ta’ prevarikazzjoni – kif ukoll dawk ta’ oriġini Afrikana; inħoloq ukoll fond ġdid tan-NU, magħruf bħala l-Fond Cali. Fuq medda twila ta’ żmien, dan il-fond għandu jintuża biex jinġabru kontribuzzjonijiet volontarji minn kumpaniji privati, li nofshom se jmorru għall-gruppi ta’ nies imsemmijin hawn fuq. Wow!

Intom ... intom ... tabilħaqq ...

Intom parti minna; aħna parti minnkom. U sabiex inkomplu fil-perkors komuni tagħna, jista’ jkun utli li nibdew billi npoġġu l-ekonomija tagħna lura fit-triq it-tajba biex tkun ta’ benefiċċju għall-ġid komuni. Allura ... sabiex ma nibqgħux niġbdu t-tapit minn taħt saqajna, x’qed nistennew qabel ma nerġgħu nżuru r-regoli internazzjonali dwar il-finanzi u l-kummerċ?

Il-fokus primarju tad-delegati tal-KESE fil-COP29, Peter Schmidt u Diandra Ní Bhuachalla, kien il-finanzjament għall-klima, li fih kienu ggwidati mill-Opinjoni reċenti tal-KESE dwar Il-finanzjament għall-klima: pjan direzzjonali ġdid għat-twettiq tal-ambizzjoni klimatika għolja u l-SDGs. Wieħed mill-avvenimenti ewlenin immexxija mill-KESE f’Baku kien “A global perspective towards fostering a just transition in the agri-food sector” (Perspettiva globali lejn it-trawwim ta’ tranżizzjoni ġusta fis-settur agroalimentari) fit-18 ta’ Novembru. L-avveniment esplora l-bini ta’ sistemi tal-ikel sostenibbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju li huma ġusti għall-bdiewa, għall-ħaddiema fil-katina alimentari u għall-ġenerazzjonijiet futuri. L-għan kien li tittejjeb il-kollaborazzjoni bejn dawk li jfasslu l-politika u s-soċjetà ċivili, waqt li jiġu amplifikati l-vuċijiet min-Nofsinhar globali u jiġu avvanzati soluzzjonijiet klimatiċi inklużivi għal kulħadd.

Bħala membru tad-delegazzjoni tal-UE, Arnaud Schwartz ħa sehem f’laqgħat li appellaw għal sinerġiji akbar bejn il-proċessi tan-NU dwar id-Diversità Bijoloġika (KDB) u t-Tibdil fil-Klima (UNFCCC), it-tneħħija gradwali ta’ sussidji li jagħmlu ħsara lill-ambjent bħala mezz biex jiġu lliberati aktar riżorsi finanzjarji, u rwol aktar attiv għas-soċjetà ċivili organizzata fl-implimentazzjoni tal-Qafas Globali tal-Bijodiversità ta’ Kunming-Montreal. Tista’ ssib aktar informazzjoni dwar il-kontribut tal-KESE għall-COP16 hawnhekk.

Is-Sur Schwartz huwa r-relatur tal-Opinjoni tal-KESE Strateġija komprensiva għall-bijodiversità fil-COP16: inressqu s-setturi kollha flimkien għal għan komuni.

Il-KESE jappoġġja l-isforzi biex tiġi żviluppata ekosistema industrijali aktar iċċentrata fuq il-bniedem u li tibqa' valida fil-futur. Fl-istess ħin, jappella għal dibattitu fil-fond dwar l-Industrija 5.0 u l-implikazzjonijiet soċjali u ekonomiċi tagħha.

L-industrija 5.0 għandha l-għan li tpoġġi l-kwistjonijiet soċjali u ambjentali fil-qalba tal-proċessi tan-negozju, u li tavvanza lil hinn mill-enfasi tal-Industrija 4.0 fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni. Dan l-aħħar, il-KESE adotta Opinjoni bit-titolu “Industrija 5.0 – kif nagħmluha realtà”, li tippromovi mudell industrijali ċċentrat fuq in-nies li jagħti valur lill-ħiliet u lill-kreattività tal-bniedem.

L-industrija 4.0 fil-biċċa l-kbira injorat l-impatt uman tal-awtomatizzazzjoni u tat attenzjoni limitata lill-prijoritajiet ambjentali bħat-tnaqqis tal-iskart, iċ-ċirkolarità, u l-enerġija ekoloġika. Il-KESE jenfasizza li l-Industrija 5.0 għandha tindirizza dawn il-lakuni, u tipprijoritizza l-valuri demokratiċi, l-ekwità soċjali, u l-kompetittività sostenibbli. Giuseppe Guerini, relatur għall-Opinjoni dwar l-Industrija 5.0, isostni li t-trasformazzjoni diġitali għandha tikkontribwixxi għal “Patt Industrijali Nadif Ġdid”, fejn il-fatturi umani u l-kreattività għandhom rwol ċentrali.

L-Industrija 5.0 terġa’ tpoġġi lin-nies fil-qalba tal-produzzjoni, u tqis l-għarfien u l-ħiliet tagħhom bħala essenzjali għall-vantaġġ kompetittiv. Hija tibbilanċja l-awtomatizzazzjoni mal-kreattività tal-bniedem, u r-robots kollaborattivi jintużaw għal kompiti ripetittivi, b’hekk il-ħaddiema jkunu jistgħu jiffukaw fuq id-disinn, l-ippjanar u s-servizz għall-klijenti. Din il-bidla tenfasizza wkoll is-saħħa, is-sikurezza u l-appoġġ tal-ħaddiema għal dawk spostati minħabba l-awtomatizzazzjoni.

Il-KESE jistieden lill-istituzzjonijiet tal-UE jappoġġjaw ekosistema industrijali li tibqa’ valida fil-futur u ċċentrata fuq il-bniedem u li għandha l-għeruq tagħha fil-ġustizzja soċjali u l-kompetittività inklużiva. Filwaqt li jappoġġja l-Industrija 5.0, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġu definiti aktar l-impatti ekonomiċi, soċjali u teknoloġiċi tagħha. Il-politiki Ewropej eżistenti, bħall-Patt Ekoloġiku, l-Att dwar l-IA, u l-Aġenda għall-Ħiliet, jipprovdu pedament għal din il-viżjoni iżda għandhom jiġu aġġornati biex jiġu allinjati mal-prinċipji tal-Industrija 5.0.

Sabiex l-Industrija 5.0 tirnexxi, l-imsieħba soċjali u l-ħaddiema jeħtiġilhom ikunu involuti fil-livelli kollha. Dan l-approċċ inklużiv se jrawwem ambjent tax-xogħol kollaborattiv li jgħaqqad il-punti b’saħħithom tal-bniedem u tal-magni, u b’hekk il-postijiet tax-xogħol isiru aktar innovattivi, impenjati u sostenibbli. (gb)

Fit-12 ta’ Novembru, il-KESE organizza konferenza dwar l-idroġenu b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju f’Pärnu, l-Estonja. L-għan tal-avveniment kien li jiġu diskussi u identifikati azzjonijiet strateġiċi għall-iżvilupp ta’ infrastruttura sostenibbli għall-idroġenu u d-derivattivi tiegħu, b’enfasi fuq il-finanzjament u l-użu.

Il-konferenza dwar Mill-enerġija lil hinn mill-kosta għall-e-fjuwils: Nagħtu spinta lill-ekonomija l-ġdida tal-idroġenu laqqgħet flimkien l-Ambaxxata tan-Netherlands fl-Estonja, iċ-Ċentru tal-Iżvilupp tal-Kontea ta’ Pärnu, iċ-Ċentru tar-Riċerka Applikata Metroset, Invest Estonia u Power2X, l-iżviluppatur tal-impjant tal-e-metanol.

L-idroġenu ekoloġiku u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju huwa komponent kruċjali fit-tranżizzjoni tal-enerġija tagħna, u ċerti inizjattivi reċenti, bħall-Bank Ewropew tal-Idroġenu, enfasizzaw li hemm momentum fl-iżvilupp ta’ swieq sostenibbli tal-idroġenu. Għal dan l-għan, dawk li jfasslu l-politika tal-UE u nazzjonali jeħtieġ li jipprovdu l-mezzi meħtieġa biex dawn l-ambizzjonijiet jitqiegħdu fil-prattika u jiffaċilitaw il-kooperazzjoni fost l-Istati Membri biex jadottaw strateġiji effettivi.

Hija u titkellem dwar din il-ħtieġa urġenti, il-President tas-Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni tal-KESE Baiba Miltoviča qalet: “It-tnedija rapida tal-idroġenu rinnovabbli hija kritika – mhux biss għat-trasformazzjoni tas-sistema tal-enerġija tagħna iżda wkoll għall-benesseri soċjali u ekonomiku tal-Unjoni Ewropea. Madankollu, huwa essenzjali li nallokaw ir-riżorsi tagħna b’mod għaqli. Biex nimmassimizzaw l-impatt tagħna, jeħtieġ li nagħtu prijorità lis-setturi diffiċli sabiex jitrażżnu u nistabbilixxu standards ekoloġiċi u soċjali effettivi li jiżguraw kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti u sikuri.” (mp)