Hemm ħafna x’tilmenta dwar l-istat tad-demokrazija b’mod ġenerali, u dwar l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej (IĊE) b’mod partikolari.

Skont l-aktar “Rapport dwar id-Demokrazija Dinjija” reċenti ppreżentat minn “Varjetajiet tad-Demokrazija” fis-7 ta’ Marzu, il-perċentaġġ ta’ persuni li jgħixu f’demokraziji naqas meta jitqabbel ma’ kważi 40 sena ilu. U minkejja li din is-sena fid-dinja kollha, in-numru ta’ persuni eliġibbli li jivvutaw fl-elezzjonijiet huwa iktar minn qatt qabel, għadd kbir ta’ pajjiżi li qed jospitaw dawk l-elezzjonijiet qed isiru aktar awtokratiċi.

Kien hemm ilmenti dwar din is-sitwazzjoni anke matul l-ewwel edizzjoni tal-Ġimgħa tas-Soċjetà Ċivili organizzata mill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew fil-bidu ta’ Marzu. Dawn l-ilmenti kienu jikkonċernaw l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej, l-ewwel għodda demokratika diretta transfruntiera fid-dinja. “Ikkumplikata wisq”, “xejn mhi attraenti,” “ma tantx hemm hemm fiduċja,” “ineffiċjenti” u “ftit magħrufa” – dawn huma biss ftit mill-fehmiet li ma tantx huma sbieħ li l-partijiet ikkonċernati mis-soċjetà ċivili, mill-media, mill-akkademja u mill-amministrazzjoni għandhom dwar l-IĊE.

Naħseb li dawn il-valutazzjonijiet kritiċi ħafna mhux biss huma korretti b’mod skoraġġanti, iżda huma wkoll wkoll kawti u moderati wisq fil-kritika tagħhom. Id-demokrazija jistħoqqilha dominanza dinjija. Biex niksbu dan, aħna, bħala ċittadini u votanti eliġibbli fuq din il-pjaneta bħalissa, għandna nimmiraw fl-għoli biex niksbu aktar milli għandna bħalissa. 

Dan ifisser li nagħmlu aktar milli nillimitaw ruħna bid-difiża kontra l-biża’, id-dittaturi tal-lum u s-segwaċi kodardi tagħhom. Jeħtieġ li nieħdu passi ferm akbar ’l quddiem. L-iżvilupp ulterjuri tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej ikun pass bħal dan.

Għax x’tikkonsisti fil-prattika l-IĊE? Fi tliet affarijiet. Dritt, strument u għodda li qatt ma eżistiet fi kwalunkwe ħin ieħor fl-istorja jew fi kwalunkwe post ieħor fid-dinja. Inizjattiva kumplessa u mfassla b’mod komprensiv, diġitali, direttament demokratika, transnazzjonali, għandha infrastruttura ta’ appoġġ u tintuża tajjeb. 

Mill-2012 ’l hawn, l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej l-ewwel inħolqot, imbagħad ġiet introdotta, implimentata u mtejba, u b’hekk saret prova ħajja li l-ispazju demokratiku jista’ jiġi estiż u kkonsolidat anke fl-aktar ċirkostanzi diffiċli.

Is-sena d-dieħla, fl-età ta’ 13-il sena, nisperaw li din it-tifla mfissda ssir adolexxenti li tista’ turi lill-Ewropa u lid-dinja dak li kapaċi tagħmel. U neħtieġu din is-saħħa friska u feroċi biex b’mod deċiżiv nerġgħu nagħtu l-ħajja lill-mentalitajiet riġidi tal-istati nazzjon u l-istrutturi burokratiċi tal-Unjoni Ewropea. 

Ejjew inkunu ċari – m’għandniex bżonn li kontinwament u bla waqfien nivvintaw mill-ġdid forom demokratiċi ta’ għajxien flimkien, li spiss jiġu deskritti bħala “innovazzjoni”. Minflok, jeħtieġ li niddedikaw ruħna għall-IĊE, biex niżguraw li fl-aħħar ta’ dan id-deċennju din tagħlaq 16-il sena, jew mill-inqas 18 sena.  

Dan xi jfisser? Sal-2028 jew l-2030, jeħtieġ li jseħħu żewġ bidliet importanti. L-ewwel nett, is-setgħat tat-tfassil tal-aġenda tal-IĊE jeħtieġ li jsiru l-istess bħal dawk tal-Parlament Ewropew. Fi kliem ieħor, l-Ewropej għandhom ikunu jistgħu jipproponu leġiżlazzjoni u azzjonijiet governattivi oħra bħalma jistgħu jagħmlu l-membri eletti tal-Parlament Ewropew.

It-tieni, iċ-ċittadini tal-UE għandhom, sa tmiem dan id-deċennju, ikunu jistgħu jibdew mhux biss leġiżlazzjoni, iżda votazzjonijiet popolari madwar l-Ewropa kollha dwar kwistjonijiet sostantivi – spiss sempliċement imsejħa referenda. Ir-referendum pan-Ewropew mhuwiex idea ġdida, iżda huwa idea li issa mmaturat, bis-saħħa tat-twelid u l-ħajja bikrija tal-IĊE.

Jekk dan it-tip ta’ futur jista’ jinbena madwar l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej, in-nies ser iħarsu lura lejn din l-għodda, u lejn dan iż-żmien, bħala dik li pproduċiet waħda mill-aktar kisbiet demokratiċi impressjonanti minn mindu ġiet introdotta l-votazzjoni universali u ugwali fis-seklu 20.

Il-proġett Slovakk “Crazy? So what?”, immexxi mill-organizzazzjoni Integra, ilaqqa’ studenti żgħażagħ li esperjenzaw problemi ta’ saħħa mentali. Matul jum sħiħ ta’ tagħlim, l-istudenti jitgħallmu b’mod dirett xi jfisser li jegħlbu kriżi tas-saħħa mentali u kif jiksbu l-għajnuna. Id-Direttur ta’ Integra, Jana Hurova, qaltilna li l-proġett jgħin biex titkisser l-istigma ta’ min ikun għaddej minn problemi ta’ saħħa mentali u jagħti liż-żgħażagħ raġġ prezzjuż ta’ tama.

X’ħeġġek tibda l-proġett tiegħek?

L-organizzazzjoni tagħna ilha tappoġġja persuni bi problemi ta’ saħħa mentali għal bosta snin. Minħabba l-fatt li kienu morda, dawn tilfu xogħolhom, djarhom, ħbiebhom, xi drabi anke l-familji tagħhom. Id-dinja kollha tagħhom inbidlet ta’ taħt fuq. Kważi 30 sena ilu nedejna l-ewwel servizzi tas-saħħa mentali tal-komunità fis-Slovakkja. L-għan kien li niżguraw li dawn in-nies, wara li jkunu ġew ikkurati fi sptar psikjatriku, ikunu jistgħu jirċievu l-appoġġ u jerġgħu jirritornaw għall-ħajja regolari li kellhom qabel kienu morda. Tajna l-appoġġ tagħna biex jitwaqqfu organizzazzjonijiet tal-pazjenti fis-Slovakkja u wettaqna għadd ta’ programmi biex inneħħu l-istigma tal-mard mentali. Hemm persuni bi problemi serji ta’ saħħa mentali fil-kura tagħna, speċjalment l-iskiżofrenja, u ħafna minnhom diġà rnexxielhom jintegraw u jsibu tifsira f’ħajjithom.

Peress li l-attivitajiet kollha tagħna jitwettqu b’mod mhux tradizzjonali mill-bidu nett, b’ħidma fi sħubija mal-klijenti tagħna biex nidentifikaw bl-aħjar mod il-ħtiġijiet tagħhom, applikajna approċċ simili għall-programm “Crazy? So what?”. Ħafna mill-klijenti tagħna jsibu sens ta’ skop billi jiltaqgħu maż-żgħażagħ u, billi jużaw l-esperjenza personali tagħhom, jitkellmu dwar dak li kien jonqoshom meta huma stess kienu żgħażagħ u dwar dak li wassal għall-problemi tas-saħħa mentali tagħhom.

Qed naraw ħtieġa dejjem tikber li tiġi enfasizzata l-importanza tas-saħħa mentali. Li tkun taf kif timmaniġġja kriżi personali huwa punt b’saħħtu ferm.

Bdejna l-programm “Crazy? So what!” fis-Slovakkja fl-2005, flimkien ma’ msieħba mill-Ġermanja u ċ-Ċekja. Madankollu, kien biss dan l-aħħar li rnexxielna npoġġu l-programm fuq bażi aktar soda u nestenduh. Tħarriġna bħala kowċis, u aħna stess inħarrġu timijiet ġodda u nżuru skejjel ġodda.

Kif intlaqa’ l-proġett tagħkom? Ksibtu xi feedback miċ-ċittadini li għintu?  (Tista’ tagħtina eżempju, jekk għandek?)

Meta ż-żgħażagħ ikunu jistgħu jiltaqgħu ma’ dawk li jkunu għelbu kriżi tas-saħħa mentali u jistaqsuhom dwar kwalunkwe ħaġa iħalli impressjoni qawwija fuqhom. Dan jiftħilhom għajnejhom li jekk ikollhom problemi huma stess, dejjem se jsibu għajnuna disponibbli. Il-fatt li l-programm jinvolvi jum sħiħ ta’ tagħlim, u li l-komunikazzjoni hija fuq bażi ugwali, ifisser li l-parteċipanti dejjem se jieħdu magħhom impressjoni pożittiva.

Persuni b’esperjenza personali ta’ problemi ta’ saħħa mentali jistgħu jagħtu liż-żgħażagħ il-kuraġġ li jagħmlu xi ħaġa dwar il-problemi tagħhom stess. Fi kważi kull klassi, hemm studenti li qed jesperjenzaw problemi. Li nagħtuhom raġġ ta’ tama huwa imprezzabbli. Persuni b’esperjenza personali jirrakkontaw l-istorja tagħhom stess bħala mod kif iħossuhom aħjar. Huma stess jiddeċiedu sa liema punt iħallu lill-istudenti jidħlu f’ħajjithom. B’dan il-mod, huma jħossu li huma siewja u li n-nies jifhmuhom.

Irċevejna ħafna kummenti bħal studenti li jgħidu li normalment ma jingħatawx l-opportunità li jiltaqgħu ma’ persuni bi problemi ta’ saħħa mentali jew li għandna nitgħallmu naċċettaw nies bħal dawn u ma nikkundannawhomx talli huma differenti.

Irċevejna wkoll feedback minn persuni b’esperjenza personali ta’ problemi ta’ saħħa mentali li huma involuti fil-programm. Persuna waħda qaltilna:

“Il-programm jagħtini l-kuraġġ li nqum fuq tiegħi. Irrid ngħix fl-aħħar! Meta nitkellem mal-istudenti nsibha diffiċli iżda fl-istess ħin ta’ sodisfazzjon. Huma miftuħin ħafna, u bilkemm għandhom biża’ ta’ kuntatt soċjali. L-aktar ħaġa sabiħa għalija hija li juru li hemm ħafna aktar affarijiet li jgħaqqduna milli li jifirduna, li l-immaġni tal-“imġienen” mhijiex vera. Hija ħaġa sabiħa li nista’ ngħin lin-nies biex fl-aħħar jitkellmu b’mod miftuħ dwar problemi ta’ saħħa mentali, sabiex ħadd ma jkollu għalfejn jistħi jew jinħeba.”

Iż-żgħażagħ huma dawk li jmexxuna ’l quddiem. Wara kull waħda minn dawn il-ġranet, huma jitkellmu dwar kemm huwa importanti għalihom il-programm “Crazy? So what!” u li dan għandu jkompli sabiex iż-żgħażagħ kollha fis-Slovakkja jkunu jistgħu jitgħallmu dwar kemm hija importanti s-saħħa mentali tagħhom stess.

Diġà qed tippjanaw proġetti ġodda?

Nixtiequ li jkun hemm lok għaż-żgħażagħ kollha biex jirċievu din il-forma ta’ edukazzjoni sabiex inkunu nistgħu nespandu aktar il-programm lejn reġjuni oħra tas-Slovakkja. Dan diġà twettaq fil-Ġermanja (fejn tnieda l-programm), fis-Slovakkja, fiċ-Ċekja u fl-Awstrija. Din is-sena ħarriġna wkoll l-ewwel timijiet fl-Ukrajna.

Fil-fehma tiegħek, kemm huwa importanti li nitkellmu b’mod miftuħ dwar il-problemi tas-saħħa mentali tagħna? X’messaġġ qed tibagħtu bil-proġett tagħkom?

Irridu nxerrdu l-messaġġ li l-problemi tas-saħħa mentali mhumiex sors ta’ mistħija. Madankollu, dak li huwa tal-mistħija, huwa li ma nagħmlu xejn biex nippromovu saħħitna stess. Għaliex m’hemm l-ebda saħħa mingħajr saħħa mentali.

L-idea ewlenija wara l-programm “Crazy? So what!” hija li nenfasizzaw fi żmien adatt l-importanza tas-saħħa mentali, u, li fl-istess ħin inrawmu l-fehim ta’ persuni bi problemi ta’ saħħa mentali.

Aħna sibna li huwa ħafna aħjar li nipprevjenu milli nittrattaw. U huwa aktar effettiv ukoll. Aħna ottimisti, noffru kuraġġ u motivazzjoni. L-għajnuna hija dejjem disponibbli. Xi drabi jkun biżżejjed li ssib lil xi ħadd ma’ min tgħid kelma. Li tiġġieled biex tirrealizza l-ħolm tiegħek qatt mhu faċli, iżda vallapena.

Il-fatti u ċ-ċifri dwar is-saħħa mentali fl-UE ma jpinġux stampa sabiħa iżda pjuttost jappellaw sabiex tittieħed azzjoni. Il-KESE jirrakkomanda miżuri aktar b’saħħithom biex tiġi promossa s-saħħa mentali fil-livelli nazzjonali u tal-UE. Huwa jappella wkoll għal leġiżlazzjoni vinkolanti biex jiġu evitati r-riskji psikosoċjali fuq il-post tax-xogħol. Permezz tal-Premju għas-Soċjetà Ċivili għas-saħħa mentali, huwa jagħti ġieħ lill-isforzi kontinwi tas-soċjetà ċivili biex jittejjeb il-benesseri tal-Ewropej.

1. Il-KESE ddeċieda li jiddedika l-Premju ewlieni tiegħu għas-Soċjetà Ċivili għas-saħħa mentali wara rapporti li, wara l-pandemija tal-COVID-19, id-disturbi tas-saħħa mentali bħall-ansjetà u d-dipressjoni żdiedu madwar l-Ewropa. Skont l-OECD, is-sehem ta’ żgħażagħ b’sintomi ta’ ansjetà żdied b’aktar mid-doppju f’diversi pajjiżi Ewropej. Il-pandemija naqqset ukoll l-età tal-bidu ta’ disturbi alimentari, b’mod partikolari fost l-adolexxenti. Anke qabel ma feġġ il-COVID-19, il-problemi tas-saħħa mentali affettwaw mill-inqas 84 miljun persuna – madwar persuna waħda minn kull sitta – madwar l-UE.
2. Madwar 4 % tal-imwiet annwali fl-UE huma attribwiti għas-saħħa mentali u d-disturbi fl-imġiba. Is-saħħa mentali ħażina għandha wkoll impatt ekonomiku enormi, peress li l-ispejjeż diretti u indiretti jammontaw għal madwar 4 % tal-PDG. Aktar minn terz ta’ dawn l-ispejjeż jirriżultaw minn rati ta’ impjieg aktar baxxi u tnaqqis fil-produttività fuq il-post tax-xogħol.
3. Skont l-Eurostat, fl-2020, 44,6 % tal-popolazzjoni impjegata ta’ bejn il-15 u l-64 sena madwar l-UE rrapportat li qed tiffaċċja fatturi ta’ riskju għall-benesseri mentali tagħhom fuq il-post tax-xogħol. Il-pressjoni żejda tax-xogħol jew il-pressjoni tal-ħin kienu l-aktar fatturi ta’ riskju msemmija b’mod komuni fir-rigward tal-benesseri mentali fuq il-post tax-xogħol, irrapportati minn kważi għoxrin fil-mija tal-persuni impjegati fl-UE.
4. Il-benesseri mentali tela’ fil-quċċata tal-aġenda politika fl-UE. B’riżultat ta’ dan, il-Kummissjoni adottat approċċ komprensiv għas-saħħa mentali f’Ġunju 2023. B’appoġġ ta’ EUR 1.23 biljun f’finanzjament tal-UE, dan l-approċċ ġdid għandu l-għan li jippromovi s-saħħa mentali fil-politiki kollha tal-UE, b’enfasi fuq tliet prinċipji gwida: prevenzjoni adegwata u effettiva; aċċess għal kura tas-saħħa u trattament mentali ta’ kwalità għolja u affordabbli; u l-integrazzjoni mill-ġdid fis-soċjetà wara l-irkupru. Is-saħħa mentali hija wkoll prijorità politika għall-KESE u hija fil-qalba tal-ħidma tiegħu.
5. Il-KESE rċieva sa 105 applikazzjoni minn madwar l-UE, li jkopru firxa wiesgħa ta’ suġġetti – minn proġetti li jipprevjenu riskji psikosoċjali fuq il-post tax-xogħol jew li jindirizzaw kwistjonijiet bħall-abbuż ta’ sustanzi u d-dipendenza ċibernetika għall-ġlieda kontra l-istigma fir-rigward tas-saħħa mentali u l-promozzjoni ta’ assistenza mmexxija mill-komunità. Il-KESE jittama li billi jonora u juri dawn l-isforzi vitali mhux statali għall-appoġġ tas-saħħa mentali, dan jista’ wkoll jispira lil oħrajn biex jagħmlu l-istess. (sg)

Il-Premju tal-KESE għas-Soċjetà Ċivili jagħti ġieħ lil proġetti mingħajr skop ta’ qligħ li jitwettqu minn individwi, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u kumpaniji. Kull sena tintgħażel tema differenti, li tkopri qasam importanti tal-ħidma tal-KESE. L-14-il Premju għas-Soċjetà Ċivili, iddedikat għas-saħħa mentali, intrebaħ mill-fondazzjoni Irlandiża Third Age u n-network ta’ involviment soċjali tagħha AgeWell, li jiġġieled is-solitudni fix-xjuħija.

Fis-7 ta’ Marzu, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) ippremja ħames organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ għall-kontribut eċċellenti tagħhom fil-ġlieda kontra d-disturbi tas-saħħa mentali, li fl-UE żdiedu b’mod drammatiku.

Il-premju ta’ EUR 50 000 tqassam bejn il-ħames proġetti rebbieħa.

Il-fondazzjoni karitattiva tal-Irlanda Third Age rebħet l-ewwel premju ta’ EUR 14 000.

L-erba’ finalisti rċevew EUR 9 000 kull wieħed u ġew ikklassifikati kif ġej:

• It-tieni post: l-assoċjazzjoni Pro Lapinlahti, tal-Finlandja għaċ-ċentru tal-komunità Lapinlahden Lähde
• It-tielet post: Integra, tas-Slovakkja, għall-inizjattiva tagħha “Crazy? So what!”
• Ir-raba’ post: il-fondazzjoni Lilinkoti, tal-Finlandja, għal-logħob tagħha The World of Recovery
• Il-ħames post: l-organizzazzjoni Animenta tal-Italja, għall-proġett tagħha “raccontare per sensibilizzare”

IR-REBBIEĦ TAL-EWWEL PREMJU

Il-fondazzjoni karitattiva tal-Irlanda Third Age tgħin lill-persuni akbar fl-età li jkunu iżolati, fraġli u vulnerabbli, permezz tan-network ta’ involviment soċjali tagħha AgeWell. Is-servizz uniku tagħha huwa bbażat fil-komunità, fejn persuni li għandhom ’il fuq minn 50 sena jappoġġjaw persuni akbar fl-età li jinsabu f’riskju u fil-bżonn. Bl-użu ta’ taħlita ta’ żjarat fid-djar u kwestjonarju dwar is-saħħa mentali li jsir permezz tal-ismartphone, AgeWell joffri kumpanija u appoġġ emozzjonali u jidentifika r-riskji għas-saħħa fi stadju bikri.

PROĠETTI REBBIEĦA OĦRA

It-tieni post mar għand l-assoċjazzjoni Pro Lapinlahti tal-Finlandja u ċ-ċentru komunitarju tagħha Lapinlahden Lähde jew “Is-Sors ta’ Lapinlahti”. Iċ-ċentru, li nbena permezz tar-rinnovazzjoni tal-Isptar Lapinlahti ta’ Helsinki, jorganizza diversi workshops u avvenimenti b’rabta mal-litteriżmu fis-saħħa mentali, u kull sena jżuruh xejn inqas minn 50 000 viżitatur. Dan huwa post iddikjarat bħala żona ħielsa mid-dijanjożi, fejn kulħadd jesprimi lilu nnifsu liberament, mingħajr ma jingħataw tikketti, fejn tissaħħaħ il-pożizzjoni ta’ min iżuru mingħajr attitudni paternalista.

Fit-tielet post insibu lill-organizzazzjoni Slovakka Integra, bl-inizjattiva tagħha “Crazy? So what!”, li tkisser l-isterjotipi billi tippromovi fehim ta’ kompassjoni tas-saħħa mentali fost iż-żgħażagħ. Dan jipprovdi fehim dirett ta’ xi tfisser it-tbatija mentali u tat-triq lejn il-fejqan.

Il-fondazzjoni Lilinkoti tal-Finlandja, li rebħet ir-raba’ premju, tinsab fuq missjoni biex tappoġġja s-saħħa mentali bil-logħob innovattiv u kreattiv tagħha msejjaħ The World of Recovery. Il-logħob jippromovi l-irkupru tas-saħħa mentali permezz ta’ għanijiet li jispiraw awtoimmaġni b’saħħitha, awtonomija personali u ħajja attiva u sinifikanti. L-ewwel logħba, li hija ħielsa mill-vjolenza, tintlagħab fuq l-ismartphone, u t-tieni waħda hija logħba tar-rwoli li tintlagħab fuq il-mejda u li rebħet diversi unuri. Dawn huma mmirati lejn is-saħħa mentali u lejn persuni li qed jirkupraw mill-abbuż ta’ sustanzi, flimkien mal-professjonisti, u huma mingħajr ħlas.

Il-proġett tal-organizzazzjoni mingħajr skop ta’ qligħ Animenta tal-Italja, “raccontare per sensibilizzare”, ħa l-ħames post. Permezz ta’ dan il-proġett, Animenta qed tikteb mill-ġdid narrattivi sterjotipiċi dwar id-disturbi alimentari, li fl-Italja biss jaffettwaw ’il fuq minn erba’ miljun persuna, li żewġ miljuni minnhom huma adolexxenti. Il-programmi ta’ prevenzjoni u sensibilizzazzjoni tagħha jitwettqu minn professjonisti voluntiera online u fl-iskejjel fl-Italja kollha.

Il-KESE nieda l-premju ta’ din is-sena f’Lulju 2023. Il-KESE ried jirrikonoxxi r-rwol kruċjali li għandha s-soċjetà ċivili fit-trattament u l-prevenzjoni tas-saħħa mentali billi jiddedika l-premju lis-saħħa mentali. Ir-rebbieħa ntgħażlu minn fost aktar minn 100 applikazzjoni minn 23 Stat Membru.

Is-suġġetti tal-passat tal-premju inkludew iż-żgħażagħ u l-għajnuna għall-Ukrajna, l-azzjoni klimatika, l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u t-tisħiħ tal-pożizzjoni tan-nisa u l-migrazzjoni. Fl-2020, il-KESE ssostitwixxa l-Premju tiegħu għas-Soċjetà Ċivili bi Premju ta’ darba għas-Solidarjetà Ċivili, iddedikat għall-ġlieda kontra l-COVID-19. (ll)

Il-Jum tal-IĊE tal-2024 xeħet dawl qawwi kemm fuq il-potenzjal kif ukoll fuq il-limitazzjonijiet tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej (IĊE). Apparti li ċċelebraw is-suċċessi tal-inizjattivi tal-passat biex jissensibilizzaw lin-nies u jqanqlu dibattiti pubbliċi, id-diskussjonijiet ħarġu fid-dieher ukoll il-frustrazzjonijiet rigward il-ħtieġa għal rispons u segwitu aħjar mill-istituzzjonijiet tal-UE.

Punti ewlenin li ħarġu mill-Jum tal-IĊE:

• Lil hinn mill-kaxxa għas-suġġerimenti.  IĊE ta’ suċċess għandha awtomatikament tirriżulta f’azzjoni sostantiva mill-Kummissjoni, inklużi reazzjonijiet konkreti u, fejn adatt, proposti leġiżlattivi. Dan jiżgura l-influwenza diretta tagħha fuq id-dritt tal-UE, u jrawwem djalogu aktar sinifikanti bejn iċ-ċittadini u l-istituzzjonijiet.
• Sħubijiet aktar b’saħħithom. Il-kollaborazzjoni hija ċentrali. L-amplifikazzjoni tal-ilħna taċ-ċittadini teħtieġ kollaborazzjoni strateġika bejn l-organizzaturi, is-soċjetà ċivili, il-mezzi tal-media u l-imsieħba pubbliċi.
• Titjib kontinwu. Il-qafas tal-IĊE dejjem jevolvi. Billi nisfruttaw l-aħjar prattiki u nrawmu l-kondiviżjoni tal-għarfien fost il-partijiet ikkonċernati, nistgħu nsaħħu l-proċess tal-IĊE u nagħtu s-setgħa lil saħansitra aktar ċittadini biex jipparteċipaw b’mod attiv.

L-IĊE tippermetti liċ-ċittadini jitolbu lill-UE tieħu azzjoni u tipproponi liġi ġdida dwar kwistjoni partikolari. Ladarba inizjattiva tikseb miljun firma, il-Kummissjoni tiddeċiedi x’azzjoni għandha tieħu. (gb)

Fl-2013, l-isptar Lapinlahti, l-ewwel sptar psikjatriku tal-Finlandja u s-simbolu tal-kura tas-saħħa mentali fil-pajjiż bi storja ta’ 170 sena, kien vojt u minsi. Grupp ta’ attivisti favur is-saħħa mentali xammru l-kmiem b’viżjoni li jittrasformaw il-post ta’ patrimonju minn wieħed dilapidat f’ċentru miftuħ għas-saħħa mentali, il-kultura u l-arti. Siru Valleala, li tirrappreżenta l-assoċjazzjoni Pro Lapinlahti li tmexxi ċ-ċentru, qalitilna li Lapinlahden Lähde issa huwa l-ewwel u qabel kollox post inklużiv fejn l-istigma u l-preġudizzju jitħallew barra u fejn kulħadd iħossu milqugħ tajjeb.

X’ħeġġiġkom tibdew il-proġett jew l-inizjattiva tagħkom?

Fl-2013, l-Isptar Lapinlahti, mibni fl-1841 u l-ewwel sptar psikjatriku tal-Finlandja, spiċċa vojt. Il-belt ta’ Ħelsinki ma kellha l-ebda pjan għall-futur tiegħu. Mimli wirt u mdawwar b'żona sabiħa ta’ park, is-sit storiku intesa u safa dilapidat. Imħassbin dwar din is-sitwazzjoni traġika, grupp ta’ attivisti tas-saħħa mentali bdew jaqsmu l-viżjoni u l-ħolm tagħhom għall-post - biex jittrasformaw l-isptar ta’ Lapinlahti u ż-żona tal-park f’ċentru miftuħ għas-saħħa mentali, il-kultura u l-arti.

Dan kien il-bidu ta’ dak li llum huwa magħruf bħala Lapinlahden Lähde – “ir-rebbiegħa ta’ Lapinlahti”.  L-attivitajiet jibnu fuq is-sinifikat storiku u arkitettoniku taż-żona fil-qalba tal-Bajja ta’ Lapinlahti, imnebbħin minn 170 sena ta’ xogħol ta’ saħħa mentali. L-enfasi nbidlet mill-kura tal-mard għall-promozzjoni tal-benesseri fl-oqsma kollha tal-ħajja. Lapinlahden Lähde issa huwa eżempju ħaj tal-ħidma li tinsab għaddejja u ta’ bidla fundamentali lejn il-promozzjoni ta’ dak li huwa pożittiv.

Fl-imgħoddi, Lapinlahti kien ix-xempju tal-psikjatrija u post fejn il-kura tas-saħħa mentali kienet qed tiġi żviluppata b’mod kostanti. Minflok, l-attivisti tas-saħħa mentali li kienu ħadmu għall-Assoċjazzjoni tas-Saħħa Mentali Pro Lapinlahti li twaqqfet fl-1988 – meta Lapinlahti kien għadu sptar attiv – issa riedu joħolqu ċentru innovattiv għall-promozzjoni tas-saħħa mentali, bl-użu tal-għarfien kollu disponibbli fis-seklu 21, post li hu turija ta’ bidla radikali konkreta mit-trattament tal-mard mentali għall-promozzjoni tal-benesseri mentali.

Kif intlaqa’ l-proġett tagħkom? Ksibtu xi feedback miċ-ċittadini li għintu?  Għandkom xi eżempju x’tagħtuna?

Fil-bidu kienet sfida biex in-nies jiġu jaraw fuq il-post. Iż-żona kienet ilha magħluqa għall-pubbliku għal 170 sena meta kienet tintuża bħala sptar psikjatriku, u minkejja l-interess u l-kurżità kien diffiċli li nikkonvinċu lin-nies biex jiġu jagħtu titwila u li kienu merħba. Bil-mod-il mod, in-nies issieħbu fl-attivitajiet u l-avvenimenti u għenu b’entużjażmu biex jiġu żviluppawhom aktar, bil-volontarjat u l-kondiviżjoni tal-ideat. L-artisti tal-ispettaklu u artisti oħrajn ġabu l-wirjiet tal-arti u l-avvenimenti kulturali tagħhom f’Lapinlahden Lähde, u llum għandna aktar minn 400 avveniment fis-sena, u 50–60 wirja tal-arti annwali. Lapinlahti sar spazju ta’ għajxien miftuħ għal kulħadd f’Ħelsinki, li jippromovi l-benesseri mentali u jnaqqas is-solitudni u l-esklużjoni soċjali kull jum tas-sena.

“Meta kont involut f’din l-inizjattiva ħassejt li kienet ħaġa tassew sabiħa li stajt inkun hawn, u b’hekk ngħin biex nagħtu ħajja ġdida f’dan il-post ... nifs ġdid li jbiegħed l-affarijiet tqal kollha.” (Cresswell Smith et al 2022) (Cresswell-Smith et al 2022)

L-isptar Lapinlahti llum jitqies bħala post sikur u inklużiv ħafna. Post fejn dejjem se tħossok milqugħ, irrispettivament minn dak li tkun għaddej minnu jew liema sitwazzjoni tinsab fiha. Hemm sinifikat li joħroġ mill-passat ta’ Lapinlahti bħala sptar psikjatriku. Thossok liberu li tkun vulnerabbli u hemm ftuħ dwar diffikultajiet ta’ saħħa mentali li huwa assolutament uniku. Nibnu fuq sens qawwi ta’ komunità u kull persuna tista’ tesplora b’mod sikur il-kwalitajiet pożittivi tagħha stess. L-istigma u d-diskriminazzjoni jitħallew barra, u aħna f’Lapinlahden Lähde kburin li ninkludu lil kulħadd.

L-attivitajiet ta’ Lapinlahti ġew żviluppati f’kooperazzjoni mas-sid, il-Belt ta’ Ħelsinki, u dan ix-xogħol ta’ żvilupp kien prerekwiżit għall-operazzjoni kollha. Bħalissa qed jittieħdu deċiżjonijiet politiċi estensivi dwar is-sjieda futura taż-żona, u nittamaw li s-suċċess tal-operazzjonijiet attwali jiġi kkunsidrat bis-sħiħ.

Kif se tużaw dan il-finanzjament speċifiku biex tipprovdu aktar għajnuna fil-komunità? Diġà qed tippjanaw proġetti ġodda?

Se nkomplu niżviluppaw l-attivitajiet tagħna sabiex aktar nies ikunu jistgħu jieħdu sehem u jibbenefikaw minnhom. Dan l-aħħar nedejna proġett eċċitanti għall-persuni li qed jirkupraw minn disturbi tas-saħħa mentali li għandu l-għan li jżid l-aċċess u saħansitra d-drittijiet għall-attivitajiet kulturali. B’mod aktar speċifiku, dan se jgħin lin-nies isibu triqithom biex jiksbu espressjoni kulturali, biex jiskopru x’inhu effettiv għalihom f’termini ta’ kultura u arti ta’ benesseri mentali. Hekk se nużawhom il-flus li dan il-premju ġeneruż qed joffrilna.

Fl-opinjoni tiegħek, x’tip ta’ azzjoni kollettiva hija meħtieġa biex titnaqqas l-istigma li spiss takkumpanja l-problemi tas-saħħa mentali? L-arti jista’ jkollha rwol biex tawtonomizza lil persuni b’diffikultajiet ta’ saħħa mentali?      

Jeħtieġ li nipprovdu attivitajiet fejn persuni b’esperjenzi u sfondi differenti jistgħu jiltaqgħu flimkien. Meta niżviluppaw attivitajiet li mhumiex ibbażati fuq l-istatus tas-saħħa jew iċ-ċirkostanzi tal-ħajja nippermettu tlaqqigħ ta’ persuni li joffri esperjenzi uniċi, u nrawmu konnessjonijiet sinifikanti bejn persuni minn sfondi differenti. L-esplorazzjoni tas-saħħa mentali permezz ta’ mezzi differenti bħall-arti żiedet is-sensibilizzazzjoni u l-fehim. L-arti għandha mod eċċezzjonali kif tlaqqa’ lin-nies flimkien u toffri modi ġodda biex jiġu indirizzati saħansitra kwistjonijiet ta’ tbatija. L-arti hija mezz ta’ espressjoni u toħloq opportunitajiet biex naraw u nisimgħu lin-nies. Is-saħħa li wieħed jingħata widen tista’ tbiddel il-ħajja ta’ persuna u l-perċezzjoni tagħha stess.

Il-Fondazzjoni Finlandiża Lilinkoti ħasset li għad hemm lok għall-innovazzjoni u approċċi ġodda għas-saħħa mentali, u għaldaqstant, żviluppat il-logħbiet The World of Recovery (TWoR), logħba li tintlagħab online u oħra li tintlagħab madwar mejda. Iż-żewġ logħbiet huma logħba ta’ rwol li jirrikjedu li l-ġugaturi jieħdu r-rwol ta’ karattru partikolari. Ambjentati f’dinja futuristika ta’ tama, il-logħbiet jippromovu t-triq lejn l-irkupru tal-ġukatur, u għandhom fil-mira l-persuni li jkunu qed jirkupraw minn problemi ta’ saħħa mentali u problemi ta’ abbuż minn sustanzi, kif ukoll il-professjonisti. Ir-rappreżentanti ta’ Lilinkoti, Reetta Sedergren u Venla Leimu, spjegawlna li l-logħbiet għandhom potenzjal enormi biex tittejjeb is-saħħa mentali, madankollu dan il-potenzjal għadu fil-biċċa l-kbira mhux sfruttat. 

X’ħeġġiġkom tibdew il-proġett tagħkom? 

Xi snin ilu, il-Fondazzjoni Lilinkoti ħasset li kien hemm lok kbir għal innovazzjoni u approċċi ġodda fil-qasam tal-irkupru relatat mas-saħħa mentali. Il-popolarità tas-sistemi ta’ orjentazzjoni għall-irkupru kienet pass kbir ’il quddiem fil-qasam, iżda kien hemm nuqqas ta’ għodod moderni u innovattivi li jimplimentawhom. L-organizzazzjoni tagħna ilha għal għexieren ta’ snin taħdem ma’ persuni li jkunu qed jirkupraw minn problemi tas-saħħa mentali, u kellna ħolma: li kieku kellna għodda moderna biex nagħtu spinta lis-saħħa mentali – logħba diġitali fejn wieħed jista’ jilgħab ir-rwol ta’ karattru? 

Kif intlaqa’ l-proġett tagħkom? Ksibtu xi feedback miċ-ċittadini li għintu?   

Il-logħbiet The World of Recovery ġew żviluppati flimkien ma’ persuni li kienu qed jirkupraw minn problemi ta’ saħħa mentali u ma’ professjonisti, għalhekk il-feedback kien kostanti matul il-proċess tat-tfassil tal-logħba, li kien ta’ gwida għar-riżultat aħħari. 

Irċevejna ammont kbir ta’ feedback anonimu u personali pożittiv mill-ġugaturi taż-żewġ logħbiet. Pereżempju, aktar minn 90 % ta’ dawk li wieġbu qalu li l-logħba fuq il-mobile tat spinta lill-benesseri tagħhom u għenithom ikunu attivi, filwaqt li l-logħba tar-rwol għenithom fir-rigward tal-ħiliet soċjali tagħhom.  

Forsi l-aħjar feedback kien id-daħq u l-konverżazzjonijiet dwar is-sentimenti, l-isfidi u l-punti b’saħħithom, u l-mod kif il-logħbiet ġabu flimkien lill-ġugaturi, irrispettivament mir-rwoli u l-isfond tagħhom. 

X’parir tagħtu lil organizzazzjonijiet oħra dwar il-kisba ta’ riżultati minn attivitajiet u programmi bħal dawn? 

Hemm ħafna benefiċċji li wieħed ikun fuq quddiem nett tal-innovazzjoni. Huwa verament ta’ ispirazzjoni u tkun qed tagħmel xi ħaġa ġdida. Ħaddnuha, u tippruvawx tirrestrinġuha. Segwu l-istint tagħkom, kunu kurjużi biex tisimgħu l-opinjonijiet ta’ kulħadd. L-aktar ħaġa importanti hija li jiġu involvuti persuni li jkunu qed jirkupraw u esperti b’esperjenza fil-proċess tad-disinn. Jekk qed tagħmlu il-logħob, kunu lesti li tindirizzaw bosta preġudizzji minn professjonisti. Huwa komuni fil-qasam tas-saħħa mentali li l-logħob b’mod ġenerali jitqies bħala vizzju jew ta’ ħsara. Taqtgħux qalbkom! Kunu kuraġġużi, kreattivi u oħolmu. 

X’inhu l-potenzjal tal-logħob tal-kompjuter u tal-vidjo għat-titjib tas-saħħa mentali? Fl-opinjoni tagħkom, għandhom jintużaw aktar fit-trattament ta’ kwistjonijiet tas-saħħa mentali? 

Il-potenzjal tal-logħob tal-kompjuter u tal-vidjow – u speċifikament il-logħob tar-rwol – għat-titjib tas-saħħa mentali huwa enormi. Peress li għadd allarmanti ta’ persuni jbatu minn kwistjonijiet tas-saħħa mentali, neħtieġu modi ġodda u versatili biex intejbu s-saħħa mentali. Hija ħasra li l-potenzjal tal-logħob ma ġiex esplorat aktar. Dan mhuwiex minħabba nuqqas ta’ interess iżda minħabba nuqqas ta’ finanzjament suffiċjenti. Ma hemm l-ebda mod rapidu u faċli biex jiġi żviluppat logħob tajjeb biex tittejjeb is-saħħa mentali. Neħtieġu aktar finanzjament, aktar proġetti żviluppati b’mod konġunt, u aktar professjonisti fis-settur tas-saħħa mentali u tal-industrija tal-logħob li jaħdmu għal dan l-għan. U neħtieġu riċerka, ħafna riċerka. 

Over 55 million worldwide, many of them adolescents, suffer from eating disorders, impacting their mental and physical health. Stigma prevents many from seeking help. The project Telling Stories for Good, run by Italian organisation Animenta, aims to dismantle stereotypes, promote early recognition and provide support. Since 2021, they have reached over 10,000 pupils in Italy. We talked to Animenta's president and founder Aurora Caporossi.

What prompted you to start your project?

Animenta was born of the need to give a voice to all people suffering from an eating disorder, but also to those who live next door. The association aims to ensure that people receive proper access to treatment for eating disorders, because it is possible for people to heal from an eating disorder if they are given the opportunity to heal themselves.

How has your project been received? Have you had any feedback from the people you helped?  Do you have an example you can give us?

"Animenta is the place where I felt welcomed, I realised that I also suffered from an eating disorder even though I was not underweight." This is a message that came several months ago from our community which allowed us to understand the importance and impact of our work. Animenta was received with curiosity, but also with the hope that we could bring about change.

How will you use this specific funding to provide further help in the community? Are you already planning new projects?

We would like to invest more and more in the projects we carry out in schools to broaden our impact. Likewise, funds will be used to start self-help groups for those suffering from an eating disorder. Animenta's projects include Animenta Camps, which are six-day experiences in nature for people to rediscover their relationship with themselves, their bodies and food.

What advice would you give to other organisations in terms of achieving results with these kinds of activities and programmes?

Start with stories to learn about what the community you are addressing is experiencing. Ask for feedback, and give out questionnaires to understand what they need. But most of all put your face out there to tell the story of your struggle and the change you want to bring about. At the same time, it is crucial to network with others to create an efficient and effective support system.

In your opinion, are eating disorders today properly recognised as a serious mental health issue? Do people affected receive appropriate support and what should be done to improve this?

Today there is more talk about eating disorders, so we can say that there is more information. However, they are diseases that have a deep social stigma and very stereotypical representation. Some people, even today, believe that eating disorders are a lack of willpower or a whim. In reality, eating disorders are a complex psychiatric illness that needs proper treatment, which at the moment is not always available because there are not enough treatment centres and many people cannot access the treatment pathway.