Is é Bruno Kaufmann is aoi dúinn. Eisean ambasadóir an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh, uirlis ar leith do shaoránaigh an Aontais le dlíthe nua AE a mholadh ar a gconlán féin. Inseoidh sé dúinn cén fáth a bhfuil tábhacht as cuimse leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh. Inseoidh sé dúinn dá réir – ach a n-éireoidh go maith leis an Tionscnamh – cén fáth a bhféadfaí a rá gur beag éacht chomh mór leis i stair an daonlathais ó tháinig an ceart vótála do chách sa saol sa 20ú haois agus ó cuireadh comhionannas na gceart vótála i réim.
Is é Bruno Kaufmann is aoi dúinn. Eisean ambasadóir an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh, uirlis ar leith do shaoránaigh an Aontais le dlíthe nua AE a mholadh ar a gconlán féin. Inseoidh sé dúinn cén fáth a bhfuil tábhacht as cuimse leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh. Inseoidh sé dúinn dá réir – ach a n-éireoidh go maith leis an Tionscnamh – cén fáth a bhféadfaí a rá gur beag éacht chomh mór leis i stair an daonlathais ó tháinig an ceart vótála do chách sa saol sa 20ú haois agus ó cuireadh comhionannas na gceart vótála i réim.
Is eolaí polaitiúil agus iriseoir é an Sualannach Bruno Kaufmann. Foilsíodh ábhar leis i mbreis agus 40 teanga faoin daonlathas comhaimseartha, an daonlathas díreach ionadaíoch. Eisean an comhfhreagraí daonlathais domhanda le SWISwissinfo.ch., seirbhís idirnáisiúnta an Swiss Broadcasting Company. Tá sé ina thráchtaire ar Thuaisceart na hEorpa le raidió agus teilifís phoiblí na hEilvéise. Tá Bruno Kaufmann ar dhuine de chomhbhunaitheoirí eagraíochtaí tacaíochta daonlathais éagsúla. Ina measc sin tá Institiúid an Tionscnaimh agus an Reifrinn, Democracy International agus an Fóram Domhanda maidir leis an Daonlathas Díreach Comhaimseartha. Tá sé ina chomhalta ar bhord cuid de na heagraíochtaí sin chomh maith. Eisean is stiúrthóir ar an gcomhoibriú idirnáisiúnta le Fondúireacht Daonlathais na hEilvéise.
Bhailigh níos mó ná 100 duine óg ón Aontas Eorpach, ó thíortha is iarrthóirí agus ón Ríocht Aontaithe le chéile ar sonLeatsa an Eoraip, Abair leat! (YEYS), lena gcuid físeanna agus moltaí i dtaca le todhchaí an Aontais Eorpaigh a roinnt. Agus toghcháin an Aontais ag teannadh linn, tugann YEYS 2024 tús áite don chomhrac i gcoinne an díscoir agus do rannpháirtíocht na hóige a chur chun cinn.
Bhailigh níos mó ná 100 duine óg ón Aontas Eorpach, ó thíortha is iarrthóirí agus ón Ríocht Aontaithe le chéile ar sonLeatsa an Eoraip, Abair leat! (YEYS), lena gcuid físeanna agus moltaí i dtaca le todhchaí an Aontais Eorpaigh a roinnt. Agus toghcháin an Aontais ag teannadh linn, tugann YEYS 2024 tús áite don chomhrac i gcoinne an díscoir agus do rannpháirtíocht na hóige a chur chun cinn.
Príomh-mholtaí:
cuóta don aos óg a thabhairt isteach do thoghcháin Pharlaimint na hEorpa;
treoir a achtú lena bhforáiltear go n-urramófar cearta an duine agus caighdeáin chomhshaoil i slabhraí soláthair agus in oibríochtaí corparáideacha;
creat dlíthiúil a bhunú do na meáin shóisialta chun an polarú agus an bhréagaisnéis a chomhrac;
straitéis chaighdeánaithe a fhorbairt maidir le cearta gnéis agus atáirgthe;
treoirlínte speisialta cánachais a chur chun feidhme maidir le hearraí a dhéanann dochar don aeráid, agus na fáltais a úsáid chun tionscnaimh atá neamhdhíobhálach don aeráid a mhaoiniú.
Tabharfar na moltaí sin d’institiúidí agus do lucht ceaptha beartas an Aontais agus cuirfidh siad le torthaí Sheachtain na Sochaí Sibhialta agus leis an rún ó CESE maidir leis na toghcháin Eorpacha atá ar na bacáin.(gb)
Is iomaí údar gearáin atá ann a mhéid a bhaineann leis an daonlathas go ginearálta, agus maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh go háirithe.
Is iomaí údar gearáin atá ann a mhéid a bhaineann leis an daonlathas go ginearálta, agus maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh go háirithe.
De réir na tuarascála is déanaí de chuid ‘World Democracy Report’ a chuir an institiúid ‘Varieties of Democracy’ i láthair an 7 Márta, tháinig meath ar an gcéatadán daoine atá ina gcónaí i ndaonlathas i gcomparáid leis an staid a bhí ann 40 bliain ó shin. Cé go bhfuil níos mó daoine ná riamh ar fud an domhain i dteideal vóta a chaitheamh i dtoghcháin i mbliana, tá roinnt mhaith de na tíortha sin a bhfuil toghcháin á reáchtáil acu ag éirí níos uathlathaí.
Fuarthas gearáin freisin ag an gcéad eagrán de Sheachtain na Sochaí Sibhialta a reáchtáil Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa go luath i mí an Mhárta. Bhain na gearáin sin leis an Tionscnamh ó na Saoránaigh, togra atá ar an gcéad uirlis dhaonlathach dhíreach trasteorann ar domhan. I measc an aiseolais dhiúltaigh a fuarthas ó gheallsealbhóirí na sochaí sibhialta, na meán, an luchta acadúil agus riarachán an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh faoin tionscnamh, dúradh go bhfuil sé róchasta, nach bhfuil sé tarraingteach, nach bhfuil aon mhuinín i gceist leis, nach bhfuil sé éifeachtúil agus gur beag an cháil atá air.
Ar an drochuair, cé go raibh na measúnuithe sin an-cháinteach ar fad, mheas mé go raibh siad i gceart. Mar sin féin, sílim go raibh daoine ró-chúramach agus ró-mheasartha sa tuairim a chuir siad in iúl. Ba cheart go mbeadh an daonlathas i bhfeidhm fud fad an domhain. Más mian linn é sin a bhaint amach, ní mór dúinn, mar shaoránaigh agus mar vótálaithe incháilithe atá ag maireachtáil ar an domhan sa lá atá inniu ann, féachaint le níos mó a bhaint amach ná an staid reatha.
Is éard atá i gceist leis sin níos mó a dhéanamh ná a bheith ag troid in aghaidh na heagla, in aghaidh deachtóirí an lae inniu agus in aghaidh na ndreamanna cladhartha a leanann iad. Ní mór céimeanna i bhfad níos mó a thabhairt chun cinn. Bheadh tuilleadh forbartha ar an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh ina chéim chun cinn chuige sin.
Ach, cad atá le déanamh againn anseo leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh? Tá trí rud le déanamh againn. Ní raibh rud ann riamh a bhí ina cheart, ina ionstraim agus ina uirlis ag an am céanna san Aontas ná áit eile ar domhan. Is casta agus cuimsitheach an dearadh a ghabhann leis an tionscnamh agus é digiteach, daonlathach agus trasnáisiúnta ar bhealach díreach, tá bonneagar tacúil leis agus úsáidtear i gceart é.
Ó 2012, tá an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh cruthaithe againn, tháinig sé isteach, rinneamar cleachtadh air agus chuireamar feabhas air freisin. Léirítear leis an méid sin gur féidir an spás daonlathach a leathnú agus a chomhdhlúthú i gcúinsí an-deacra ar fad.
An bhliain seo chugainn, agus é 13 bliana ar an bhfód, tá an tréimhse seo cosúil le páiste millte atá ag teacht in inmhe chun bheith ina dhéagóir ceanndána a nochtfaidh a chuid acmhainneachta don Eoraip agus don domhan. Agus is éard atá uainn ach go ndéanfaí meon láidir na náisiúnstát agus struchtúir mhaorlaithe an Aontais Eorpaigh a athbheochan leis an acmhainneact úr láidir sin.
Bímis soiléir - ní theastaíonn uainn an nuálaíocht leanúnach gan staonadh a bhaineann le foirmeacha daonlathacha a bheith ann ag an am céanna, rud a dhéantar go minic ar mhaithe leis an nuálaíocht. Seachas sin, ní mór dúinn ár gcuid ama agus ár ndúthracht uile a chaitheamh ar an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh le cinntiú go mbeidh sé ann le haghaidh 16 nó 18 mbliana ar a laghad ag deireadh na ndeich mbliana seo.
Cad is brí leis sin? Ní mór dhá athrú thábhachtacha a dhéanamh faoi 2028 nó faoi 2030. Ar an gcéad dul síos, na cumhachtaí a bhaineann leis an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh chun clár oibre a leagan síos, ní mór go mbeadh na cumhachtaí sin ar comhchéim leis na cumhachtaí atá ag Parlaimint na hEorpa. I mbeagán focal, ba cheart go mbeadh muintir na hEorpa in ann reachtaíocht agus gníomhaíochtaí rialtais eile a mholadh díreach mar is féidir le Feisirí tofa Pharlaimint na hEorpa.
Ar an dara dul síos, faoi dheireadh na ndeich mbliana seo ba cheart go mbeadh saoránaigh an Aontais in ann ní hamháin reachtaíocht a thionscnamh ach vóta a chaitheamh freisin i reifrinn ar shaincheisteanna tábhachtacha ar leibhéal na hEorpa. Ní smaoineamh nua é sin go reáchtálfaí reifreann uile-Eorpach, ach is mithid dúinn an togra sin a dhéanamh i bhfírinne mar gheall ar an rath a bhí ar na luathchéimeanna agus tús an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh.
Más féidir an cineál sin todhchaí a thógáil timpeall an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh, breathnóidh daoine siar ar an uirlis sin, agus ar an am seo, mar thréimhse inar chruthaigh ceann de na héachtaí daonlathacha is iontacha a baineadh amach ó tháinig an ceart vótála do chách sa saol sa 20ú haois agus ó cuireadh comhionannas na gceart vótála i réim.
Tionscadal na Slóvaice: Crazy?So What! á reáchtáil ag an eagraíocht Integra, tionscadal a thugann na mic léinn óga le chéile mar aon le daoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu. Lá teagaisc ó mhaidin go hiarnóin ionas go bhféadfaidh na daltaí foghlaim as a dtaithí féin cad is géarchéim mheabhairshláinte ann, conas is féidir a shárú, agus conas is féidir cabhair a fháil. Is éard a dúirt stiúrthóir Integra linn, Jana Hurova, gur cúnamh atá sa tionscadal leis an stiogma faoi chúrsaí meabhairshláinte a leigheas agus le léas dóchais a thabhairt do dhaoine óga, rud atá an-luachmhar.
Tionscadal na Slóvaice: Crazy?So What? atá á reáchtáil ag an eagraíocht Integra, tionscadal a thugann na mic léinn óga le chéile agus daoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu. Lá teagaisc ó mhaidin go hiarnóin ionas go bhféadfaidh na daltaí foghlaim as a dtaithí féin cad is géarchéim mheabhairshláinte ann, conas is féidir a shárú, agus conas is féidir cabhair a fháil. Is éard a dúirt stiúrthóir Integra linn, Jana Hurova, gur cúnamh atá sa tionscadal leis an stiogma a leigheas faoi dhaoine atá ag streachailt le meabhairshláinte agus le léas dóchais a thabhairt do na daoine óga, rud atá an-luachmhar.
Cad ba spreagadh duit féin chun tús a chur le do thionscadal/tionscnamh?
Le fada anuas, tá an eagraíocht s’againne ag tacú le daoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu. De dheasca an tinnis, b’éigean do chuid díobh éirí as a bpost nó an teach a ligean uathu. Tá daoine eile ann ar séanadh cumann na gcarad orthu, agus daoine eile fós ar chlis saol an teaghlaigh orthu. Tá a saol ina chíor thuathail orthu. Tá sé beagnach 30 bliain ó bhunaíomar na chéad seirbhísí meabhairshláinte pobail sa tSlóvaic. Is éard ab aidhm dóibh a chinntiú go bhféadfadh daoine mar sin tacaíocht a fháil tar éis dóibh a bheith ar othras sa ospidéal síciatrach agus filleadh ar an saol a bhí acu sular tháinig an tinneas orthu. Thugamar tacaíocht d’eascairt eagraíochtaí na n-othar sa tSlóvaic, agus chuireamar cláir éagsúla ar bun chun dístiogmatú a dhéanamh ar chúrsaí meabhairghalair. Tá daoine faoi chúram againn a bhfuil fadhbanna móra meabhairshláinte acu, an scitsifréine go háirithe. Ach tá ag éirí le go leor díobh áit a dhéanamh dóibh féin i measc na ndaoine arís agus a saol a thabhairt chun fiúntais athuair.
Is gan beann ar na modhanna traidisiúnta atáimid ag déanamh ár gcuid oibre ón gcéad lá. Is i gcomhpháirtíocht leis an gcliant a théimid i mbun an chúraim ós ar an dul sin is fearr a éiríonn linn a gcuid riachtanas a aithint. Sin é an cur chuige atá i bhfeidhm i gcás an chláir Crazy?So What! A bhuíochas le comhluadar na n-óg, is iomaí cliant dár gcuid a cuireadh ar a threoir arís. Ba chúnamh dóibh a dtaithí féin ar an saol. Ba chúnamh dóibh da réir labhairt faoi rudaí nach raibh ar fáil dóibh féin nuair a bhí siad óg, sin agus labhairt ar gach ba chúis leis na fadhbanna meabhairshláinte a bhí acu ina dhiaidh sin.
Dar linn gur ag dul i bpráinn atá an scéal: is gá béim a chur ar an tábhacht atá leis an meabhairshláinte. Is mór an neartú do dhuine a bheith ar an eolas faoi conas géarchéim phearsanta a bhainistiú.
Thosaigh muid clár Crazy?So What! sa tSlóvaic in 2005 i bpáirt le daoine eile ón nGearmáin agus ón tSeicia. Mar sin féin, níor éirigh linn bonn daingean a chur faoin gclár ach le déanaí agus is le déanaí dá réir atá fás agus forbairt ar an gclár. Oileadh sinn inár dtraenálaithe, bímid ag oiliúint foirne nua, agus tugaimid cuairt ar scoileanna nua.
Cén glacadh a bhí leis an tionscadal? An bhfuair sibh aiseolas ó na daoine ar thug sibh cúnamh dóibh? (Sampla anseo má tá sampla ann)
Is rud é a théann i gcion ar dhaoine óga aithne a chur ar dhuine a bhfuil géarchéim mheabhairshláinte sáraithe aige, duine a bhféadfaí ceist ar bith a chur air, cuma céard é féin. Léiríonn sé dóibh go mbeadh cabhair ar fáil i dtólamh dá mbeadh fadhbanna acu féin. Ós lá iomlán teagaisc atá ann, agus an chumarsáid go deas cothrom idir na rannpháirtithe, is é an dearcadh dearfach a bhíonn acu nuair a bhíonn an focal scoir ráite.
Daoine a bhfuil taithí phearsanta acu ar fhadhbanna meabhairshláinte, is maith a éiríonn leo misneach a chur sna daoine óga le réiteach a fháil ar a gcuid fadhbanna féin. Is beag rang gan dalta a bhfuil fadhb dá chuid féin aige. Is mór an chomaoin orthu léas dóchais a thabhairt dóibh. Daoine a raibh tinneas orthu féin, is ardú meanman dóibh a scéal féin a insint. Fúthu féin ansin beagán nó mórán a rá de réir mar is mian leo a gcroí a nochtadh do na daltaí. Fágann sin go mbíonn meas acu orthu féin agus is sásamh dóibh daoine eile a bheith báúíl leo.
Is iomaí dalta a dúirt gur annamh deis acu bualadh le daoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu. Is iomaí duine díóbh a dúirt gur cheart foghlaim conas glacadh le daoine den chineál sin agus gan iad a cháineadh faoi a bheith difriúil.
Fuaireamar aiseolas freisin ó dhaoine a bhfuil baint acu leis an gclár, daoine a bhfuil taithí phearsanta acu ar fhadhbanna meabhairshláinte. Arsa duine amháin linn:
Tá misneach agam arís mar gheall ar an gclár seo. Is fada liom go mbeidh beocht ionam arís! Obair chrua labhairt leis na daltaí. Ach bíonn an-toradh uirthi. Tá dearcadh an-oscailte acu ar an saol, agus ní chuireann an caidreamh sóisialta scáth ná faitíos orthu. Is éard is iontaí dar liom féin sinn a bheith níos cosúla le chéile ná a shílfeá. Is íomhá bhréige atá san aistíl. Is iontach an rud gur féidir liom cuidiú le daoine eile labhairt go hoscailte ar deireadh faoi fhadhbanna meabhairshláinte. Ní cúis náire é. Ní rud le ceilt é. ’
Is na daoine óga a bhíonn dár ngríosadh. Nuair atá an lá istigh, cloisfidh tú ag caint iad faoin tábhacht atá le clár Crazy? So What!Ar mhaithe leis an aos óg atá an clár. Ba cheart a choinneáil ar bun ionas nach mbeidh duine óg ar bith sa tSlóvaic gan tuiscint ar an luach atá le sláinte a mheabhrach agus a aigne féin.
An bhfuil tionscadail eile á bpleanáil agaibh?
Ba mhaith linn go mbeadh deis ag gach duine óg an cineál oideachais seo a fháil ionas gur féidir linn an clár a leathnú a thuilleadh i réigiúin eile sa tSlóvaic. Is clár é a bhí ar fáil cheana sa Ghearmáin (áit ar bunaíodh é), sa tSlóvaic, sa tSeicia agus san Ostair. I mbliana, chuireamar oiliúint ar na chéad fhoirne san Úcráin freisin.
I do thuairim féin, cé chomh tábhachtach atá sé labhairt go hoscailte faoi fhadhbanna meabhairshláinte? Cén teachtaireacht atá á cur in iúl agat trí bhíthin an tionscadail?
Is mian linn an scéal a scaipeadh nach cúis náire fadhbanna meabhairshláinte a bheith ann. Is éard ba chúis náire, áfach, gan faic a dhéanamh chun ár sláinte féin a chur chun cinn. Óir ní sláinte go meabhairshláinte.
Seo é is bunsmaoineamh don chlár Crazy? So What!Aird a tharraingt in am trátha ar thábhacht na meabhairshláinte, agus tuiscint a chothú san am céanna ar dhaoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu.
Is éard a thuigeamar de bharr na hoibre gur fearr cosc ná cóireáil. Is fearr sin agus is éifeachtaí é dá réir. Cuirimid misneach sna daoine agus tugaimid spreagadh dóibh. Bímid dearfach dóchasach i gcónaí. Bíonn cúnamh ann ach a iarraidh. Ní bheadh uait ach duine a d’éistfeadh le do scéal. Ní gan dua a bhíonn fíorú na mbrionglóidí ann, ach ní dua in aisce a bhíonn ann.
Is olc an léiriú a thugann na fíricí agus na figiúirí ar an meabhairshláinte san Aontas agus is mithid beart a dhéanamh dá réir. Molann CESE bearta láidre a dhéanamh chun an mheabhairshláinte a chur chun cinn ar an leibhéal náisiúnta agus Eorpach araon. Tá éileamh déanta aige freisin ar reachtaíocht cheangailteach a chuirfeadh cosc ar bhagairtí síceasóisialta san áit oibre. Le Duais Mheabhairshláinte na Sochaí Sibhialta, tugann CESE aitheantas d’iarrachtaí leanúnacha na sochaí sibhialta feabhas a chur ar fholláine an phobail.
Is olc an léiriú a thugann na fíricí agus na figiúirí ar an meabhairshláinte san Aontas agus is mithid beart a dhéanamh dá réir. Molann CESE bearta láidre a dhéanamh chun an mheabhairshláinte a chur chun cinn ar an leibhéal náisiúnta agus Eorpach araon. Tá éileamh déanta aige freisin ar reachtaíocht cheangailteach a chuirfeadh cosc ar bhagairtí síceasóisialta san áit oibre. Le Duais Mheabhairshláinte na Sochaí Sibhialta, tugann CESE aitheantas d’iarrachtaí leanúnacha na sochaí sibhialta feabhas a chur ar fholláine an phobail.
Bheartaigh CESE ar dhuais mheabhairshláinte a dhéanamh den duais is mó cáil atá aige i bhfianaise na dtuairiscí a tháinig chun cinn tar éis phaindéim COVID-19 go raibh méadú tobann tagtha ar an neamhord meabhrach, mar an imní agus an lionn dubh, ar fud na hEorpa. De réir na hEagraíochta um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta, an sciar sin den phobal óg a bhfuil comharthaí na himní orthu, tá os cionn a dhá oiread ann anois i gcuid de thíortha na hEorpa. Is óige freisin, tar éis na paindéime, an aois ag a dtosaíonn an neamhord itheacháin, go háirithe i measc na ndéagóirí. Sular tháinig COVID-19 ar an bhfód, fiú, bhí ar a laghad 84 mhilliún duine san Aontas – thart ar dhuine as gach seisear – a bhí thíos le fadhbanna meabhairshláinte.
Meastar gurb iad an mheabhairshláinte agus an mhínormáltacht iompraíochta is cúis le tuairim is 4 % de na básanna bliantúla san Aontas. Bíonn tionchar ollmhór ag an droch-mheabhairshláinte ar chúrsaí eacnamaíocha freisin, ós ionann na costais dhíreacha agus indíreacha lena mbaineann agus thart ar 4 % den olltáirgeacht intíre. An tríú cuid de na costais sin, is rátaí ísle fostaíochta agus titim sa táirgiúlacht ag an obair is cúis léi.
In 2020, i measc na ndaoine san Aontas a bhí 15-64 bliana d’aois agus a raibh post acu, deir Eurostat go raibh 44.6 % acu ag dul i ngleic le bagairtí ar an meabhairshláinte mar chuid den obair. Is iad na cúiseanna is mó leis sin an t-ualach rómhór oibre agus an brú ama, rudaí a luaigh beagnach an cúigiú cuid de na daoine a raibh post acu san Aontas an bhliain sin.
Tá an mheabhairshláinte anois ag barr an chláir oibre pholaitiúil san Aontas. Dá thoradh sin, rinne an Coimisiún cur chuige cuimsitheach i leith na meabhairshláinte a ghlacadh i mí an Mheithimh 2023. Tá EUR 1.23 billiún de mhaoiniúchán an Aontais taobh thiar den chur chuige nua sin arb é is aidhm leis an mheabhairshláinte a chur chun cinn i mbeartais uile na hEorpa. Leagtar béim ann ar thrí bhunphrionsabal: an cosc leordhóthanach éifeachtach; an rochtain ar chúram agus cóir leighis ardcháilíochta inacmhainne; agus an t-ath-imeascadh sa tsochaí tar éis an téarnaimh. Tá an mheabhairshláinte ina tosaíocht pholaitiúil ag CESE freisin, rud a chuirtear ag croílár a chuid oibre.
Fuair CESE 105 iarratas a tháinig ó gach cearn den Aontas agus a bhain le réimse leathan ábhar, ina measc siúd: tionscadail chun cosc a chur ar bhagairtí síceasóisialta san áit oibre nó chun dul i ngleic le fadhbanna mar an mí-úsáid substaintí agus an chibearandúil agus tionscadail a chuireann i gcoinne na náire a ghabhann leis an meabhairshláinte agus a chuireann chun cinn an cúnamh faoi stiúir an phobail. Tríd an onóir seo a bhronnadh agus an aird a tharraingt ar iarrachtaí ríthábhachtacha na ngníomhaithe neamhrialtasacha, tá súil ag CESE go spreagfar a thuilleadh daoine fós chun gnímh. (sg)
Tugann Duais na Sochaí Sibhialta de chuid CESE aitheantas do thionscadail neamhbhrabúsacha arna gcur chun feidhme ag daoine aonair, ag eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus ag cuideachtaí. Roghnaítear téama éagsúil gach bliain, téama a chumhdaíonn réimse tábhachtach d’obair CESE. Is é an charthanacht Éireannach Third Age Foundation agus an líonra rannpháirtíochta sóisialta lena mbaineann AgeWell, líonra a thugann faoin uaigneas sa tseanaois, buaiteoir an 14ú Duais don tSochaí Shibhialta atá tiomanta don mheabhairshláinte.
Tugann Duais na Sochaí Sibhialta de chuid CESE aitheantas do thionscadail neamhbhrabúsacha arna gcur chun feidhme ag daoine aonair, ag eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus ag cuideachtaí. Roghnaítear téama éagsúil gach bliain, téama a chumhdaíonn réimse tábhachtach d’obair CESE. Is é an charthanacht ÉireannachThird Age Foundation agus an líonra rannpháirtíochta sóisialta lena mbaineann AgeWell, líonra a thugann faoin uaigneas sa tseanaois, buaiteoir an 14ú Duais don tSochaí Shibhialta atá tiomanta don mheabhairshláinte.
An 7 Márta, thug Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa (CESE) aitheantas do chúig eagraíocht neamhbhrabúsacha as an sárobair a rinne siad sa chomhrac i gcoinne neamhoird mheabhairshláinte a bhfuil méadú as cuimse tagtha orthu san Aontas.
Roinneadh duais EUR 50 000 idir na cúig thionscadal a bhuaigh an comórtas.
Is í an charthanacht Éireannach Third Age Foundation a bhuaigh an chéad duais de EUR 14 000.
Fuair an ceithre ghrúpa eile duais EUR 9 000 an ghrúpa agus iad rangaithe mar a leanas:
Sa dara háit: cumann Pro Lapinlahti na Fionlainne dá ionad pobail Lapinlahden Lähde
Sa tríú háit: Integra na Slóvaice dá thionscnamh Crazy? So what!
Sa chúigiú háit: Eagraíocht Animenta na hIodáile dá tionscadal Telling Stories for Good
BUAITEOIR NA CHÉAD DUAISE
Lena líonra rannpháirtíochta sóisialta AgeWell, cabhraíonn an charthanacht Éireannach Third Age Foundation le daoine scothaosta atá scoite amach, lag agus leochaileach. Mar chuid den tseirbhís uathúil phobalbhunaithe seo, tacaíonn daoine os cionn 50 le daoine scothaosta atá i mbaol agus a bhfuil tacaíocht de dhíth orthu. Trí úsáid a bhaint as meascán de chuairteanna baile agus ceistneoir ar an bhfón cliste bunaithe ar an meabhairshláinte, cuireann AgeWell comhluadar agus tacaíocht mhothúchánach ar fáil agus sainaithnítear rioscaí sláinte go luath.
NA TIONSCADAIL BHUAITEACHA EILE
Tháinig cumann Pro Lapinlahti na Fionlainne agus a lárionad pobail Lapinlahden Lähde nó ‘Earrach Lapinlahti’ sa dara háit. Is ionad é seo a tógadh trí athchóiriú a dhéanamh ar Ospidéal Lapinlahti Heilsincí, agus eagraíonn siad ceardlanna agus imeachtaí éagsúla a bhaineann leis an litearthacht mheabhairshláinte, agus tagann 50 000 cuairteoir gach bliain. Tá sé dearbhaithe acu san ionad gur áit saor ó dhiagnóis é; ní chuirtear lipéad ar dhuine ar bith, rud a chuireann cumhachtú ar fáil in ionad atharthachta.
An eagraíocht Shlóvacach Integra a tháinig sa tríú háit leis an tionscnamh ‘Crazy’? So what! a dhéanann neamhaird de steiréitíopaí trí thuiscint atruach ar an meabhairshláinte a chur chun cinn i measc daoine óga. Tugann sé léargas pearsanta ar a bhfuil i gceist le droch-mheabhairshláinte agus leis an mbóthar i dtreo téarnaimh.
Tá buaiteoir an cheathrú duais, Fondúireacht Lilinkoti na Fionlainne, ar mhisean chun tacú leis an meabhairshláinte lena cluichí nuálacha cruthaitheacha ar a dtugtar The World of Recovery. Trí bhíthin na gcluichí, cuirtear téarnamh meabhairshláinte chun cinn trí spriocanna a spreagann féiníomhá shláintiúil, neamhspleáchas pearsanta agus saol gníomhach agus fiúntach. Cé gur cluiche neamhfhoréigneach a imrítear ar fhóin é an chéad cheann, is cluiche cláir ról-imeartha é an dara ceann a bhfuil duaiseanna buaite aige. Díríonn siad ar dhaoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu, ar dhaoine atá ag teacht chucu féin tar éis mí-úsáid substaintí, agus ar ghairmithe, agus is féidir iad a úsáid saor in aisce.
Sa chúigiú háit, tháinig an tionscadal Telling Stories for Good de chuid eagraíocht neamhbhrabúsach na hIodáile Animenta. Mar chuid den tionscadal sin, tá scéalta steiréitipiciúla maidir le neamhoird itheacháin á athscríobh, neamhoird a bhfuil tionchar acu ar níos mó ná ceithre mhilliún duine san Iodáil amháin, ar déagóirí iad dhá mhilliún díobh. Is ar líne agus i scoileanna ar fud na hIodáile a dhéanann na gairmithe deonacha na cláir choisc agus ardaithe feasachta a chur i láthair.
Sheol CESE duais na bliana seo i mí Iúil 2023. Tríd an duais a thiomnú don mheabhairshláinte, theastaigh ó CESE aitheantas a thabhairt don ról ríthábhachtach atá ag an tsochaí shibhialta i gcóireáil agus i gcosc na meabhairshláinte. Roghnaíodh na buaiteoirí as breis agus 100 iarratas ó 23 Bhallstát.
Tiomnaíodh an duais san am atá caite d’ábhair éagsúla, ina measc an óige agus cabhair don Úcráin, gníomhú ar son na haeráide, comhionannas inscne agus cumhachtú na mban agus an imirce. In 2020, in ionad Dhuais na Sochaí Sibhialta, sheol CESE Duais na Dlúthpháirtíochta Sibhialta, ar duais aonuaire é a bhí tiomnaithe don chomhrac i gcoinne COVID-19. (ll)
Is maith a mheabhraigh Lá an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh (TES) 2024 dúinn gach is acmhainn do TES agus gach is teorainn dó dá réir. Is rud le ceiliúradh a bhí sa toradh fónta a bhí ar thionscnaimh eile san am atá caite. Ina measc sin, tá an mhúscailt feasachta agus cothú na ndíospóireachtaí poiblí. Cuireadh béim le linn an phlé ar an bhfrustrachas i leith na freagrúlachta agus i leith na hoibre leantaí in institiúidí an Aontais, dhá ní is mithid a thabhairt chun feabhais.
Is maith a mheabhraigh Lá an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh (TES) 2024 dúinn gach is acmhainn do TES agus gach is teorainn dó. Is rud le ceiliúradh a bhí sa toradh fónta a bhí ar thionscnaimh eile san am atá caite. Ina measc sin, tá an mhúscailt feasachta agus cothú na ndíospóireachtaí poiblí. Cuireadh béim le linn an phlé ar an bhfrustrachas i leith na freagrúlachta agus i leith na hoibre leantaí in institiúidí an Aontais, dhá ní is mithid a thabhairt chun feabhais.
Na príomhphointí lá an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh:
Dul thar a bhfuil sna Bosca Moltaí. Ba cheart gur ghníomhaíocht mhór ón gCoimisiún ba thoradh uathoibríoch ar TESanna a n-éireoidh go maith leo ar bhealaí éagsúla, san fhreagairt nithiúil a dhéanann siad, mar shampla, sin nó sna tograí reachtacha, má thagann a leithéid i gceist. Bheadh san áireamh leis sin tionchar díreach a bheith á imirt acu ar dhlíthe an Aontais, rud a chothódh idirphlé níos tairbhiúla idir na saoránaigh agus na hinstitiúidí.
Comhpháirtíochtaí níos láidre. Is mór an tábhacht atá leis an gcomhoibriú. D’fhonn guth na saoránach a bhreisiú, tá gá le comhar straitéiseach idir na heagraithe, an tsochaí shibhialta, eagraíochtaí sna meáin agus na comhpháirtithe poiblí.
An feabhsú leanúnach. Is rud é creat an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh a bhíonn ag síorathrú leis. Ach leas a bhaint as dea-chleachtais agus comhroinnt eolais a chothú i measc na ngeallsealbhóirí, is féidir próiseas an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh a neartú agus tuilleadh de na saoránaigh a chumhachtú chun páirt ghníomhach a ghlacadh san obair.
Cuireann an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh ar a gcumas do na saoránaigh beart a iarraidh ar an Aontas Eorpach agus dlí nua a mholadh maidir le ceist ar leith. Cinnfidh an Coimisiún cén beart ba chirte a dhéanamh ach milliún síniú a bheith bailithe ag an tionscnamh. (gb)
In 2013, bhí ospidéal Lapinlahti, an chéad ospidéal síciatrach san Fhionlainn agus siombail an chúraim meabhairshláinte sa tír, folamh agus ligthe i ndearmad in ainneoin é a bheith ar an bhfód le 170 bliain anuas. Ansin, chuir grúpa gníomhaithe meabhairshláinte bealadh faoi na hioscaidí d'fhonn ionad oscailte don mheabhairshláinte, don chultúr agus do na healaíona a dhéanamh de láthair oidhreachta a bhí ag titim as a chéile. Dúirt Siru Valleala, ionadaí ón gcumann Pro Lapinlahti atá i mbun an ionaid, gur áit chuimsitheach é Lapinlahden Lähde, thar aon ní eile, ina bhfágtar an stiogma agus an chlaontacht ag an ngeata agus ina mothaíonn gach duine go bhfuil fáilte rompu.
In 2013, bhí ospidéal Lapinlahti, an chéad ospidéal síciatrach san Fhionlainn agus siombail an chúraim meabhairshláinte sa tír, folamh agus ligthe i ndearmad in ainneoin é a bheith ar an bhfód le 170 bliain anuas. Ansin, chuir grúpa gníomhaithe meabhairshláinte bealadh faoi na hioscaidí d'fhonn ionad oscailte don mheabhairshláinte, don chultúr agus do na healaíona a dhéanamh de láthair oidhreachta a bhí ag titim as a chéile. Dúirt Siru Valleala, ionadaí ón gcumann Pro Lapinlahti atá i mbun an ionaid, gur áit chuimsitheach é Lapinlahden Lähde, thar aon ní eile, ina bhfágtar stiogma agus claontacht ag an ngeata agus ina mothaíonn gach duine fáilte rompu.
Cad a spreag thú chun tús a chur le do thionscadal?
In 2013, láthair fholamh thréigthe ab ea ospidéal Lapinlahti, an chéad ospidéal síciatrach san Fhionlainn; in 1841 a tógadh é. Ní raibh aon phleananna ag cathair Heilsincí dá thodhchaí. Is amhlaidh a bhí dearmad déanta ar an suíomh stairiúil seo agus é ag titim as a chéile, in ainneoin na mórthábhachta oidhreachta a bhaineann leis agus in ainneoin fearann álainn páirce a bheith ina thimpeall. Agus imní orthu faoin staid thragóideach thubaisteach sin, thosaigh grúpa gníomhaithe meabhairshláinte ag roinnt a bhfíse agus a n-aislinge don áit le chéile, eadhon ospidéal agus fearann páirce Lapinlahti a athrú ó bhonn agus ionad oscailte don mheabhairshláinte, don chultúr agus do na healaíona a dhéanamh de.
Ba é sin tús ceart an ruda ar a dtugtar Lapinlahden Lähde — ‘earrach Lapinlahti’ — sa lá atá inniu ann. Cuireann na gníomhaíochtaí le tábhacht stairiúil agus tábhacht ailtireachta an cheantair i gcroílár Chuan Lapinlahti, agus spreagadh dúinn ab ea an 170 bliain a caitheadh ann roimhe sin ag obair ar son na meabhairshláinte. Aistríodh an fócas ó chóir leighis a chur ar othair go dtí an dea-bhail a chur chun cinn i ngach gné den saol. Is sampla ceart cruthanta é Lapinlahden Lähde den obair i gcoinne an stiogma atá ar siúl faoi láthair agus is athrú paraidíme é atá dírithe ar an taobh dearfach den scéal a chur chun cinn.
San am atá caite, ba é ospidéal Lapinlahti scoth na tíre maidir le láithreacha síciatracha de, mar a bhforbraítí an cúram meabhairshláinte i gcónaí. Os a choinne sin, bhí na gníomhaithe meabhairshláinte a d’oibrigh don ‘Pro Lapinlahti Mental Health Association’ a bunaíodh in 1988 — nuair a bhí Lapinlahti fós ag feidhmiú mar ospidéal — ag iarraidh ionad nuálach a chruthú chun an mheabhairshláinte a chur chun cinn, agus úsáid á baint acu as an eolas ar fad a bhí ar fáil san 21ú haois. Ba é a bhí ina gceann acu áit ina léirítear an t-aistriú paraidíme coincréiteach ó chóireáil leighis a chur ar dhaoine a bhfuil tinneas meabhrach orthu go folláine mheabhrach a chur chun cinn.
Cén chaoi ar glacadh le do thionscadal? An bhfuair tú aiseolas ó na daoine ar chuidigh tú leo? An bhfuil sampla agat a d'fhéadfá a roinnt linn?
I dtús báire, ba dhúshlán é daoine a mhealladh chugainn. Bhí an áit dúnta don phobal ar feadh 170 bliain fad is a bhí sé in úsáid mar ospidéal síciatrach, agus in ainneoin na spéise agus na fiosrachta a léirigh daoine ina leith, bhí sé deacair a chur ina luí orthu go raibh fáilte rompu teacht agus súil a chaitheamh timpeall na háite. De réir a chéile, ghlac daoine páirt sna gníomhaíochtaí agus sna himeachtaí, chuidigh siad go fonnmhar linn chun tuilleadh forbartha a dhéanamh orthu, rinne siad obair dheonach dúinn agus roinn a gcuid smaointe linn. Thug ealaíontóirí agus taibheoirí a dtaispeántais ealaíne agus a n-imeachtaí cultúrtha chuig Lapinlahden Lähde agus inniu bíonn níos mó ná 400 imeacht againn in aghaidh na bliana, mar aon le 50–60 taispeántas ealaíne bliantúil. Tá Lapinlahti anois ina áit fháilteach shábháilte atá oscailte do gach duine i Heilsincí, mar a gcuirtear an fholláine mheabhrach chun cinn agus mar a laghdaítear an t-uaigneas agus an t-eisiamh sóisialta gach aon lá den bhliain.
‘Nuair a ghlac mé páirt sa tionscnamh seo a chéaduair, b'aoibhinn le mo chroí é go bhféadfainn a bheith anseo, ag cuidiú chun brí agus fuinneamh nua a chur san áit ... a bhuí leis an aer úr, séidtear na hábhair imní uile chun siúil.’ (Cresswell-Smith et al 2022)
Sa lá atá inniu ann, meastar gur áit an-sábháilte agus an-chuimsitheach é ospidéal Lapinlahti. Is áit é ina mothaíonn tú go bhfuil fáilte romhat, is cuma cén giúmar nó cén bhail atá ort an lá áirithe sin. Tá brí le stair Lapinlahti mar ospidéal síciatrach. Tugann sé cead duit a bheith leochaileach agus tá oscailteacht thar an gcoitiantacht ann i leith deacrachtaí meabhairshláinte. Tógaimid ar fhéith an mhuintearais atá le sonrú go láidir san áit agus is féidir le gach duine a bhuanna nó a buanna féin a thriail go sábháilte. Fágtar an stiogma agus an leithcheal ag an ngeata, agus sinne atá ag obair in Lapinlahden Lähde, is amhlaidh atáimid an-bhródúil as nach bhfágaimid aon duine ar lár ná ar gcúl.
Forbraíodh oibríochtaí Lapinlahti i gcomhar leis an úinéir, cathair Heilsincí, agus bhí an obair forbartha sin ina réamhriachtanas don oibríocht iomlán. Tá cinntí forleathana polaitiúla á ndéanamh faoi láthair maidir le húinéireacht na háite sna blianta amach romhainn, agus tá súil againn go gcuirfear san áireamh mar is ceart an rath atá ar na hoibríochtaí reatha.
Cén leas a bhainfidh an eagraíocht as an maoiniú áirithe seo chun cúnamh breise a chur ar fáil sa phobal? An bhfuil tionscadail eile á bpleanáil agat cheana féin?
Leanfaimid ar aghaidh ag forbairt ár ngníomhaíochtaí ionas gur féidir le tuilleadh daoine fós páirt a ghlacadh iontu agus tairbhe a bhaint astu. Sheolamar tionscadal spreagúil le déanaí do dhaoine atá ag téarnamh ó neamhoird mheabhairshláinte a bhfuil sé mar aidhm leis rochtain ar ghníomhaíochtaí cultúrtha agus fiú cearta ar ghníomhaíochtaí cultúrtha a mhéadú. Go sonrach, tá sé mar aidhm leis cabhrú le daoine a mbealach féin a aimsiú chun a smaointe agus a mothúcháin a chur in iúl trí mheán an chultúir, agus chun a fháil amach cad a oibríonn dóibh ó thaobh chultúr na folláine intinne agus ó thaobh na n-ealaíon de. Is chuige sin a bhainfimid úsáid as airgead na duaise flaithiúla a bronnadh orainn.
I do thuairim, cén cineál gníomhaíochta comhchoitinne is gá chun an stiogma a ghabhann le fadhbanna meabhairshláinte go minic a laghdú? An féidir ról a bheith ag an ealaín chun neamhspleáchas na ndaoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu a threisiú?
Ní mór dúinn gníomhaíochtaí a chur ar fáil inar féidir le daoine a bhfuil taithí agus cúlraí éagsúla acu bualadh le chéile. Má cheaptar gníomhaíochtaí nach bhfuil bunaithe ar stádas sláinte nó cúinsí saoil, cruthaítear teagmhálacha uathúla daonna agus cruthaítear naisc fhóinteacha idir daoine ó chúlraí éagsúla. De thoradh féachaint ar an meabhairshláinte trí mhodhanna éagsúla amhail na healaíona, tá méadú tagtha ar fheasacht agus ar thuiscint. Is bealach eisceachtúil atá san ealaín chun daoine a thabhairt le chéile agus cuireann sí bealaí nua ar fáil chun déileáil le saincheisteanna géara crua fiú. Ligeann an ealaín dúinn ár smaointe agus ár mothúcháin a chur in iúl agus cuireann sé deiseanna ar fáil do dhaoine le go dtabharfar aitheantas agus éisteacht cheart dóibh. Ní séanta go bhfuil tábhacht thar na bearta leis an éisteacht sin ós féidir leis athrú a chur ar shaol an duine agus ar an tuiscint atá acu orthu féin.
