Mill-gwerra tal-Vjetnam ’il hawn, il-komunità ġurnalistika internazzjonali resqet lejn rappurtar oġġettiv tal-gwerer, fi kliem ieħor li ma wriet appoġġ għall-ebda naħa. Din il-prattika l-ġdida tqieset bħala sinjal ta’ progress enormi fid-direzzjoni tal-oġġettività, b’kuntrast mal-prattika preċedenti ta’ ġurnaliżmu inkorporat fejn il-ġurnalisti kellhom rabta mal-militar ta’ pajjiż. Naturalment, dan sar possibbli bis-saħħa tat-tkabbir ekonomiku tal-midja, iżda wkoll minħabba l-fatt li l-parti l-kbira tal-kunflitti kienu qed jiġu miġġielda “lil hinn” mill-kwartieri ġenerali tal-kumpaniji l-kbar tal-midja. Dawn kienu gwerer “barranin” u għalhekk kien relattivament faċli għall-ġurnalisti li jitbiegħdu minnhom mil-lat emozzjonali. Il-gwerra fl-Ukrajna dgħajfet din it-teorija u x’aktarx, fil-futur qrib, se twassal għal bidliet sinifikanti fil-funzjonament ġenerali tal-midja u fir-relazzjoni tagħha mas-soċjetà u l-istat.
Mill-perspettiva tal-komunikazzjoni, il-gwerra fl-Ukrajna, li bdiet bl-invażjoni tar-Russja fil-Krimea fl-2014, kienet mimlija gideb mill-bidu nett. Mezzi tal-midja internazzjonali, kemm kbar kif ukoll żgħar, irrappurtaw dwar “neo-Nazisti li qed joppressaw persuni li jitkellmu bir-Russu” fl-Ukrajna tal-Punent, li taw skuża lill-Kremlin biex jissokta bl-atroċitajiet tiegħu. Il-pubblikazzjoni ta’ dawn ir-rapporti ma kinitx tant turija ta’ inkompetenza min-naħa tal-midja tal-Punent, iżda pjuttost sinjal li s-sistema tal-midja tal-“Punent” ma kinitx ippreparata biex tindirizza din il-mewġa ta’ diżinformazzjoni, organizzata u ffinanzjata minn Moska. Dan kien sinjal li Moska użat il-libertajiet tad-dinja tal-Punent sabiex ikollha fil-mira tagħha dawn il-libertajiet.
Meta dan ħareġ fid-dieher, b’mod partikolari matul l-aħħar tliet xhur, il-parti l-kbira tal-ġurnalisti barranin ħadu n-naħa tal-Ukrajna b’mod apert. Dan ma kienx biss minħabba li l-pajjiż għadu qed jissielet ma’ attakk mhux provokat, iżda minħabba l-fatt li dawn il-ġurnalisti fehmu li qed jitwettaq ukoll attakk fuq il-prinċipji li fuqhom huma msejsa l-valuri kollha tal-libertà tal-espressjoni u l-funzjonament tal-midja, fost affarijiet oħra.
Mal-ewwel daqqa t’għajn, din l-għażla tista’ titqies bħala “obbligu” min-naħa tal-komunità ġurnalistika biex tibqa’ oġġettiva; irrispettivament minn kemm tista’ tkun “oġġettiva” u “imparzjali” rappreżentazzjoni ta’ stupratur u l-vittma tiegħu. Din il-gwerra wriet b’mod aktar ċar milli f’okkażjonijiet oħra li ż-żamma ta’ “distanza oġġettiva” bejn il-vittma u l-aggressur dejjem taħdem favur dan tal-aħħar.
Id-dilemma tirrigwarda wkoll l-għażla bejn l-oġġettività u l-moralità. Tista’ tinstema’ stramba iżda ħafna mill-mezzi l-kbar tal-midja jħabbtu wiċċhom ma’ din id-dilemma. Dan jirrigwarda wkoll jekk l-“Ewropa”, tal-anqas kif jaħsbuha l-Ukreni, hijiex lesta tiddefendi l-libertajiet tagħha, anke jekk dan jirrikjedi kontrolli aktar stretti fuq ksur potenzjali ta’ dawn il-libertajiet.
Għal dawn l-aħħar tmien snin, is-soċjetà Ukrena u speċjalment il-ġurnalisti fl-Ukrajna kienu konxji mill-fatt li l-Federazzjoni Russa – u minn issa ’l quddiem kwalunkwe setgħa li tikkomplotta kontra l-prinċipji u l-valuri Ewropej – temmen li l-libertà tal-espressjoni tagħna stess u l-mezzi tax-xandir bħala istituzzjoni jistgħu jintużaw bħala strument ta’ gwerra. Gwerra kontrina.
Minkejja l-invażjoni militari kontra l-Ukrajna, għal dawn l-aħħar tmien snin, l-Ukreni ġew deskritti bħala dawk responsabbli, jew responsabbli b’mod konġunt, għal din is-sitwazzjoni. Dawn ġew ippreżentati bħala l-aggressuri meta fil-fatt kienu l-vittmi. Waħda mill-konsegwenzi ta’ dan kienet fil-kamp tal-battalja, b’inqas sanzjonijiet kontra r-Russja, dewmien fil-provvista tal-armi lill-Ukrajna, eċċ. Din is-sitwazzjoni tidher li qed tinbidel issa, mhux biss bis-saħħa tal-ħidma ġurnalistika li qed tgħin biex jinkixfu l-gideb sfaċċati tar-Russja, iżda wkoll minħabba l-fatt li ħafna ġurnalisti qed jiskopru mill-ġdid ir-rwol tagħhom fis-soċjetà. Mhux ir-rwol ta’ messaġġier mingħajr sinsla, iżda dak tas-sistema nervuża ċentrali tas-soċjetà li qed tgħin, fost affarijiet oħra, biex twieġeb mistoqsija sempliċi waħda: fejn hu t-tajjeb u fejn hu l-ħażin?
Kostas Onishenko
Kostas Onishenko huwa ġurnalist Grieg li jgħix u jaħdem bħala korrispondent tal-midja Griega fl-Ukrajna.