Il-Belarussi nbidlu b’mod drammatiku. Wara l-2020 żviluppa moviment popolari mimli enerġija, li laħaq il-qofol tiegħu fi protesti tal-massa, l-akbar moviment wara l-kollass tal-Unjoni Sovjetika. B’kuntrast mal-elezzjonijiet preċedenti, il-livell taċ-ċittadini huwa rappreżentat minn persuni mill-oqsma kollha tal-ħajja, magħqudin permezz tal-kanali tal-midja soċjali u mmexxijin min-nisa.
F’għajnejn il-poplu, id-dittatur tal-Belarussja Alexander Lukashenko tilef l-appoġġ u l-leġitimmità. Beża’ mill-mobilizzazzjoni tal-massa. Minn dak iż-żmien ’l hawn, ir-reġim qaleb għall-modalità ta’ sopravivenza u ffoka l-isforzi tiegħu biex ixejjen kull opinjoni kuntrarja. Fil-mira prinċipali issa hemm is-soċjetà ċivili.
Il-livell ta’ repressjonijiet huwa l-ogħla wieħed li qatt kien hemm fl-istorja wara l-indipendenza tal-pajjiż. Minn Awwissu 2020, madwar 40 000 persuna ġew miżmuma f’detenzjoni. L-għadd ta’ priġunieri politiċi rikonoxxuti laħaq l-1 000 u għadu qed jikber.
Madankollu, il-Belarussi qatt ma qatgħu qalbhom. Huma ħolqu strutturi li ser isiru l-pedamenti ta’ Belarussja ġdida. Żviluppaw riformi, u ġabru fondi biex jappoġġjaw lil dawk fil-bżonn u lil xulxin. L-akbar żewġ inizjattivi ta’ finanzjament kollettiv, BySol u ByHelp, qassmu USD 7 miljun biex jipprovdu assistenza finanzjarja u legali lill-vittmi tar-repressjoni. Bi tweġiba, ir-reġim akkuża dawn il-kampanji b’finanzjament tal-estremiżmu u fetaħ kawżi kriminali kontra l-fundaturi tagħhom. F’ċerti każijiet, ġew iffriżati l-kontijiet bankarji tal-persuni li rċevew għajnuna minn dawn il-programmi.
Meta r-reġim ta’ Lukashenko uża l-vjolenza biex jgħakkes il-persuni li jipprotestaw, id-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem ħadmu bla heda biex jirrekordjaw il-ħruxiija tal-istat u biex jeħilsu lill-priġunieri politiċi. Minkejja aktar minn 100 sit web imblukkati u l-ħwienet indipendenti ewlenin kollha li ġew sfurzati jħallu l-pajjiż, in-nies qassmu gazzetti li ppubblikaw huma stess u bagħtu r-rapporti tax-xhieda tagħhom lil ġurnalisti barra mill-pajjiż. Bħalissa hemm 32 ħaddiem tal-midja li jinsabu fil-ħabs, iżda l-fluss tal-informazzjoni ma waqaf qatt.
Is-soċjetà Belarussa tal-lum hija determinata, reżiljenti u kreattiva aktar mill-istat. Iżda tinsab ukoll taħt pressjoni estrema. L-arresti u l-multi jċaħħdu lill-organizzazzjonijiet mir-riżorsi umani. Ħafna rrilokaw lejn pajjiżi oħra, issospendew l-attivitajiet tagħhom, jew kellhom iwettqu ħidmiethom b’mod inviżibbli għar-reġim. Xoljew aktar minn 300 organizzazzjoni mhux governattiva. Fil-Belarussja, l-għażliet ta’ finanzjament diġà skarsi saru saħansitra aktar limitati.
Issa hija kwistjoni ta’ urġenza li d-dinja demokratika terġa’ tikkunsidra l-istrateġija tagħha biex tappoġġja s-soċjetà ċivili fil-Belorussja. Il-kompitu ewlieni huwa li jiġu ppreservati l-istrutturi fuq il-post u li jiġu megħjuna dawk l-organizzazzjonijiet li kellhom jaħarbu.
● L-ewwel u qabel kollox, l-organizzazzjonijiet tad-donaturi għandhom iqisu ż-żieda fl-ispejjeż operattivi fil-kuntest tar-repressjoni u r-rilokazzjoni, kif ukoll l-opportunitajiet imnaqqsa għas-soċjetà ċivili biex tirċievi dħul fil-Belarussja.
● Għandha titqies il-bidla fil-formati tal-attività, meta l-maniġment jiġi pprovdut barra mill-pajjiż. Il-maġġoranza l-kbira tal-organizzazzjonijiet bħalissa jistgħu jeżistu biss barra mill-pajjiż filwaqt li l-attivitajiet fil-pajjiż fil-biċċa l-kbira tal-każijiet huma possibbli li jsiru b’mod informali u limitat. Ikun kemm ikun ta’ sfida, huwa importanti li jiġu appoġġati n-nies fil-pajjiż fejn ħafna organizzazzjonijiet għad għandhom il-persunal tagħhom.
● Bħalissa, ħafna organizzazzjonijiet għandhom nuqqas ta’ libertà fl-istrateġiji tal-ippjanar, u l-appoġġ jingħata permezz ta’ proġetti għal perjodu ta’ żmien qasir, li jdum sa sena. Huwa kruċjali li jiġu offruti aktar opportunitajiet għal appoġġ fit-tul u għall-infrastruttura. Dan huwa minnu speċjalment fil-każ tal-organizzazzjonijiet rilokati biex iżommu l-komunikazzjoni tagħhom mal-gruppi destinatarji fil-Belarussja. Ir-rabtiet orizzontali bejn l-attivisti u l-inizjattivi għandhom jinbnew u jinżammu.
● Barra minn hekk, id-donaturi u l-benefiċjarji fdati għandhom jiskambjaw informazzjoni biex jiżguraw l-aħjar użu tal-assistenza u li l-GONGOs u l-organizzazzjonijiet favur ir-reġim ma jimmanipulawx l-appoġġ.
Lukashenko jrid iżomm lill-Belarussja fid-dlam. Il-midja teħtieġ aktar appoġġ minn qatt qabel.
● L-ewwel nett, l-għajnuna ta’ emerġenza għall-ġurnalisti hija importanti, u din għandha tinkludi appoġġ legali, finanzjarju u psikoloġiku.
● It-tieni, l-appoġġ istituzzjonali huwa essenzjali kemm għall-mezzi tal-midja diġà stabbiliti, kif ukoll għall-iżvilupp ta’ network deċentralizzat ta’ blogs u kanali ta’ komunikazzjoni fil-Belarussja. In-nies għandhom kilba għal kontenut ġdid.
● It-tielet, għandu jingħata appoġġ għal miżuri aktar b’saħħithom immirati kontra l-propaganda u d-diżinformazzjoni. Huwa kruċjali li tiġi miġġielda s-sorveljanza tal-internet u li l-ġurnalisti Belarussi jingħataw għodod biex jevitaw iċ-ċensura kif ukoll biex iżidu l-litteriżmu diġitali tagħhom. Dan huwa komponent sinifikanti li jikkontribwixxi għall-promozzjoni tas-sovranità tal-pajjiż.
L-appoġġ għas-soċjetà ċivili għandu jirrikjedi strateġija fit-tul, bi flessibbiltà u kreattività biżżejjed. B’hekk, dan jgħin biex tinħoloq il-kultura ta’ oppożizzjoni u dibattitu rispettuż, kif ukoll biex jissaħħaħ il-proċess ta’ trasformazzjoni.
Hanna Liubakova