EESC info

De jonge klimaat- en mensenrechtenactiviste Adélaïde Charlier, medeoprichter van Youth for Climate Belgium, licht toe wat er allemaal mis is met het COP29-klimaatakkoord dat onlangs in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe is gesloten. COP29 wordt door velen als een symbool van geschonden vertrouwen en klimaatongelijkheid beschouwd en is voor burgerorganisaties en kwetsbare landen uitgedraaid op een bittere teleurstelling.

De recente COP29-klimaatconferentie in Bakoe heeft de wereld verdeeld achtergelaten. Burgerorganisaties en kwetsbare landen vinden dat hun vertrouwen is geschonden en geven uiting aan hun diepe gevoel van frustratie. Er is weliswaar een akkoord gesloten waarin wordt toegezegd dat er vanaf 2035 een bedrag van 300 miljard USD per jaar beschikbaar zal worden gesteld om ontwikkelingslanden te helpen zich aan te passen aan de klimaatverandering, maar dit is bij lange na niet genoeg om te voldoen aan de dringende behoeften van de landen die het sterkst door de klimaatcrisis worden getroffen.

“Liever geen akkoord dan een slecht akkoord”

Een etmaal voordat er toch nog een overeenkomst uit de bus kwam, zei Harjeet Singh, directeur Global Engagement bij het initiatief voor een verdrag inzake non-proliferatie van fossiele brandstoffen: “Liever geen akkoord dan een slecht akkoord.” Uit zijn woorden bleek al dat de spanning tussen kwetsbare landen, ngo’s en rijkere staten hoog was opgelopen. Op zondag werd dan het ontluisterende resultaat van de conferentie bekendgemaakt, waarbij slechts één financieringsdoel werd vastgelegd: een belofte om vanaf 2035 jaarlijks 300 miljard USD ter beschikking te stellen. Dit bedrag is een lachertje, want het ligt ver beneden wat de kwetsbare landen gezamenlijk hadden gevraagd (1,3 biljoen USD om hun behoeften op het gebied van aanpassing, mitigatie, en verlies en schade te dekken).

Deze overeenkomst is gekoppeld aan de nieuwe collectieve gekwantificeerde doelstelling inzake klimaatfinanciering (NCQG), die bedoeld is om de klimaattransitie in ontwikkelingslanden te financieren. Het thans afgesproken bedrag van 300 miljard USD is drie keer zo hoog is als het in 2009 vastgestelde streefdoel, dat pas in 2022 werd gehaald (twee jaar later dan was overeengekomen), maar is het nog steeds verre van voldoende. Wanneer men de inflatie in aanmerking neemt, komt de toezegging van 100 miljard USD uit 2009 neer op een bedrag van 258 miljard USD vanaf 2035. Zo bezien is er sprake van een reële toename van slechts 42 miljard USD. Dit maakt duidelijk waarom kwetsbare landen opriepen tot “biljoenen in plaats van miljarden”.

De opzet van het voorgestelde klimaatfinancieringsdoel is net zo teleurstellend als het bedrag zelf. Er ontbreekt een specifieke toezegging voor publieke financieringsmechanismen, zoals subsidies, die landen in het Zuiden hard nodig hebben.

Daarnaast zijn er geen subdoelen om mitigatie, aanpassing en het aanpakken van verlies en schade adequaat te financieren. Er ligt een disproportionele nadruk op mitigatie (voornamelijk gefinancierd door multilaterale ontwikkelingsbanken en de particuliere sector), terwijl een duidelijke focus op aanpassing ontbreekt. Hieruit blijkt dat er nog steeds niets is geleerd van 2009: aanpassing wordt nog altijd aanzienlijk ondergefinancierd, en het probleem wordt nog verergerd doordat er geen verantwoording wordt afgelegd en er geen specifieke financiering is voor verlies en schade.

Verlies en schade worden weliswaar genoemd, maar wordt er slechts vaag en oppervlakkig naar verwezen, in plaats van dat ze op betekenisvolle wijze in de overeenkomst zijn opgenomen. Het raamwerk is ook van zodanige aard dat er zwaar wordt geleund op particuliere financiering, waarbij gedacht moet worden aan publiek-private partnerschappen, door overheidsfondsen ondersteunde particuliere investeringen waarbij de risico’s beperkt zijn, en volledig particuliere investeringen, die actief worden aangemoedigd.

Ontkenning van historische verantwoordelijkheid

Afgezien van de ontoereikende financiering heeft het akkoord diepe barsten in de klimaatdiplomatie blootgelegd. Rijkere landen zijn eraan voorbijgegaan dat ze in uiteenlopende mate verantwoordelijk zijn voor de klimaatverandering en hebben een deel van de financiële last doorgeschoven naar kwetsbare landen, die nu al de grootste gevolgen van de klimaatverandering ondervinden. Landen als India, Cuba, Bolivia en Nigeria hebben hun woede geuit en de rijke landen verweten niet te betalen voor hun historische uitstoot van broeikasgassen.

Hierdoor is het vertrouwen naar het nulpunt gedaald en zijn de spanningen opgelopen naar een niveau dat in de geschiedenis van de COP-besprekingen nooit eerder is gezien. De nu toegezegde 300 miljard USD verbleekt bij de 1 biljoen dollar die volgens VN-deskundigen nodig is als minimumbedrag voor investeringen van ontwikkelingslanden (met uitzondering van China) vanaf 2035.

Een slechte deal die onder druk is gesloten

De armste en kwetsbaarste landen ter wereld, waaronder de 45 minst ontwikkelde landen (MOL’s) en 40 kleine eilandstaten, hebben het akkoord uiteindelijk onder enorme politieke druk geaccepteerd. De angst dat er geen enkele deal tot stand zou komen, in combinatie met de vrees dat een toekomstige regering-Trump wellicht weinig goeds zal brengen voor het klimaat, dwong hen tot handelen. Voor velen was het een bitter compromis: er werd akkoord gegaan met onvoldoende financiering, teneinde onmiddellijke hulp veilig te stellen.

De prijs van uitstel

Deze slechte overeenkomst vormt niet alleen een klap voor de diplomatieke betrekkingen, maar zal ook desastreuze gevolgen hebben voor de levens van miljoenen mensen. Kwetsbare landen staan al onder gigantische druk door extreem weer, een stijgende zeespiegel en schaarste aan middelen. Regeringen van rijkere landen moeten beseffen dat het veel goedkoper is om nu te investeren in klimaatbeleid dan te wachten met het betalen van de torenhoge rekening die de natuur voor ons in petto heeft en die alsmaar verder oploopt.

De uitkomst van COP29 wijst ons er eens te meer op dat de klimaatcrisis dringend om krachtdadig optreden en gerechtigheid voor de zwaarst getroffenen vraagt. Zonder ingrijpende toezeggingen zal de kloof tussen het mondiale Noorden en Zuiden jaar na jaar dieper worden, waardoor wereldwijde samenwerking op klimaatgebied fundamenteel wordt ondermijnd.

Met COP30 in het verschiet is het duidelijk dat de strijd voor klimaatrechtvaardigheid nog lang niet gestreden is.

Adélaïde Charlier is een 23-jarige Europese activiste voor klimaatrechtvaardigheid. Ze is vooral bekend als medeoprichtster van Youth for Climate Belgium en meer recent als oprichtster van The Bridge, een organisatie die bruggen slaat tussen jongeren en klimaatpolitiek. Daarnaast staat ze op de Forbes-lijst “30 under 30” voor 2024.

“Wij plattelandsvrouwen willen niet met medelijden worden gezien; wij willen worden erkend en gewaardeerd als bondgenoten bij het bereiken van duurzame ontwikkeling. We hebben kansen en hoogwaardige basisdiensten nodig om in onze woongebieden te kunnen blijven en de wereld te kunnen blijven voeden”, aldus Luz Haro Guanga, boerin uit Ecuador en uitvoerend secretaris van het Netwerk van plattelandsvrouwen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied (RedLAC), die onlangs het woord nam tijdens het EESC-debat over Vrouwen en de drievoudige crisis van de planeet’. In haar interview met EESC Info spreekt mevrouw Haro Guanga over de gevolgen van de klimaatverandering in Latijns-Amerika en waarom er, ondanks de tegenslagen van de COP16, ruimte noch tijd is voor pessimisme in de strijd voor een duurzamere en gezondere planeet.

EESC info: Uw organisatie, RedLAC, nam deel aan de COP16. Bent u teleurgesteld over de resultaten van de conferentie? Er is immers geen consensus bereikt over de financiering voor de bescherming van de natuur en de biodiversiteit? Is er eigenlijk iets bereikt tijdens de COP16?

Haro Guanga: Als plattelandsvrouw uit Ecuador vecht ik sinds de jaren 1980 voor de rechten van mijn zusters in Ecuador. Een van de lessen die deze bijna 40 jaar mij hebben geleerd, is dat sociale processen enorme inspanningen vergen, weinig onmiddellijke voordelen opleveren en bovenal doorzettingsvermogen, consistentie en volharding vereisen. Een consensus over de financiering voor de bescherming van de natuur en de biodiversiteit zou fantastisch zijn geweest, maar ik weet zeker dat de stem van duizenden mannen en vrouwen uit steden en van het platteland die de COP16 als een lawine zandkorrels hebben overspoeld, de sympathie heeft veroverd van mensen die voorheen deze dringende klimaatactie niet wilden steunen.

We hebben ons doel niet bereikt, maar nu moeten we blijven aandringen bij de autoriteiten van elke stad, gemeenschap en land, zodat zij er nota van nemen. En we moeten met persoonlijke, technische en politieke wil de beste beslissingen nemen om te voorkomen dat mensen in de toekomst van de honger sterven omdat we nu geen actie ondernemen.

Welke gevolgen heeft de klimaatverandering voor inheemse en plattelandsvrouwen in Latijns-Amerika?

Ik wil enkele feiten vermelden uit een document dat is samengesteld door de Inter-Amerikaanse Commissie van Vrouwen (CIM) van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS), op basis van gesprekken met 70 vrouwelijke leiders uit 16 landen. Het dialoogproces is in september 2024 van start gegaan. Het document is tijdens de COP16 gepresenteerd en bevat de standpunten van plattelandsvrouwen.

De conclusie luidde dat klimaatverandering in alle landen een feit is, ook in Noord- en Zuid-Amerika, en ernstige gevolgen heeft. Vier klimaatverschijnselen sprongen er echter uit.

Langdurige droogtes: Sommige landen meldden maanden met zeer weinig neerslag, terwijl landen verder naar het zuiden melding maakten van jarenlange droogte.

De temperatuurstijging ligt ruim boven de normale niveaus: Deze hoge temperaturen dragen, samen met de droge grond, bij aan tal van branden (sommige spontaan en andere opzettelijk aangestoken), maar ze worden allemaal verergerd door de droge omstandigheden, die het leven en de biodiversiteit aantasten. Zo werd ten tijde van de bijeenkomst in Brazilië gemeld dat er in de staat Piauí 300 branden waren uitgebroken.

Stormen: Er werd vermeld dat de regen intens is en in in de vorm van hevige en zeer korte buien valt, vaak vergezeld van hevige storm. Deelnemers uit Midden-Amerika, Mexico, de Dominicaanse Republiek en de kust van Colombia maakten gewag van een toename van de intensiteit en frequentie van orkanen en tropische stormen die hun gebieden treffen.

Veranderingen in neerslagpatronen: “Het regent op de meest onverwachte momenten” is een uitdrukking die tijdens alle bijeenkomsten steeds gehoord werd; in het zuiden en in de Andes-gebieden was sprake van onverwachte vorst, hagel en sneeuwval. Over het algemeen werd een daling van de jaarlijkse neerslag vastgesteld. Anderzijds: áls het regent, zijn het stortregens, die overstromingen en natuurrampen veroorzaken, die leiden tot verlies van mensenlevens, infrastructuur, wegen en gewassen, en die de levensomstandigheden aantasten, vooral in plattelandsgebieden. Een van de deelnemers vatte het als volgt samen: “Soms is de regen angstaanjagend.”

Anderzijds worden niet-duurzame praktijken toegepast, waardoor de natuurlijke hulpbronnen uitgeput raken. De verontrustendste en ook meest genoemde kwesties waren de houtkap of ontbossing van bossen en mangroves; opzettelijk aangestoken bosbranden; incorrecte omgang met watervoorraden; vervuiling; de bevordering van intensieve, expansieve, waterintensieve en vervuilende activiteiten; en het buitensporige gebruik van landbouwchemicaliën, herbiciden en pesticiden.

Een opvallend aspect was de inertie van sommige lokale en nationale overheden die geen regelgevingskaders ontwikkelen om destructieve activiteiten te beteugelen en duurzame productieve strategieën te bevorderen. Sommige landen hebben regelgeving, maar vanwege corruptie of persoonlijke politieke belangen voeren de autoriteiten deze niet uit.

De internationale leiders worden dan ook opgeroepen meer druk uit te oefenen op staten om de door hen ondertekende verdragen inzake biodiversiteit en klimaatverandering na te leven.

Bent u optimistisch of pessimistisch over de richting die de strijd voor klimaat- en milieubescherming uitgaat? Wat moet er volgens u worden gedaan?

Als we niet groots dromen, zullen we geen grote dingen bereiken. Terwijl de klimaatverandering ons raakt en de gevolgen ervan snel toenemen, moeten we blijven vechten zodat besluitvormers aandacht besteden aan die fundamentele aspecten die prioritaire actie vereisen, niet alleen wat betreft financiering, maar ook ten aanzien van coördinatie, samenwerking en minder egoïsme en partijpolitieke ijver.

Ik vertrouw erop dat als we blijven aandringen, onze stem blijven verheffen en de sociale processen op de lange termijn door volharding in stand houden; als we strategische allianties sluiten, in Noord- en Zuid-Amerika en over de hele wereld, we het overheidsbeleid kunnen beïnvloeden en ervoor kunnen zorgen dat degenen die machtsposities bekleden of besluitvormingsfuncties vervullen, dit doen vanuit de overtuiging dat het dringend noodzakelijk is om klimaatverandering te bestrijden. Tegelijkertijd moeten we activiteiten terugdringen die de schadelijke en destructieve effecten van klimaatverandering op onze planeet versnellen: branden, monocultuur, willekeurig gebruik van insecticiden en chemicaliën, vernietiging van waterbekkens, niet-selectieve visvangst, vernietiging van waterbronnen, rioolwaterzuivering, enz.

Pessimisme zal onze stem verzwakken, en er uiteindelijk toe leiden dat we ons werk en onze strijd opgeven. Er is geen moment te verliezen, noch ruimte voor pessimisme in de strijd voor een duurzamere en gezondere planeet, ondanks alle negatieve ontwikkelingen. Het is een kwestie van leven of dood voor de huidige en toekomstige generaties!

We hadden gisteren in actie moeten komen. Maar vandaag is het nog steeds een goed moment om te beginnen met het veranderen van attitudes en om toezeggingen te doen voor het welzijn van alle mensen.

Luz Haro Guanga is een boerin uit Ecuador en uitvoerend secretaris van het Netwerk van plattelandsvrouwen van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied (RedLAC), alsook voorzitter van de technische afdeling van RedLAC in Ecuador,  FUNMUJERURAL-e. RedLAC is een sociale organisatie, bestaande uit meer dan 200 organisaties van plattelandsvrouwen uit heel Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. Opgericht in 1990 in Argentinië streeft RedLAC ernaar de effectieve burger- en politieke participatie van plattelandsvrouwen te bevorderen. Dankzij de langdurige inspanningen van RedLAC heeft de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) de periode 2024-2034 uitgeroepen tot het “Inter-Amerikaans decennium voor de rechten van alle vrouwen, meiden en meisjes in landelijke gebieden van Noord- en Zuid-Amerika”.

In 2021 won de Belgische vereniging Grootouders voor het Klimaat de EESC-prijs voor het maatschappelijk middenveld op het gebied van klimaatactie met hun campagne "Onze spaarcenten voor hun toekomst". De campagne was gericht op het aanmoedigen van ongeveer 2,4 miljoen Belgische grootouders om hun spaargeld – destijds geschat op zo'n 910 miljard euro aan activa – te herinvesteren in duurzamere projecten. EESC-Info sprak met co-voorzitter van Grootouders voor Klimaat Hugo Van Dienderen over klimaat en duurzame financiën nu, en de verwachtingen en plannen voor de toekomst.

Ziet u na drie jaar tastbare resultaten van uw campagne? Hoe zou u de stand van de klimaat- en duurzame financiering in België over het algemeen beoordelen – is er sprake van vooruitgang en neemt het bewustzijn onder mensen toe over het belang hiervan?

De prijs van het EESC was voor ons een belangrijke erkenning en steun. We hebben er vaak naar verwezen in contacten met de overheid, andere steunende organisaties en onze medeburgers. Het heeft ons geholpen om verdere contacten te leggen en onze campagne verder te ontwikkelen, zowel voor onze medegrootouders als voor jongere generaties, met de ontwikkeling van presentaties, workshops en een lessenreeks over duurzame financiën.

We merkten dat het nog steeds geen evident onderwerp is, maar dat tegelijk vanuit Europa belangrijke wetgevende inspanningen werden geleverd (taxonomie, green deal, CSRD, CSDDD enz.) waardoor nu ook bedrijven en sectoren meer en meer initiatieven nemen waarnaar we kunnen verwijzen. Dat is hoopvol en nodig, zoals uit de (ontbrekende) resultaten van de COP in Bakoe helaas nogmaals is gebleken.

Uit een recente studie leerden we dat ons werk voor bewustwording nog steeds zeer nodig is. Slechts 5-15 % van de beleggers maken gebruik van hun recht om aan hun financiële instellingen te vragen om rekening te houden met hun duurzame voorkeuren. We moeten daar dus op blijven inzetten.

Wat verwacht u van de COP29? Neemt u deel aan de conferentie, zoniet rechtstreeks dan door de 12-jarige jongen Ferre en zijn grootouders te steunen? Denkt u dat klimaatfinanciering een cruciaal onderwerp is voor een rechtvaardige transitie?

Wanneer we dit schrijven is de COP29 net voorbij. We hebben daarvoor vanaf het begin onze volle ondersteuning, financieel en communicatief, gegeven aan de 12-jarige Ferre, die met zijn grootouders, lid van Grootouders voor het Klimaat, de reis naar Bakoe ondernam om de stem van kinderen te blijven laten horen. We willen hierbij ook alle medegrootouders en instanties bedanken die dit mogelijk hebben gemaakt.

De COP29 moest de COP van de klimaatfinanciering worden omdat financiering inderdaad cruciaal is voor de rechtvaardige transitie. In Bakoe zagen we dat helaas nog zeer onvoldoende. Onze boodschap blijft, het geld is voorhanden en we vragen aan wie het heeft om verantwoordelijkheid te nemen en het duurzaam in te zetten voor de toekomst van onze kleinkinderen.

Wat zijn de nieuwste projecten van Grootouders voor het Klimaat die u graag zou willen noemen? Zijn er al nieuwe projecten in de maak?

We blijven hoopvol naar de toekomst kijken. 2025, tien jaar na de Overeenkomst van Parijs, wordt voor Grootouders voor het Klimaat het jaar waarin we in groten getale naar onze medegrootouders zullen toegaan, die lid zijn van de grote seniorenorganisaties in Vlaanderen. We zitten midden in de voorbereidingen waarbij enkele tientallen Grootouders voor het Klimaat zich aan het scholen zijn om vol vertrouwen, met een uitgestoken hand en met een luisterend oor het gesprek te kunnen aangaan over het klimaat.

We ontwikkelden meerdere workshops, waaronder één over duurzaam sparen en beleggen, die we gratis aanbieden aan alle lokale afdelingen van de seniorenorganisaties. We merken alvast veel enthousiasme. Eind november 2025 organiseren we een groots slotevenement, dat – zo hopen we – geen slot zal zijn maar een begin van een groeiend engagement voor de toekomst.

Hugo Van Dienderen is medeoprichter en covoorzitter van Grootouders voor het Klimaat. Opgericht in 2019, Grootouders voor het Klimaat is een onafhankelijke beweging van senioren, voornamelijk opa's en oma's, die een leefbare wereld willen doorgeven aan toekomstige generaties. Het is lid van de Europese vereniging Grootouders voor Klimaat. 

Op de foto: Ferre met zijn Grootouders voor het Klimaat op COP 29 in Bakoe. Ferre heeft er tegenover veel belangrijke mensen zijn ongerustheid over de klimaatcrisis kunnen uitspreken.

Kunnen we de wereld helpen redden door duurzaam te investeren? De financiële sector ondergaat een opmerkelijke transformatie als gevolg van ecologische en sociale uitdagingen. Dr. Brigitte Bernard-Rau van de Universiteit van Hamburg neemt impactinvesteren onder de loep, de nieuwe krachtige investeringsstrategie. Deze strategie verandert onze manier van denken over de rol van kapitaal en financiën in de samenleving fundamenteel. Er wordt korte metten gemaakt met het traditionele idee dat investeerders moeten kiezen tussen geld verdienen of de wereld verbeteren.

Door Brigitte Bernard-Rau

In een wereld die te maken krijgt met nooit geziene ecologische en sociale uitdagingen, gaande van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies tot voedselzekerheid, ongelijkheid, welzijn en gezondheidszorg, ondergaat de financiële sector een opmerkelijke transformatie. Impactinvesteren is een nieuwe, impactvolle beleggingsaanpak die het traditionele idee op de helling zet dat beleggers moeten kiezen tussen geld verdienen of de wereld verbeteren. Maar wat is impactinvesteren precies? En wat is het verschil met andere vormen van duurzaam beleggen?

Wat is impactinvesteren?

In essentie staat impactinvesteren voor een fundamentele verschuiving in de manier waarop we denken over de rol van kapitaal en financiën in de samenleving. Volgens de definitie van het Global Impact Investing Network (GIIN), is impactinvesteren “een investeringsstrategie die bedoeld is om een positieve, meetbare sociale en ecologische impact te hebben, naast een financieel rendement”. Deze ogenschijnlijk eenvoudige definitie verzwijgt echter hoe complex het transformatieve potentieel van impactinvesteren is.

Om de bijzondere rol van deze vorm van beleggen in de moderne financiële wereld, met zijn materialistische benadering, volledig te begrijpen, moeten we kijken waar impactinvesteren past binnen het bredere spectrum van beleggingsstrategieën. Aan de ene kant van het spectrum hebben we de traditionele beleggingen, waar financieel rendement en winstmaximalisatie vooropstaan en sociale of milieuoverwegingen geen rol spelen bij het nemen van beslissingen. Maar naarmate we meer de andere kant op bewegen, komen we steeds geavanceerdere beleggingsvormen tegen waarin sociale en milieuprestatiefactoren een rol spelen, wat resulteert in een verscheidenheid aan duurzame financiële beleggingen. Een daarvan is impactinvesteren, de ultieme beleggingsstrategie die positieve en transformatieve verandering voorstaat door financieel rendement te combineren met sociale en milieudoelstellingen.

Beleggingsstrategieën in een notendop:

• traditionele investeringen richten zich uitsluitend op financieel rendement en laten sociale en milieufactoren buiten beschouwing. Dit was lange tijd de hoeksteen van de kapitaalmarkten;
• investeringen die ESG-criteria (ecologische, sociale en governancecriteria) als risico-indicatoren in een beleggingsbeslissing opnemen, maar deze vormen niet de belangrijkste factor bij die beslissing;
• duurzame financiering integreert ESG-criteria in de besluitvorming over investeringen en ziet duurzaamheid als een meerwaarde. De voorkeur gaat uit naar investeringen die duurzaamheidsuitdagingen aanpakken en positieve verandering teweegbrengen op sociaal en milieugebied. Hier vallen ook investeringen in de transitie onder, zowel het financieren van wat nu al milieuvriendelijk is (groene financiering) als van de overgang naar milieuvriendelijke prestatieniveaus na verloop van tijd (transitiefinanciering);
• impactinvesteringen willen een significante verandering op de financiële markten teweegbrengen, een “substantiële koerswijziging richting meer impact”, en gaan in op de vraag Draagt investeren in duurzaamheid bij aan een betere wereld?. Daarom komt impactinvesteren naar voren als de meest bewuste benadering, waarbij actief en in gelijke mate wordt gestreefd naar zowel financieel rendement als meetbare positieve impact op sociaal of milieugebied.

Impactgericht versus impactcreërend investeren

Binnen impactinvesteren kunnen we een cruciaal onderscheid maken tussen impactgericht en impactcreërend investeren. Dit onderscheid helpt beleggers niet alleen te begrijpen waar hun geld naartoe gaat, maar ook hoe het bijdraagt aan positieve verandering.

• Impactgericht investeren ondersteunt bedrijven die al hebben laten zien dat ze positieve milieu- of sociale praktijken hanteren en die hun inzet voor positieve impact hebben bewezen via hun activiteiten en resultaten.
• Impactcreërend investeren zoekt actief naar nieuwe oplossingen voor sociale of ecologische uitdagingen, vaak gericht op transformatie en systemische verandering.

Dit theoretische onderscheid krijgt concreet vorm via praktische toepassingen in verschillende sectoren.

Schone energie

In de transitie naar schone energie kan impactgericht investeren bestaan in het kopen van aandelen in gevestigde bedrijven in duurzame energie of fabrikanten van elektrische voertuigen. Deze bedrijven dragen al bij aan milieuduurzaamheid via hun basisbedrijfsmodellen. Impactcreërend investeren in dezelfde sector kan bestaan in het financieren van startups in batterijtechnologie of innovatieve zonne-energieprojecten in achtergestelde gebieden, waarbij totaal nieuwe oplossingen voor energie-uitdagingen worden ontwikkeld.

Duurzame landbouw

Duurzame landbouw is een ander treffend voorbeeld. Impactgerichte investeerders steunen bijvoorbeeld gevestigde producenten van biologische voeding of duurzame boerderijen, terwijl impactcreërende investeerders op zoek gaan naar regeneratieve landbouwtechnieken of revolutionaire oplossingen voor stadslandbouw die de manier waarop we voedsel produceren ingrijpend veranderen.

Sociale impact

Op sociaal gebied ondersteunen impactgerichte investeringen vaak bedrijven die zich actief inzetten voor diversiteit en eerlijke arbeidsomstandigheden. Impactcreërende investeringen daarentegen kunnen bijvoorbeeld nieuwe betaalbare huisvestingsprojecten of baanbrekende onderwijstechnologie voor achtergestelde groepen financieren en zo actief nieuwe wegen banen naar sociale rechtvaardigheid.

Het investeringsproces: van intentie tot impact

Bij succesvol impactinvesteren wordt een strikte procedure gevolgd. Positieve sociale en ecologische verandering teweegbrengen begint met het bepalen van duidelijke impactdoelstellingen. Investeerders moeten omschrijven welke specifieke milieu- of sociale resultaten ze willen bereiken, meetbare streefdoelen vaststellen en deze vaak afstemmen op bestaande kaders zoals de wereldwijde indicator van de Verenigde Naties voor 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen en de 169 doelstellingen van de Agenda 2030.

Deze opzet onderscheidt impactinvesteren van andere vormen van duurzame financiering. Er moet een zorgvuldig onderzoek worden ingesteld om zowel de financiële prestaties als het vermogen om zinvolle sociale of milieuresultaten te genereren en te meten, te beoordelen.

De financiële beoordeling van een investering is een vastomlijnde praktijk waarvoor gestandaardiseerde criteria en degelijke meetmethodes beschikbaar zijn. De niet-financiële beoordeling daarentegen, zoals die van de sociale en milieueffecten, is nog steeds relatief onderontwikkeld. Er ontbreekt een universeel kader. Traditionele financiële analyses volstaan niet om na te gaan in welke mate een bedrijf zich inzet voor verandering. Er moet ook worden beoordeeld in welke mate het management zich inspant om de impactdoelstellingen te verwezenlijken, of het in staat is de impact doeltreffend te meten en of het de resultaten op een transparante manier bekend kan maken en erover kan rapporteren. Vaak moeten ook specifieke impactparameters worden beoordeeld die zijn afgestemd op de doelstellingen van de investering, om ervoor te zorgen dat ze in overeenstemming zijn met erkende kaders zoals de impacttoolkit IRIS+ of het Impact Management Platform (IMP, 2024).

Omwille van de zorgvuldigheid is het cruciaal om een onderscheid te maken tussen ‘bedrijfsimpact’ en ‘investeerdersimpact’. Onder bedrijfsimpact worden de directe sociale of milieueffecten verstaan die het gevolg zijn van de activiteiten en producten van een bedrijf. De investeerdersimpact daarentegen is de invloed die investeerders uitoefenen op het beleid en de resultaten van een bedrijf via hun investeringskeuzes en hun engagementstrategieën. Inzicht in dit onderscheid is cruciaal om de totale impact van investeringen nauwkeurig te kunnen beoordelen en om effectieve methodes te ontwikkelen die de impact meten.

Uitdagingen, complexiteit en overwegingen

Hoewel impactinvesteren veelbelovend is, zijn er nog een aantal obstakels te overwinnen:

1. impactmeting: bij gebrek aan standaardmeetmethoden is het moeilijk om sociale en milieuresultaten te kwantificeren of te vergelijken. Transparantie en zorgvuldige tracering en rapportering van impactparameters zijn van cruciaal belang voor de consistentie en verantwoording. Ze kunnen worden gebruikt om beweringen over de impact met bewijzen te staven;
2. traceerproblemen: het is moeilijk om de effecten van een specifieke investering te isoleren tegen de achtergrond van bredere systemische veranderingen en ze aan die investering toe te schrijven. Een van de grootste uitdagingen bij impactinvesteren blijft: hoe bepaal je in welke mate de waargenomen verandering rechtstreeks aan een specifieke investering kan worden toegeschreven? Verbeteringen in SDG 3 (goede gezondheid en welzijn) kunnen bijvoorbeeld het resultaat zijn van een combinatie van investeringen in gezondheidszorgvoorzieningen, onderwijs en infrastructuur, en niet van één gerichte investering. Methoden zoals contrafeitelijke analyse en vergelijking met een controlegroep moeten worden ontwikkeld, maar daar zijn veel middelen voor nodig. Zulke analyses zijn ook niet altijd haalbaar, zeker in het geval van kleinere projecten of ontwikkelingsmarkten;
3. impactwashing: overdreven of valse beweringen van bedrijven of fondsen over hun sociale of milieu-impact ondermijnen het vertrouwen in de sector. Om het vertrouwen en de integriteit op het gebied van impactinvesteren te behouden, zijn transparante verslaglegging en geverifieerde impactclaims van het grootste belang (ITF). Duidelijke normen voor impactmeting en betrouwbare verificatiemethoden, naast audits door derden en onafhankelijke certificering, zijn van vitaal belang voor het behoud van de geloofwaardigheid.

Het transformatieve potentieel van impactinvesteren

Impactinvesteren speelt een voortrekkersrol in een ingrijpende verschuiving in de financiële wereld en is veel meer dan de zoveelste beleggingsstrategie. De rol van financiën in de samenleving krijgt een totaal nieuwe invulling, die ingaat tegen de traditionele opvatting dat financieel rendement en positieve sociale en ecologische impact niet met elkaar te verzoenen zijn.

De ontwikkeling van impactinvesteren heeft aangetoond dat investeerders een winstgevend rendement kunnen nastreven en tegelijkertijd kunnen bijdragen tot betekenisvolle sociale en ecologische verandering. Door doel en winst aan elkaar te koppelen, overtuigt impactinvesteren als een financiële strategie waar zowel de mens als de planeet wel bij varen.

Brigitte Bernard-Rau is postdoctoraal onderzoeker en fellow aan de School of Business, Economics and Social Sciences van de Universiteit van Hamburg. Haar onderzoek richt zich op ESG-ratings en ratingbureaus, duurzame financiering, maatschappelijk verantwoord investeren, impactinvesteren en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Onlangs publiceerde ze Sustainability Stories: The Power of Narratives to Understand Global Challenges (Springer Nature, 2024). Het boek bevat meer dan 30 inspirerende verhalen van verschillende auteurs uit de hele wereld. Zij vertellen over verschillende manieren om zich in te zetten voor het algemeen belang en iets te betekenen voor de gemeenschap, de professionele omgeving en het leven van andere mensen.

"Climate Reporters", het nieuwe Litouwse persagentschap rond klimaat, bindt de strijd aan tegen de vermoeidheid in de berichtgeving over klimaatkwesties en wil van de klimaatverandering weer voorpaginanieuws maken. Het is een schoolvoorbeeld van burgerjournalistiek en combineert communicatie en klimaatactivisme om mensen voor te lichten over klimaatverandering en Moeder Aarde een stem te geven in tijden van milieucrisis.

Door Rūta Trainytė

Dit jaar is in Litouwen het persbureau "Climate Reporters" opgericht. Het is een initiatief van niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) en is een voorbeeld van burgerjournalistiek. Bedoeling is om journalisten te helpen verslag te doen van de verschillende aspecten van de milieucrisis. Hiertoe bereidt het team van het persbureau teksten voor die vervolgens naar redacties worden gestuurd.

Dat team bestaat uit een community van activisten. De teksten worden geschreven door journalisten, pr-specialisten, vertegenwoordigers van ngo’s, activisten en wetenschappers. Kortom, mensen die geven om wat er gebeurt in de wereld en sociale verandering willen zien. Samen vormen zij ook het bestuur van het persbureau, dat ervoor zorgt dat het nieuwe initiatief geloofwaardig is.

Wij van "Climate Reporters" zijn niet onbekend met de wereld van communicatie, want we hebben al veel ervaring met public relations, redactiewerk en het opzetten en onderhouden van webportalen. Ook klimaatkwesties zijn niet nieuw voor ons. Zo is het idee ontstaan. We doen waar we goed in zijn en combineren dat met klimaatactivisme. We geven Moeder Aarde een stem in deze milieucrisis.

Natuurlijk onderhouden we contacten met journalisten. Op nieuwsredacties heerst vaak de perceptie dat het publiek niet geïnteresseerd is in nieuws over het klimaat en dat het geen clicks oplevert. Krantenkoppen waarin de woorden "klimaatverandering" of "klimaatcrisis" voorkomen, worden vermeden. Waarom wordt de klimaatcrisis ontkend? Om de samenleving te beschermen tegen slecht nieuws en paniekzaaierij?

Misschien schetsen we een te somber beeld. Nieuwsredacties worden elke dag overspoeld met een enorme hoeveelheid nieuws. Op zich is dat al moeilijk te verwerken, zelfs als je het nieuws over het klimaat links laat liggen. Daarnaast moet je ook bekend zijn met het onderwerp. Dit is waar wij om de hoek komen kijken. De "Climate Reporters" zijn van plan om opleidingen voor journalisten te organiseren. Journalisten moeten kennis van zaken hebben zodat ze niet aan greenwashing doen.

Een ander idee is om bepaalde groepen op een leuke manier iets bij te leren over klimaatverandering. We willen in de eerste plaats jongeren bereiken en we hebben gemerkt dat zij positief reageren op humor. We weten nog niet hoe dit er in de toekomst concreet zal uitzien, maar we hebben al een paar ideeën.

Het persbureau bestaat nu zes maanden. Uit ervaring weten we dat we geduld moeten hebben. We blijven hardnekkig en vastberaden bij redacties aankloppen met onze nieuwsberichten. Ondertussen worden onze teksten al gepubliceerd op grote Litouwse nieuwsportalen en worden we uitgenodigd voor radioprogramma’s.

Voor de kwaliteit van ons redactiewerk is het erg belangrijk dat we veel steun krijgen van Litouwse milieuorganisaties, dat onze organisaties lid zijn van internationale ngo-netwerken, dat onze leden deelnemen aan werkgroepen op EU-niveau en dat ze Litouwen vertegenwoordigen in het EESC. Op deze manier kunnen we een ruimer scala aan onderwerpen brengen en de vinger aan de pols houden.

Onze band met het EESC is niet alleen te danken aan het feit dat een van de initiatiefnemers van het project, Kęstutis Kupšys, lid is van het EESC. De EESC-leden uit de verschillende landen kunnen ook interessante ervaringen delen en verrijken zo het klimaatnieuws van de ‘Climate Reporters’. Zo spraken we onlangs met het Franse EESC-lid Arnaud Schwartz in de marge van de COP16 wereldtop over biodiversiteit. De inzichten die hij rechtstreeks vanuit Cali met ons deelde, hebben een artikel opgeleverd. Zijn gedachten vonden al snel weerklank in de Litouwse media. Dit model, waarbij gebruik wordt gemaakt van de expertise van EESC-leden om wereldnieuws tot bij een lokaal publiek te brengen, is waardevol gebleken. Daarom zullen we het ook in de toekomst blijven gebruiken.

Rūta Trainytė is redacteur van "Climate Reporters", het persagentschap over klimaat, een onderdeel van het door de staat gefinancierde ŽALINK-project. Het project wordt geleid door het Consumentenverbond, het Platform voor Ontwikkelingssamenwerking en de ngo Circulaire Economie en wordt gefinancierd door het Programma inzake klimaatverandering van het Agentschap voor Milieuprojectbeheer van het Ministerie van Milieu van de Republiek Litouwen.