Is-soċjetà ċivili hija, fil-qosor, gruppi ta’ komunitajiet kapaċi li jorganizzaw lilhom infushom u jiddefinixxu u jilħqu objettivi magħżula. F’sistemi demokratiċi, il-gruppi tas-soċjetà ċivili huma numerużi u diversi sabiex jirrappreżentaw kemm jista’ jkun id-diversità tal-ilħna u l-opinjonijiet tal-membri tagħhom. F’reġimi mhux demokratiċi, l-NGOs ħafna drabi jopponu lill-mexxejja. Is-soċjetà ċivili tista’ taġixxi permezz ta’ ċittadinanza attiva u xewqa li tikkoopera għall-ġid komuni, indipendentement mill-istituzzjonijiet tal-istat.
Meta l-PiS kienet fil-poter, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili mmobilizzaw ruħhom kontra bidliet li kienu ta’ detriment għas-sistema tal-gvern tal-pajjiż u għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem. Mill-2016 sal-2022, kif jidher fir-rapport Pressjoni u mobilizzazzjoni: is-soċjetà ċivili u l-kriżi tal-istat tad-dritt mill-Fondazzjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem ta’ Helsinki, komunitajiet mhux governattivi organizzaw ħafna protesti tal-massa biex jiddifendu l-istat tad-dritt u kontra l-ksur tal-valuri kostituzzjonali, u offrew assistenza legali lil gruppi li kienu fir-riskju ta’ diskriminazzjoni jew ripressjoni. Is-settur mhux governattiv kompla jfittex mezzi ġodda biex jipparteċipa fil-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet, inkluż permezz tal-organizzazzjoni ta’ koalizzjonijiet effettivi għall-elezzjoni tal-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ombudsman għad-Drittijiet tat-Tfal, u panels taċ-ċittadini.
Ir-riżultati tal-elezzjonijiet parlamentari li saru fil-15 ta’ Ottubru 2023 huma xhieda tas-saħħa tas-soċjetà ċivili fil-Polonja. Parteċipazzjoni storika tal-votanti ta’ 74.38% u l-gruppi tal-oppożizzjoni li kisbu vantaġġ elettorali huma prova ta’ mobilizzazzjoni ċivika effettiva li wasslet għal bidla fil-gvern. Il-kandidati tal-partit Liġi u Ġustizzja (PiS) kisbu 35.38% tal-voti. B’dan il-mod, dan il-partit kien l-ewwel wieħed mill-1989 li rebaħ l-elezzjonijiet parlamentari għat-tielet darba konsekuttiva, iżda, għall-kuntrarju tal-elezzjonijiet tal-2015 u l-2019, il-lista tal-kandidati tiegħu ma kisbitx il-maġġoranza tas-siġġijiet meħtieġa biex jiġi ffurmat gvern. Il-gruppi politiċi li daħlu wkoll fis-Sejm kienu: il-Koalizzjoni taċ-Ċittadini (30.7%), it-Tielet Triq PSL-PL (14.4%), ix-Xellug il-Ġdid (8.61%) u l-Konfederazzjoni Libertà u Indipendenza (7.16%). Tliet gruppi f’koalizzjoni – il-Koalizzjoni Ċivika, it-Tielet Triq PSL-PL u x-Xellug il-Ġdid – rebħu total ta’ 51.72% tal-voti, li tahom il-maġġoranza meħtieġa biex jiffurmaw gvern. Il-gvern b’Donald Tusk bħala Prim Ministru ġie ffurmat wara tentattiv inizjali li falla mill-PiS.
L-ebda wieħed mill-istħarriġiet ta’ qabel l-elezzjoni ma ppreveda parteċipazzjoni għolja bħal din. Biex infakkru, fl-elezzjonijiet parlamentari tal-2019 kienet 61.74% u 62.7% fl-elezzjonijiet storiċi tal-1989. Ir-riżultati tal-istħarriġiet (eż. CBOS u l-Fondazzjoni Batory) juru li x-xewqa għal bidla, ikkawżata mill-frustrazzjoni fit-tul tas-soċjetà, immotivat liċ-ċittadini biex jippreżentaw ruħhom quddiem il-kaxxa tal-vot. Ta’ min jinnota li qabel l-elezzjonijiet wieħed seta’ jara mobilizzazzjoni soċjali qawwija, li kienet tinkludi: l-għadd rekord ta’ votanti li rreġistraw biex jivvutaw minn barra l-post ta’ residenza tagħhom (sat-15:00 tat-12 ta’ Ottubru 960,000 persuna biddlu l-post tal-votazzjoni tagħhom u madwar 1 200 000 talbu li jagħmlu dan). L-għadd ta’ Pollakki li jgħixu barra mill-pajjiż li rreġistraw biex jivvutaw kważi rdoppja (madwar 600,000, meta mqabbel ma’ 350,000 fl-elezzjonijiet tal-2019).
It-tħabbir u l-organizzazzjoni ta’ referendum fil-pajjiż kollu setgħu kienu fattur ieħor fiż-żieda fil-mobilizzazzjoni ċivika għall-elezzjonijiet parlamentari. Il-parteċipazzjoni fir-referendum kien ta’ 40.91%, u għalhekk ma kienx vinkolanti. Fattur importanti ieħor f’din il-mobilizzazzjoni kien il-bosta azzjonijiet meħuda mill-NGOs biex jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni tal-votanti. Ta’ min jinnota b’mod partikolari dawk immirati lejn in-nisa u ż-żgħażagħ (eż. Hija l-Għażla Tiegħek mill-Inizjattiva Leħen in-Nisa, Xbajna nibqgħu siekta mill-Inizjattiva Wschód [Lvant] jew Id-Deċiżjoni hija tiegħek minn SexEd), li kkontribwew għaż-żieda fil-parteċipazzjoni tal-votanti. Fl-elezzjonijiet parlamentari tal-2019, 61.5% tan-nisa vvutaw u 60.8% tal-irġiel. Il-parteċipazzjoni fost iż-żgħażagħ ta’ bejn it-18 u d-29 sena kien ta’ 46.4%. Aktar nisa (73.7%) minn-irġiel (72.0%) u 68.8% taż-żgħażagħ (18-29) ivvutaw fl-elezzjonijiet tal-2023. L-organizzazzjonijiet ibbażati fil-komunità wettqu mill-inqas 20 kampanja qabel l-elezzjonijiet biex iħeġġu lin-nies jivvutaw.
Il-kampanji twettqu prinċipalment fuq l-internet, iżda xi wħud kienu wkoll fuq it-TV, ir-radju u anke fis-swali taċ-ċinema. L-involviment ta’ ċelebritajiet, influwenzaturi, atturi u figuri pubbliċi żied il-kapaċità tagħhom li jilħqu udjenzi differenti. Skont l-istħarriġ tas-CBOS Motivi u deċiżjonijiet elettorali 2023, li sar f’Ottubru 2023, il-maġġoranza tal-votanti (madwar 70%) iddeċidew dwar il-vot tagħhom mill-inqas ftit ġimgħat qabel l-elezzjonijiet. Il-bqija għamlu dan aktar tard – fl-aħħar ġimgħa qabel l-elezzjonijiet (28%), fil-jum tal-elezzjoni (9%) jew lejliet l-elezzjonijiet (4%). Ir-relazzjoni tal-grupp mal-Unjoni Ewropea kienet partikolarment importanti għall-votanti tal-Koalizzjoni Ċivika (KO) (80%). Ix-xewqa għal bidla fit-tmexxija ssemmiet kważi bl-istess frekwenza bħala raġuni għal vot favur il-KO (77%). Sehem kbir tal-votanti għal dan ir-raggruppament (64%) ħassew li kien jirrappreżenta valuri u prinċipji li kienu qrib tagħhom. Il-votanti tal-PIS ħassew li dan il-partit irrappreżenta kemm l-interessi tagħhom (“jieħu ħsieb nies bħalhom” – 66%) kif ukoll il-valuri u l-prinċipji tagħhom (62%). Fl-istess waqt, s’issa kellhom opinjoni pożittiva dwar it-tmexxija ta’ dan il-grupp (64%) u l-programm ekonomiku tiegħu (59%).
F’Ġunju 2024 il-Pollakki se jivvutaw biex jeleġġu l-Membri tagħhom tal-Parlament Ewropew. L-elezzjonijiet tal-PE jistgħu jitqiesu bħala fażi oħra ta’ ċiklu elettorali li beda fl-2023 bl-elezzjonijiet parlamentari, peress li l-elezzjonijiet lokali se jsiru fil-Polonja f’April 2024. Is-suġġett tal-Ewropa se jkun preżenti fil-kampanji tal-gvern lokali, għalkemm sa ċertu punt inqas milli waqt l-elezzjonijiet parlamentari. Barra minn hekk, l-20 anniversarju tal-adeżjoni tal-Polonja fl-UE jista’ jkollu influwenza fuq il-parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet Ewropej. Ftakar – għall-aħħar elezzjonijiet tal-PE fl-2019, il-parteċipazzjoni tal-votanti fil-Polonja kienet ta’ 45.68%.
Il-poplu Pollakk huwa ferm favur li pajjiżhom ikun parti mill-Unjoni Ewropea. Skont l-istudju tas-CBOS ta’ April 2023, 85% japprovaw is-sħubija fl-UE. Dan in-numru naqas, iżda għadu għoli ħafna. 10% huma kontra l-preżenza Pollakka fl-UE, u 5% m’għandhom l-ebda opinjoni dwar is-suġġett.
Għandna niftakru wkoll li din hija l-ewwel darba li se jsiru l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew fid-dell ta’ polikriżi: eż. il-gwerra li għaddejja fl-Ukrajna, il-kriżi klimatika, il-kriżi ekonomika, iż-żieda tal-lemin populista. Għalhekk, fid-dawl tal-intensifikazzjoni mistennija tal-attivitajiet ta’ diżinformazzjoni, se jkun importanti li jkun hemm politika ta’ komunikazzjoni effettiva u koerenti fil-kampanja li tkun adattata għal gruppi speċifiċi ta’ votanti. Dawn it-tensjonijiet internazzjonali jwasslu biex is-sostenituri tal-Unjoni Ewropea jaraw tama f’komunità li tiggarantixxi s-sigurtà tagħna.
Małgorzata Molęda-Zdziech
L-Iskola tal-Ekonomija ta’ Varsavja – Team Europe Direct Poland