Krótki przewodnik po aktywnym obywatelstwie Europejskim

TROCHĘ HISTORII

Pamiętasz, co wydarzyło się 1 listopada 1993 r.? To wtedy obywatele wszystkich państw członkowskich uzyskali nowy status prawny „obywateli Unii Europejskiej”. Oprócz tego Wspólnotę Europejską (gospodarczą) zastąpiła Unia Europejska (polityczna). To był – i nadal jest – precedens na skalę światową; obywatele uzyskali ponadnarodowe prawo aktywnego uczestnictwa w kształtowaniu prawodawstwa ponad podziałami narodowymi i państwowymi, co jest jedynym takim przypadkiem na świecie.

Od tego czasu systematycznie wzmacniano formalne prawa do zabierania głosu, najbardziej poprzez wprowadzenie europejskiej inicjatywy obywatelskiej (EIO) w 2012 r. Narzędzie to zostało dodatkowo zaktualizowane w 2020 r. i stwarza obecnie jeszcze większe możliwości wyrażania opinii przez obywateli.

ROZWIĄŻ QUIZ zanim przeczytasz więcej

CZYTAJ WIĘCEJ
NIE JESTEŚ JESZCZE OBYWATELEM UE?

Obywatelem Unii Europejskiej można zostać tylko w jeden sposób. Musisz być lub zostać uprawnionym obywatelem jednego z państw członkowskich. Innymi słowy statusu obywatela UE nie można uzyskać, nie będąc obywatelem jednego z państw członkowskich. Oznacza to, że obywatelstwo UE stanowi uzupełnienie obywatelstwa lokalnego, regionalnego i państwowego, ale nigdy go nie zastępuje.

W coraz większej liczbie państw członkowskich można poprzeć inicjatywę obywatelską (zwłaszcza EIO) i uczestniczyć w wyborach już w wieku 16 lat, podczas gdy w innych krajach trzeba czekać do osiągnięcia 17 lub 18 lat.

Chcesz wiedzieć więcej? Więcej informacji na temat minimalnego wieku uprawniającego do głosowania w wyborach lub poparcia EIO w poszczególnych krajach: citizens-initiative.europa.eu/data-requirements_pl

WIEK UPRAWNIAJĄCY DO GŁOSOWANIA w krajach Unii Europejskiej

OTWÓRZ

OBYWATELE UE MAJĄ CZTERY GŁÓWNE PRAWA I SWOBODY POLITYCZNE:

swobodę przemieszczania się, zamieszkiwania i pracy na terytorium UE,
ochronę dyplomatyczną dowolnego państwa członkowskiego poza terytorium UE,
głosowanie i kandydowanie w wyborach lokalnych i unijnych w każdym państwie członkowskim,
możliwość uczestniczenia w procesie legislacyjnym UE, np. poprzez składanie petycji do Parlamentu Europejskiego i organizowanie lub popieranie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

UZYSKAJ INFORMACJE!

Zanim podejmiesz działania, zapytaj o swoje prawa i obowiązki

Masz prawo dokładnie wiedzieć, co dzieje się w Unii Europejskiej, dlatego możesz zadawać pytania i uzyskiwać informacje właściwie na każdy temat z nią związany. Masz również zagwarantowane prawo dostępu do dokumentów wszystkich instytucji UE; jest ono zapisane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (art. 42) oraz w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 15).

Punkt Europe Direct odpowie na pytania dotyczące UE w twoim języku. Wstępną odpowiedź uzyskasz zazwyczaj w terminie trzech dni roboczych. Usługa obejmuje bezpłatne przesłanie pocztą (niektórych) publikacji UE. Możesz również dzwonić do punktu EUROPE DIRECT z dowolnego miejsca w UE: 00 800 6 7 8 9 10 11 (w dni robocze w godz. 9.00–18.00 czasu środkowoeuropejskiego).

Chcesz wiedzieć więcej? Więcej informacji na temat innych dostępnych narzędzi można znaleźć w sekcji Zestaw narzędzi uczestnictwa.
WEŹ UDZIAŁ W KONSULTACJACH!

Masz wiele możliwości zgłaszania uwag na temat polityki i propozycji UE

Ponieważ Unia Europejska ma duży wpływ na twoje życie codzienne, warto wiedzieć, że zgodnie z prawem publiczny proces decyzyjny w UE jest otwarty i interaktywny. W związku z tym instytucje UE mają obowiązek utrzymywania otwartego, przejrzystego i regularnego dialogu (art. 11 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) nazywanego też Traktatem z Lizbony) i prowadzenia „szerokich konsultacji z zainteresowanymi stronami w celu zapewnienia spójności i przejrzystości działań Unii” (art. 11 ust. 3 TUE).

Serwis Wyraź swoją opinię to oficjalny punkt dostępu do bieżących konsultacji i dyskusji publicznych dotyczących procesu podejmowania decyzji w Europie. Przy rejestracji możesz podać swój adres e-mail, aby otrzymywać powiadomienia oraz zaproszenia do udziału w formalnym procesie konsultacji.
UCZESTNICZ!

Możesz przystąpić do partii politycznej lub zorganizować własną inicjatywę obywatelską

Unia Europejska jest nowoczesną demokracją przedstawicielską, w której obywatelki i obywatele współrządzą zarówno pośrednio (za pośrednictwem instytucji), jak i bezpośrednio (przez narzędzia uczestnictwa). Podstawowe karty, traktaty i prawa UE są zgodne z art. 21 Powszechnej deklaracji praw człowieka, który stanowi, że „Każdy człowiek ma prawo do uczestniczenia w rządzeniu swym krajem bezpośrednio”. Po raz pierwszy w historii światowej praktyka ta ma zastosowanie na szczeblu ponadnarodowym.

Innymi słowy – twój udział jest ważny i masz pełne prawo do aktywnego uczestnictwa w procesie kształtowania polityki UE, np. poprzez przynależność do partii politycznej reprezentowanej w Parlamencie Europejskim, złożenie petycji do Parlamentu Europejskiego lub udział w europejskich panelach obywatelskich. Najskuteczniejszym instrumentem demokracji uczestniczącej w UE jest europejska inicjatywa obywatelska, która pozwala wpływać na plan działania Unii!

Chcesz wiedzieć więcej? Więcej informacji na temat innych dostępnych narzędzi można znaleźć w sekcji Zestaw narzędzi uczestnictwa.

Moje miejsce zamieszkania: poziom gminy

Miasto, w którym mieszkasz, to zapewne najważniejsze miejsce pod względem aktywności obywatelskiej i demokracji uczestniczącej.

Chociaż władze gminne są często najniższym szczeblem władz państwa, to tu właśnie rozstrzygane są istotne kwestie dotyczące takich spraw, jak gospodarowanie odpadami, infrastruktura lokalna, a czasem nawet szkolnictwo podstawowe i usługi socjalne. Szczebel lokalny jest ponadto ściśle powiązany z krajowym i europejskim szczeblem legislacyjnym i odgrywa kluczową rolę we wdrażaniu różnych zasad i przepisów.

W Unii Europejskiej istnieje niemal 100 tys. demokracji lokalnych, spośród których wiele w znacznej mierze odpowiada za pobieranie podatków oraz korzystanie przez obywateli z różnego rodzaju praw do uczestnictwa, zarówno pośrednio (poprzez partie polityczne i parlamenty lokalne), jak i bezpośrednio (inicjatywy i referenda).

Chcesz wiedzieć więcej? Jesteś ciekaw, w jakich dziedzinach, w jaki sposób i kiedy najskuteczniej wywrzeć wpływ? Skontaktuj się z urzędnikiem ds. informacji w administracji lokalnej.
Mój region: poziom województwa/prowincji

Wiele prowincji i regionów posiada daleko idące uprawnienia, a nawet te, które ich nie mają, są twoim najbliższym administracyjnym punktem kontaktowym.

Między władzami gminy a władzami państwowymi istnieje (w co najmniej 25 państwach członkowskich) przynajmniej jeden poziom władz regionalnych. Obecnie UE liczy 1500 takich demokracji regionalnych. W niektórych federalnych państwach członkowskich regiony posiadają znaczną niezależność, w tym nawet własną konstytucję, daleko idące uprawnienia legislacyjne i znaczne wpływy z podatków, podczas gdy w innych państwach członkowskich (niewybieralne) władze regionu lub prowincji pełnią głównie funkcję administracyjną.

W zależności od statusu twojego regionu możesz mieć szerszy lub węższy zakres praw, jeśli chodzi o uczestnictwo polityczne, zarówno pośrednie (poprzez partie polityczne i lokalne parlamenty), jak i bezpośrednie (inicjatywy i referenda).

Chcesz wiedzieć więcej? Europejski Komitet Regionów jest zgromadzeniem przedstawicieli samorządów regionalnych i lokalnych UE.
Mój kraj: poziom krajowy

Państwa członkowskie stanowią najważniejszy szczebel władzy w Unii Europejskiej ze względu na swoje uprawnienia polityczne i prawne oraz kontrolę funduszy publicznych.

W związku z tym posiadanie obywatelstwa państwa członkowskiego (a czasem kilku państw członkowskich) ma kluczowe znaczenie, aby twój głos został wysłuchany i aby mieć wpływ na publiczny proces podejmowania decyzji.

Dostępność praw politycznych do uczestnictwa na poziomie krajowym znacznie się różni w zależności od państwa członkowskiego. We wszystkich państwach obywatelom przysługują prawa wyborcze, ponadto około dwie trzecie państw umożliwia obywatelom przedstawianie propozycji poprzez petycje i inicjatywy oraz wyrażanie własnego zdania w istotnych kwestiach przez udział w referendach.

Chcesz wiedzieć więcej? Aby uzyskać ogólne lub szczegółowe informacje o możliwościach uczestnictwa na szczeblu krajowym, skorzystaj z Nawigatora po demokracji bezpośredniej lub ze strony internetowej swego parlamentu krajowego.
Moja Europa: poziom ponadnarodowy

Poziom europejski daje wiele możliwości działania: od głosowania po reprezentowanie.

Unia Europejska to pierwsza na świecie demokracja ponadnarodowa. Jako obywatel UE możesz na wiele sposobów wyrazić swą opinię: głosując na swą kandydatkę lub kandydata do Parlamentu Europejskiego lub kandydując samemu, a także – bardziej bezpośrednio – składając petycję do Parlamentu bądź organizując europejską inicjatywę obywatelską (adresowaną do Komisji). Możliwości jest nawet więcej!

Jako obywatel UE możesz kandydować do Parlamentu Europejskiego, złożyć skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, otrzymać pomoc w rozwiązaniu problemu, wyrazić publicznie swoją opinię, skierować petycję do Parlamentu Europejskiego lub poprzeć europejską inicjatywę obywatelską.

TWOJE PRAWA OBYWATELSKIE

TROCHĘ HISTORII

NIE JESTEŚ JESZCZE OBYWATELEM UE?

OBYWATELE UE MAJĄ CZTERY GŁÓWNE PRAWA I SWOBODY POLITYCZNE:

JAK być AKTYWNYM OBYWATELEM?

UZYSKAJ INFORMACJE!

WEŹ UDZIAŁ W KONSULTACJACH!

UCZESTNICZ!

JAKI POZIOM DZIAŁANIA WYBRAĆ?

Moje miejsce zamieszkania: poziom gminy

Mój region: poziom województwa/prowincji

Mój kraj: poziom krajowy

Moja Europa: poziom ponadnarodowy