Σύντομος οδηγός για την ενεργό συμμετοχή του Ευρωπαίου πολίτη στα κοινά

Λίγη ιστορία

Σας θυμίζει κάτι η 1η Νοεμβρίου 1993; Εκείνη την ημέρα, οι πολίτες όλων των κρατών μελών απέκτησαν νέο νομικό καθεστώς, ως «πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Η «Ευρωπαϊκή (οικονομική) Κοινότητα» αντικαταστάθηκε επίσης από την (πολιτική) «Ευρωπαϊκή Ένωση». Ήταν —και παραμένει— μια παγκόσμια, ιστορική πρωτιά· κανένας άλλος πολίτης σε όλο τον κόσμο δεν έχει διακρατικά δικαιώματα τα οποία να του επιτρέπουν να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της νομοθεσίας σε πολλά εθνικά κράτη.

Έκτοτε, τα τυπικά δικαιώματα που έχετε για να ακούγεται η άποψή σας ενισχύονται συστηματικά, κυρίως μέσω της θέσπισης της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών (ΕΠΠ) το 2012. Το εν λόγω εργαλείο επικαιροποιήθηκε περαιτέρω το 2020, δημιουργώντας ακόμα περισσότερες ευκαιρίες για να ακούγεται η άποψή σας.

Κάντε το κουίζ Πριν διαβάσετε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα
Δεν είστε ακόμη πολίτης της ΕΕ;

Υπάρχει μόνον ένας τρόπος να γίνετε πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρέπει να είστε ή να γίνετε πολίτης ενός από τα 27 κράτη μέλη. Με άλλα λόγια, δεν μπορείτε να αποκτήσετε αυτό το καθεστώς παρά μόνο αν είστε πολίτης ενός κράτους μέλους. Η ιθαγένεια της ΕΕ συμπληρώνει την τοπική, περιφερειακή και εθνική ιθαγένεια — αλλά ουδέποτε την αντικαθιστά.

Σε όλο και περισσότερα κράτη μέλη έχετε δικαίωμα να υποστηρίξετε μια πρωτοβουλία πολιτών (ιδίως μια ΕΠΠ) και να συμμετέχετε σε εκλογές όταν συμπληρώσετε τα 16 έτη, ενώ σε άλλες χώρες πρέπει να περιμένετε έως ότου συμπληρώσετε τα 17 ή 18 έτη.

Μάθετε περισσότερα! Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ελάχιστη ηλικία για συμμετοχή σε εκλογές και/ή την υποστήριξη Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών ανά χώρα, επισκεφθείτε τη διεύθυνση:europa.eu/citizens-initiative/data-requirements_el

Ελάχιστη ηλικία στην ΕΕ

Άνοιγμα

Οι πολίτες της ΕΕ έχουν τέσσερα βασικά πολιτικά δικαιώματα και ελευθερίες:

την ελεύθερη κυκλοφορία, διαμονή και εργασία στο έδαφος της ΕΕ·
την προστασία από τις διπλωματικές αρχές οιουδήποτε κράτους μέλους όταν βρίσκονται εκτός ΕΕ·
το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι σε τοπικό και σε ενωσιακό επίπεδο σε κάθε κράτος μέλος·
τη συμμετοχή στη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ, για παράδειγμα, μέσω της υποβολής αναφορών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και της διοργάνωσης/υποστήριξης μιας Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών (ΕΠΠ).

ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ!

Προτού αναλάβετε δράση, ζητήστε πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σας

Έχετε το δικαίωμα να γνωρίζετε ακριβώς τι συμβαίνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συνεπώς, μπορείτε να ζητάτε και να λαμβάνετε πληροφορίες για όλες σχεδόν τις δράσεις της ΕΕ. Έχετε επίσης το νόμιμο δικαίωμα πρόσβασης σε έγγραφα όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, ένα δικαίωμα που κατοχυρώνεται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 42) και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 15).

Η υπηρεσία Europe Direct θα απαντήσει στις ερωτήσεις σας σχετικά με την ΕΕ στη γλώσσα σας. Θα λάβετε μια πρώτη απάντηση εντός τριών εργάσιμων ημερών. Η υπηρεσία περιλαμβάνει δωρεάν ταχυδρομική αποστολή (ορισμένων) εκδόσεων της ΕΕ. Μπορείτε επίσης να καλέσετε δωρεάν την υπηρεσία Europe Direct από οπουδήποτε στην ΕΕ: 00 800 6 7 8 9 10 11 (εργάσιμες ημέρες 09.00 – 18.00 ώρα Κεντρικής Ευρώπης).

Μάθετε περισσότερα! Διαβάστε περισσότερα για τα άλλα διαθέσιμα εργαλεία στην ενότητα Εργαλειοθήκη συμμετοχής.
ΔΩΣΤΕ ΤΗ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ!

Έχετε πολλούς διαύλους που σας επιτρέπουν να σχολιάζετε τις πολιτικές και τις προτάσεις της ΕΕ

Δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σημαντικό αντίκτυπο στην καθημερινότητά σας, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η δημόσια διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ΕΕ πρέπει διά νόμου να είναι ανοιχτή και δεκτική. Για τον λόγο αυτόν, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ είναι υποχρεωμένα να «διατηρούν ανοιχτό, διαφανή και τακτικό διάλογο» [άρθρο 11 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), η οποία είναι γνωστή επίσης ως Συνθήκη της Λισαβόνας] και να διεξάγουν «ευρείες διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη» προκειμένου «να εξασφαλίζεται η συνοχή και η διαφάνεια των δράσεων της Ένωσης» (άρθρο 11 παράγραφος 3 της ΣΕΕ).

Η υπηρεσία Πείτε την άποψή σας αποτελεί επίσημο «σημείο πρόσβασης» σε τρέχουσες διαβουλεύσεις και δημόσιες συζητήσεις σχετικά με τις ευρωπαϊκές διαδικασίες χάραξης πολιτικής. Όταν κάνετε την εγγραφή σας, μπορείτε να γραφτείτε στην υπηρεσία ειδοποιήσεων μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και να λαμβάνετε προσκλήσεις συμμετοχής σε επίσημες διαδικασίες διαβούλευσης.
ΣΥΜΜΕΤΑΣΧΕΤΕ!

Μπορείτε να συμμετάσχετε σε ένα πολιτικό κόμμα ή να διοργανώσετε τη δική σας πρωτοβουλία πολιτών

Η ΕΕ είναι μια σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία, στο πλαίσιο της οποίας οι πολίτες συμμετέχουν στη διακυβέρνηση, τόσο έμμεσα (μέσω των θεσμικών οργάνων) όσο και άμεσα (με συμμετοχικά εργαλεία). Οι θεμελιώδεις χάρτες, συνθήκες και νόμοι της ΕΕ συμμορφώνονται με το άρθρο 21 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που προβλέπει πως «[κ]αθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας του, άμεσα [...]» και, για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία, εφαρμόζεται η αρχή αυτή σε διακρατικό επίπεδο.

Με άλλα λόγια: έχετε κάθε δικαίωμα και είναι ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτη η ενεργός συμμετοχή σας στη διαδικασία χάραξης πολιτικής της ΕΕ, για παράδειγμα συμμετέχοντας σε κάποιο πολιτικό κόμμα που εκπροσωπείται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υποβάλλοντας αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή λαμβάνοντας μέρος σε επίσημο διάλογο με τους πολίτες στις ομάδες Ευρωπαίων πολιτών. Το ισχυρότερο μέσο συμμετοχικής δημοκρατίας στην ΕΕ είναι η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, που σας επιτρέπει να καθορίζετε το θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης!

Μάθετε περισσότερα! Διαβάστε περισσότερα για τα άλλα διαθέσιμα εργαλεία στην ενότητα Εργαλειοθήκη συμμετοχής.

Ποιο επιπεδο δρασης;

Η ζωή δεν είναι μονολιθική! Από εσάς, τους φίλους σας και από όλους εμάς εξαρτάται αν θα ακουστεί η φωνή μας και αν θα γίνει η πόλη, η επαρχία, η χώρα, η Ευρώπη και ο κόσμος καλύτερος.

Ο τόπος μου: το δημοτικό επίπεδο

Η πόλη σας είναι πιθανότατα ο σημαντικότερος τόπος όσον αφορά την ενεργό συμμετοχή του πολίτη και τη συμμετοχική δημοκρατία.

Παρότι ο δήμος σας είναι ίσως το χαμηλότερο επίπεδο κρατικής εξουσίας, εδώ λαμβάνονται αποφάσεις για σημαντικά ζητήματα όπως η διαχείριση των αποβλήτων, οι τοπικές υποδομές, ενίοτε μάλιστα η πρωτοβάθμια εκπαίδευση και οι υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας. Επιπλέον, το τοπικό επίπεδο συνδέεται στενά με νομοθετικούς φορείς σε εθνικό και σε ενωσιακό επίπεδο και συμβάλλει καθοριστικά στην εφαρμογή κανόνων και νόμων.

Υπάρχουν σχεδόν 100 000 τοπικές δημοκρατίες στην ΕΕ, πολλές εκ των οποίων είναι αρμόδιες για τεράστιο μερίδιο της συνολικής συλλογής φόρων και για την άσκηση διαφόρων ειδών συμμετοχικών δικαιωμάτων των πολιτών τους, έμμεσα (μέσω πολιτικών κομμάτων και τοπικών κοινοβουλίων) και άμεσα (μέσω πρωτοβουλιών και δημοψηφισμάτων).

Μάθετε περισσότερα! Θέλετε να μάθετε περισσότερα για το τι, πώς και πότε μπορείτε να δημιουργήσετε τον καλύτερο δυνατό αντίκτυπο; Επικοινωνήστε με έναν υπεύθυνο πληροφοριών στην τοπική σας διοίκηση.
Η περιφέρειά μου: το περιφερειακό επίπεδο

Πολλές επαρχίες και περιφέρειες διαθέτουν εκτεταμένες εξουσίες, αλλά ακόμα και εκείνες που δεν διαθέτουν έχουν το πλεονέκτημα να είναι το πλησιέστερο σ` εσάς διοικητικό σημείο επαφής.

Μεταξύ του δήμου και της χώρας σας μεσολαβούν (τουλάχιστον σε 25 κράτη μέλη) ένα ή περισσότερα επίπεδα δομών περιφερειακής διοίκησης. Σήμερα υφίστανται 1 500 τέτοιες περιφερειακές δημοκρατίες σε ολόκληρη την ΕΕ. Σε ορισμένα ομοσπονδιακά κράτη μέλη, οι περιφέρειες διαθέτουν σημαντικό βαθμό αυτονομίας, συμπεριλαμβανομένων των δικών τους συνταγμάτων, εκτεταμένων νομοθετικών εξουσιών και ολοκληρωμένων φορολογικών εισοδημάτων, ενώ σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ οι (μη αιρετές) περιφερειακές/επαρχιακές αρχές εκτελούν πρωτίστως διοικητικά καθήκοντα.

Ανάλογα με το καθεστώς της επαρχίας/περιφέρειάς σας, ενδέχεται να ασκείτε λιγότερο ή περισσότερο εκτεταμένα δικαιώματα πολιτικής συμμετοχής, έμμεσα (μέσω πολιτικών κομμάτων και τοπικών κοινοβουλίων) και άμεσα (μέσω πρωτοβουλιών και δημοψηφισμάτων).

Μάθετε περισσότερα! Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών είναι η συνέλευση των εκπροσώπων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η χώρα μου: το εθνικό επίπεδο

Τα κράτη μέλη αποτελούν το σημαντικότερο διοικητικό επίπεδο στην ΕΕ όσον αφορά τις πολιτικές και νομικές εξουσίες και τον έλεγχο των δημόσιων πόρων.

Για τον λόγο αυτόν, η ιθαγένειά σας σε ένα (ή, ενίοτε, περισσότερα) κράτη μέλη είναι καθοριστικής σημασίας όσον αφορά τη δυνατότητά σας να ακούγεται η φωνή σας και να επηρεάζετε τη δημόσια διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Τα διαθέσιμα συμμετοχικά πολιτικά δικαιώματα σε εθνικό επίπεδο ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Παρότι όλες οι χώρες παρέχουν εκλογικά δικαιώματα, σχεδόν τα δύο τρίτα των χωρών επιτρέπουν επίσης στους πολίτες να καταθέτουν τις προτάσεις τους μέσω αναφορών και πρωτοβουλιών και να έχουν λόγο σε σημαντικά ζητήματα μέσω της διαδικασίας δημοψηφίσματος.

Μάθετε περισσότερα! Για επισκόπηση και λεπτομέρειες σχετικά με τις ευκαιρίες συμμετοχής στο εθνικό επίπεδο, επισκεφθείτε τον Πλοηγό Άμεσης Δημοκρατίας ή επικοινωνήστε με τις υπηρεσίες πληροφόρησης του εθνικού κοινοβουλίου σας.
Η Ευρώπη μου: το διακρατικό επίπεδο

Το ευρωπαϊκό επίπεδο προσφέρει πολλές δυνατότητες συμμετοχής: από την ψήφο έως την εκπροσώπηση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί την πρώτη διακρατική δημοκρατία στον κόσμο. Ως πολίτης της ΕΕ, έχετε ένα ευρύ φάσμα ευκαιριών για να ακουστεί η φωνή σας, μέσω της ψήφου σας και/ή θέτοντας υποψηφιότητα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ή μπορείτε να συμμετέχετε πιο άμεσα υποβάλλοντας αναφορά (προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) ή δρομολογώντας μια Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών (με αποδέκτη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Και δεν είναι μόνο αυτές!

Ως πολίτης της ΕΕ, μπορείτε να θέσετε υποψηφιότητα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να υποβάλετε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, να ζητήσετε συνδρομή για ένα πρόβλημά σας, να εκφράσετε τις απόψεις σας δημόσια, να υποβάλετε αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή να στηρίξετε μια Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών.

Τα δικαιώματά σας ως πολίτη

Λίγη ιστορία

Δεν είστε ακόμη πολίτης της ΕΕ;

Οι πολίτες της ΕΕ έχουν τέσσερα βασικά πολιτικά δικαιώματα και ελευθερίες:

Πώς να γίνετε ενεργός πολίτης;

ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ!

ΔΩΣΤΕ ΤΗ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ!

ΣΥΜΜΕΤΑΣΧΕΤΕ!

Ποιο επιπεδο δρασης;

Ο τόπος μου: το δημοτικό επίπεδο

Η περιφέρειά μου: το περιφερειακό επίπεδο

Η χώρα μου: το εθνικό επίπεδο

Η Ευρώπη μου: το διακρατικό επίπεδο