Reakcja UE na epidemię COVID-19 i na potrzebę wyjątkowej solidarności wśród państw członkowskich

This page is also available in

Pilny i kompleksowy europejski plan naprawy gospodarczej 

Kryzys związany z epidemią COVID-19 to przede wszystkim zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, a także poważne obciążenie dla gospodarki i życia społecznego. Ponadto stanowi on potencjalne wyzwanie dla instytucji demokratycznych.

W obliczu tego kryzysu – jednego z najgorszych w historii Unii – UE musi w swych działaniach kierować się zasadą mówiącą, że Unia to wspólnota dzieląca ten sam los. EKES przypomina, że dzięki tej zasadzie możliwe będzie przyjęcie i skoordynowanie wspólnych i solidarnościowych środków, aby stawić czoła negatywnym skutkom zdrowotnym, gospodarczym i społecznym kryzysu wywołanego epidemią COVID-19. 

W związku z tym EKES docenia szybką reakcję Komisji Europejskiej i z zadowoleniem przyjmuje wszystkie zapowiedziane dotychczas środki UE. Komitet niemniej uważa je tylko za pierwszy namacalny wyraz solidarności UE i odpowiedzialności wobec jej obywateli, przedsiębiorstw i pracowników, a także konieczny pierwszy krok w naszej zbiorowej walce z pandemią. 

  • Jednocześnie EKES uważa, że skala interwencji i suma zaangażowanych środków muszą być współmierne do wielkości zagrożenia, aby były skuteczne. Przeżywamy jedyny w swym rodzaju okres: obywatele, przedsiębiorstwa i pracownicy w całej UE odczuwają trudny do zniesienia stres i słusznie obawiają się o swoje zdrowie, pracę i przyszłość dzieci. Obecny czas wymaga silnego przywództwa i odwagi od wszystkich politycznych liderów Europy. Obywatele i historia ocenią nas według tego, na jaki akt odwagi zdobędziemy się w tej niezwykle istotnej chwili – a co zaniedbamy.

EKES jest przekonany, że w tych chwilach wielkiej niepewności jedynie kompleksowy europejski plan naprawy gospodarczej pozwoli UE i jej państwom członkowskim, obywatelom, przedsiębiorstwom i pracownikom odpowiednio stawić czoła skutkom pandemii COVID-19 oraz odbudować bardziej zrównoważoną i odporną gospodarkę europejską.

Zdaniem EKES-u taki plan naprawy musi przede wszystkim obejmować następujące działania mające zapewnić odpowiednią reakcję polityki fiskalnej i pieniężnej w całej Unii, współmierną do wymiaru i celów unii gospodarczej i walutowej: 

  • zbadanie pełnego potencjału Europejskiego Mechanizmu Stabilności pod kątem aktywnego wspierania wszystkich państw członkowskich w przywracaniu zaufania na rynku poprzez zastosowanie ostrożnościowych linii kredytowych, które powinny być dostępne szybko i bez dyskryminujących uwarunkowań, przy jednoczesnym dostosowaniu polityki cenowej do obecnych bardzo niskich stawek rynkowych;
  • szybkie utworzenie europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia (SURE), który właśnie został zaproponowany przez Komisję. Będzie to ważny instrument służący złagodzeniu gospodarczych i społecznych skutków pandemii COVID 19, którego konkretnym celem jest ochrona miejsc pracy i osób pracujących;
  • utworzenie specjalnego funduszu przeznaczonego na epidemię COVID-19, który będzie stanowił swego rodzaju „tarczę” UE, aby zapewnić jak największe wsparcie finansowe wszystkim państwom członkowskim UE w dwóch etapach: pierwszy z nich ma na celu stawienie czoła kryzysowi zdrowotnemu, gospodarczemu i społecznemu, a drugi – uruchomienie europejskiej gospodarki po przezwyciężeniu zagrożenia zdrowia publicznego. Dostęp do tego funduszu musi być jednakowy dla wszystkich państw członkowskich i fundusz ten ma służyć zapobieganiu bankructwom przedsiębiorstw, gwarantowaniu zatrudnienia i pomocy europejskim przedsiębiorstwom oraz osobom pracującym na własny rachunek w ponownym jak najszybszym zaistnieniu na rynku;
  • wzmocnienie antycyklicznej roli Europejskiego Banku Centralnego poprzez zwiększenie jego zdolności i potwierdzenie roli EBC jako pożyczkodawcy ostatniej instancji, który powinien być w stanie zapewnić nieograniczoną płynność za pomocą dalszych niekonwencjonalnych środków polityki pieniężnej, z myślą o zaspokojeniu potrzeb gospodarki realnej w zakresie płynności, zachowaniu integralności strefy euro, usprawnieniu funkcjonowania jednolitego rynku i wspieraniu roli UE jako globalnego podmiotu gospodarczego.

Zgodnie ze stanowiskiem Parlamentu Europejskiego EKES wzywa Komisję do natychmiastowego skorygowania obecnego budżetu UE, tak aby uwzględnić w nim rozmiar kryzysu spowodowanego epidemią COVID-19 za pomocą:

  • uruchomienia dostępnego marginesu finansowego w budżecie na 2020 r.;
  • przekierowania nadwyżki z unijnego budżetu na 2019 r. – zamiast zwracać te fundusze państwom członkowskim należy wykorzystać je w całości, by ułatwić finansowanie działań związanych z epidemią COVID-19, najlepiej na szczeblu UE;
  • zmiany istniejącego prawodawstwa w dziedzinie spójności, tak aby państwa członkowskie miały większą elastyczność w dokonywaniu przesunięć między różnymi programami polityki spójności i szybko mogły przekierować środki tam, gdzie są one najbardziej potrzebne.

Nie budzi wątpliwości, że w pełni działający jednolity rynek jest ważniejszy niż kiedykolwiek wcześniej i że to od jego ukończenia będzie zależała odbudowa gospodarki. Obecnie państwa członkowskie, chcąc zabezpieczyć stan zdrowia obywateli, muszą ustanowić zielone korytarze, które umożliwią swobodny przepływ na terenie Unii towarów i dostaw o znaczeniu krytycznym.

Ponadto EKES jest głęboko przekonany, że pandemia COVID-19 unaoczniła nam brutalną rzeczywistość, że w UE brak niezbędnych przepisów i warunków pozwalających szybko i w sposób skoordynowany reagować na tak nagłe zagrożenie. To bolesne doświadczenie, jakie niesie ze sobą pandemia COVID-19, musi sprawić, że w strategii politycznej Unii pojawi się plan „europejskiej unii zdrowotnej”.

Epidemia COVID-19 bardzo negatywnie odbije się na realizowaniu celów zrównoważonego rozwoju i Europejskiego Zielonego Ładu. Dlatego EKES apeluje, by jak najszybciej stawić czoła temu palącemu zagrożeniu i w naszych wysiłkach na rzecz naprawy gospodarczej bez zbędnej zwłoki skoncentrować się na celach zrównoważonego rozwoju i Zielonego Ładu.

Utrzymanie praworządności i wartości europejskich

Unia Europejska opiera się na wspólnych wartościach europejskich, które w żadnych okolicznościach nie podlegają dyskusji. Są to: poszanowanie godności ludzkiej i praw człowieka, wolność, demokracja, równość i praworządność. Tych wartości nie wolno porzucać, nawet gdy UE i jej państwa członkowskie stają w obliczu sytuacji nadzwyczajnej i bezprecedensowych wyzwań gospodarczych i społecznych. Wprawdzie reakcja na obecny kryzys musi być szybka i wymaga pewnych wyjątkowych oraz ograniczonych w czasie środków, jednak nie mogą one być sprzeczne z zasadami państwa prawa i podziału władz, nie mogą zagrażać demokracji i prawom podstawowym obywateli europejskich. EKES nalega, by wszystkie środki polityczne w tym zakresie były w pełni zgodne z naszymi wspólnymi wartościami określonymi w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. 

Ta pandemia to test dla siły naszej solidarności – politycznej, finansowej, społecznej i naukowej – dla całej Unii Europejskiej. Musimy zjednoczyć się, aby stawić czoła wspólnemu egzystencjalnemu i transgranicznemu zagrożeniu, aby zapewnić zasoby niezbędne do zakończenia tej epidemii i razem znaleźć wspólne odpowiedzi na wspólne problemy.