De respons van de Europese Unie op de Covid-19-uitbraak en de behoefte aan ongekende solidariteit tussen de lidstaten

This page is also available in

Europa heeft dringend een omvangrijk economisch herstelplan nodig

De Covid-19-crisis is eerst en vooral een volksgezondheidscrisis, maar vormt ook een ernstige economische en sociale bedreiging en een potentieel gevaar voor onze democratie.

In deze crisis — een van de ergste uit de geschiedenis — moet de EU zich laten leiden door het beginsel dat zij een gemeenschap van landen met eenzelfde lotsbestemming is. Onder verwijzing naar dit beginsel wil het EESC wederom onderstrepen dat de negatieve gevolgen van de Covid-19-crisis voor de gezondheid, de economie en de samenleving kunnen worden tegengegaan door gemeenschappelijke en op solidariteit gebaseerde maatregelen te nemen en deze onderling af te stemmen.

Het EESC waardeert de snelle reactie van de Europese Commissie op dit gebied en is ingenomen met alle tot dusver aangekondigde EU-maatregelen. Het EESC beschouwt deze maatregelen echter slechts als eerste concrete uiting van solidariteit en verantwoordelijkheid van de EU jegens haar burgers, bedrijven en werknemers, en als een noodzakelijke eerste essentiële stap in onze collectieve strijd tegen de pandemie.

Tegelijkertijd is het EESC van mening dat de reikwijdte van de maatregelen en de hoeveelheid geld die wordt uitgetrokken in verhouding moeten staan tot de omvang van de noodsituatie om effect te kunnen sorteren. Het zijn uitzonderlijke tijden, met ondraaglijke druk voor burgers, bedrijven en werknemers in de EU, die terecht vrezen voor hun gezondheid, hun werk en de toekomst van hun kinderen. Dit is het moment om sterk politiek leiderschap te tonen en om als politieke leiders van Europa eensgezind en moedig actie te ondernemen. Wij zullen door onze burgers en door de geschiedenis worden afgerekend op de maatregelen die wij nemen, of nalaten te ondernemen, op dit ongelooflijk belangrijke moment.

Het EESC is ervan overtuigd dat — in deze tijden van grote onzekerheid — alleen een omvangrijk Europees economisch herstelplan de EU-lidstaten, hun burgers, bedrijven en werknemers kan helpen om de gevolgen van de Covid-19-pandemie zo goed mogelijk op te vangen en samen een meer duurzame en veerkrachtige Europese economie op te bouwen.

Volgens het EESC zou een dergelijk herstelplan in de eerste plaats de volgende maatregelen moeten omvatten, die erop gericht zijn om in de hele EU een adequaat budgettair en monetair beleid te voeren dat in overeenstemming is met de reikwijdte en doelstellingen van onze economische en monetaire unie:

  • het volledige potentieel van het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) benutten om alle lidstaten actief te helpen bij het herstel van het marktvertrouwen door middel van preventieve kredieten, die snel en zonder discriminerende voorwaarden ter beschikking moeten worden gesteld, en tegelijkertijd het prijsbeleid van het ESM naar behoren aanpassen om rekening te houden met de huidige zeer lage markttarieven;
  • zorg dragen voor de snelle ingebruikneming van het Europese instrument voor tijdelijke steun (SURE), dat zojuist door de Commissie is voorgesteld. Dit is een belangrijk instrument om de economische en sociale gevolgen van de Covid-19-pandemie te verzachten, met als specifiek doel banen en werknemers te beschermen;
  • een speciaal Covid-19-fonds oprichten dat als “oorlogskas” van de EU zal dienen om alle EU-lidstaten in twee stappen zoveel mogelijk financiële steun te bieden: de eerste om de gezondheidscrisis en de economische en sociale noodsituatie op te vangen en de tweede om de Europese economie een impuls te geven zodra de gezondheidscrisis voorbij is. Alle lidstaten moeten op voet van gelijkheid een beroep kunnen doen op dit fonds, dat moet helpen voorkomen dat bedrijven failliet gaan, werkgelegenheid moet garanderen en Europese bedrijven en zelfstandigen moet helpen om hun activiteiten zo snel mogelijk te hervatten;
  • de anticyclische rol van de Europese Investeringsbank versterken door haar capaciteit te vergroten en de rol van de ECB als “lender of last resort” (kredietverstrekker in laatste instantie) te bevestigen, die onbeperkte liquiditeit zou moeten kunnen verschaffen door middel van verdere onconventionele monetaire beleidsmaatregelen, teneinde aan de liquiditeitsbehoeften van de reële economie te voldoen, de integriteit van de eurozone te vrijwaren, de werking van de eengemaakt markt te verbeteren en de rol van de EU als mondiale economische speler te ondersteunen.

Net als het Europees Parlement dringt het EESC er bij de Commissie op aan om de huidige EU-begroting onmiddellijk te herzien om rekening te houden met de omvang van de Covid-19-crisis door:

  • gebruik te maken van de beschikbare financiële speelruimte in de begroting voor 2020;
  • een nieuwe bestemming te zoeken voor het EU-overschot van 2019, in plaats van dit geld terug te geven aan de lidstaten, en deze middelen volledig te gebruiken voor de begroting van corona-gerelateerde acties, bij voorkeur op EU-niveau;
  • de bestaande regelgeving op het gebied van cohesie te wijzigen, zodat de lidstaten over meer flexibiliteit beschikken om overboekingen tussen de verschillende programma's in het kader van het cohesiebeleid te verrichten en snel middelen over te hevelen naar waar ze het hardst nodig zijn.

Daarnaast is het duidelijk dat een volledig operationele eengemaakte markt belangrijker is dan ooit tevoren en dat de voltooiing ervan het herstel in belangrijke mate zal bevorderen. Op dit moment is het van vitaal belang dat de lidstaten, zonder de gezondheid van hun burgers in gevaar te brengen, “groene” corridors tot stand brengen waarlangs het vrije verkeer van kritieke goederen en voorraden door de Unie kan plaatsvinden.

Voorts is het EESC stellig van mening dat de Covid-19-pandemie de harde realiteit aan het licht heeft gebracht, nl. dat de EU niet over de nodige regels en voorwaarden beschikt om snel en consistent te reageren op een dergelijke noodsituatie. De harde lessen die uit deze gezondheidscrisis worden getrokken, moeten ervoor zorgen dat een “Europese gezondheidsunie” hoog op de agenda komt te staan.

Covid-19 zal verregaande negatieve gevolgen hebben voor de verwezenlijking van de SDG’s en de doelstellingen van de Europese Green Deal. Daarom dringt het EESC erop aan om deze acute dreiging zo snel mogelijk het hoofd te bieden en onze herstelmaatregelen onverwijld op de SDG’s en de Green Deal te richten.

Handhaving van de rechtsstaat en de Europese waarden

De Europese Unie is gebaseerd op gemeenschappelijke Europese waarden waarover onder geen enkele voorwaarde[1] kan worden onderhandeld: eerbiediging van de menselijke waardigheid en de mensenrechten, vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat. Deze waarden mogen niet terzijde worden geschoven wanneer de EU en haar lidstaten geconfronteerd worden met een noodsituatie en de gevolgen daarvan voor de economie en de samenleving. Hoewel de huidige crisis een snelle respons vereist en bepaalde uitzonderlijke en tijdelijke maatregelen rechtvaardigt, mogen deze niet indruisen tegen de rechtsstaat en mogen ze de democratie, de scheiding der machten en de grondrechten van de Europese burgers niet in gevaar brengen. Het EESC dringt erop aan dat alle beleidsmaatregelen in dit verband volledig in overeenstemming zijn met onze gemeenschappelijke waarden, zoals vastgelegd in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU).

Deze uitbraak is een test voor de — politieke, financiële, sociale en wetenschappelijke — solidariteit in de hele Europese Unie. We moeten de handen ineenslaan om een gemeenschappelijke en existentiële dreiging, die niet ophoudt bij de grens, het hoofd te bieden en ervoor zorgen dat we over de nodige middelen beschikken om deze uitbraak in te dammen en gezamenlijke oplossingen te vinden voor gezamenlijke problemen.


[1]             Advies van het EESC over de toekomst van de EU: voordelen voor burgers en respect voor de Europese waarden (SC/052).