Nog een crisis als laatste wake-upcall! De allerlaatste?

Door de groep Diversiteit Europa van het EESC

Alain Coheur

Financiële, economische, sociale, voedsel-, migratie-, veiligheids- en milieucrises... en nu uiteindelijk... de gezondheidscrisis. Met angst als drukmiddel worden we van de ene crisis in de andere geduwd, en wordt de wereld bewust verlamd door de onwil om het economisch ontwikkelingsmodel kritisch tegen het licht te houden. Met dit model is jarenlang prioriteit gegeven aan financiële belangen, waarbij openbare diensten zijn geprivatiseerd en de sociale bescherming is verzwakt. Rijkdom is terechtgekomen in handen van een kleine groep, de staat is ontmanteld en de zwaksten zijn opgeofferd op het altaar van bezuinigingen, onder het motto “er is geen alternatief”. Ons economisch systeem heeft geresulteerd in self fulfilling prophecy’s en heeft de verhoudingen tussen mensen versplinterd, met als doel om hun een dwangmatig consumptieve levensstijl op te dringen.

Degenen die nu worden opgeofferd, zijn eerder ook al opgeofferd: al die mensen met beroepen die onbeduidend waren geworden in de ogen van de machthebbers, die dezen niet op waarde schatten of waar zij zelfs op neerkeken, staan nu in het middelpunt van de belangstelling. Beroepen die we vergeten zijn, zijn essentieel voor de sociale cohesie; beroepen die jarenlang de klappen van rentabiliteit, productiviteit en economische efficiëntie hebben weerstaan, ondanks protesten, ondanks oproepen die zijn gedaan in een onthutsend politiek vacuüm. Werknemers in de frontlinie van onze gezondheidssystemen zijn onder meer verpleegkundigen, huisartsen, leerkrachten, psychologen en maatschappelijk werkers, en verder iedereen die mensen helpt die ziek, gemarginaliseerd, zorgbehoevend, dakloos of ongedocumenteerd zijn, die het moeilijk hebben of buiten de boot vallen, enzovoort. Deze gezondheidscrisis legt alle excessen en ongelijkheden van onze samenlevingen bloot.

We zijn de betekenis van het algemeen belang vergeten en hebben de gemeenschappelijke waarden verwaarloosd die ons verenigen en bepalend zijn voor onze relaties en ons bestaan. Onze maatschappij drijft steeds verder af van deze waarden, omdat ze al verzwakt, opzettelijk gesegmenteerd en gedesoriënteerd was en bedreigd werd door de dodelijke schaduwen van nationalistische en populistische oplevingen.

Zowel de politiek als de economie staan nu voor de enorme taak om een uitweg uit deze crisis te vinden. Er zijn slechts twee oplossingen mogelijk. Ofwel beschouwen we deze crisis als een van de bedreigingen waar we af en toe mee te maken krijgen en helpen we onze samenleving om er beter mee om te gaan, ofwel gaan we er, zodra de gezondheidscrisis voorbij is, voortaan van uit dat er “wel een alternatief is”. Dat alternatief zou gestalte kunnen krijgen door een ‘new deal’, een nieuw sociaal en milieupact dat gebaseerd is op solidariteit en gelijkheid en geïnspireerd is op de successen van de sociale economie. Zo’n pact zou moeten worden uitgevoerd met krachtige maatregelen. Zo zou voor onze productie kunnen worden ingezet op korte, lokale en veilige toeleveringsketens en zouden banen gecreëerd kunnen worden die ieder van ons een fatsoenlijk inkomen opleveren. We moeten openbare diensten nieuw leven inblazen en ze erkennen als essentiële diensten die in staat zijn om hun taken op de juiste manier uit te voeren, onder de bescherming van een sociale en gereguleerde staat die niet gebonden is aan financiële markten.

Indien we de juiste keuze maken, hebben we niet alleen de kans om van deze crisis de crisis te maken “die aan alle crises een einde maakt”, maar ook om de manier waarop wij omgaan met de samenleving en het milieu te veranderen.