Interview met Giuseppe Guerini

Mijnheer Guerini, hoe komt u deze moeilijke dagen door?

Het leven is zeer zwaar, zowel door de werkdruk als op persoonlijk en emotioneel vlak. Ik woon in Bergamo, in het epicentrum dus van de epidemie in Italië, en het gevoel meegesleurd en overweldigd te worden door het lijden en het grote aantal sterfgevallen maakt dat we in voortdurende angst en hulpeloosheid leven. Ieder van ons telt onder vrienden, collega's of kennissen wel slachtoffers, ofwel onder de doden ofwel onder degenen die op de intensive care nog voor hun leven vechten.

 

Wat kunt u als voorzitter van een vereniging van coöperaties aan de frontlinie doen?

Gezien de rol die ik speel moet ik vanuit de voorhoede de vele noodsituaties onder ogen zien die coöperatieve ondernemingen, die ik vertegenwoordig, onder controle proberen te krijgen sinds afgelopen 23 februari, toen we ons realiseerden dat het virus zich verspreidde en we in een context van grote onzekerheid moesten beslissen welke aanpak te hanteren m.b.t. de vele diensten die we beheren. Onze coöperaties in Bergamo hebben meer dan 9 000 werknemers in dienst in sociale en gezondheidsdiensten en beheren thuiszorg en assistentiediensten, woon- en dagverblijven voor ouderen en gehandicapten. In sommige gevallen hebben we besloten de diensten te sluiten, maar daarna werden we daarvoor terechtgewezen door lokale autoriteiten die aandrongen op continuïteit van de dienstverlening. Het waren momenten van grote spanning. In de daaropvolgende dagen en weken zijn de spanning en angst nog voortdurend toegenomen: er was de verschrikkelijk hectische wedloop om beschermingsmiddelen voor onze werknemers te pakken te krijgen, de stress om de continuïteit van sommige zorg- en hulpdiensten te garanderen, het tekort aan middelen en instrumenten, en de angst dat zorgverstrekkers en gebruikers ziek zouden kunnen worden. Een angst die helaas, met name in woonzorgcentra voor ouderen, op dramatische wijze reëel en gegrond is gebleken. 

 

Zijn de coöperaties dan ook doorgegaan met hun activiteiten, of werden sommige gedwongen hun activiteiten op te schorten?

Tegen de zojuist beschreven achtergrond hebben we inderdaad de situatie onder ogen moeten zien en veel activiteiten geleidelijk aan moeten opschorten: het is begonnen met scholen en onderwijsactiviteiten, daarna moesten geleidelijk aan ook diensten in andere sectoren sluiten. We hebben thans dus meer dan 180 coöperaties die “sociale schokdempers” hebben moeten activeren voor ongeveer 2 500 mensen en die nu in hoge mate het risico lopen niet opnieuw te kunnen opstarten: in de toeristische en culturele sector is de crisis desastreus. Hetzelfde geldt echter ook voor coöperaties die landbouwproducten verwerken en coöperaties in de maakindustrie. Als voorzitter van een vereniging van coöperaties word ik dus enerzijds geconfronteerd met de nood van degenen die gebukt gaan onder een enorme werklast in de sector van de hulp- en essentiële dienstverlening, met daarbij een sterke blootstelling aan besmettingsrisico's, en anderzijds met de angst en de spanningen van degenen die zonder werk zitten.

 

Welke reactie op de coronaviruscrisis was efficiënt?

Wat althans in ons geval heeft gewerkt, was de grote solidariteitsdrang en het krachtige reactievermogen van lokale gemeenschappen, vrijwilligersorganisaties en allerhande sociale organisaties, die buitengewone dingen hebben gerealiseerd, door zowel donaties in te zamelen als activiteiten op te zetten. De zelfopoffering van sociale en gezondheidswerkers is ongelooflijk. Niet alleen artsen en verpleegkundigen maar ook een groot aantal opvoeders en zorgmedewerkers hebben diensten verleend en daarbij grote persoonlijke risico's genomen. En dan was er ook de algemene mobilisatie. In 10 dagen tijd werden in de stad Bergamo (maar ook in andere steden) veldhospitalen opgezet met behulp van tenten van beurzen en is er een grote mobilisatie van vrijwilligers op gang gekomen die dag en nacht gratis hebben gewerkt. De leiding zal grotendeels in handen zijn van artsen en verpleegkundigen van ngo's, terwijl de financiering door donaties wordt ondersteund. In Bergamo hebben we ook in een paar dagen tijd drie hotels heringericht en meer dan 300 bedden in gereedheid gebracht waarin patiënten, zodra ze gestabiliseerd zijn en uit ziekenhuizen worden ontslagen, worden opgevangen, zodat bedden op ziekenhuisafdelingen kunnen worden vrijgemaakt. In deze hotels wordt de patiëntenzorg verzekerd door onze sociale coöperaties. Het is een enorme inspanning geweest, maar het gaat om belangrijke dienstverlening.

 

Wat is er niet gelukt?

Voor wat niet heeft gewerkt moeten we vooral kijken naar onze overheidsinstanties, die geen tijdige en duidelijke besluiten konden nemen en niet in staat waren om in deze noodsituatie eensgezind plannen of acties op te zetten. Door lokale, regionale en nationale overheden werden immers tegenstrijdige besluiten genomen. Deze bureaucratie was er te veel om bekommerd haar macht te consolideren en zich af te schermen voor verantwoordelijkheden, die in te veel gevallen werden afgewenteld op de mensen in het veld. Algemeen hebben we dit in verschillende mate niet alleen in Italië en Bergamo gezien, maar ongeveer in alle westerse landen. 

 

Hoe is deze houding van de verschillende bestuursniveaus te verklaren?

Ik denk dat er algemeen onderschat werd wat er in China aan het gebeuren was, een beetje alsof we ons in het Westen superieur voelden omdat we toch over een geavanceerd gezondheidssysteem beschikken, met spitstechnologie en zeer moderne ziekenhuizen. Alsof in de hoofden van te veel leiders, maar ook van bedrijfsleiders en burgers, de overtuiging leefde dat we beschermd zouden worden door de westerse manier van leven en dat we zouden kunnen rekenen op onze hoogstaande ziekenhuizen en zorginstellingen — een waangedachte. In het begin, bij het uitbreken van de epidemie in Lombardije, werd er gelachen om degenen die bezorgd alarm sloegen. Dit gevoel van superioriteit komt misschien wel het best tot uiting in de veelbesproken verklaring van een Italiaans regiovoorzitter die de Chinezen beschuldigde “van slechte persoonlijke hygiëne en het eten van levende muizen”, een opvatting die maar al te wijd verspreid was in alle lagen van de westerse bevolking. Tot voor kort deed deze houding in verschillende vormen ook opgeld onder andere politieke leiders in Europa en de wereld. Ziekenhuizen, die buitengewone en innovatieve gezondheidsdiensten aanbieden zoals meervoudige orgaantransplantaties en geavanceerde kankertherapieën, zijn in feite uiterst kwetsbaar gebleken en stonden op het punt in te storten als gevolg van een virusepidemie die beter onder controle had kunnen worden gehouden was ze zo ver mogelijk van de ziekenhuizen vandaan gehouden. In ieder geval waren de ziekenhuizen hier in Bergamo, in weerwil van zichzelf, verspreidingscentra van de epidemie. 

 

Hoe beoordeelt u de maatregelen die op Europees niveau worden genomen?

Ik behoor tot degenen die menen dat de Europese Unie en haar instellingen in deze periode heel wat hebben gedaan, zij het moeizaam en met de welbekende tegenstrijdigheden; ik denk dan aan zowel de complexe besluitvormingsmechanismen als de neiging van de lidstaten om alleen aan zichzelf te denken. Het lijkt mij dat de Europese Commissie en het Europees Parlement in een maand tijd belangrijke besluiten hebben kunnen nemen en nooit eerder geziene economische maatregelen hebben getroffen. Hoe fundamenteel de economie ook is en hoe belangrijk de genomen economische maatregelen ook zijn, zowel om de noodsituatie het hoofd te bieden als om straks zodra de crisis afzwakt, te proberen de draad opnieuw op te nemen, alles wijst er toch op dat Europa nog steeds niet beschikt over mogelijkheden om ook op andere gebieden dan marktregulering en economie in te grijpen met instrumenten, middelen en bevoegdheden. 

 

Hebben we daarom een meer verenigd Europa nodig?

Het is duidelijk dat we Europa nog meer nodig hebben. Het is net alsof we plots ernstig ziek zijn en iemand ons alleen maar kan helpen door ons geld te geven of ons naar het ziekenhuis te laten gaan, maar ons op geen enkele manier rechtstreeks kan verzorgen of beschermen. We weten allemaal dat geld belangrijk is om te kunnen genezen, maar als je geld gegeven wordt in een woestijn, dan zul je met dat geld niet kunnen genezen. Ik denk dat de enorme crisis die door de epidemie is veroorzaakt, ons leert dat als we echt een Europese Unie willen, we veel verder moeten gaan dan de interne markt en de banken- en monetaire unie en echt moeten kijken naar een Unie van Staten met een gecoördineerd en eenvormig beleid voor het hele continent.


Hoe kunnen we ons allemaal nuttig maken en wat voor hulp is er nodig?

Wat we kunnen doen is blijven investeren in de verwezenlijking van het ideaal van een verenigd Europa, door altijd een cultuur van solidariteit en integratie te bevorderen en door te proberen egoïsme en uitsluiting tegen te gaan. Het wordt immers steeds duidelijker dat niemand zich alleen zal kunnen redden en dat solidariteit en het wederzijds en gemeenschappelijk delen van het lot van de mensheid en van Europa slechts één vreselijk alternatief hebben: een mensonwaardige en wanhopige val in de hel van nieuwe oorlogen. 


Hebt u solidariteit met Italië kunnen vaststellen?

We hebben veel solidariteit gevoeld op sociale netwerken, bijv. via de organisaties van de sociale economie, en vrienden en instellingen in vele landen hebben ruimschoots blijk gegeven van hun medeleven en verbondenheid. Ook van collega's van het EESC heb ik waardevolle steunberichten ontvangen. Jammer genoeg moet soms echter worden vastgesteld hoe sommige politici van Europese landen met minachting op Italië neerkijken en geen tijd verloren hebben laten gaan om ons te bekritiseren. Zij sturen aan op egoïstische en kortzichtige maatregelen, ook met betrekking tot de mogelijke rol van de Europese Unie... en helaas verschilt dit niet zozeer van wat tal van Italiaanse politici willen, die in deze crisis alleen maar kritiek leveren of de situatie uitbuiten vanuit opportunistische politieke berekeningen en om onder de angstige en gedesoriënteerde bevolking een gemakkelijke consensus te bewerkstelligen. Volgens mij is er dan ook in dit geval sprake van enerzijds een Europa en een mensheid die solidair en veerkrachtig zijn, elkaar helpen en opbouwend werken, en anderzijds een aantal aasgieren en opportunisten die in crisis- en oorlogssituaties op een bekrompen manier alleen aan hun eigen voordeel denken. (mp)