Europa niet alleen redden maar ook laten herrijzen

Beste lezers,

De covid-19-uitbraak heeft zich ontwikkeld tot een snel evoluerende noodsituatie. Cijfers en maatregelen veranderen voortdurend in Europa en de rest van de wereld en alle lagen van de bevolking worden getroffen.

De internationale gemeenschap staat voor de meest dramatische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Geen enkele overheid in Europa of daarbuiten kan zich in staat wanen om zo’n pandemie alleen op te lossen. Alle lidstaten moeten zich verenigen om elkaar te steunen en gezamenlijke acties te coördineren. Een gefragmenteerde benadering door de individuele lidstaten kan alleen maar uitdraaien op een ramp. Als we dit verkeerd aanpakken, krijgen we misschien nooit meer de kans om het goed te maken.

Terwijl onze gedachten uitgaan naar iedereen die rechtstreeks getroffen is door de pandemie, brengen we hulde aan de vele mensen, in de zorgsector en daarbuiten, die de strijd aanbinden met covid-19 en daarbij blijk geven van moed en een ongelofelijk verantwoordelijkheidsgevoel. Hun inspanningen verdienen steun en lof. Allemaal moeten zij worden beschermd met gezondheids- en veiligheidsmaatregelen.

De afgelopen weken hebben de EU-instellingen 24 uur per dag aan een noodplan gewerkt. Het EESC heeft zich niet onbetuigd gelaten: het gaf al snel advies en input, met een pleidooi voor een omvattend herstelplan op de schaal van het Marshallplan of de New Deal. Ik denk dat we het er allemaal over eens zijn dat de EU in vier weken tijd meer heeft gedaan dan in de vier jaar na de crisis van 2008. Met de maatregelen die nu al overeen zijn gekomen, is naar schatting meer dan 3 biljoen euro gemoeid.

De EU heeft haar economische regels, die tot dusver in beton gegoten leken, gewijzigd. Er is een stevig vangnet van meer dan 500 miljard euro opgezet om werkenden, bedrijven en overheden in de EU te beschermen en de vele dringende problemen als gevolg van de coronacrisis het hoofd te bieden. De economische regels zijn aangepast, de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact is in werking gesteld, de regels voor staatssteun zijn versoepeld, de ECB is overgegaan tot een enorme liquiditeitsinjectie (nu al 870 miljard euro), de Europese Investeringsbank heeft 40 miljard euro extra aan leningen beschikbaar gesteld en de Europese Commissie heeft via de structuurfondsen 37 miljard euro uitgetrokken. Tot slot ook heeft de Eurogroep een aanvullend pakket voorgesteld, waaronder het SURE-instrument ter ondersteuning van de nationale werkloosheidsverzekering, een nieuwe kredietregeling van de EIB, de mogelijkheid voor eurolanden om zonder verdere voorwaarden gebruik te maken van de preventieve kredietlijnen van het Europees Stabiliteitsmechanisme voor uitzonderlijke zorguitgaven, en de mogelijkheid voor niet-eurolanden om gebruik te maken van de betalingsbalansfaciliteit.

Dit alles neemt niet weg dat de staatshoofden en regeringsleiders nog steeds historische en cruciale besluiten te wachten staan: We moeten Europa niet alleen redden, maar ook laten herrijzen.

Na de stemming die het Europees Parlement vorige week heeft gehouden over de jongste voorstellen van de Commissie om de gevolgen van de covid-19-uitbraak in de EU aan te pakken en in het licht van het solide pakket maatregelen dat de Eurogroep op 9 april heeft voorgesteld om de Europese economie te steunen mag het overleg tussen de staatshoofden en regeringsleiders a.s. donderdag niet mislukken.

Ik ben ervan overtuigd dat de EU nu meer dan ooit de kans en de plicht heeft om als een feniks uit haar as te herrijzen.

Toen de oprichters van de Europese Unie 63 jaar geleden het Verdrag van Rome ondertekenden, maakten zij een droom waar: een verenigd continent, dat berust op een gedeelde visie en gedeelde beginselen en een gemeenschappelijke lotsbestemming heeft.

Om de crisis te kunnen overwinnen zullen alle geledingen van de samenleving moeten samenwerken. Als adviesorgaan dat het Europees maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt, heeft het EESC de plicht om nieuwe oplossingen te helpen uitdenken in de geest van hernieuwde EU-solidariteit. De mogelijkheden zijn talrijk, ook al zijn ze niet volledig uitgewerkt: kredietlijnen van het ESM, ‘corona-obligaties’, een ministerie van Financiën voor de eurozone en zelfs eenmalige gemeenschappelijke uitgaven.

De laatste stappen zijn vaak de moeilijkste, maar we moeten die nu wel zetten om Europa veerkrachtiger en duurzamer te maken door ongelijkheden te bestrijden en de kwetsbaarste groepen, werknemers en ondernemingen te beschermen, de biodiversiteit en de overschakeling op een koolstofarme en circulaire economie te bevorderen en de interne markt en een nieuwe digitale strategie te beschermen. Maar in de allereerste plaats moet de weg worden vrijgemaakt voor een volwaardige Europese gezondheidsunie.

Dit zijn buitengewone tijden, die een ondraaglijke druk leggen op de burgers, bedrijven en werknemers van de EU, die terecht vrezen voor hun gezondheid, hun baan en de toekomst van hun kinderen. Op een moment als dit moet er eensgezind moed getoond worden.

We willen op 23 april kunnen zeggen dat de EU de uitdaging aankan en dat zij er alles aan heeft gedaan om haar burgers te redden, haar economie weer op gang te brengen en te laten zien dat er een nieuwe, veerkrachtigere en samenhangendere Unie is opgestaan (#WhateverItTakes ). Dit wordt onze #rEUnaissance.

Luca Jahier

Voorzitter van het EESC