We willen op de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust niet langer rouwen in stilte

door Luca Jahier

Aan de vooravond van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust valt het ons moeilijk op een bezadigde manier te rouwen. In plaats van als diepste teken van rouw een eenzame stilte in acht te nemen, zouden we het willen uitschreeuwen.

Waarom is het antisemitisme nog niet dood, niet in Europa en zelfs niet in de Verenigde Staten? Waarom werd vorig jaar in Frankrijk een overlevende van de holocaust neergestoken en verbrand in haar appartement? Waarom werd het jaar voordien een gepensioneerde kleuterleidster, Sarah Halimi, vermoord en van het balkon van haar Parijse woning gegooid?

Parijs. Toulouse. Malmö. Kopenhagen. Berlijn, Brussel. Onze menselijkheid is bezoedeld door onschuldig bloed. Het ondenkbare steekt toch weer de kop op.

Joden in Duitsland is afgeraden een keppeltje te dragen omdat ze dan het risico lopen te worden aangevallen. Joodse schoolkinderen in Frankrijk werd ontraden naar een bepaalde, als antisemitisch omschreven plaatselijke school te gaan. Om maar te zwijgen van de ontheiliging van begraafplaatsen, de swastika's op de muren van synagogen en scholen, en anti-Israëlische bijeenkomsten waarop joden worden uitgescholden voor "apen" en "varkens". Europa laat zich weer van zijn lelijkste, onmenselijke kant zien.

Eeuwen geleden werden joden vervolgd als religieuze minderheid. De Holocaust in de vorige eeuw was een poging joden uit te roeien omdat zij werden beschouwd als een bedreiging voor de staat. Vandaag zijn het voornamelijk de gebeurtenissen in het Midden-Oosten die joden tot een doelwit maken, hoewel er nog andere vormen van antisemitisme zijn die om de ontkenning van de Holocaust draaien.

Mensen voelen zich boos en gefrustreerd; ze hebben het gevoel dat er een loopje wordt genomen met hun rechten en dat ze machteloos staan, en vele joden moeten daarvoor betalen. Het aantal joodse inwoners in Europa neemt af en is volgens gegevens van de EU van 1,12 miljoen in 2009 gedaald tot 1,08 miljoen in 2017. Ook in Frankrijk, het EU-land met de grootste joodse bevolking, is het aantal joodse burgers gedaald van 500 000 in 2002 tot 456 000 in 2017. De reden voor die uittocht: de haatmisdrijven.

Bijna een derde van de Europese joden woont geen grote evenementen bij en bezoekt geen joodse plaatsen omdat zij zich niet veilig voelen. Uit een enquête die de Europese Commissie in december jl. heeft gepubliceerd blijkt dat negen op de tien Europese joden van mening zijn dat het antisemitisme de laatste vijf jaar is toegenomen.

Volgens 89 % van de 16 300 deelnemers aan deze enquête, die werd gehouden in België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Hongarije, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zweden - de 12 landen waar 96 % van de Europese joden woont - krijgen zij met name op internet en sociale netwerken met extreme uitingen van antisemitisme te maken.

We moeten vermijden dat dezelfde wreedheden opnieuw worden begaan. Haatmisdrijven en vijandig en gewelddadig gedrag tegenover joden en minderheden moet de kop worden ingedrukt. Als de lidstaten van de EU en de internationale gemeenschap er niet in slagen snel het tij te keren, dan bestaat het gevaar dat de gruwel uit het verleden weer opduikt en onze samenleving vergiftigt.

Zoals uitvoerig is gemeld, werd er amper drie dagen voor de moord op Pawel Adamowicz in Gdańsk een antisemitisch satirisch tv-programma in prime time uitgezonden. De heer Adamowicz werd vermoord tijdens een evenement van de liefdadigheidsorganisatie die in dit programma werd afgeschilderd als een door schimmige krachten geleide organisatie.

Pawel Adamowicz was een fervent pleitbezorger van de rechten van minderheden in een tijd waarin haatmisdrijven schering en inslag lijken te worden. Ook verzette hij zich als liberaal hartstochtelijk tegen het anti-immigrantenbeleid van de regerende conservatieve partij. Als deze moord ons één ding heeft geleerd dan is het dat we haatzaaiende taal een halt moeten toeroepen willen we niet zelf ten prooi vallen aan haat.

Het is vandaag de dag belangrijker dan ooit dat we de slachtoffers van de Holocaust herdenken en de gruweldaden van de nazi's niet vergeten. De Holocaust is bepalend geweest voor de Europese geschiedenis en de herdenking van de Shoah kan zeker helpen antisemitisme te voorkomen.

Een aantal geschiedkundigen heeft er al op gewezen dat het tijd is om de individuele nationale herinneringscultuur in te ruilen voor een kritische Europese herinneringscultuur. Herdenken moeten we als Europeanen samen doen, anders dreigen we te vervallen in de fouten uit het verleden.

Hoe langer we wachten met het verbieden van haatdragende taal en hoe langer we het uitstellen om met ons verleden in het reine te komen, hoe moeilijker het zal zijn om een echt nieuw collectief Europees geheugen en een nieuwe identiteit op te bouwen, gebaseerd op diversiteit, het gevoel een geschiedenis te delen, saamhorigheid en een gemeenschappelijke lotsbestemming.

Zoals Primo Levi, auteur van Is dit een mens en Buco nero di Auschwitz, een postuum essay, in zijn laatste boek schreef: "Het is gebeurd, dus het kan weer gebeuren."