Ogólnopolski Strajk Kobiet of Vrouwen in staking (OSK), winnaar van de tweede prijs, is een burgerbeweging die in 2016 in Polen is ontstaan als reactie op het voornemen van de regering om het recht op abortus af te schaffen. Sindsdien heeft de beweging overal in het land aanhangers gekregen en heeft ze verscheidene acties opgezet waaraan massaal werd deelgenomen door vrouwen uit kleine en middelgrote Poolse steden. Marta Lempart van PWS praat met ons over het vitale belang van deze beweging in het huidige Polen.
EESC Info: wat betekent deze prijs voor u en uw organisatie?

Marta Lempart: We worden nu gezien. De vrouwen die als activist het zwaarste werk verrichten, die het moeten stellen zonder tv-camera’s en waarover niet wordt bericht in de media, wier inspanningen geen fotogenieke beelden of erkenning opleveren, maar die wel bedolven worden onder vuilspuiterij, zowel online als in het echte leven, de gewone vrouwen - leraressen, verkoopsters, moeders, verpleegsters, kokkinnen en chauffeurs: zij zijn het die zelf voor verandering zorgen. Ook in de kleinere en middelgrote Poolse steden worden deze vrouwen en hun opofferingsgezindheid, hun moed, hun ideeën, hun inspanningen en successen nu eindelijk gezien en gewaardeerd. Het is belangrijk dat deze vrouwen, die geen roem nastreven maar het verdienen om te worden gezien, gehoord en gesteund, ook al zijn ze niet afkomstig uit een hoofdstad of grootstad, een plaats krijgen in de internationale geschiedschrijving - waarmee we zeker ook de geschiedschrijving vanuit vrouwelijk oogpunt bedoelen.
Een en ander betekent ook dat de tijd van het grootstedelijke feminisme, aangevoerd door bevoorrechte en hoogopgeleide vrouwen uit de hogere klassen, voorbij is; het is nu aan de gewone vrouwen, die altijd het zwijgen werd opgelegd, die werden genegeerd en op wie werd neergekeken omdat zij "niet goed genoeg” zouden zijn om feministe te zijn, niet “voldoende opgeleid, welbespraakt, voorbereid, aanvaard”. Het zijn deze vrouwen die elke dag hun nek uitsteken, die nu in de voorhoede staan, omdat zij maar al te goed weten dat het hier om een gevecht op leven en dood gaat.
 

Welk advies zou u andere organisaties geven die met dit soort activiteiten en programma's resultaten willen bereiken?
1. Zet de raad van bestuur de deur uit en richt een helpdesk op om projecten te coördineren en in goede banen te leiden. Probeer nooit maar dan ook nooit projecten van bovenaf op te leggen - zet elke vorm van hiërarchie overboord en creëer een krachtig ondersteunend netwerk. Vergeet niet dat als mensen 100% verantwoordelijk zijn voor het resultaat, zij ook voor de volle 100% beslissingsbevoegdheid moeten krijgen. Financier en ondersteun elk project dat - ook al is het maar gedeeltelijk - aansluit bij de visie van je organisatie - ideeën, opvattingen en acties kunnen en mogen van elkaar verschillen. Geloof in wat mensen zeggen, hoe ze zich voelen en wat ze doen.
2. Respecteer en stimuleer lokaal activisme bij alles wat je doet; lokaal activisme is meestal onzichtbaar en wordt door de nationale media over het hoofd gezien: doe iets aan die onwetendheid en stel de arrogantie van de media aan de kaak. Stop met het organiseren van bijeenkomsten, workshops en conferenties in de hoofdstad van je land.
3. Spreek klare taal.
4. Wees je bewust van je eigen bevoorrechte positie en denk daar elke ochtend vijf minuten over na. Maak gebruik van die positie om mensen te helpen bij wat ze doen. Probeer elke dag ten minste één persoon te steunen met wiens strategieën, methodes of acties je het niet eens bent. Zorg ervoor dat ook de stem van de zwijgende minderheid in je organisatie altijd wordt gehoord. Je kunt mensen niet dwingen altijd voor de verstandigste en kortste weg te kiezen - iedereen moet de kans krijgen zijn eigen keuzes te maken. Zo zal iedereen er uiteindelijk wel komen.
5. Wees aardig. Bedenk: leven en laten leven.

Hoe gaat u deze specifieke financiering gebruiken om de gemeenschap verder vooruit te helpen?
Het geld zal worden gebruikt voor de preventie en het aanpakken van burn-outs bij activisten (anti-burnoutfonds). De meerderheid van de vrouwen van OSK krijgt te maken met sociale druk en repressie door de staat (politieonderzoeken, vervolging), velen worden het slachtoffer van intimidatie en cyberpesten, hebben problemen op het werk of kunnen hun bedrijf maar nauwelijks draaiend houden, en ook hun kinderen en gezinnen ondervinden van dit alles de gevolgen. De druk en hun verregaande inzet ondermijnen hun geestelijk welbevinden en hun gezondheid in het algemeen.
Voorts zal een deel van het geld worden gebruikt om de begindagen van OSK te doen herleven. We zijn van plan om contact op te nemen met alle organisatoren van de eerste staking die om diverse redenen - hetzij vanwege hun persoonlijke situatie of een conflict, hetzij omdat ze zich bij andere organisaties hebben aangesloten - niet meer bij OSK betrokken zijn, en een nationale bijeenkomst te organiseren ter gelegenheid van de 4e verjaardag van de staking (3 oktober 2020).

Polen heeft een lange geschiedenis van feministisch activisme en was een van de eerste landen in Europa waar het vrouwenkiesrecht werd ingevoerd. Dat alles neemt niet weg dat in Polen ook conservatieve opvattingen heersen. Wat betekent deze prijs in dit licht voor u?
Deze prijs is een enorme steun voor de vrouwen die in de eerste gelederen strijden tegen rechts populisme en religieuze fanatici - het zijn immers vrouwen die zich actief verzetten tegen de zwaar gesponsorde, internationaal georganiseerde groeperingen die vrouwen- en mensenrechten van de hand wijzen en een nieuwe wereldorde aanhangen, terwijl overheden en internationale instellingen in het duister lijken te tasten over de juiste strategie om het tij te keren. In 2016 leek Polen een oefenterrein voor religieuze extremisten die een totaalverbod op abortus wilden invoeren. Zij hebben het onderspit gedolven, zoveel is duidelijk. Zij verwachtten weinig of geen weerstand, maar vrouwen geven niet op: de strijd gaat door, elke dag weer.