(Αν)ισότητα εμβολίων – καμία προτεραιότητα στα άτομα με αναπηρία στην ΕΕ

This page is also available in

Τα άτομα με αναπηρία, τα οποία βρίσκονται αντιμέτωπα με πολυάριθμα εμπόδια και διαθέτουν πιο περιορισμένη δυνατότητα τήρησης της κοινωνικής και της φυσικής αποστασιοποίησης, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να προσβληθούν από τη νόσο COVID-19 και να αρρωστήσουν σοβαρά εξαιτίας της. Ωστόσο, στην ΕΕ δεν έχουν συμπεριληφθεί ρητά στις ομάδες προτεραιότητας προς εμβολιασμό.

Οι εθνικές στρατηγικές εμβολιασμού δεν θέτουν σαφή κριτήρια όσον αφορά την παροχή προτεραιότητας στα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) για τη χορήγηση του εμβολίου κατά της νόσου COVID-19, με εξαίρεση εκείνα που είναι ιδρυματοποιημένα ή διατρέχουν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο μόλυνσης λόγω π.χ. μεταμοσχεύσεων οργάνων ή βλαστοκυττάρων.

Αντίθετα, σε πολλά κράτη μέλη, τα ΑμεΑ δεν μπορούν να είναι βέβαια εάν η κατάσταση στην οποία οφείλεται η αναπηρία τους θα τα καταστήσει επιλέξιμα για εμβολιασμό πριν τα συνομήλικά τους μεταξύ του γενικού πληθυσμού.

Οι χαλαρά καθορισμένοι εθνικοί κανόνες σχετικά με το ποια άτομα ανήκουν σε ομάδες προτεραιότητας ασχέτως ηλικίας, σε συνδυασμό τόσο με τη σοβαρή έλλειψη αποθεμάτων εμβολίων στην Ευρώπη όσο και με την επιφυλακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό, προκάλεσαν σε αρκετές περιπτώσεις σύγχυση και χάος επί τόπου, αφήνοντας πολλά ΑμεΑ στο κάτω μέρος των καταλόγων αναμονής εμβολιασμού.

Η κατάσταση διαφέρει όχι μόνο από χώρα σε χώρα, αλλά και από περιφέρεια σε περιφέρεια, σύμφωνα με τα πορίσματα της ακρόασης που πραγματοποίησε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) με θέμα Εμβολιασμός κατά της νόσου COVID-19 και άτομα με αναπηρία.

Η εξ αποστάσεως ακρόαση διοργανώθηκε από τη θεματική ομάδα μελέτης «Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία» της ΕΟΚΕ, με στόχο να αποτυπωθεί η κατάσταση που επικρατεί στα κράτη μέλη όσον αφορά τον εμβολιασμό των ΑμεΑ στην ΕΕ και να εξεταστούν τρόποι διασφάλισης της προτεραιότητάς τους.

Στην ακρόαση συμμετείχαν μέλη της ΕΟΚΕ που μάχονται ως ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία στις χώρες τους, καθώς και εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για τη Δημόσια Υγεία (EPHA) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Συντονίστρια της εκδήλωσης ήταν η Catherine Naughton, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού φόρουμ ατόμων με αναπηρία (EDF).

Οι χώρες πρέπει να κατανοήσουν ότι τα ΑμεΑ είναι λιγότερο σε θέση να τηρήσουν την απαιτούμενη κοινωνική αποστασιοποίηση για προφανείς λόγους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο επιθυμούμε να τονίσουμε τη σημασία και την επείγουσα ανάγκη προστασίας των ατόμων που βρίσκονται σε πιο ευάλωτη κατάσταση από πλευράς υγείας, δήλωσε ο Pietro Barbieri, πρόεδρος της θεματικής ομάδας μελέτης «Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία» της ΕΟΚΕ, κηρύσσοντας την έναρξη της ακρόασης. Ελπίζουμε ότι η ΕΕ θα συνεκτιμήσει την κατάσταση των ΑμεΑ και δεν θα την αφήσει απλώς στη διακριτική ευχέρεια των διαφόρων χωρών βάσει ορισμένων δεικτών.

Στις κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με τη στρατηγική εμβολιασμού, του Οκτωβρίου 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκανε γενική αλλά ρητή αναφορά σε ορισμένες ευάλωτες ομάδες στις οποίες θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα κατά τις εκστρατείες εμβολιασμού, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που δεν μπορούν να αποστασιοποιηθούν κοινωνικά και εκείνων που τίθενται ιδιαίτερα σε κίνδυνο λόγω της κατάστασης της υγείας τους, χωρίς όμως να αναφερθεί συγκεκριμένα η αναπηρία.

Στις κατευθυντήριες γραμμές της, ο ΠΟΥ αναγνωρίζει ότι, για διάφορους λόγους, τα ΑμεΑ ενδέχεται να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο είτε να προσβληθούν από τη νόσο είτε να εκδηλώσουν τη σοβαρότερη μορφή της. Ο οδικός χάρτης της Στρατηγικής Συμβουλευτικής Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για την Ανοσοποίηση (SAGE) του ΠΟΥ όσον αφορά την ιεράρχηση των εμβολιασμών κατά της νόσου COVID-19 στο πλαίσιο της έλλειψης εμβολίων κατατάσσει τα ΑμεΑ σε μια κοινωνικοδημογραφική ομάδα που διατρέχει κίνδυνο σοβαρής ασθένειας ή θανάτου και συνιστά τον εμβολιασμό τους κατά το δεύτερο στάδιο, κατά το οποίο θα έχει εμβολιαστεί ποσοστό 11 έως 20% του πληθυσμού.

Ωστόσο, χωρίς σαφείς ταξινομήσεις και αφού κατέστη προφανές ότι δεν θα υπήρχαν άμεσα διαθέσιμα εμβόλια για όλους, η επιτόπια κατάσταση έγινε χαοτική. Παρουσιάζοντας μια σύντομη επισκόπηση της κατάστασης που επικρατεί στις χώρες τους, τα μέλη της ΕΟΚΕ τόνισαν τον συχνά κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν οι οργανώσεις ατόμων με αναπηρία σε ολόκληρη την ΕΕ προκειμένου να διασφαλιστεί ο εμβολιασμός των ΑμεΑ που δεν ζουν σε ιδρύματα και των φροντιστών τους ταυτόχρονα με άλλες ευάλωτες ομάδες προτεραιότητας.

 

ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ

Στη Λιθουανία, μετά από ενεργό κινητοποίηση ομάδων υπεράσπισης των ατόμων με αναπηρία, η κυβέρνηση συμφώνησε να συμπεριλάβει τους γονείς που φροντίζουν παιδιά με αναπηρία, καθώς και άλλους φροντιστές, στις ομάδες προτεραιότητας. Αυτό δεν προβλεπόταν εξ αρχής, δήλωσε η Dovile Juodkaite, μέλος από τη Λιθουανία, η οποία αναφέρθηκε στην κατάσταση τόσο στη δική της χώρα όσο και σε άλλες χώρες της Βαλτικής.

Σε αντίθεση με άλλες σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες κατατάσσουν την αναπηρία μεταξύ των παραγόντων κινδύνου για την εκδήλωση σοβαρών μορφών της νόσου COVID-19, η Δανία παρέχει ως επί το πλείστον προτεραιότητα ανάλογα με την ηλικία, πράγμα το οποίο επέφερε σημαντική σύγχυση και ανεπαρκή ορισμό των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες προτεραιότητας. Ως εκ τούτου, οι παθολόγοι, τα νοσοκομεία και τα μεμονωμένα άτομα βρίσκονται σε σύγχυση σχετικά με το ποιος θα εμβολιαστεί κατά προτεραιότητα, δήλωσε η Sif Holst, μέλος της ΕΟΚΕ από τη Δανία.

Στη Δανία, η κοινοποίηση του προγράμματος εμβολιασμών είναι ελλιπής. Κανείς δεν ενημερώνεται σχετικά με την κατηγορία στην οποία ανήκει ή με το πότε μπορεί να αναμένει ότι θα εμβολιαστεί, ανέφερε η κ. Holst.

Όσοι δεν κατατάσσονται σε κάποια ομάδα προτεραιότητας θα εμβολιάζονται αυστηρά σύμφωνα με ηλικιακά κριτήρια, με αποτέλεσμα να ενδέχεται ένα άτομο ηλικίας 30 ετών με σύνδρομο Down ή σκλήρυνση κατά πλάκας να περιμένει να έρθει η σειρά του μαζί με άλλα άτομα της ίδιας ηλικίας χωρίς αναπηρία.

 

ΡΟΥΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΑΔΑ

Ο Tudorel Tupilusi, μέλος της ΕΟΚΕ και επικεφαλής της οργάνωσης τυφλών στη Ρουμανία, δήλωσε ότι οι ρουμανικές οργανώσεις ατόμων με αναπηρία άσκησαν επιτυχείς πιέσεις στην κυβέρνηση για την παροχή προτεραιότητας στα μη ιδρυματοποιημένα ΑμεΑ κατά τη διάρκεια του δεύτερου σταδίου, προκειμένου να μπορέσουν να εμβολιαστούν μαζί με τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω.

Ωστόσο, ανέκυψαν δυσκολίες και κωλύματα, καθώς στην αρχή τα ΑμεΑ μπορούσαν να λάβουν ραντεβού για εμβολιασμό μόνο μέσω των τοπικών αρχών, με επακόλουθη καθυστέρηση της όλης διαδικασίας, αλλά το σύστημα άλλαξε μετά από παρέμβαση ομάδων υπεράσπισης των ατόμων με αναπηρία. Λόγω διαφόρων προβλημάτων, έως τον Μάρτιο ο αριθμός των εμβολιασμένων Ρουμάνων με αναπηρία παρέμενε χαμηλός, καθώς μόλις 3.000 άτομα είχαν λάβει και τις δύο δόσεις του εμβολίου.

Στην Ελλάδα, οι οργανώσεις ατόμων με αναπηρία ξεκίνησαν εκστρατεία για να δοθεί προτεραιότητα στα ΑμεΑ πριν από την έναρξη της διαδικασίας εμβολιασμού τον Δεκέμβριο, δήλωσε ο Ιωάννης Βαρδακαστάνης, μέλος της ΕΟΚΕ.

Οι οργανώσεις ατόμων με αναπηρία επωμίστηκαν στρατηγικό και επιχειρησιακό ρόλο, αναπτύσσοντας στενή συνεργασία με τις αρχές και εξασφαλίζοντας την παροχή προτεραιότητας σε πολλά ΑμεΑ. Τώρα προσπαθούν να εξασφαλίσουν εμβόλια για τους τυφλούς και τα άτομα με προβλήματα όρασης, καθώς και για τα τετραπληγικά άτομα κάτω των 60 ετών.

 

ΙΣΠΑΝΙΑ, ΙΤΑΛΙΑ ΚΑΙ ΓΑΛΛΙΑ

Η ισπανική στρατηγική εμβολιασμού επικαιροποιήθηκε τέσσερις φορές. Παρέχει προτεραιότητα στα ΑμεΑ εάν διαμένουν σε οίκους ευγηρίας ή σε κέντρα υποστηριζόμενης διαβίωσης, εάν έχουν βοηθούς και φροντιστές και εάν επωφελούνται από υπηρεσίες παρεχόμενες σε κοινόχρηστους χώρους, όπως σε κέντρα ημερήσιας φροντίδας. Ωστόσο, δεν παρέχει σαφή προτεραιότητα στα άτομα με σωματική ανικανότητα ή αναπηρία, λόγου χάρη, παρότι αυτές αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης σοβαρής ασθένειας.

Τα άτομα που ανήκουν σε αυτήν την ομάδα περιμένουν να δουν εάν η ασθένεια στην οποία οφείλεται η αναπηρία τους θα τα κατατάξει στην κατηγορία προτεραιότητας και δεν γνωρίζουν τη σειρά κατάταξής τους για τη χορήγηση εμβολίου. Αυτή η έλλειψη βεβαιότητας είναι απαράδεκτη, δήλωσε ο Miguel Angel Cabra de Luna, μέλος της ΕΟΚΕ, και πρόσθεσε ότι, αν και είναι απολύτως κατανοητό να αποτελεί η ηλικία συνεκτιμώμενο παράγοντα, θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη και άλλες συνθήκες που καθιστούν τα άτομα ευάλωτα στη νόσο COVID-19.

Ελλείψει τυποποιημένων κριτηρίων, οι ισπανικές κοινότητες και περιφέρειες θέσπισαν διαφορετικούς κανόνες σχετικά με τις συνθήκες που παρέχουν ή όχι προτεραιότητα εμβολιασμού.

Η ύπαρξη τέτοιων διαφορών μεταξύ περιφερειών είναι επίσης έντονες στην Ιταλία, όπου άτομα που πάσχουν από την ίδια πάθηση εμβολιάζονται σε μία περιφέρεια αλλά όχι σε κάποια άλλη, δήλωσε ο κ. Barbieri.

Ο κ. Barbieri τόνισε ότι δεν δόθηκε αρχικά προτεραιότητα στα ΑμεΑ, αλλά οι αρχές προσπάθησαν να διορθώσουν την κατάσταση στις αρχές Ιανουαρίου κατόπιν της άσκησης πιέσεων από ενώσεις ατόμων με αναπηρία και της δημοσίευσης ενός άρθρου στα μέσα ενημέρωσης όπου επισημάνθηκε ότι τα ΑμεΑ και οι οικογένειές τους έχουν λησμονηθεί στο σχέδιο εμβολιασμών.

Έπειτα από αλλαγή πλεύσης της κυβέρνησης και καθώς άρχισε να γίνεται αισθητή η έλλειψη εμβολίων, καταρτίστηκε νέο σχέδιο εμβολιασμών το οποίο καθόρισε τη σειρά προτεραιότητας για τη χορήγηση του εμβολίου, με αποτέλεσμα να προκληθούν συχνά παράλογες ανισότητες και να επικρατήσει πλήρης σύγχυση και χάος, δήλωσε ο κ. Barbieri.

Παραδείγματος χάρη, τα ΑμεΑ στη Λομβαρδία θα αρχίσουν να εμβολιάζονται στις 15 Απριλίου, ενώ ―λόγω αποδυναμωμένου συστήματος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης― η Καλαβρία δεν προγραμματίζει ραντεβού για εμβολιασμό των ΑμεΑ πριν από τον Μάιο.

Ο Albert Prevos, εκπρόσωπος του Γαλλικού Συμβουλίου Ατόμων με Αναπηρία για Ευρωπαϊκά Ζητήματα (CFHE) τόνισε ότι τα ΑμεΑ που δεν ζουν σε δομές φροντίδας είναι επίσης ευάλωτα και θα πρέπει να λάβουν προτεραιότητα, πράγμα το οποίο δεν συνέβη στη Γαλλία: Τα άτομα που ζουν μόνα τους δεν πρέπει να πέφτουν θύματα της έλλειψης εμβολίων, αλλά συχνά λησμονούνται.

 

ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

Ο Satish Mishra, εκπρόσωπος του ΠΟΥ, δήλωσε ότι η οργάνωσή του βασίζεται στην κοινωνία των πολιτών για να διασφαλίσει την εφαρμογή των συστάσεών του εκ μέρους των κυβερνήσεων.

Μεταξύ άλλων, συνιστούμε στις κυβερνήσεις να διαβουλεύονται με τα ΑμεΑ, τα δίκτυα υποστήριξής τους και τις αντιπροσωπευτικές τους οργανώσεις κατά την εκπόνηση και την υλοποίηση των εθνικών σχεδίων εμβολιασμού με στόχο τον εντοπισμό και την εξάλειψη των εμποδίων που παρακωλύουν την πρόσβαση στη διαδικασία εμβολιασμού, δήλωσε ο κ. Mishra.

Σύμφωνα με τον Γιάννη Νάτση, εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για τη Δημόσια Υγεία (EPHA), οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, χάρη στην επιτόπια εμπειρογνωσία τους, διαδραματίζουν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο καθώς μπορούν να βοηθήσουν την ΕΕ να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο προσδιορισμού της ευπάθειας. Επιπλέον, μπορούν να επισημάνουν τους κινδύνους που ελλοχεύουν για άτομα με διαφόρων ειδών αναπηρίες, με μέλημα την αναγνώρισή τους ως προτεραιότητα και από τις χώρες της ΕΕ.

Ο κ. Νάτσης θεωρεί επίσης ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για τη διεξαγωγή συζήτησης σχετικά με την ισότητα εμβολίων σε εθνικό επίπεδο στην Ευρώπη, καθώς και για την εξέταση του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να συμπεριλάβουμε και να δώσουμε προτεραιότητα στις ευάλωτες και μειονεκτούσες ομάδες. Όσον αφορά την ΕΕ, είναι σημαντικό να αναχθεί το ζήτημα της ισότητας εμβολίων σε πολιτικό επίπεδο στις Βρυξέλλες.

Τα επιχειρήματα περί σπανιότητας, με την ευρύτερη έννοια του όρου, χρησιμοποιούνται ανέκαθεν εις βάρος των ευάλωτων ομάδων· πρόκειται για την εντύπωση του «καινοφανούς» που προϋπήρχε ως φαινόμενο της νόσου COVID-19. Ας προσπαθήσουμε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα συνεχιστεί και μετά τη νόσο COVID-19. Ας εκμεταλλευτούμε αυτήν την ευκαιρία για να μεταστρέψουμε την επικρατούσα κατάσταση σε θετική, μακρόπνοη και βιώσιμη αλλαγή για τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, κατέληξε ο κ. Νάτσης.